II SA/Wr 344/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2024-09-12
NSAAdministracyjneWysokawsa
uchwała krajobrazowazagospodarowanie przestrzennereklamytablice reklamoweTrybunał Konstytucyjnyniezgodność z Konstytucjąodszkodowanieinteres prawnysąd administracyjny

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził częściową nieważność uchwały krajobrazowej w zakresie dotyczącym tablic reklamowych i urządzeń reklamowych skarżącej spółki, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczący braku mechanizmu odszkodowawczego.

Skarżąca J. S.A. zaskarżyła uchwałę Rady Miejskiej W. dotyczącą zasad sytuowania tablic reklamowych, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność z Konstytucją art. 37a ust. 9 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z powodu braku mechanizmu odszkodowawczego dla podmiotów zobowiązanych do dostosowania istniejących, legalnie wzniesionych reklam. Sąd uznał interes prawny skarżącej i stwierdził nieważność § 29 i § 30 uchwały w odniesieniu do tablic reklamowych i urządzeń reklamowych skarżącej, oddalając skargę w pozostałym zakresie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu rozpoznał skargę J. S.A. na uchwałę Rady Miejskiej W. w sprawie zasad i warunków sytuowania obiektów małej architektury, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 37a ust. 9 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (u.p.z.p.) w związku z postanowieniami uchwały, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 grudnia 2023 r. (sygn. akt P 20/19). Trybunał uznał art. 37a ust. 9 u.p.z.p. za niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim przewiduje obowiązek dostosowania istniejących, legalnie wzniesionych tablic reklamowych do zakazów uchwały, bez zapewnienia ustawowych podstaw i trybu dochodzenia odszkodowania. Skarżąca argumentowała, że uchwała krajobrazowa musi być wyeliminowana z obrotu prawnego z powodu tego pominięcia prawodawczego. Sąd uznał interes prawny skarżącej, wynikający z posiadania tablic reklamowych i urządzeń reklamowych na wynajmowanych nieruchomościach. Stwierdził częściową nieważność uchwały, w zakresie § 29 i § 30, które nakładały obowiązki dostosowawcze na istniejące tablice reklamowe i urządzenia reklamowe skarżącej, nie zapewniając przy tym mechanizmu odszkodowawczego, zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Skarga została oddalona w pozostałym zakresie, a Gmina W. została obciążona kosztami postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, uchwała taka jest niezgodna z Konstytucją RP, co potwierdził wyrok Trybunału Konstytucyjnego.

Uzasadnienie

Trybunał Konstytucyjny uznał, że brak ustawowych podstaw i trybu dochodzenia odszkodowania dla podmiotów zobowiązanych do usunięcia lub dostosowania legalnie wzniesionych tablic reklamowych narusza art. 21 w związku z art. 2 Konstytucji RP, ponieważ stanowi pominięcie prawodawcze i ingerencję w prawa majątkowe bez słusznego odszkodowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (15)

Główne

u.p.z.p. art. 37a § ust. 1

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Kompetencja rady gminy do uchwalenia zasad i warunków sytuowania obiektów małej architektury, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych.

u.p.z.p. art. 37a § ust. 9

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Obowiązek określenia w uchwale warunków i terminu dostosowania istniejących tablic reklamowych do zakazów, zasad i warunków w niej określonych. Przepis ten został częściowo uznany za niezgodny z Konstytucją RP.

u.s.g. art. 101 § ust. 1

Ustawa o samorządzie gminnym

Podstawa prawna do zaskarżenia uchwały organu gminy do sądu administracyjnego przez podmiot, którego interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone.

Konstytucja RP art. 21

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ochrona własności i prawa do słusznego odszkodowania.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.

Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Podstawa prawna uchwały krajobrazowej.

Dz.U. 2022 poz 503 art. 37a § ust. 1 , 9

Pomocnicze

u.s.g. art. 91 § ust. 1

Ustawa o samorządzie gminnym

Przepis określający, że tylko uchwała sprzeczna z prawem jest nieważna.

p.p.s.a. art. 3 § §2 pkt 5

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmujący akty prawa miejscowego.

p.p.s.a. art. 147 § §1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Skutki uwzględnienia skargi na akt prawa miejscowego, w tym stwierdzenie nieważności.

p.p.s.a. art. 200

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § §2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Konstytucja RP art. 31 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada proporcjonalności w ograniczaniu praw.

Konstytucja RP art. 20

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Wolność działalności gospodarczej.

Konstytucja RP art. 22

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ograniczenie wolności działalności gospodarczej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niezgodność art. 37a ust. 9 u.p.z.p. z Konstytucją RP z powodu braku mechanizmu odszkodowawczego dla legalnie wzniesionych tablic reklamowych. Naruszenie interesu prawnego skarżącej przez przepisy uchwały krajobrazowej nakładające obowiązki dostosowawcze bez rekompensaty.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organu o braku wykazania przez skarżącą posiadania tablic reklamowych i umów najmu. Wniosek organu o zawieszenie postępowania z uwagi na trwające prace planistyczne. Wniosek organu o połączenie sprawy z inną sygnaturą.

Godne uwagi sformułowania

uchwały te bez wyżej wymienionych regulacji, czy też z ich pominięciem, nie mogą funkcjonować w obrocie prawnym brak możliwości uzyskania odszkodowania z tytułu szkody legalnej wyrządzonej uchwaleniem przez organy gminy uchwały krajobrazowej brak odpowiedniego mechanizmu kompensacyjnego z tytułu ograniczenia praw majątkowych podmiotów, które legalnie wzniosły tablice reklamowe i urządzenia reklamowe uchwała krajobrazowa eliminuje bowiem prawny skutek decyzji administracyjnej o pozwoleniu na budowę wskazanych w niej tablic i nośników reklamowych powstałych przed wejściem w życie uchwały.

Skład orzekający

Olga Białek

przewodniczący

Adam Habuda

sprawozdawca

Dominik Dymitruk

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących uchwał krajobrazowych w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz ochrony praw nabytych i własności."

Ograniczenia: Dotyczy głównie sytuacji, gdy uchwała krajobrazowa nakłada obowiązki dostosowawcze na istniejące, legalnie wzniesione tablice reklamowe bez mechanizmu odszkodowawczego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy ważnego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, które ma bezpośredni wpływ na prawo miejscowe i prawa przedsiębiorców w zakresie reklam. Wyrok ten zmienia sposób interpretacji przepisów dotyczących uchwał krajobrazowych.

Uchwała krajobrazowa do kosza? Sąd częściowo unieważnił przepisy przez brak odszkodowania dla reklam.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Wr 344/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-09-12
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-05-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Adam Habuda /sprawozdawca/
Dominik Dymitruk
Olga Białek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6159 Inne o symbolu podstawowym 615
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Zagospodarowanie przestrzenne
Sygn. powiązane
II OSK 2958/24 - Wyrok NSA z 2025-07-22
Skarżony organ
Rada Miasta
Treść wyniku
*Stwierdzono nieważność aktu prawa miejscowego w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 503
art. 37a ust. 1 , 9
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Olga Białek Sędziowie: Sędzia WSA Adam Habuda (spr.) Asesor WSA Dominik Dymitruk Protokolant: Referent Emilia Witkowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 września 2024 r. sprawy ze skargi J. S.A. w K. na uchwałę Rady Miejskiej W. z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia zasad i warunków sytuowania obiektów małej architektury, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych oraz ogrodzeń, ich gabarytów, standardów jakościowych oraz rodzajów materiałów budowlanych, z jakich mogą być wykonane I. stwierdza nieważność § 29 i § 30 zaskarżonej uchwały w odniesieniu do tablic reklamowych i urządzeń reklamowych skarżącej J. S.A. w K. istniejących w dacie wejścia w życie zaskarżonej uchwały wzniesionych na podstawie zgody budowlanej; II. dalej idącą skargę oddala; III. zasądza od Gminy W. na rzecz strony skarżącej kwotę 797 zł (słownie: siedemset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
J. S.A. (dalej: skarżąca) reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika opierając się na art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym zaskarżyła uchwałę Rady Miejskiej W. nr [...] z dnia [...] listopada 2022 r. w sprawie ustalenia zasad i warunków sytuowania obiektów małej architektury, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych oraz ogrodzeń, ich gabarytów, standardów jakościowych oraz rodzajów materiałów budowlanych, z jakich mogą być wykonane. Skarżąca zarzuciła naruszenie: 1) art. 37a ust. 9 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w związku z postanowieniami §27-30 zaskarżonej uchwały, w sytuacji, w której Trybunał Konstytucyjny w dniu 12 grudnia 2023 r. wydał wyrok, w którym orzekł, że art. 37a ust. 9 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (dalej: u.p.z.p.) w zakresie, w jakim przewiduje obowiązek określenia w uchwale, o której mowa w art. 37a ust. 1 u.p.z.p., warunków i terminu dostosowania istniejących w dniu jej wejścia w życie, wzniesionych na podstawie zgody budowlanej, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych do zakazów określonych w tej uchwale, bez zapewnienia ustawowych podstaw i trybu dochodzenia odszkodowania przez podmioty, które są zobowiązane do ich usunięcia, jest niezgodny z art. 21 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a co za tym idzie uchwały te bez wyżej wymienionych regulacji, czy też z ich pominięciem, nie mogą funkcjonować w obrocie prawnym, 2) art. 31 ust. 3 Konstytucji, określającego zasadę proporcjonalności, oraz art. 3 ust. 1 u.p.z.p. poprzez obciążenie skarżącej, jako najemcę nieruchomości, na której eksponowane są szyldy, reklamy, loga istniejące w dniu wejścia w życie uchwały, nieproporcjonalnymi obowiązkami wynikającymi z przepisów §27-30 uchwały krajobrazowej, które dotyczą poniesienia kosztów realizacji nakazów uchwały związanych z dostosowaniem do zasad i warunków określonych uchwałą, istniejących w dniu wejścia w życie uchwały i niezgodnych z przepisami uchwały, a posadowionych uprzednio zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.
Skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w całości, ewentualnie w części – w zakresie §27-30, zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa oraz poniesionej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
W uzasadnieniu skargi zaakcentowano, że wada uchwały uzasadnia stwierdzenie jej nieważności w całości. Następnie przedstawiono stan prawny związany ze sprawą wskazując dlaczego doszło do istotnego naruszenia prawa. W szczególności skarżąca powołała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 grudnia 2023 r. sygn. P 20/19 stwierdzający, że art. 37a ust. 9 u.p.z.p. w zakresie, w jakim przewiduje obowiązek określenia w uchwale, o której mowa w art. 37a ust. 1 ustawy, warunków i terminu dostosowania istniejących w dniu jej wejścia w życie, wzniesionych na podstawie zgody budowlanej, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych do zakazów określonych w tej uchwale, bez zapewnienia ustawowych podstaw i trybu dochodzenia odszkodowania przez podmioty, które są zobowiązane do ich usunięcia, jest niezgodny z art. 21 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem skarżącej, w rezultacie wyroku uchwała krajobrazowa musi być wyeliminowana z obrotu prawnego, ponieważ w sprawie mamy do czynienia z pominięciem prawodawczym, a ustawodawca nie przewidział możliwości samodzielnego wprowadzania przez organ gminy przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu szkody legalnej w aktach prawa miejscowego. Istotą jest brak możliwości uzyskania odszkodowania z tytułu szkody legalnej wyrządzonej uchwaleniem przez organy gminy uchwały krajobrazowej. W ocenie skarżącej w obecnym stanie prawnym uchwały, które weszły w życie powinny być uchylone lub powinna być stwierdzona ich nieważność w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a do czasu wprowadzenia przez ustawodawcę mechanizmu odszkodowawczego gminy powinny zaniechać stosowania aktów dotychczas wprowadzonych. Uchwały bez tych regulacji nie mogą funkcjonować w obrocie prawnym. W razie odmiennego poglądu sądu, zasadne jest stwierdzenie nieważności przynajmniej §27-30 uchwały krajobrazowej, tzn. przepisów w których określone są terminy dostosowania istniejących w dniu wejścia w życie uchwały tablic, urządzeń, szyldów do zasad określonych w tej uchwale. Skarżąca podkreśla, że art. 37a ust. 9 u.p.z.p. określa essentalia negotii (składniki przedmiotowe istotne) uchwały reklamowej, a bez tych regulacji stosowne uchwały nie mogą funkcjonować w obrocie prawnym, co uzasadnia całościową eliminację z obrotu prawnego.
Interes prawny skarżąca wywodzi z uprawnień najmu do lokali sklepowych w W. (lokale przy ul. [...], al. [...], ul. [...], ul. [...], ul. [...], ul. [...], ul. [...], ul. [...]), gdzie zamieszczone są tablice i urządzenia reklamowe sieci sklepów skarżącej "[...]", które podlegają dostosowaniu do regulacji uchwały krajobrazowej. Interes prawny skarżąca wywodzi także w publicznym prawie podmiotowym, określonym w przepisach Konstytucji dotyczących wolności działalności gospodarczej (art. 20 i 22) i ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.
W odpowiedzi na skargę Rada Miejska W. wnosi o jej odrzucenie ze względu na niewykazanie naruszenia interesu prawnego, ewentualnie oddalenie skargi jako bezzasadnej. Organ wskazuje, że skarżąca nie wykazała, że faktycznie posiada we wskazanych lokalizacjach tablice reklamowe, w tym tablice podlegające dostosowaniu do uchwały. Nie przedstawiła też dowodów na fakt posiadania umów najmu określonych nieruchomości. Organ neguje potrzebę stwierdzenia nieważności uchwały w całości, skoro obiekty skarżącej znajdują się w strefach [...] i [...]. Ponadto organ zwraca się o zawieszenie postępowania przez Sąd z uwagi na prowadzoną procedurę planistyczną w celu dostosowania się do wymogów wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Rada przywołuje procesy konsultacyjne z przedsiębiorcami poprzedzające przyjęcie uchwały. W ocenie Rady zasadne jest połączenie sprawy ze sprawą o sygnaturze II SA/Wr 114/23.
Rada zwraca się o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. W piśmie z dnia 30 sierpnia 2024 r. (wpłynęło do Sądu 2 września 2024 r.) Rada Miejska ponowiła wniosek o zawieszenie postępowania, z uwagi na trwające prace planistyczne w celu dostosowania do wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Na zasadzie art. 3§2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej. Sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3§2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność tej uchwały w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności (art. 147§1 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest uchwała Rady Miejskiej W. w sprawie ustalenia zasad i warunków sytuowania obiektów małej architektury, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych oraz ogrodzeń, ich gabarytów, standardów jakościowych oraz rodzajów materiałów budowlanych, z jakich mogą być wykonane, podjęta na podstawie art. 37a ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2022 r. poz. 503). Celem uchwały jest m. in. ustalenie zasad i warunków sytuowania na terenie W. tablic i urządzeń reklamowych (§1 pkt 1).
Skarżąca powołała się na art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym w brzmieniu: każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. Z przepisu wynika, że warunkiem wniesienia skargi jest spełnienie dwóch warunków: 1) legitymacja interesem prawnym, 2) naruszenie tego interesu prawnego, wskutek uchwały (zarządzenia).
W pierwszej kolejności Sąd weryfikował kwestię naruszenia interesu prawnego skarżącej poprzez przepisy uchwały krajobrazowej. W orzecznictwie ukształtował się pogląd, według którego skarżący powinien wykazać, że kwestionowane przepisy wpływają na jego sferę materialnoprawną pozbawiając go pewnych uprawnień, ograniczając je, czy też nakładając obowiązki (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2018 r. sygn. akt II OSK 1106/16). Skarżąca wymieniła obiekty, za pomocą których prowadzi działalność gospodarczą w W., i ta okoliczność nie została podważona przez organ w odpowiedzi na skargę. Organ podniósł tylko, że nie udowodniono umiejscowienia na tych placówkach tablic reklamowych podlegających uchwale. Niejako jednak organ przyznał, że takie tablice faktycznie się znajdują pod wskazanymi adresami. Akta sprawy dowodzą, że wskazane obiekty znajdują się na terenach [...] i [...], objętych zaskarżoną uchwałą. Opierając się na informacjach dostępnych w materiałach sprawy, jak i powszechnie dostępnej wiedzy Sąd uznał interes prawny skarżącej wynikający z władania wskazanymi obiektami handlowymi. Tym samym skarżąca, prowadząc działalność gospodarczą z wykorzystaniem wskazanych obiektów handlowych (prowadzenie działalności przez skarżącą nie jest kwestionowane), podlega regulacjom prawnym związanym z wykorzystaniem tych obiektów zawartym w uchwale, co oznacza, że posiada interes prawny. Jednocześnie ze skargi wynika, jak też jest to okolicznością powszechnie znaną, że na obiektach handlowych J. umieszczone są urządzenia reklamowe i tablice reklamowe. Organ zasadniczo również nie podaje dowodów, które by temu przeczyły. W konsekwencji zaskarżona uchwała narusza interes prawny skarżącej, skoro nakłada na nią obowiązki zgodności urządzeń i tablic reklamowych z jej przepisami. Dla wykazania naruszenia interesu prawnego nie jest konieczne, wbrew twierdzeniom organu, sprecyzowanie konkretnych niezgodności, wystarczy sama okoliczność podlegania przepisom uchwały, i możliwość realizacji obowiązków związanych z dostosowaniem się do jej wymogów. Skarżąca jest więc legitymowana do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na przedmiotową uchwałę krajobrazową, w zakresie własnego interesu prawnego. Naruszenie interesu prawnego nie oznacza automatycznie zasadności skargi, ponieważ obowiązek uwzględnienia skargi wniesionej na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g. warunkowany jest jednoczesnym naruszeniem obiektywnego porządku prawnego, gdyż z art. 91 ust. 1 u.s.g. wynika, że tylko uchwała sprzeczna z prawem jest nieważna.
Zaskarżoną uchwałę podjęto na podstawie art. 37a ust. 1 u.p.z.p. Przywołany przepis, dając radzie gminy kompetencję do uchwalenia zasad i warunków sytuowania obiektów małej architektury, stanowi: rada gminy może ustalić w formie uchwały zasady i warunki sytuowania obiektów małej architektury, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych oraz ogrodzeń, ich gabaryty, standardy jakościowe oraz rodzaje materiałów budowlanych, z jakich mogą być wykonane. Jednocześnie przepis art. 37a ust. 9, określając treść uchwały, brzmi: uchwała, o której mowa w ust. 1, określa warunki i termin dostosowania istniejących w dniu jej wejścia w życie obiektów małej architektury, ogrodzeń oraz tablic reklamowych i urządzeń reklamowych do zakazów, zasad i warunków w niej określonych, nie krótszy niż 12 miesięcy od dnia wejścia w życie uchwały.
Trzeba podkreślić, że art. 37a ust. 9 u.p.z.p. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 grudnia 2023 r. sygn. akt P 20/19 częściowo został uznany za niezgodny z art. 21 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, z dniem 21 grudnia 2023 r.
Trybunał wydał wyrok na tle pytań prawnych skierowanych przez Naczelny Sąd Administracyjny, w których sformułowano wątpliwości co do braku odpowiedniego mechanizmu kompensacyjnego z tytułu ograniczenia praw majątkowych podmiotów, które legalnie wzniosły tablice reklamowe i urządzenia reklamowe. Za istotę problemu konstytucyjnego uznano brak możliwości uzyskania odszkodowania z tytułu szkody legalnej wyrządzonej uchwaleniem przez organ gminy uchwały krajobrazowej. Pytający Naczelny Sąd Administracyjny pisze, że nie kwestionuje samej możliwości wyeliminowania określonych nośników reklamowych z przestrzeni publicznej, a jego wątpliwości budzi właśnie brak należytego odszkodowania dla właścicieli tych nośników, którzy wybudowali je legalnie w oparciu o otrzymane wcześniej pozwolenia na budowę. Zdaniem sądu brak określonego mechanizmu kompensacyjnego sprawia, że tak sformułowana uchwała krajobrazowa nie może funkcjonować w polskim systemie prawnym. Intencją spółki wnoszącej skargę kasacyjną do NSA nie była bowiem sama chęć wyeliminowania zaskarżonej uchwały z obrotu prawnego, lecz uniemożliwienie organowi wydającemu przyjęcie uchwały niezawierającej mechanizmu kompensacyjnego. Problem konstytucyjny koncentruje się więc na możliwości nadania przez ustawodawcę uprawnień organowi stanowiącemu gminy do wydania aktu prawa miejscowego, jakim jest uchwała krajobrazowa, bez zapewnienia słusznego odszkodowania podmiotom dotkniętym tą uchwałą, które do tej pory legalnie prowadziły działalność reklamową przy pomocy nośników wzniesionych legalnie (na podstawie pozwoleń na budowę).
Trybunał Konstytucyjny podzielił wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodnie z wyrokiem wymieniony wyżej przepis traci moc w zakresie, w jakim przewiduje obowiązek określenia w uchwale, o której mowa w art. 37a ust. 1 ustawy, warunków i terminu dostosowania istniejących w dniu jej wejścia w życie, wzniesionych na podstawie zgody budowlanej, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych do zakazów określonych w tej uchwale, bez zapewnienia ustawowych podstaw i trybu dochodzenia odszkodowania przez podmioty, które są zobowiązane do ich usunięcia. Trybunał wyjaśnił, że na ustawodawcy ciążył obowiązek wprowadzenia takiej regulacji, która zapewniłaby podmiotom objętym uchwałą krajobrazową, skorzystanie z mechanizmu kompensacyjnego, będącego źródłem słusznego odszkodowania, należnego tym podmiotom na mocy 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Brak tego mechanizmu, stanowiącego pominięcie prawodawcze, sprawia, że w zakresie, w jakim kwestionowany przepis nie przewiduje takiego mechanizmu, jest niezgodny z Konstytucją. Powoduje to bezprawność ingerencji w prawa majątkowe, czego skutkiem jest naruszenie zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Uchwała krajobrazowa eliminuje bowiem prawny skutek decyzji administracyjnej o pozwoleniu na budowę wskazanych w niej tablic i nośników reklamowych powstałych przed wejściem w życie uchwały. Właściciele nieruchomości, którzy występowali o pozwolenia na budowę tablic i nośników reklamowych (bądź dokonali zgłoszenia robót), działali w pełni legalnie, z przekonaniem, że prawomocna decyzja administracyjna w tym zakresie zabezpiecza ich interes i pozwala na prowadzenie bez przeszkód działalności reklamowej.
Wyrok Trybunału ma charakter zakresowy, w konsekwencji czego uznany za niekonstytucyjny przepis w określonym w nim zakresie nie został wprost derogowany z systemu prawnego. Jednak konieczne jest dokonanie takiej wykładni art. 37a ust. 9, głównie na płaszczyźnie funkcjonalnej i systemowej, która uwzględnia treść tego orzeczenia. Wyrok zakresowy powoduje bowiem, że usuwane jest z systemu prawnego jego niekonstytucyjne rozumienie, zatem sąd w trakcie rekonstrukcji normy prawnej obowiązany jest tę okoliczność wziąć pod uwagę z urzędu (zob. J. Trzciński, Bezpośrednie stosowanie Konstytucji przez sądy administracyjne, Wolters Kluwer, Warszawa 2023, s. 114 i n., A Górska, Sposoby usuwania wadliwości procesu tworzenia prawa przez sądy administracyjne, Przegląd Sądowy, 2/2021, s. 89 i n., wyrok NSA z 5 grudnia 2023 r., sygn. akt II OSK 94/22).
Na temat sposobu uwzględniania wydanego wyroku trybunalskiego w procesie stosowania prawa wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia z 24 kwietnia 2024 r. (sygn. akt II OSK 1825/19, sygn. akt II OSK 166/18). Sąd Naczelny stwierdził: wprowadzenie w uchwale krajobrazowej regulacji, nakazującej dostosowanie zrealizowanych legalnie, gdyż na podstawie zgody budowlanej (pozwolenia na budowę lub zgłoszenia robót budowlanych) przed dniem jej wejścia w życie tablic reklamowych i urządzeń reklamowych, bez jakiegokolwiek mechanizmu kompensacyjnego (regulacji ochronnych), jest niezgodne z prawem. Sprawia to, że przepisy uchwały krajobrazowej nie różnicują w ogóle grup podmiotów, które swoją działalność prowadziły legalnie oraz takich, które tablice reklamowe i urządzenia reklamowe wzniosły poza porządkiem prawnym. Aczkolwiek, co należy podkreślić, rada miasta, zobowiązana do działania na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP), bez wyraźnego upoważnienia zawartego w ustawie takiej regulacji nie mogła samodzielnie wprowadzić do zaskarżonej uchwały. Wobec niekonstytucyjności powołanego przepisu w zakresie określonym w powołanym wyroku Trybunału kwestia ta nie ma jednak znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej uchwały w trakcie kontroli sądowej. Dalszym skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest to, że do czasu wprowadzenia regulacji ustawowej dotyczących podstaw i trybu dochodzenia odszkodowania za dostosowanie względnie usunięcie tablic reklamowych lub urządzeń reklamowych do zasad i warunków ich sytuowania, wzniesionych legalnie przed wejściem w życie uchwały krajobrazowej, nie jest dopuszczalne objęciem jej zakresem tych tablic i urządzeń. W rezultacie przepisy uchwały krajobrazowej określające zasady i warunki ich sytuowania oraz termin dostosowania istniejących w dniu wejścia w życie uchwały tablic reklamowych i urządzeń reklamowych do zakazów, zasad i warunków w niej określonych w wyznaczonym terminie, bez określenia w niej mechanizmu kompensacyjnego bądź wyjątków w zakresie dostosowania, naruszają prawe nabytych podmiotów, które legalnie wzniosły na terenie miasta tablice reklamowe i urządzenia reklamowe, na podstawie uzyskanego pozwolenia na budowę lub dokonanego skutecznie zgłoszenia robót budowlanych.
Wskazane przez skarżącego przepisy uchwały krajobrazowej (§27-30) znajdują się w dziale III Przepisy przejściowe, wskazują do jakich obiektów mają zastosowanie postanowienia uchwały, wskazują termin dostosowania istniejących obiektów do zasad określonych w uchwale oraz ustalają zasady i warunki dostosowania dla tablic i urządzeń reklamowych. Postanowienia uchwały znajdują zastosowanie dla nowo sytuowanych lub budowanych ogrodzeń oraz istniejących ogrodzeń (analogicznie: obiektów małej architektury, tablic i urządzeń reklamowych), które po wejściu w życie uchwały będą poddane pracom polegającym na przebudowie, remoncie, rozbudowie lub odbudowie (§27-§29). Z obowiązku dostosowania wyłączono ogrodzenia i obiekty małej architektury objęte formami ochrony zabytków (§27 ust. 2 i §28 ust. 2). Prawodawca lokalny wyznaczył termin dostosowania istniejących urządzeń do zasad i warunków określonych w uchwale wskazując 24 miesiące od dnia wejścia w życie dla tablic i urządzeń reklamowych innych niż szyldy (§29 ust. 2), 24 miesiące dla szyldów, 36 miesięcy dla tablic i urządzeń reklamowych usytuowanych na podstawie wydanej decyzji o pozwoleniu na budowę (§29 ust. 3 i 4). W §29 ust. 5 prawodawca sprecyzował zasady i warunki dostosowania dla tablic i urządzeń reklamowych, zaś w §30 określił sytuację ujęcia, po dniu wejścia w życie uchwały, obiektu wraz z otoczeniem w gminnej ewidencji zabytków – wówczas właściciel obiektu jest zobowiązany w terminie 12 miesięcy, w przypadku posiadanych czy posadowionych przez niego tablic i urządzeń reklamowych oraz szyldów, dostosować je do niniejszej uchwały.
Z treści powołanych przepisów wynika zatem, że prawodawca lokalny w W. przewidział obowiązki dostosowawcze, nie zapewniając podstaw i trybu dochodzenia odszkodowania przez podmioty zobowiązane. Organ postępował zgodnie z przepisem u.p.z.p, jednak przepis ustawowy określający treść uchwały został częściowo uznany za niezgodny z Konstytucją RP. W granicach interesu prawnego skarżącej, co wynika ze skargi i pozostałych akt, pozostają tablice reklamowe i urządzenia reklamowe, co spowodowało oddalenie skargi w zakresie ogrodzeń i obiektów małej architektury, których dysponowaniem skarżąca się nie wykazała (§27 i §28 uchwały). W skardze nie wskazano również żadnych konkretnych okoliczności przekonujących do konieczności stwierdzenia nieważności całej zaskarżonej uchwały, a Sąd po jej analizie także nie dostrzegł konieczności stwierdzenia nieważności uchwały w całości. Pamiętać należy, że przedmiotowy wyrok dotyczy wyłącznie tablic i urządzeń reklamowych skarżącej istniejących w dniu wejścia w życie uchwały, niezgodnych z jej przepisami lecz wzniesionych na podstawie zgody budowlanej. Oczywistym jest także to, że u skarżącej brak jest interesu prawnego umożliwiającego jej reprezentowanie innych podmiotów. Spowodowało to nieuwzględnienie tego zarzutu, w którym skarżąca domagała stwierdzenia nieważności uchwały w całości.
Z powyższych powodów Sąd, na podstawie art. 147§1 p.p.s.a. stwierdził częściową nieważność zaskarżonej uchwały.
O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205§2 p.p.s.a. Sąd nie uwzględnił zgłoszonego na rozprawie wniosku organu o zastosowanie art. 206 p.p.s.a., ponieważ nie doszukał się uzasadnionego przypadku usprawiedliwiającego odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Skarga spowodowała uwzględnienie żądania skarżącej adekwatne do jej interesu prawnego, skarżąca poniosła koszty celem dochodzenia swoich praw, zaś okoliczność stwierdzenia niekonstytucyjności nie zmienia statusu gminy jako autora zaskarżonej uchwały, odpowiedzialnego za jej treść względem mieszkańców czy podmiotów gospodarujących na terenie gminy. Sąd nie uwzględnił także wniosku organu o połączenie niniejszej sprawy ze sprawą o sygn. II SA/Wr 114/23 na zasadzie art. 111§2 p.p.s.a., ponieważ nie uzasadniają tego względy ekonomii procesowej związane z tymi sprawami. Nie zostały również spełnione warunki zawieszenia postępowania – czego domagał się organ - ze względu na zgodny wniosek stron (wskutek braku w tym względzie oświadczenia skarżącej), natomiast okoliczność prowadzenia postępowania przez organ w celu korekty uchwały nie mieści się wśród przesłanek ustawowych ani obligatoryjnego, ani fakultatywnego zawieszenia postępowania.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI