II SA/Wr 421/03

II SA/Wr 421/03 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2004-12-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-02-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Daria Sachanbińska /przewodniczący/
Elżbieta Kmiecik
Elżbieta Naumowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Sachanbińska Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Asesor sądowy Elżbieta Naumowicz (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Johan po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], nr [...] i postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], nr [...], 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącego A. K. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 5 kwietnia 2000 r., nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 6 stycznia 2000 r., pozbawiającą A. K. uprawnień kombatanckich, wobec ustalenia, że uzyskał uprawnienia z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w związku ze służbą w I Brygadzie KBW z Góry Kalwarii, która brała udział w zwalczaniu poakowskiego podziemia i NSZ, co wynika z przedłożonego zaświadczenia WKU z dnia 19 grudnia 1994 r. oraz pisma CAW z dnia 22 listopada 1999 r. W aktach tej jednostki, oraz Samodzielnej Brygady Łączności Międzymiastowej Rządowej TKN-KBW z Warszawy (J.1162) nie odnaleziono danych o udziale w zwalczaniu oddziałów UPA lub Wehrwolfu.
Decyzję tę zaskarżył A. K., dołączając do skargi kserokopię zaświadczenia Wojskowej Komendy Uzupełnień w K. z dnia 10 listopada 1992 r., z którego wynikało, że jednostka Wojska Polskiego, w której pełnił służbę, prowadziła walki z bandami UPA.
Wyrokiem z dnia 4 września 2001 r., sygn. akt II SA/Wr 1017/2000 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, wskazując w uzasadnieniu, że "o ile dołączony dopiero do skargi dowód w postaci zaświadczenia WKU, mający wskazywać na przysługiwanie skarżącemu uprawnień kombatanckich także na podstawie innego tytułu prawnego, spełnia wymogi z art. 145 § 1 pkt 5 kpa, to może w przyszłości stanowić ewentualnie podstawę do wznowienia postępowania w sprawie".
W dniu 14 stycznia 2002 r. A. K., wezwany przez organ pismem z dnia 31 grudnia 2001 r. do złożenia pisemnego wniosku o wznowienie postępowania i przedłożenie oryginału zaświadczenia, ponownie przedłożył kserokopię zaświadczenia z dnia 10 listopada 1992 r.
Postanowieniem z dnia [...], nr [...], opartym o przepis art. 145 § 1 pkt 5 i art. 149 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wznowił postępowanie w sprawie uprawnień kombatanckich, podając w uzasadnieniu, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję.
W wyniku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], nr [...], odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia 5 kwietnia 2000 r., nr [...]. Jako podstawę prawną wskazał przepis art. 151 § 1 pkt 1 w zw. z art. 149 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, podając w uzasadnieniu, iż w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że zaświadczenie WKU z dnia 10 listopada 1992 r. wydane zostało na podstawie zarządzenia Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego Nr 22/Sztab. z dnia 8 maja 1989 r. w oparciu o ustne oświadczenie A. K., poza tym nie zostały przedłożone inne dowody dokumentujące udział w walkach z oddziałami UPA, a nadto akta kombatanckie ZBoWiD nie zawierają na ten temat żadnej wzmianki.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. K. zarzucił, że nie składał ustnych oświadczeń w celu uzyskania zaświadczenia, a jedynie wystąpił z żądaniem o jego wydanie. Wskazał, że ponownie zwrócił się do WKU o wydanie zaświadczenia, w wyniku czego wydano zaświadczenie z dnia 19 grudnia 1994 r. innej treści. Nadto podniósł, że służył w Samodzielnym Batalionie Operacyjnym (J.W. 3015) i ta jednostka walczyła z bandami UPA. Powołał się na znajdujące się w aktach tablice pomordowanych mieszkańców Żółkwi, na których widnieją nazwiska osób z jego rodziny, a poza tym podał, że już w roku 1944 miał kontakt z bandami UPA, powołując się na załączone oświadczenie A. W. o uratowaniu z płonącego domu rodziny [...].
Decyzją z dnia [...], nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], argumentując, że z pisma WKU w K. z dnia 3 czerwca 2002 r. wynika niezbicie, iż stwierdzenie o udziale A. K. w walkach z bandami UPA zostało wydane bez jakiejkolwiek podstawy dokumentalnej, co skutkuje stwierdzeniem, że nie zostały przedstawione żadne nowe dowody w sprawie, które mogłyby podważyć zasadność rozstrzygnięcia zawartego w decyzji z dnia [...].
W skardze A. K. wniósł o uchylenie powyższej decyzji i przyznanie uprawnień kombatanckich, zarzucając, że decyzja ta jest wadliwa pod względem formalnym i prawnym, gdyż zaświadczenie z dnia 10 listopada 1992 r. nie zostało wydane na podstawie ustnego oświadczenia. Poza tym wskazał, że do zaprzysiężenia w dniu 28 września 1950 r. służył w I Brygadzie KBW w Górze Kalwarii, od 28 września 1950 r. do 29 grudnia 1951 r. w KBW Samodzielny Baon Operacyjny (J.W. nr 3015) w Przasnyszu, która prowadziła walkę z bandami UPA, co nie zostało uwzględnione w decyzji, a od 29 grudnia 1951 r. do 11 czerwca 1953 r. w jednostce nr 1162 w Mławie. Nie służył nigdy w jednostce Nr 2839, na którą powoływał się organ w decyzji z 6 stycznia 2000 r. Walczył z bandami UPA przed powołaniem do wojska, co wynika z oświadczenia A. W.
Organ wnosił o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasową argumentację.
W pismach procesowych z dnia 14 stycznia 2004 r. oraz z dnia 20 listopada 2004 r. skarżący podnosił, że w odpowiedzi na skargę brak jest stanowiska w sprawie nowych dowodów oraz nie jest prawdą, iż nie zostały przedstawione wiarygodne dowody potwierdzające walkę z bandami UPA, a nadto, że organem kompetentnym do wystawienia zaświadczenia o walkach z bandami jest WKU w K. i nie potrafi ustalić dlaczego zaświadczenia z dnia 10 listopada 1992 r. brak jest w aktach sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
na wstępie odnotować trzeba, że skoro skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., to w oparciu o art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270), sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny.
Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżone rozstrzygnięcie jest zgodne prawem, wynika konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa prawo obowiązujące w dniu wydania rozstrzygnięcia, jak i stan sprawy istniejący na dzień jego wydania, badając prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Poza tym w myśl art. 134 § 1 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną.
Wychodząc z tych przesłanek, Sąd doszedł do przekonania, iż wszystkie zapadłe w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia, począwszy od postanowienia o wznowieniu postępowania, dotknięte są przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Na wstępie, z uwagi na fakt, iż w sprawie przez skarżącego jest podnoszonych i powtarzanych wiele argumentów, sprecyzować trzeba zakres weryfikacji sądowej w niniejszej sprawie i w związku z tym podkreślić, iż kontrolą tą objęta jest decyzja wydana w trybie wznowienia postępowania, po przedłożeniu przez skarżącego nowego dowodu w postaci kserokopii zaświadczenia WKU w K. z dnia 10 listopada 1992 r.
W rozpoznawanej sprawie istotne jest to, że skarżący, przedkładając nowy dowód w postaci zaświadczenia z dnia 10 listopada 1992 r., wystąpił do organu o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej wydaniem decyzji administracyjnej ostatecznej z dnia 5 kwietnia 2000 r., której prawidłowość została potwierdzona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 września 2001 r., oddalającym wniesioną na tę decyzję skargę.
Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada trwałości decyzji ostatecznych, ustanowiona przepisem art. 16 § 1 K.p.a, w myśl którego decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji są ostateczne. Uchylenie lub zmiana tych decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w K.p.a. Przypadki te określone są w rozdziałach 12 i 13 K.p.a. Stanowią one odstępstwo od reguły trwałości decyzji ostatecznej, stąd ich stosowanie musi odpowiadać ściśle przepisom K.p.a.
Celem zasady trwałości decyzji ostatecznej jest nie tylko ochrona praw nabytych przez stronę na jej podstawie ale w ogóle ochrona porządku prawnego. Dowodem wagi jaką ustawodawca przywiązuje do tej zasady jest uznanie, iż wydanie tej samej sprawie rozstrzygniętej decyzją ostateczną, nowej decyzji należy do wad skutkujących jej nieważnością (art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a.).
Weryfikacji decyzji ostatecznej, która do czasu jej uchylenia, zmiany lub stwierdzenia nieważności korzysta z domniemania zgodności z prawem, służy między innymi instytucja wznowienia postępowania uregulowana przepisami rozdziału 12 K.p.a.
Katalog podstaw wznowienia ustanawia art. 145 § 1 K.p.a. pkt 1-8 i art. 145a. Wznowienie postępowania z przyczyn określonych wart. 145 § 1 pkt 1-3 oraz 5-8 może nastąpić zarówno na żądanie strony, jak i z urzędu. Wniesienia podania o wznowienie postępowania określone jest terminem przewidzianym w art. 148 K.p.a., wynoszącym 1 miesiąc. W przypadku podstaw wznowienia określonych w art. 145 § 1 pkt 1-3 oraz 5-8, termin ten biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia postępowania.
Zarówno doktryna, jak i orzecznictwo wyodrębnia dwie fazy /etapy/ postępowania wznowieniowego. Ich wyróżnienie ma szczególne znaczenie w przypadku postępowania toczącego się na żądanie strony.
W etapie pierwszym, wstępnym, który rozpoczyna wniosek strony zgłoszony organowi, organ ten bada, czy wniosek pochodzi od strony, czy złożony został w terminie ustanowionym art. 148 Kpa i czy wskazana przyczyna wznowienia mieści się w katalogu podstaw wznowienia wymienionych w art. 145 § 1 i art. 145a K.p.a. Etap ten - w zależności od poczynionych przez organ ustaleń - może zakończyć się albo wydaniem decyzji o odmowie wznowienia postępowania albo wydaniem postanowienia o jego wznowieniu. Wydanie któregokolwiek z tych rozstrzygnięć wymaga przeprowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego przy zachowaniu reguł wynikających z art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. W szczególności organ musi zbadać, czy podmiot składający podanie posiada przymiot strony postępowania, w rozumieniu art. 28 Kpa w sprawie zakończonej decyzja ostateczną. Ustalając z kolei, czy wskazana przez stronę przyczyna wznowienia postępowania mieści się w katalogu podstaw wznowienia organ winien mieć na uwadze, że musi to ona uczynić na tyle precyzyjnie, aby organ miał możliwość podjęcia postanowienia na podstawie art. 149 par. 1 Kpa. Trzecią przesłanką badaną w postępowaniu wstępnym jest kwestia zachowania terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania. Jeżeli składający podanie nie zadośćuczyni temu obowiązkowi, organ winien wezwać go na podstawie art. 64 K.p.a. do jego uzupełnienia pod rygorem przewidzianych w tym przepisie skutków prawnych. Należy to uczynić przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania, bowiem jak już wywiedziono, postanowienie takie może być wydane tylko w razie wskazania podstaw wymienionych w kodeksie. Skutkiem naruszenia tego terminu jest wydanie decyzji o odmowie wznowienia postępowania (art. 149 § 3 K.p.a.), chyba że termin ten zostanie przez organ przywrócony na wniosek strony, w trybie przewidzianym w art. 58 i art. 59 K.p.a.
Przywrócenie terminu będzie zatem możliwe pod warunkiem złożenia wniosku i uprawdopodobnienia, że nie zachowanie terminu nastąpiło bez winy wnioskodawcy. Wniosek o przywrócenie terminu musi być złożony w ciągu siedmiu dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminowi. Termin siedmiodniowy jest przy tym nieprzywracalny. Wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania i otwarcie tym samym drogi do badania, czy istotnie w sprawie zachodzą przyczyny wznowienia postępowania, a następnie rozstrzygnięcie sprawy, bez zachowania wskazanych wyżej wymogów, narusza przepisy art. 6, art. 7 i art. 77 par. 1 w zw. z art. 145 § 1, art. 148 i art. 149 par. 1 K.p.a.
Takimi wadami obarczone jest postanowienie wydane w sprawie, które podjęto wprawdzie na skutek wniosku strony, jednak wniosek ów ograniczył się do przedłożenia nowego dowodu w postaci kserokopii zaświadczenia WKU w K. z dnia 10 listopada 1992 r., bez wskazania jakichkolwiek okoliczności co do daty uzyskania tego dowodu przez stronę. W następstwie takiego wniosku organ wydał postanowienie o wznowieniu postępowania, w żaden sposób nie badając zachowania przez wnioskodawcę terminu przewidzianego art. 148 § 1 K.p.a.
Postanowienie o wznowieniu postępowania nie jest wprawdzie zaskarżalne w toku instancji, jednak nie oznacza to, że nie podlega ono kontroli w trybie odwoławczym.
Wznowienie postępowania na wniosek bez ustalenia, czy wniosek złożono w terminie, narusza wymienione wyżej przepisy K.p.a. w sposób rażący. Oznacza to, że choć z uwagi na treść art. 126 K.p.a. do postanowień nie zaskarżalnych nie ma zastosowania przepis art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., powinno być ono skasowane łącznie z decyzją odmawiającą uchylenia decyzji ostatecznej.
Opisane wyżej wady pierwszego etapu postępowania wznowieniowego, ich pominięcie i skupienie się wyłącznie na przesłankach etapu drugiego tj. na merytorycznej ocenie przedłożonego przez skarżącego dowodu, przesądza o uznaniu za wadliwe zarówno decyzji zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji o odmowie uchylenia decyzji z dnia 5 kwietnia 2000 r. Dla doprowadzenia sprawy do stanu zgodności z prawem niezbędne było w ocenie Sądu uchylenie także postanowienie o wznowieniu postępowania.
W postępowaniu ponownym, organ wyjaśni, czy zachowany został termin do złożenia wniosku i wyda rozstrzygnięcie stosowne do poczynionych ustaleń i obowiązujących przepisów prawa.
Z przytoczonych wyżej względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), uchylono zaskarżoną decyzję. Na podstawie art. 135 wskazanej ustawy uchylono decyzję pierwszej instancji poprzedzającą zaskarżoną decyzję, a nadto postanowienie o wznowieniu postępowania.
Rozstrzygnięcie zawarte w punktach 2 i 3 wyroku oparte jest o przepis art. 152 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 55 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.).