II SA/WR 377/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2022-12-15
NSAbudowlaneŚredniawsa
prawo budowlanesamowola budowlanalegalność budowygazociągpozwolenie na budowęumorzenie postępowaniabezprzedmiotowość postępowaniaprawo administracyjnenieruchomości

WSA we Wrocławiu oddalił skargę na decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie legalności budowy gazociągu, uznając brak podstaw do stwierdzenia samowoli budowlanej z uwagi na wiek inwestycji i brak dokumentacji.

Skarżący domagali się rozbiórki gazociągu, twierdząc, że został wybudowany bez pozwolenia i zgody właścicieli nieruchomości. Organy administracji umorzyły postępowanie w sprawie legalności budowy, uznając je za bezprzedmiotowe z powodu braku dokumentacji potwierdzającej samowolę budowlaną, zwłaszcza że inwestycja pochodziła z lat 70. XX wieku, a przepisy z tamtego okresu nie obligowały do archiwizacji dokumentów. WSA we Wrocławiu oddalił skargę, podzielając stanowisko organów, że brak dokumentacji nie jest równoznaczny z samowolą budowlaną, a przesłanki do nakazania rozbiórki nie zostały spełnione.

Sprawa dotyczyła skargi L. M. i D. M. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, która utrzymała w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego o umorzeniu postępowania w sprawie legalności budowy gazociągu. Skarżący domagali się nakazu rozbiórki gazociągu, twierdząc, że został on wybudowany bez pozwolenia na budowę i bez prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Organy administracji podjęły szereg czynności w celu ustalenia legalności budowy, w tym zwracały się do różnych archiwów i urzędów o dokumentację. Mimo to, nie udało się odnaleźć pozwolenia na budowę. Organy uznały jednak, że inwestycja zrealizowana w latach 70. XX wieku, w czasach gdy przepisy Prawa budowlanego nie obligowały do archiwizacji dokumentacji przez inwestora, a organy miały obowiązek przechowywania jej tylko przez 5 lat, nie może być uznana za samowolę budowlaną jedynie z powodu braku dokumentów. Dodatkowo, zgromadzone dokumenty, takie jak decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji i zatwierdzeniu planu realizacyjnego, wskazywały na podjęcie kroków prawnych w celu legalnego przeprowadzenia inwestycji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd podkreślił, że brak dokumentacji nie jest dowodem samowoli budowlanej, a przesłanki do nakazania rozbiórki (niezgodność z planem zagospodarowania przestrzennego lub zagrożenie dla ludzi/mienia) nie zostały spełnione. Sąd zwrócił również uwagę na specyfikę inwestycji liniowych, które służą interesowi publicznemu, oraz na fakt, że skarżący byli właścicielami nieruchomości od czasu budowy gazociągu i nie zgłaszali sprzeciwu przez kilkadziesiąt lat.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, brak dokumentacji nie jest wystarczającą podstawą do stwierdzenia samowoli budowlanej, zwłaszcza gdy przepisy obowiązujące w czasie budowy nie obligowały do jej archiwizacji, a istnieją inne dokumenty wskazujące na legalność procesu inwestycyjnego.

Uzasadnienie

Przepisy Prawa budowlanego z 1974 r. nie nakładały na inwestorów obowiązku archiwizacji dokumentacji budowlanej przez okres istnienia obiektu, a organy miały obowiązek przechowywania jej tylko przez 5 lat. Brak dokumentów nie dowodzi samowoli budowlanej, a jedynie brak zachowania dokumentacji. Istotne są inne dowody wskazujące na legalność procesu inwestycyjnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

k.p.a. art. 105 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Umorzenie postępowania następuje, gdy stało się ono bezprzedmiotowe, co oznacza brak materialnoprawnych podstaw do ingerencji organu administracyjnego.

u.p.b. art. 37

Ustawa - Prawo budowlane

Określa przesłanki nakazania przymusowej rozbiórki obiektu budowlanego lub jego części wybudowanych niezgodnie z przepisami.

u.p.b.

Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane

Przepisy obowiązujące w czasie budowy gazociągu.

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

u.p.b. art. 63

Ustawa - Prawo budowlane

Obowiązek przechowywania dokumentacji budowlanej przez okres istnienia obiektu (wprowadzony później).

u.p.b. art. 29 § ust. 5

Ustawa - Prawo budowlane

Wymagał zgody właściciela nieruchomości na cele budowlane (w kontekście dawnego prawa).

u.p.b. art. 75

Ustawa - Prawo budowlane

u.p.b. art. 145 § § 1

Ustawa - Prawo budowlane

Podstawa do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia w przypadku naruszenia przepisów, które miało wpływ na wynik sprawy.

u.p.b. art. 151

Ustawa - Prawo budowlane

Oddalenie skargi, gdy nie ma podstaw do jej uwzględnienia.

k.p.a. art. 78 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ może nie uwzględnić żądania strony co do przeprowadzenia dowodu, jeżeli okoliczności zostały stwierdzone innymi dowodami.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak dokumentacji potwierdzającej pozwolenie na budowę nie jest równoznaczny z samowolą budowlaną, zwłaszcza w przypadku inwestycji sprzed kilkudziesięciu lat, gdy przepisy nie nakładały obowiązku archiwizacji. Przesłanki do nakazania rozbiórki (niezgodność z planem zagospodarowania przestrzennego lub zagrożenie dla ludzi/mienia) nie zostały spełnione. Inwestycje liniowe o charakterze ogólnospołecznym mogą być realizowane w szczególnych warunkach, a ich przerwanie może mieć negatywne skutki dla odbiorców. Brak sprzeciwu właścicieli nieruchomości przez kilkadziesiąt lat od budowy gazociągu może świadczyć o jego legalności lub akceptacji.

Odrzucone argumenty

Gazociąg został wybudowany bez pozwolenia na budowę i bez prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Brak zgody właścicieli nieruchomości na posadowienie gazociągu jest wystarczającą przesłanką do uznania budowy za samowolę budowlaną i nakazania rozbiórki. Organy nie ustaliły, czy gazociąg nie stanowi zagrożenia dla bezpieczeństwa i zdrowia ludzi. Organy zaniechały zbadania zgodności urządzenia z dokumentami planistycznymi obowiązującymi w czasie jego budowy. Organy nie przesłuchały świadków na okoliczność daty rozpoczęcia i zakończenia inwestycji oraz nie przeprowadziły rozprawy administracyjnej.

Godne uwagi sformułowania

z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 kpa mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, tj. gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. z samego faktu, że właściciel budowli posadowionej na nieruchomości kilkadziesiąt lat wcześniej nie dysponuje pozwoleniem na budowę, nie można wysnuwać faktu, że nigdy tym pozwoleniem nie dysponował. zniszczenie lub zaginięcie dokumentacji związanej z konkretnym obiektem budowlanym nie spowoduje, że stanie się on z tej przyczyny samowolą budowlaną. nie można pominąć faktu, że nie zachowały się również jakiekolwiek ślady jej sprzeciwu w chwili budowy, a jak również przez kolejne 40 lat istnienia gazociągu. inwestycje liniowe korzystają z pewnego uprzywilejowania z uwagi na ich charakter.

Skład orzekający

Adam Habuda

przewodniczący

Gabriel Węgrzyn

członek

Marta Pawłowska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących samowoli budowlanej w przypadku starych inwestycji, znaczenie dokumentacji historycznej, specyfika inwestycji liniowych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej i faktycznej, związanej z wiekiem inwestycji i dostępnością dokumentacji z okresu PRL.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak trudno jest udowodnić samowolę budowlaną w przypadku bardzo starych inwestycji, gdzie dokumentacja często ginie, a prawo ewoluowało. Jest to ciekawy przykład z praktyki prawa budowlanego.

Czy brak pozwolenia na budowę sprzed 40 lat to samowola budowlana? Sąd wyjaśnia.

Sektor

energetyka

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Wr 377/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-12-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Adam Habuda /przewodniczący/
Gabriel Węgrzyn
Marta Pawłowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II OSK 872/23 - Wyrok NSA z 2024-06-25
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 105
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Adam Habuda, Sędziowie: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, Asesor WSA Marta Pawłowska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II w dniu 15 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi L. M. i D. M. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie legalności budowy gazociągu oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] skierowanym do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. L. M. i Pani D. M. wniosły o wydanie nakazu rozbiórki urządzenia przesyłowego w postaci gazociągu posadowionego na nieruchomości nr [...] [...] obręb [...], gmina O. wybudowanego według wnioskodawczyń, bez pozwolenia na budowę oraz bez prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.
Organ w dniu [...] przeprowadził kontrolę na miejscu, w której ustalił, że przedmiotowy gazociąg wybudowany jest na linii J. – L. z odgałęzieniem [...]. Parametry techniczne gazociągu wg danych zarejestrowanych w książce obiektu nr [...]: długość [...] km, średnica [...] mm, ciśnienie pracy [...] Mpa. Gazociąg jest własnością P. sp. z o.o., zarządzaną przez Oddział Z. G. we W. Wg. oświadczenia przedstawiciela zarządcy obiektu oraz zapisów w książce obiektu, gazociąg wybudowano w [...] roku. Zagrożenie bezpieczeństwa ludzi i mienia nie występuje. Zarządca gazociągu potwierdził, że gazociąg podlega okresowym przeglądom pod względem bezpieczeństwa użytkowania i jest w należytym stanie technicznym.
Po wszczęciu postępowania w sprawie legalności budowy gazociągu na dz. nr [...] [...], w obrębie [...] gm. O. organ pierwszej instancji powziął starania o uzyskanie wydanego w sprawie gazociągu pozwolenia na budowę lub potwierdzenia wykonania inwestycji bez takowego pozwolenia, w ramach samowoli budowlanej. W tym celu zwrócił się do Gminy O. z zapytaniem czy w jej zasobach archiwalnych znajduje się dokumentacja związana z pozwoleniem na budowę ww. inwestycji i o udostępnienie kopii pozwolenia na budowę w przypadku jej posiadania. Dodatkowo wniósł o wydanie wypisu i wyrysu z planu miejscowego dla dz. nr [...] [...], w obrębie [...] gm. O. obowiązującego w dacie budowy ww. obiektu tj. [...] roku. W odpowiedzi uzyskał informacje o braku dokumentów dotyczących pozwolenia na budowę przedmiotowej inwestycji oraz o braku planu zagospodarowania przestrzennego obowiązującego w [...] Najstarszym dokumentem będącym w zasobach Gminy O. jest nieobowiązujący Plan Ogólny Zagospodarowania Przestrzennego Gminy O. zatwierdzony uchwałą Nr 111/10/84 Gminnej Rady Narodowej w Oleśnicy z dnia 23.10.1984 r., (ogł. w Dz. Urz. Woj. Wrocł. Nr 6, poz.74 ze zm.) ze zmianami zatwierdzonymi Uchwałą Nr l/XXXVII/194 Rady Gminy Oleśnica z dnia 29.08.1993 r., (ogł. w Dz. Urz. Woj. Wrocł. Nr 14, poz. 104), w którym działka nr [...] położona w obrębie [...], gmina O., w Planie Ogólnym Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Oleśnica oznaczona jest symbolem: [...] - mieszkalnictwo rodzinne o niskiej intensywności zabudowy, - [...] – drogi [...], [...], - [...] - uprawy polowe i ogrodnicze.
W takiej sytuacji decyzją z dnia [...] PINB w O. umorzył postępowanie administracyjne w sprawie legalności budowy gazociągu na dz. nr [...] [...] w obrębie [...], gm. O. Rozstrzygnięcie to zostało uchylone przez DWINB po rozpoznaniu odwołania skarżących, który przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na braki w postępowaniu dowodowym.
Ponownie rozpatrując sprawę PINB zwrócił się do Archiwum Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego we W., Archiwum Państwowego we W., Urzędu Miasta O., Urzędu Gminy D. i Starostwa Powiatowego we W. i w O. o przekazanie dokumentacji związanej z budową gazociągu [...] odg. [...] ([...] – [...]), którego inwestorem był [...] oraz do P. sp. z o.o. o przekazanie kopii książki obiektu gazociągu jak wyżej nr [...] i kopii okresowych przeglądów stanu technicznego ww. gazociągu za lata [...] – [...].
W odpowiedzi na zapytanie PINB, Dolnośląski Urząd Wojewódzki we W. wskazał, że nie posiada żadnej dokumentacji dot. ww. budowy. Podobnie wypowiedział się Urząd Miasta O., Starosta Powiatu W., Starosta O.
W dniu [...] wpłynęło do organu I instancji pismo Archiwum Państwowego we W., w którym wskazano szereg dokumentów, będących w jego posiadaniu, które mogą dotyczyć ww. inwestycji. W związku z tym, do akt sprawy włączono:
- kopię książki obiektu nr [...] gazociąg [...] – [...],
- kopie okresowych przeglądów stanu technicznego ww. gazociągu za rok [...] i [...],
- kopie protokołów z kontroli trasy gazociągu (z dnia: [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...]),
- kserokopię decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we W. o ustaleniu lokalizacji inwestycji nr [...] z dnia [...],
- kserokopię założeń techniczno-ekonomicznych doprowadzenia gazu ziemnego do m. O. z [...],
- kserokopię decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. nr [...] z dnia [...] zatwierdzającej plan realizacyjny.
W takich okolicznościach, decyzją nr [...] z dnia [...], PINB w O. umorzył postępowanie administracyjne w sprawie legalności budowy gazociągu na dz. nr [...] [...] w obrębie [...], gm. O.
Po rozpoznaniu odwołania wnioskodawczyń od opisanego rozstrzygnięcia, DWINB we Wrocławiu utrzymał w mocy decyzję umarzającą postępowanie. Na uzasadnienie swojego stanowiska organ odwoławczy przytoczył treść art. 105 k.p.a. i wyjaśnił, że z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 kpa mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, tj. gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W ocenie DWINB prawidłowo organ pierwszej instancji uznał, że właśnie z taką sytuacją ma do czynienia w niniejszej sprawie. W ocenie organu odwoławczego, w świetle dokumentów pozyskanych przez organ pierwszej intencji, w szczególności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we W. o ustaleniu lokalizacji inwestycji nr [...] z dnia [...], założeń techniczno - ekonomicznych doprowadzenia gazu ziemnego do m. O. z [...], decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. nr [...] z dnia [...] zatwierdzającej plan realizacyjny, nie jest uprawniony pogląd, że inwestycja zrealizowana została w ramach samowoli budowlanej. Z dokumentów tych wynika bowiem jednoznacznie, że podejmowane były kroki prawne i czynności, w celu legalnego przeprowadzenia procesu inwestycyjnego. W ocenie DWINB, z samego faktu, że właściciel budowli posadowionej na nieruchomości kilkadziesiąt lat wcześniej nie dysponuje pozwoleniem na budowę, nie można wysnuwać faktu, że nigdy tym pozwoleniem nie dysponował.
Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne organ odwoławczy wywodził, że fakt nieprzedłożenia stosownej dokumentacji dowodzi jedynie braku zachowania takiej dokumentacji, nie stanowi natomiast żadnego dowodu na to, że obiekt ten powstał samowolnie.
Dodatkowo DWINB podniósł, że dopiero ustawa Prawo budowlane z dnia 7 lipca 1994 r., wprowadziła w art. 63 obowiązek, dla właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego, przechowywania przez okres istnienia obiektu określonej dokumentacji budowlanej. Tym bardziej więc, okoliczność iż nie odnaleziono stosownych dokumentów nie uprawnia do przyjęcia, że przedmiotowy obiekt został zrealizowany bez pozwolenia na budowę. Skoro bowiem przepisy obowiązujące w czasie rozpoczęcia prac budowlanych przy realizacji przedmiotowego gazociągu nie obligowały inwestora ani właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego do archiwizowania dokumentacji związanej z realizacją tego obiektu, to z faktu, że nie zachował się żaden egzemplarz decyzji o pozwoleniu na budowę danego obiektu budowlanego nie można wyprowadzić wniosku, że obiekt ten został w całości zrealizowany w warunkach samowoli budowlanej.
W ocenie organu, taki wniosek również w obecnym stanie prawnym nie byłby uprawniony, bowiem nawet gdyby z różnych przyczyn nie zachował się żaden egzemplarz decyzji o pozwoleniu na budowę obiektu budowlanego zrealizowanego pod rządami ustawy - Prawo budowlane z 1994 r., dopuszczalne byłoby dowodzenie - z uwzględnieniem art. 75 kpa, że obiekt ten nie został samowolnie wzniesiony. Zarówno bowiem w świetle przepisów ustawy - Prawo budowlane z 1974 roku, jak i ustawy - Prawo budowlane z 1994 roku zniszczenie lub zaginięcie dokumentacji związanej z konkretnym obiektem budowlanym nie spowoduje, że stanie się on z tej przyczyny samowolą budowlaną.
W ocenie organu odwoławczego, organ pierwszej instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe i zwrócił się do wszystkich instytucji, które mogłyby posiadać przedmiotowe dokumenty.
Odnosząc się zaś do żądania rozbiórki obiektu, organ wyjaśnił, że nawet w przypadku samowoli budowlanej nakaz taki jest ostatecznością, bowiem zawsze pierwszeństwo będzie miała możliwość legalizacji.
Także w odniesieniu do zarzutów strony organ wyjaśnił, że ustawa Prawo budowlane z 1974 r., obowiązująca w czasie gdy powstał gazociąg, nie wymagała w postępowaniu dotyczącym legalizacji samowoli budowlanej przedstawienia zgody na dysponowane nieruchomością na cele budowlane, zatem podnoszony zarzut jej braku, nie może skutkować żądanym nakazałem rozbiórki. W końcu, przywołując wyrok NSA II OSK 2533/17 Naczelnego Sądu Administracyjnego organ podniósł, że ocena zachowania inwestora powinna uwzględniać również okoliczności, które miały miejsce po zrealizowaniu samowolnych robót budowlanych. To, że w okresie kilkunastu lub kilkudziesięciu lat istnienia samowolnej zabudowy nieruchomości stan ten jest aprobowany przez właścicieli/współwłaścicieli, którzy nie występowali do organu nadzoru budowlanego z zawiadomieniem o wykonaniu robót budowlanych bez ich zgody jest okolicznością istotną z punktu widzenia stosowania nakazu rozbiórki.
W takich okolicznościach, wobec braku dowodów świadczących o samowoli budowlanej, Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego stwierdził, że umorzenie postępowania w sprawie jest zasadne.
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem, L. M. i D. M. (dalej jako skarżące lub strona skarżąca), wywiodły do .tutejszego sądu skargę, domagając się jego uchylenia.
W skardze zarzuciły wydanie decyzji z naruszeniem art. 7, 77 i 80 k.p.a., poprzez uznanie, że zebrany w sprawie materiał nie pozwala na ustalenie w sposób bezsporny, że gazociąg stanowi samowolę budowlaną, podczas gdy skarżące podniosły, ze właściciele nieruchomości na których położona jest nieruchomość nigdy nie wyraziły na to zgody, a to w ocenie strony jest wystarczającą przesłanką do uznania budowy gazociągu za samowolę budowlaną. Zarzucono również organom administracji, że na żadnym etapie postepowania nie ustaliły czy urządzenia gazociągu nie jest zagrożeniem dla bezpieczeństwa i zdrowia ludzi oraz zaniechanie zbadania zgodności urządzenia z dokumentami planistycznymi obowiązującymi w czasie jego budowy, zaniechanie zwrócenia się do stron o podpisanie protokołu z kontroli, nieprzesłuchanie świadków na okoliczność daty rozpoczęcia i zakończenia inwestycji oraz nieprzeprowadzenie rozprawy administracyjnej.
W skardze podniesiono również, że organy nie uwzględniły w rozstrzygnięciu, że zarządca gazociągu nie przedstawił protokołów z okresowych jego kontroli za cały okres istnienia gazociągu jak i okoliczności, że kontrole te nie zawsze były dokonywane z zachowaniem terminów.
Skarżące podniosły również zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 37 Prawa Budowlanego, poprzez jego niezastosowanie i nienakazanie rozbiórki gazociągu.
Podnosząc opisane zarzuty wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja, pomimo pewnych mankamentów, nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest decyzja DWINB z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję PINB w O. z dnia [...], umarzającą, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jako bezprzedmiotowe, postępowanie w sprawie legalności budowy gazociągu, posadowionego m.in. na działkach należących do skarżących.
Zgodnie z powołanym przepisem, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Przepis ten kładzie nacisk na bezprzedmiotowość, rozumianą jako brak przedmiotu postępowania administracyjnego.
W doktrynie powszechnie wyrażane jest stanowisko, zgodnie z którym bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi przepis art. 105 § 1 k.p.a. oznacza, że brak jest któregoś z konstytutywnych elementów sprawy, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2017, s. 563). Sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne, staje się prawnie niedopuszczalne. Tak więc w przypadku stwierdzenia bezprzedmiotowości umorzenie postępowania jest obligatoryjne.
Skarżące zarzuciły realizację przedmiotowej inwestycji, bez wymaganej prawem budowlanym zgody na dysponowanie nieruchomością na cele budowlane.
Pomimo szeregu czynności procesowych przeprowadzonych przez organ nadzoru budowlanego, w szczególności wystąpienia do Starostwa Powiatowego w O. i we W. oraz do Archiwum Państwowego we W. o przekazanie dokumentacji związanej ze sporną inwestycją, nie udało się odnaleźć decyzji o pozwoleniu na budowę. Okolicznością bezsporną jest natomiast, że inwestycja zrealizowana została w [...]. Strony postępowania (skarżące oraz spółka zarządzająca gazociągiem) nie kwestionowali tej okoliczności, nadto w aktach sprawy znajduje się decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we W. z dnia [...] o ustaleniu lokalizacji inwestycji oraz Rady Narodowej w O. zatwierdzającej plan realizacyjny z dnia [...], wraz z wszelkimi uzgodnieniami i warunkami technicznymi.
Podkreślenia wymaga przy tym okoliczność, że w przepisach ustawy z 24 października 1974 r. - Prawo budowlane (Dz.U. nr 38, poz. 229), na podstawie którego było wydane pozwolenie na budowę, nie było przepisu obligującego inwestora do przechowywania dokumentów związanych z procesem budowlanym przez okres istnienia obiektu budowlanego. Skoro więc przepisy, na których podstawie inwestor realizował inwestycję nie obligowały go do archiwizowania dokumentacji związanej z realizacją obiektu, a organy wydające pozwolenia na budowę były zobligowane do przechowywania dokumentów dotyczących wydawanych pozwoleń na budowę tylko przez okres 5 lat, to tylko z faktu, że nie zachowała się aktualnie decyzja zatwierdzająca projekt budowlany i udzielająca pozwolenia na budowę, nie można wyciągać wniosku, że obiekt ten został zrealizowany w warunkach samowoli budowlanej. Z braku pierwotnej dokumentacji projektowej nie można wyprowadzać negatywnych dla inwestora konsekwencji (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 09.04.2008 r. sygn. akt II SA/Wr 45/08, wyrok WSA w Poznaniu z 20.02.2014 r. sygn. akt IV SA/Po 1091/13).
Do stwierdzenia, że inwestor zrealizował inwestycję w ramach samowoli budowlanej, konieczne byłoby ustalenie, że decyzją taką nigdy nie dysponował. Tymczasem w niniejszej sprawie organ zgromadził szereg dokumentacji z której wynika, że inwestor podjął czynności prawne w celu legalnego zrealizowania inwestycji.
Zresztą, co szczególnie istotne w niniejszej sprawie, skarżące nie tyle zabiegają o ustalenie samowoli budowlanej podczas realizacji inwestycji, co doprowadzenie do rozbiórki gazociągu. W tym kontekście podnoszą, że właściciele nieruchomości (skarżąca oraz poprzednik prawny skarżącej) nie wyrażali zgody na posadowienie gazociągu w ich nieruchomościach. Podpierając się tym zarzutem wywodzą, że bez zgody właścicieli nieruchomości inwestycja nie mogła być przeprowadzona legalnie, bowiem art. 29 ust. 5 dawnego Prawa budowlanego wymagał dla realizacji inwestycji takiej zgody. Jest to podstawowy zarzut skargi, szeroko omówiony w jej uzasadnieniu.
Wobec tego należy dobitnie podkreślić, co zresztą sygnalizował organ odwoławczy w swej decyzji, że kwestie samowoli budowlanej i jej skutków regulował 37 p.b. z 1974 r.. Według jego treści, obiekty budowlane lub ich części, będące w budowie lub wybudowane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, podlegają przymusowej rozbiórce albo przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, gdy terenowy organ administracji państwowej stopnia powiatowego stwierdzi, że obiekt budowlany lub jego część: 1) znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę, lub 2) powoduje bądź w razie wybudowania spowodowałby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Są to zatem jedyne przesłanki jakie organ zobowiązany jest badać przed wydaniem decyzji o rozbiórce. Inaczej rzecz ujmując, wyłącznie stwierdzenie przez organ, że samowolnie wybudowany obiekt jest niezgodny z planem zagospodarowania przestrzennego lub powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia, umożliwiał takiemu organowi wydanie decyzji o rozbiórce. Wśród przesłanek nakazania rozbiórki nie figuruje brak zgody na dysponowania nieruchomością do celów budowlanych, zatem nawet jeśli organ ustaliłby taki brak, nie mogłoby to stanowić powodu do nakazania rozbiórki gazociągu.
W tym kontraście jednak Sąd zwraca uwagę, co bardzo trafnie zauważył również organ drugiej instancji, że skoro skarżąca D. M. była właścicielem nieruchomości już w chwili realizacji inwestycji, to nie można pominąć faktu, że nie zachowały się również jakiekolwiek ślady jej sprzeciwu w chwili budowy, a jak również przez kolejne 40 lat istnienia gazociągu. Co może potwierdzać fakt, że inwestycja była realizowana legalnie, a właściciele nieruchomości mieli tego świadomość.
Podkreślić należy również, że inwestycje liniowe korzystają z pewnego uprzywilejowania z uwagi na ich charakter. Służą bowiem realizacji interesów i zabezpieczeniu potrzeb - takich jak dostęp do gazu - szerszej grupy podmiotów, takiej jak np. osiedle bądź cała miejscowość. Jest to jednocześnie system zależny od ciągłości funkcjonowania jego elementów i każde jego ewentualne przerwanie - poprzez demontaż jednego z elementów - pozbawia funkcjonalności całą sieć, a wszystkich jej odbiorców - dostępu do dobra publicznego, np. energii (gazu). Realizacja inwestycji liniowej wiąże się z wykonaniem takiego zamierzenia na znacznym obszarze dla określonej wspólnoty państwowej lub samorządowej. Ma na celu poprawić bezpieczeństwo energetyczne, a także pozostaje niezbędna dla rozwoju ekonomicznego regionu, jest inwestycją o charakterze ogólnospołecznym (VII SA/Wa 793/20 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie LEX nr 3104173). Z tego też powodu możliwe są rozwiązania prawne, również w aktualnym stanie prawnym, pozwalające na realizację inwestycji na podstawie decyzji administracyjnej w przypadku wyraźnego braku zgody właściciela nieruchomości na przebieg inwestycji.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi Sąd wskazuje, że w sytuacji zgromadzenia opisanego w decyzjach materiału dowodowego z lat [...] – [...], dotyczącego przedmiotowej inwestycji nie było potrzeby przesłuchiwania świadków na okoliczność czasu powstanie inwestycji, ani wyznaczania w tym celu rozprawy administracyjnej. Jak wynika bowiem z art. 78 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego, organ może nie uwzględnić żądania strony co do przeprowadzenia dowodu, jeżeli żądanie to okoliczności stwierdzonych innymi dowodami.
W zakresie zarzutów odnoszących się do braku protokołów kontroli gazociągu z całego okresu jego funkcjonowania oraz zaniechania zbadania ewentualnego niebezpieczeństwa z powodu posadowienia gazociągu na nieruchomościach należących do skarżących Sąd wskakuje, że spółka zarządzająca gazociągiem przedstawiła protokoły kontroli okresowych za lata [...] – [...]. Z protokołów tych wynika, że gazociąg znajduje się w odpowiednim stanie technicznym i nie stwarza zagrożenia ani dla ludzi ani dla mienia. Tym samym organ nie było zobowiązany do dalszego prowadzenia postępowania w tym zakresie, skoro przedstawiony został do akt sprawy dokument znoszący tezę o niebezpieczeństwie. Nadto, protokoły za wszystkie lata nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszym postępowaniu, albowiem jeżeli skarżące zgłaszały wątpliwości co do jego bezpieczeństwa, to wniosek w tym zakresie dotyczył okresu w jakim został złożony, a więc także wskazanych lat. Nadto, nawet gdyby w poprzednich latach występowały jakiekolwiek nieprawidłowości, to do [...] zostały wyeliminowane, albowiem z protokołów nie wynika aby miały one miejsce. Należy też jasno powiedzieć, że zgromadzenie lub nie okresowych kontroli gazociągu w aktach niniejszej sprawy nie miało wpływu na wynik rozstrzygnięcia, a tylko takie naruszenie przepisów, które miało wpływ na wynik sprawy, mogłoby prowadzić do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia art. 145 § 1.p.p.s.a.
Skoro postępowanie administracyjne prowadzone w przedmiocie legalności budowy gazociągu nie dało podstaw do stwierdzenia, że wystąpiła przesłanka uzasadniająca ingerencję organów nadzoru budowlanego i wydania merytorycznego rozstrzygnięcia, należało uznać, że postępowanie to stało się bezprzedmiotowe i jako takie podlegało umorzeniu zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. Materiał dowodowy – zebrany w sposób prawidłowy – nie pozwolił na konkluzję, że gazociąg powstał w warunkach samowoli budowlanej.
W związku z tym, Sąd zgodnie z dyspozycja art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę w całości.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI