II SA/Wr 336/05

II SA/Wr 336/05 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2006-08-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-06-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Alicja Palus /sprawozdawca/
Andrzej Cisek /przewodniczący/
Halina Kremis
Symbol z opisem
6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1951 nr 46 poz 340
art. 2 ust. 1,  art. 13 ust. 1,  art. 6 ust. 1
Dekret z dnia 6 września 1951 r. o  ochronie  i  uregulowaniu  własności  osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych
Dz.U. 1946 nr 49 poz 279
art. 11, 14, 17, 18  ust. 1, 25 ust. 1,26  ust. 1dekretu
Dekret z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. e i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Cisek, Sędzia NSA Halina Kremis, Asesor WSA Alicja Palus (sprawozdawca), Protokolant Katarzyna Grott, po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 18 lipca 2006 r. sprawy ze skargi G. W. H.-K. i M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania na rzecz W. H. I. uchyla decyzję I i II instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. na rzecz skarżących kwotę 440 zł (czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Starosta P. działając na podstawie art. 2 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 i art. 13 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340) oraz na podstawie art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego, odmówił wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania na rzecz W. H. na gospodarstwo rolne składające się z działki rolnej o powierzchni około 3 ha, aktualnie stanowiącej część działki ewidencyjnej nr [...] położonej w obrębie P. D., gmina P., działki rolnej o około 1 ha aktualnie stanowiącej działkę nr [...] położoną w obrębie 2 miasta P. oraz na nieruchomość zabudowaną o powierzchni około 8 arów w granicach działek ewidencyjnych nr [...] i [...] położonych w obrębie 1 miasta P .
W szczegółowym uzasadnieniu tego orzeczenia organ podał, że M. H. i G. W. H.-K. występujący w niniejszej sprawie jako następcy prawni (spadkobiercy) zmarłego W. H. zastąpieni przez radcę prawnego J. H., wnioskiem z dnia [...]r. zwrócili się do Starosty P. o wydanie orzeczenia o wykonaniu aktu nadania na zmarłego ojca W. H. na gospodarstwo rolne składające się z działki rolnej o powierzchni ok. 3 ha aktualnie stanowiącej część działki nr [...] w obrębie P. D. gmina P. oraz na nieruchomość zabudowaną o powierzchni ok. 8 arów w działce nr [...] w obrębie 1 miasta P .
Do wniosku dołączyli:
1) akt nadania Nr [...] Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego w G. z dnia [...]r. o nadaniu W. H. działki Skarbu Państwa o powierzchni około 3 ha w P. ul. R. [...] gmina P. powiat G. woj. W. obejmującej:
- grunty: użytków rolnych ogółem około 3 ha
- budynki: dom, warsztat masarski
2) postanowienie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku po W. H. z dnia [...]r. Sygn. akt [...], z którego wynika, że spadek nabyli wprost M. Z. H. oraz G. W. H.-K.po 1/2 części każdy z nich
3) szkic zabudowań posesji W. H. przy ul. R. [...]
4) kserokopię z mapy ewidencyjnej z zaznaczoną częścią użytkowanej powierzchni około 3 ha.
Decyzją z dnia [...]r. [...] Starosta P. odmówił im wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania na rzecz W. H., dotyczącego gospodarstwa rolnego położonego w obrębie P. D. (na czas wydania decyzji - działka nr [...]) oraz nieruchomości zabudowanej o powierzchni 8 arów (działka nr [...] obręb 1 miasta P.). Odwołanie od tej decyzji złożyli M. H. i G. H. – K. (spadkobiercy W. H.) reprezentowani przez pełnomocnika J. H . Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...]r. [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Starosta P. ponownie prowadząc postępowanie w sprawie zebrał następujące dowody:
1) poświadczenie zameldowania z dnia [...]r. Nr [...] wystawione przez Urząd Gminy w P. z którego wynika, że W. H. od [...]r. do [...]r. był zameldowany w P. ul. R. [...],
2) umowa o najem lokalu mieszkalnego ( użytkowego ) z dnia [...]r. pomiędzy Miejskim Przedsiębiorstwem Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej – P. a J. G. - zakładem fryzjerskim. Przedmiotem najmu jest lokal mieszkalny używany położony w P. przy ul. R. [...],
3) protokół zdawczo - odbiorczy z dnia [...]r. do ww. umowy o najem lokalu
4) wyrażenie zgody z dnia [...]r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. na wynajęcie lokalu użytkowego położonego w P. przy ul. R. nr [...] dla J. G. na pomieszczenia socjalne zakładu fryzjerskiego,
5) protokół zdawczy z dnia [...]r. do umowy najmu informujący o przeznaczeniu budynku przy ul. R. [...] do rozbiórki,
6) wniosek z dnia [...]r. W. H. do Urzędu Wojewódzkiego w L. za pośrednictwem Naczelnika Miasta i Gminy w P. o umożliwienie w przywróceniu nieruchomości budowlanej oraz oświadczenie do protokółu z dnia [...]r., które w swej treści zawiera informację, że W. H. przyjechał wraz z rodziną na teren P. w [...]r i został skierowany do budynku R. [...], obejmującego pomieszczenia mieszkalne i warsztat masarski. Ponadto otrzymał działkę rolniczą o pow. ok. 3 ha w obrębie wsi S. G., która była uprawiana do [...]r.
7) zeznania świadków M. H., G. W. H.-K. (spadkobierców zmarłego W. H.), W. D., J. K.,
8) teczka własnościowa W. H.,
9) rozprawy administracyjne,
10) wizja lokalna.
Wniosek z dnia [...]r. strony uzupełniły pismami z dnia [...]r., oraz z dnia [...]r., w których:
- podały aktualny numer nieruchomości rolnej - działka nr [...] i nieruchomości zabudowanej, położonej w mieście P. w granicach dwóch działek nr [...],[...],
- wniosły o dokonanie z urzędu podziału działki nr [...] położonej w obrębie P. D. i wydzielenie z niej działki o powierzchni około 3 ha
- wniosły o przywrócenie posiadania działki powstałej z ww. podziału działki nr [...]
- wniosły o orzeczenie odszkodowania za nieruchomość zabudowaną
- wniosły o włączenie do postępowania akt sprawy z wniosku W. H. z dnia [...]r.
- wniosły o rozszerzenie wniosku z dnia [...]r. o przywrócenie posiadania nieruchomości objętych aktem nadania Nr [...] z dnia [...]r.
Strony dostarczyły dokument poświadczający zameldowanie przybycia na pobyt czasowy nieżyjącego W. H. na adres R. nr [...] w P., od kwietnia [...]r. Ponadto po zapoznaniu się z dowodami, pismem z dnia [...]r. J. H. wniósł o dołączenie do akt sprawy sporządzonego przez A. M .
Z postępowania dowodowego wynika, że:
1) Pismem z dnia [...]r. [...] Urząd Miasta i Gminy w P. udzielił odpowiedzi na pismo z dnia [...]r. nieżyjącego W. H . które w swej treści zawiera informację o braku możliwości pozytywnego rozpatrzenia, z uwagi na brak orzeczenia o wykonaniu aktu nadania oraz że nieruchomość rolna opisana w akcie nadania utraciła swój charakter rolny a budynek przy R. [...] w P. nie jest przeznaczony do sprzedaży.
2) Nieruchomość zabudowana była budynkiem mieszkalnym oraz zabudowaniami masarni, położona w P. w granicach obecnej posesji R. nr [...], a gospodarstwo rolne na terenie wsi P. D. w granicach obecnej działki nr [...]. Ponadto M. H. zamieszkiwał budynek przy ul. R. [...] do [...]r. jego matka Z. H. do [...]r. nieżyjący ojciec W. H. do [...]r. a siostra G. H. – K. (z domu H.) do [...]r. Po nich zostali wprowadzeni przez Urząd Miasta i Gminy w P. nowi lokatorzy, zamieszkujący budynek do czasu jego rozbiórki. Nieruchomość gruntową, rodzina H. uprawiała do początku lat 50-tych w których to została zabrana przez Państwowe Gospodarstwo Rolne.
3) strony i świadkowie w czasie wizji lokalnej wskazali położenie obszaru gruntów rolnych ok. 3 ha w P. D., w części działki nr [...] oraz położenie obszaru ok. 8 arów na której znajdował się budynek mieszkalny i budynek gospodarczy, w części działki nr [...] i nr [...]. Ponadto pełnomocnik stron i świadkowie podczas wizji lokalnej stwierdzili, że:
- jest to jedyny obszar wskazany jaki użytkował W. H. i jego rodzina
- wskazany obszar na którym obecnie stoi budynek mieszkalno-usługowy był zamieszkiwany przez W. H.i jego rodzinę od [...]r. do [...]r.
- nie są w posiadaniu wskazanego obszaru.
4) na podstawie notatek polowych pomiaru starego stanu posiadania i reambulacji wykonanych w roku [...] przez A. M. wynika, że teren (obszar ok. 3 ha) przez nich wskazany użytkowany był w części przez inne osoby fizyczne a w części stanowił ugór tzw. Funduszu Ziemi (karta nr 8 z [...]). W dołączonym do akt sprawy szkicu (karta nr 7 z [...]r.) widnieje nazwisko W. H. na innej nieruchomości, która nie pokrywa się ze wskazanym przez strony i świadków użytkowanym terenem W. H. i jego rodzinę.
5) Zgodnie z oświadczeniem pełnomocnika, wnioskodawcy aktualnie nie prowadzą gospodarstwa w skład którego wchodzą nieruchomości wymienione we wniosku oraz na szkicu - karta nr 7 z [...]r.
Przesłuchanie świadków nieżyjącego W. H. tj. S. F. i J. T. w sprawie potwierdzenia oświadczenia do protokółu z dnia [...]r. nie było możliwe w związku z faktem, iż osoby te nie żyją.
Decyzją z dnia [...]r. [...] Starosta P. odmówił im wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania na rzecz W. H. na gospodarstwo rolne składające się z działki rolnej o powierzchni ok. 3 ha, aktualnie stanowiącej część działki ewidencyjnej nr [...] położonej w obrębie P. D. gmina P. oraz na nieruchomość zabudowaną o powierzchni ok. 8 arów w granicach działek ewidencyjnych nr [...] i nr [...] położonych w obrębie 1 miasta P . Odwołanie od tej decyzji złożyli M. H. i G. H. – K. (spadkobiercy W. H.) reprezentowani przez pełnomocnika J. H . Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...]r. [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.
W trakcie przeprowadzonego uzupełniającego postępowania dowodowego:
1. Wystąpiono do Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa o udostępnienie informacji z dokumentacji archiwalnej PGR-ów.
2. Ponadto wystąpiono z zapytaniem do D. Urzędu Wojewódzkiego, Urzędu Marszałkowskiego Województwa D., Urzędu Gminy P.; D. Biura Geodezji i Terenów Rolnych we W., Archiwum Państwowego o dokumentację dotyczącą obszaru gromady P. lub osady P .
3. Wezwano strony i świadków.
4. Świadkowie w trakcie rozprawy uprzedzeni o odpowiedzialności karnej wynikającej z art. 233 kodeksu karnego oraz o prawie odmowy zeznań i odpowiedzi na pytania stosownie do przepisów art. 83 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego, podtrzymali swoje wcześniejsze zeznania.
5. Odnośnie granic gruntów użytkowanych przez H.:
- wg świadka (J. K.) - do [...]r. nie uległy one zmianie;
- strony nie pamiętają czy pole było w jednym czy w dwóch kawałkach;
- świadek (J. S.) nie wiedział o polu H. w P. D. ale tylko o nieruchomości położonej w rynku w P. (w skład której wchodziły: dom i ogródek); pole przy ul. L., które odebrano ok. [...] r. i nie wie od kiedy było użytkowane przez H. oraz wskazać dokładnego jego położenia
- świadek (W. Ż.) – H. miał pole w kierunku S. G. (bez możliwości dokładnego sprecyzowania położenia i granic) oraz w miejscu, w którym obecnie znajduje się ujęcie wody dla działek położonych w kierunku szybu głównego P.; nie może stwierdzić jak długo pole było uprawiane i jaki był jego status. Odnośnie nieruchomości położonej w R. świadek dobrze zna jej położenie i rozkład. Budynki gospodarcze zostały rozebrane w latach [...]-[...].
6. W trakcie wizji lokalnej:
a) w dniu [...]r.:
- świadek (F. S.) wskazał położenie domu mieszkalnego w P., ponadto oświadczył, że nie może potwierdzić faktu użytkowania przez W. H. lub jego rodzinę na datę [...]r., nieruchomości położonej w R. oraz części działki położonej przy ul. K . Granice działek uprawianych przez W. H. określa jako działki nr [...],[...],[...] w P .
- świadek (W. Ż.) wskazał położenie domu mieszkalnego wraz z zapleczem budynków gospodarczych w P. ul. R.; oświadczył, iż na dzień [...]r. W. H. i jego rodzina użytkowali ww. nieruchomość. Nie jest w stanie wskazać położenia pola.
- strony oświadczyły, że nie użytkują obecnie miejsca wskazanego na wizji.
b) w dniu [...]r.:
- świadek (J. K.) wskazał położenie nieruchomości uprawianej przez W. H. obejmującej część działki nr [...] i nr [...] i potwierdził jej użytkowanie przez rodzinę H. na datę [...]r.
W związku z powyższym organ zważył, co następuje.
Ze zgromadzonego materiału dowodowego (dokumentacja zebrana w teczce osiedleńczej, pisma procesowe stron, oświadczenia złożone przez strony, zebrana dokumentacja geodezyjna i archiwalna) nie wynika z jakiej przyczyny W. H. po dacie wskazanej przez niego nie posiadał i nie prowadził gospodarstwa, czy zostało opuszczone (porzucone) lub czy przejęte na Skarb Państwa, zgodnie z obowiązującym wówczas trybem. Ponadto organ prowadząc postępowanie dowodowe nie znalazł dokumentu potwierdzającego porzucenie a w związku z tym w następstwie tego przejęcie na Skarb Państwa nieruchomości. Ustalił, że rodzina H. posiadała i prowadziła gospodarstwo rolne, jednak nie otrzymała potwierdzenia własności, w nawiązaniu do art. 2 dekretu z dnia [...]r. z którego wynika że osoby, które posiadają gospodarstwo rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie dekretu nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. Wraz z gospodarstwem rolnym przechodzą na własność posiadaczy gospodarstw:
a) inwentarz żywy,
b) zabudowania i inwentarz martwy, stanowiące przynależność gospodarstwa i potrzebne do jego prowadzenia.
Sytuacja faktyczna w jakiej znajdują się strony uzasadnia stwierdzenie, że w stosunku do zmarłego W. H. nie może być wydane orzeczenie o wykonaniu aktu nadania, ponieważ jego następcy prawni nie są w posiadaniu wskazanego gospodarstwa rolnego ani go też nie prowadzą.
Wyżej ustalony stan faktyczny, organ rozpatrzył w świetle przepisów art. 2 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 i art. 13 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych.
W związku z tym nie spełniają oni warunku "posiadania" koniecznego do wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania.
Na żądanie organu strona sprecyzowała wniosek odnośnie określenia położenia nieruchomości wraz z podaniem numeru działki na której ma być przeprowadzona wizja lokalna, wskazując na działki nr [...] i częściowo nr [...] w obrębie 2 miasta P .
Prowadząc postępowanie organ zmierzał do ustalenia, czy we wskazanej dacie W. H. posiadał nadaną działkę z przynależnościami i czy prowadził je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nim we wspólności gospodarczej.
W dniu [...]r. stosownie do art. 9 i 10 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego pełnomocnik J. H. zapoznał się z zebranym materiałem dowodowym w sprawie oraz mieli możliwość wypowiedzenia się co do niego oraz zgłoszonych żądań.
Ponownie dnia [...]r. stosownie do przepisów art. 9 i 10 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego tut. urząd wezwał strony oraz ich pełnomocnika do zapoznania się z materiałem dowodowym w sprawie oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, w terminie 7 dni od dnia otrzymania pisma. W wyznaczonym terminie wnioskodawcy oraz ich pełnomocnik nie zgłosili się.
Pismem procesowym z dnia [...]r. a wysłanym w dniu [...]r. pełnomocnik wnioskodawców sprecyzował ostatecznie wnioski dotyczące nieruchomości wskazując, że nieruchomość rolna położona jest w obrębie P. D. w granicach działki nr [...] oraz w obrębie 2 miasta P. w granicach działki nr [...] (pow. 1 ha), a nieruchomość zabudowana położona jest w obrębie 1 miasta P. w granicach działek nr [...] i [...] . Mapy określające położenie nieruchomości nie zostały załączone do pisma.
W odwołaniu od opisanej powyższej decyzji pełnomocnik M. H. i G. W. H.-K. zarzucił organowi orzekającemu naruszenie:
1) przepisów art. 2.1, 3, 6.1 i 13 dekretu z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych,
2) przepisów art. 7 i 77 oraz artykułów 8, 10 kpa poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie obywateli do organów państwa, załatwienie sprawy bez uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu stron, wydanie decyzji bez przeprowadzenia dowodów istotnych w sprawie, zawnioskowanych przez stronę w pismach procesowych z dnia [...] i [...] r. oraz sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego.
Na podstawie tak sformułowanych zarzutów pełnomocnik wnioskodawców wniósł:
1) o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Starostę P.
2) o wskazanie, że przy rozstrzyganiu sprawy należy:
ustalić na dzień [...]r. stan posiadania i prowadzenia przez W. H. nieruchomości objętych aktem nadania nr [...] z dnia [...]r. sporządzonym przez Powiatową Komisję Osadnictwa Rolnego w G., w oparciu o powyższy stan wydać orzeczenie o wykonaniu aktu nadania na imię i nazwisko W. H .
W uzasadnieniu odwołania pełnomocnik stron wskazał, że:
Zaskarżoną decyzją Starosta P. z upoważnienia którego działał Geodeta Powiatowy odmówił wydania na imię W. H., orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia [...]r. Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego w G., o co wnosiły strony, będące spadkobiercami ustawowymi W. H .
W uzasadnieniu decyzji podano, między innymi, że:
- W. H. posiadał i prowadził gospodarstwo rolne, jednak nie otrzymał potwierdzenia własności zgodnie z art. 2 ust 1 dekretu z dnia [...] r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, zwanego dalej "dekretem",
- w stosunku do zmarłego W. H. nie może być wydane orzeczenie o wykonaniu aktu nadania, ponieważ jego następcy prawni nie są w posiadaniu wskazanego gospodarstwa rolnego ani go też nie prowadzą.
Decyzja powyższa powinna być zmieniona, ponieważ W. H. w dniu [...] r. posiadał i prowadził gospodarstwo w skład, którego wchodziły:
- zabudowana nieruchomość R. [...] w P. o powierzchni ok. 8 arów w granicach działek nr [...] i [...] położonych w obrębie 1 miasta P.
- część działki nr [...] położonej w obrębie P. D. oraz
- nieruchomość rolna o powierzchni około 1 ha zlokalizowana na działce nr [...] obręb 2 P .
Nieruchomości powyższe objęte były aktem nadania nr [...] z dnia [...]r. sporządzonym przez Powiatową Komisję Osadnictwa Rolnego w G . Potwierdzają to w pełni dowody znajdujące się w aktach sprawy, a wśród nich w szczególności:
- teczka osiedleńcza nr [...] na nazwisko W. H. zawierająca m.in. akt nadania,
- zeznania świadków W. D., J. K., J. S. oraz W. Ź .
W ocenie pełnomocnika wnioskodawców fakt posiadania i prowadzenie przez W. H. gospodarstwa [...]r., to jest w dniu wejścia w życie dekretu, wynika bez jakichkolwiek wątpliwości, również ze znajdujących się w aktach sprawy: dokumentów polowych sporządzonych przez A. M. i zeznań zmarłego W. H. oraz nieżyjących dziś świadków S. F. i J. T. złożonych w [...]r. w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez Urząd gminy P. o wydanie orzeczenia o wykonaniu aktu nadania.
W dalszej części uzasadnienia odwołania radca prawny J.H. zarzucił, że wbrew powyższym dowodom organ I instancji, unika jednoznacznego ustalenia stanu posiadania przez W. H. gospodarstwa w dniu [...]r. zajmuje się historią nieruchomości stanowiących własność W. H. w późniejszych latach, mimo że nie ma to żadnego znaczenia dla stanu prawnego, nabytego z mocy prawa, własności gospodarstwa. Istotnym bowiem jest, że W. H. zgodnie z art. 2 dekretu, 7.09.1951 r. posiadał gospodarstwo i prowadził je osobiście, a do dnia wejścia w życie cytowanego dekretu nie nabył jego własności. I dlatego z mocy tego przepisu stał się właścicielem gospodarstwa w dniu [...]r.
Od tej daty W. H. był zatem właścicielem nieruchomości objętych niniejszym postępowaniem. Jakiekolwiek ruchy władcze po tym czasie dotyczące tych nieruchomości, w tym uwłaszczenie komunalne gminy P., odbywały się bez zgody właściciela – W. H., a więc byty bezprawne lub zostały dokonane z rażącym naruszeniem prawa.
W trakcie kolejnego, ponownego rozpatrywania sprawy organ I instancji nie przeprowadził dowodów wnioskowanych przez strony w pismach z dnia [...] i [...] r. Były to dowody istotne dla sprawy, albowiem dotyczyły nieruchomości - działka oznaczona nr geodezyjnym [...] obręb 2 P., która zdaniem strony – M. H., była objęta aktem nadania , gdyż znajdowała się w posiadaniu W. H. i była przez niego prowadzona w dniu wejścia w życie dekretu. Wynika to także z zeznań świadka J. K. oraz J. S .
Co prawda organ I instancji stwierdził w uzasadnieniu, że prowadząc postępowanie zmierzał do ustalenia, czy we wskazanej przez dekret dacie W. H. posiadał nadaną działkę z przynależnościami i czy prowadził ją osobiście lub przez członków rodziny, ale zdaniem stron są stwierdzenia bez pokrycia, bowiem organ I instancji tak nie postąpił. Nie uczynił tego pomimo wniosków stron zawartych w przywołanych pismach z [...]r.
Działający z upoważnienia Starosty P. Geodeta Powiatowy uzasadniając swoją decyzję podał jedynie, że [...]r. pełnomocnik stron zapoznał się z materiałem dowodowym i miał możliwość wypowiedzenia się co do niego. A ponadto, że pismem z dnia [...]r. organ I instancji wezwał strony i pełnomocnika do zapoznania się z materiałem dowodowym oraz wypowiedzenia się. Dodatkowo podkreślił, że pełnomocnik stron dopiero w piśmie z dnia [...]r. sprecyzował ostatecznie wnioski , ale nie załączył oświadczenia wnioskodawcy i mapy.
Pełnomocnik wyjaśnia, że dokumenty te były załączone do pisma z [...] r. Nie potrafi powiedzieć dlaczego zniknęły. Skoro jednak załączników nie ma w aktach sprawy, to pełnomocnik dołącza je do niniejszego odwołania i wnosi o ich włączenie do materiału dowodowego w sprawie.
Jeżeli, jak twierdzi Geodeta Powiatowy rozpatrujący z upoważnienia Starosty sprawę, dokumentów tych nie było, to powinien on wezwać pełnomocnika stron do uzupełnienia braków, pod rygorem pominięcia tych dowodów. Byłoby to zgodne z przepisami kpa, które zobowiązują organ prowadzący sprawę do wszechstronnego i wnikliwego wyjaśnienia sprawy. Niestety organ I instancji tak nie postąpił i postępowanie zakończył nie przeprowadzając postępowania dowodowego w zakresie, podanym przez strony w piśmie procesowym z dnia [...]r. doręczonym organowi I instancji [...]r. Uniemożliwił tym samym stronie możliwość udowodnienia faktów mających istotne znaczenie w sprawie.
Zdaniem odwołujących się organ I instancji, wbrew swoim obowiązkom wynikającym z zasad ogólnych kpa nie przeprowadził postępowania dowodowego w sposób zgodny z wnioskami stron, nie podał też z jakich powodów pominął wnioski zawarte w piśmie procesowym stron z dnia [...]r. o przeprowadzenie wizji lokalnej w terenie z udziałem świadka J. K. oraz M. H., a także dlaczego nie uznał, że W. H. aktem nadania otrzymał opisaną wyżej działkę nr [...], jak zeznali świadkowie J. K. i J. S .
Wnoszę zatem w imieniu stron o uchylenie zaskarżonej decyzji podkreślając co następuje:
- Warunkiem nabycia własności gospodarstwa z mocy dekretu było jego posiadanie i prowadzenie w dniu wejścia jego w życie. Skoro W. H. warunki te spełnił, to stał się jego właścicielem z mocy prawa. Zarówno co do części zabudowanej położonej w R. [...] w P., jak i działek rolnych.
- Odmawiając, na zasadzie art. 2 ust.1 w związku z art. 6 ust.1 i art. 13 ust. 1, wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania organ I instancji stwierdził, że wnioskodawcy nie spełniają warunku posiadania koniecznego do wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania. Stanowisko organu I instancji nie znajduje oparcia w cytowanych przepisach. Zgodnie bowiem z art. 2 ust.1 warunkiem nabycia gospodarstwa na własność było jego posiadanie w dniu [...] r., a nie w dniu wydawania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania.
- Nie ma żadnego przepisu ustawowego, który w sposób odmienny określa przesłanki nabycia własności na podstawie dekretu i, który oprócz przesłanek wymienionych w dekrecie wprowadza inne przesłanki, jakie należy spełnić, aby uzyskać orzeczenie o wykonaniu aktu nadania. W szczególności nie ma przepisów ustawowych warunkujących nabycie własności z mocy prawa na podstawie dekretu od posiadania i prowadzenia gospodarstwa w dniu wydawania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania. W żaden sposób z przepisów art. 2 ust.1 w związku z art. 6 ust.1 i art. 13 dekretu , na który w uzasadnieniu powołał się organ I instancji, nie wynika, aby warunek posiadania gospodarstwa na dzień wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania blokował jego wydanie, tym bardziej że orzeczenie to nie ma charakteru konstytutywnego.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...]r. Nr [...] stosując przepis art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Kolegium – po uprzednim opisaniu stanu faktycznego sprawy - wyjaśniło, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy dekretu z dnia [...]r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340 z późn. zm.), którego przepisy dotyczą gospodarstw rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego.
Przepis art. 2 ust. 1 dekretu stanowi, iż osoby, które posiadają gospodarstwa rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie niniejszego dekretu nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. Akty nadania wydane na podstawie dotychczasowych przepisów są poświadczeniem własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności, określające osoby uprawnione oraz powierzchnie gruntów i innych składników gospodarstwa rolnego (art. 5 ust. 2 dekretu).
W omawianej sprawie W. H. nadano, na podstawie aktu nadania z dnia [...] r., "działkę około 3 ha w P. ul. R. [...]" obejmującą około 3 ha użytków rolnych oraz dom i warsztat masarski. Do dnia wejścia w życie dekretu z dnia [...] r. W. H. nie wydano orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, o którym mowa w art. 3 I dekretu z dnia [...]r. i które wówczas przenosiło prawo własności nadanego gospodarstwa.
Z akt sprawy bezspornie wynika, iż członkowie rodziny W. H. (jego spadkobiercy) nie są w posiadaniu oraz nie prowadzą gospodarstwa rolnego nadanego W. H. aktem nadania z [...]r. Przeprowadzone w sprawie postępowanie nie wykazało też, iż w dniu wejścia w życie cytowanego dekretu z [...]r., tj. [...]r. W. H. bądź członkowie jego rodziny byli w posiadaniu i użytkowali nadane gospodarstwo rolne. Strony nie przedstawiły też jednoznacznych dowodów na poparcie tego faktu, jak też wskazani przez nich świadkowie w złożonych zeznaniach nie potwierdzili, iż W. H. bądź członkowie rodziny prowadzili to gospodarstwo rolne. W swoich zeznaniach świadkowie wskazywali (np. podczas prowadzonych wizji w terenie) na inne działki niż te, które określone zostały we wniosku. Ich wzajemne zeznania w zakresie wskazania działek, które miały być użytkowane przez W. H. były również rozbieżne. Świadkowie ci nie potrafili w sposób wiarygodny wykazać, iż W. H. prowadził swoje gospodarstwo rolne w dacie wynikającej z dekretu tj. [...]r. I tak podczas wizji w terenie przeprowadzonej w dniu [...]r. F. S. oświadczył (str. 2 protokołu sporządzonego z wizji w terenie), "że nie pamięta w ilu kawałkach było pole pana W. H. Wskazuje na część działki nr [...],[...],[...] w P ." W trakcie rozprawy prowadzonej w dniu [...]r. świadek zeznał (protokół z rozprawy), iż "Nie wiedziałem, że p. H. miał pole w P. D . O tym dowiedziałem się teraz na rozprawie. (...). Widziałem jak H. chodzą na pole, które położone było w P. przy ul. L . (...). Ok. roku [...] był pomiar (miałem wtedy ok. [...] lat) i wtedy odebrano działki i był tam PGR. Została tylko działka D., który użytkował ją po pomiarze." Również W. Ż. w wymienionym wyżej protokole oświadczył, że nie wie "czy to jest to miejsce, na którym dzisiaj jesteśmy, tj. działka nr [...] i częściowo [...]. Nie mogę wskazać tego miejsca, gdyż nie pamiętam położenia tego pola, a także czy ono było w jednym kawałku, czy w dwóch kawałkach". Natomiast w czasie rozprawy prowadzonej w dniu [...] r. (protokół z rozprawy w tym dniu str. 2 i 3) świadek zeznał, iż "W. H. miał pole w kierunku G. S. a drugi kawałek pola, który uprawiali to było pole położone koło pola P. (obecnie jest tam ujęcie wody dla działek położonych w kierunku Szybu Głównego P.). (...). Nie wiem jak długo p. H. miał to pole i nie wiem jaki był status prawny tego pola. Nie wiem kiedy p. H. przestał uprawiać to pole." Jednocześnie świadek wyjaśnia, że nie wie, w którym miejscu znajdowało się pole położone w kierunku G. S., pamięta jedynie z rozmów rodziców, iż W. H. posiadał w tym rejonie pole.
Również zainteresowana G. H.-K., składając oświadczenie do protokołu wyjaśniła, "że nie pamięta miejsca wskazanego przez świadka F. S., pamięta tylko miejsce wskazane z poprzedniej wizji terenowej oraz miejsce wskazane na mapie kolorem zielonym - jeździła w tym kierunku moja matka. W obecnej chwili nie pamiętam, czy pole było w dwóch kawałkach czy w jednym".
Natomiast świadkowie zgodnie potwierdzili jedynie fakt zamieszkiwania i prowadzenia przez W. H. masarni na nieruchomości przy ul. R. [...] w P. co nie jest tożsame z prowadzeniem gospodarstwa rolnego (art. 2 ust. 1 dekretu z 6 września 1951r.).
Organ I instancji, w celu potwierdzenia faktu posiadania i prowadzenia w dacie [...] r. gospodarstwa rolnego przez W. H., wystąpił do instytucji mogących być w posiadaniu dokumentów (map, rejestrów gospodarstw, planów regulacyjnych, itp.), w tym Archiwum Państwowego. Jednakże w instytucjach tych brak jest jakichkolwiek dokumentów - dowodów, które mogłyby potwierdzić, omawiane okoliczności w sprawie.
Ponieważ orzeczenie o wykonaniu aktu nadania określa granice gospodarstwa rolnego nadanego aktem nadania i jego szacunek (art. 6 ust. 1 cyt. dekretu) zatem przed wydaniem takiego orzeczenia jest wymagane jednoznaczne ustalenie, które działki wchodzą w skład tego gospodarstwa, będącego w posiadaniu i użytkowaniu osoby uprawnionej. Wobec tego postępowanie zmierzające do wydania orzeczenia nie może dotyczyć dowolnych działek, które ewentualnie mogłyby być posiadane przez osobę dysponującą aktem nadania lub przez członków jej rodziny, lecz winny to być działki konkretne wyznaczone na podstawie tego aktu. Ustalenie tych okoliczności nie może zatem wynikać z domniemania lecz winno być wykazane w sposób nie budzący żadnych wątpliwości.
Jak wynika z omówionych uregulowań przepis art. 6 ust. 1 dekretu jest zatem konsekwencją i dalszą realizacją stanu określonego w art. 2 ust. 1 tego dekretu, co oznacza, że orzeczenie o wykonaniu aktu nadania może obejmować wyłącznie gospodarstwo istniejące w dacie wydania orzeczenia, posiadane i prowadzone osobiście przez osoby, którym nadano wcześniej gospodarstwo rolne w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych lub przez członków rodziny tych osób, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej.
Skoro w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe nie wykazało aby W. H. w dniu [...]r. posiadał i prowadził nadane gospodarstwo rolne a ponadto, jak to wynika bezspornie z akt sprawy, nadane gospodarstwo nie istnieje - brak jest podstaw do wydania wnioskowanego orzeczenia o wykonaniu aktu nadania.
Stosownie do przepisu art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Oznacza to, że organ na podstawie materiału dowodowego, zgodnie z własną oceną wyników postępowania dowodowego (wyjaśniającego) w danej sprawie ustala stan faktyczny. Może zatem uznać za przekonujące zeznania świadków i oświadczenia stron, bądź nie dać im wiary. Organ obowiązany jest rozpatrzyć nie tylko poszczególne dowody z osobna ale wszystkie dowody we wzajemnej łączności. Jak słusznie zauważył organ I instancji w zaskarżonej decyzji, przy braku jednoznacznych dowodów i dokumentów nie można w sprawie wydać pozytywnego dla stron orzeczenia. Przy tak mało precyzyjnych i rozbieżnych zeznaniach świadków (często swoje zeznania opierali na zdarzeniach, które miały miejsce w czasie, gdy świadkowie ci mieli po [...],[...] lat, bądź na opiniach wynikających z rozmów prowadzonych przez ich rodziców) nie można przyjąć je za przekonujące i stanowiące dowód w sprawie, a tym samym przyjąć iż dana okoliczność w sprawie została udowodniona. Tym samym stanowisko organu I instancji zawarte w zaskarżonej decyzji należy uznać za zasadne i nie naruszające zasad postępowania administracyjnego.
Prawidłowość decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym została zakwestionowana przez pełnomocnika M. H. i G. W. H.-K. poprzez skargę skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.
W petitum skargi radca prawny J. H. zarzucił zaskarżonej decyzji:
1. naruszenie przepisów art. 2 ust. 1, art. 3, art. 6 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, zwanego dalej dekretem,
2. sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego,
3. nie uchylenie decyzji organu I instancji - Starosty Powiatowego w P. pomimo przeprowadzenia przez ten organ postępowania z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 oraz artykułów 8 i 10 kpa, a także w sposób podważający zaufanie obywateli do organów państwa, bez załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu stron, wydanie decyzji bez przeprowadzenia dowodów istotnych w sprawie, zawnioskowanych przez stronę w pismach z dnia [...] i [...]roku.
Wobec tak określonych zarzutów pełnomocnik zarzutów pełnomocnik skarżących wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej oraz wskazanie, że przy rozstrzyganiu sprawy należy ustalić na dzień [...]r. stan posiadania przez W. H. gospodarstwa objętego aktem nadania, a nie na dzień wydawania decyzji przez Starostę, bowiem z dniem [...]r. zgodnie z art. 2 ust. 1 dekretu W. H. stał się z mocy prawa właścicielem nieruchomości, a następnie wydanie na podstawie ustalonego stanu posiadania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania na imię i nazwisko W. H .
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżących powołał argumenty tożsame z przedstawionymi wcześniej w odwołaniu, a w uzupełnieniu tej argumentacji wskazał, że:
1. Ustalenia SKO są sprzeczne z zebranym materiałem dowodowym w sprawie. Jak wynika z zeznań świadków i stron W. H. posiadał i prowadził na dzień [...]r. gospodarstwo w skład, którego wchodziły dom i masarnia w P. R. [...] oraz nieruchomość rolna w P. D . Zeznania świadków potwierdzono podczas wizji w terenie w [...] r.
2. SKO podnosząc kwestię rozbieżności w zeznaniach świadków odnośnie nieruchomości położonej w obrębie 2 P., pominęło całkowicie to, że organ I instancji zakończył postępowanie administracyjne bez przeprowadzenia postępowania dowodowego zgodnie z wnioskami stron zawartymi w szczególności w pismach procesowych z [...] i [...]r. Tzn. nie przeprowadzono wizji lokalnej w terenie z udziałem świadka J. K. oraz strony M. H . Tym samym naruszono art. 77 §1 kpa i art. 7 kpa. Nie podjęto bowiem wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz organ I instancji nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego zebranego w sprawie. SKO tych naruszeń procedury przez Starostę P., które pozbawiły strony możliwości udowodnienia swoich racji nie dostrzegł
3. Konieczność przeprowadzenia tych dowodów wynika także z tego, że fakt posiadania i użytkowania przez W. H. nieruchomości rolnej wskazanej wyżej potwierdza notatka polowa sporządzona przez geodetę A. M. podczas inwentaryzacji geodezyjnej w [...]r. Wynika z niej w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że W. H. posiadał i użytkował jeszcze w [...]r. nieruchomość rolną nadaną aktem nadania, określoną w oświadczeniu strony załączonym do pisma procesowego z [...]r. Do udowodnienia pozostały jedynie granice działki rolnej. Jednak strona została pozbawiona tej możliwości przez organ I instancji, co ponownie podkreślam w imieniu strony skarżącej, który zakończył postępowanie administracyjne przed przeprowadzeniem dowodów. Notatka powyższa znajduje się w aktach sprawy:
4. W tej sytuacji oraz z uwagi na niepełną zgodność zeznań świadków - co powinno być zrozumiale z uwagi na upływ czasu - konieczne było uzupełnienie postępowania dowodowego o wskazane dowody, a w przypadku ewentualnych rozbieżności w zeznaniach należało zgodnie z pismem procesowym z dnia [...]r. przeprowadzić konfrontację świadków celem definitywnego i jednoznacznego wyeliminowania niejasności.
Dowody te nie zostały przeprowadzone przez Starostę P., a organ odwoławczy zamiast uchylić decyzję z uwagi na naruszenie wyżej przywołanych przepisów postępowania i uniemożliwienie stronom udowodnienia faktów istotnych dla obiektywnego rozstrzygnięcia sprawy, stwierdza w uzasadnieniu, że świadkowie nie potrafili w sposób wiarygodny wykazać, że W. H. prowadził gospodarstwo rolne. A ponadto, że ich zeznania są rozbieżne.
W konkluzji zawartej w zakończeniu skargi pełnomocnik skarżących stwierdził, że:
• Zdaniem strony skarżącej warunkiem nabycia przez W. H. własności gospodarstwa z mocy dekretu było jego posiadanie i prowadzenie w dniu wejścia dekretu w życie. Skoro W. H. warunki te spełnił, to stał się właścicielem gospodarstwa z mocy prawa. Zarówno co do części zabudowanej położonej w R. [...] w P., jak i działek rolnych.
• Odmawiając, na zasadzie art. 2 ust.1 w związku z art. 6 ust.1 dekretu, wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania SKO, jak i organ I instancji stwierdziły, że wnioskodawcy nie spełniają warunku posiadania koniecznego do wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania. Stanowisko SKO jak i organu I instancji nie znajdują oparcia w cytowanych przepisach. Zgodnie bowiem z art. 2 ust.1 dekretu warunkiem nabycia gospodarstwa na własność było jego posiadanie w dniu [...]r., a nie w dniu wydawania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania.
• Jak wynika z art. 6 ust. 1 dekretu orzeczenie o wykonaniu aktu nadania wydawało z urzędu prezydium powiatowej rady narodowej. Zatem Starosta P. winien to zadanie wypełnić, tym bardziej, że nieruchomości gruntowe są dalej niezabudowane i leżą odłogiem, a nie ma żadnego przepisu ustawowego, który w sposób odmienny od stanowiska strony skarżącej określa przesłanki nabycia własności na podstawie dekretu i, który oprócz przesłanek wymienionych w dekrecie wprowadza inne przesłanki, jakie należy spełnić, aby uzyskać tytuł własności. W szczególności nie ma przepisów ustawowych warunkujących nabycie własności z mocy prawa na podstawie dekretu, od posiadania i prowadzenia gospodarstwa w dniu wydawania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania. W żaden sposób z przepisów art. 2 ust.1 w związku z art. 6 ust.1 dekretu, na który w uzasadnieniu powołało się SKO, nie wynika, aby warunek posiadania gospodarstwa na dzień wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania blokował jego wydanie, tym bardziej, że orzeczenie to nie ma charakteru konstytutywnego.
W odpowiedzi na skargę zawartej w piśmie doręczonym Sądowi w dniu [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny podjął orzeczenie w sprawie po rozważeniu następujących okoliczności faktycznych i prawnych:
Wyjaśniając przesłanki podjętego rozstrzygnięcia wskazać przede wszystkim należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) ustawodawca zastrzegł, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (jeżeli ustawy nie stanowią inaczej), formułując w ten sposób generalne kryterium wiążące sądy administracyjne w w pełnym zakresie ich kognicji. Jednoznaczność tej zasady sprawia, że wojewódzki sąd administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny co do zgodności kontrolowanej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub tryb podjęcia innego aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące są przy tym przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu.
Mając na względzie wskazane powyżej kryterium legalności Wojewódzki Sąd Administracyjny po poddaniu ocenie ustalonych w sprawie w toku administracyjnego postępowania instancyjnego okoliczności faktycznych i istniejących wówczas okoliczności prawnych stwierdził konieczność zastosowania przy orzekaniu przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) przy jednoczesnym skorzystaniu z dyspozycji art. 134 § 1 tej regulacji.
Ponadto poprzedzając przedstawienie motywów podjętego orzeczenia Sąd uznał za konieczne wyjaśnić, że nie podziela stanowiska prezentowanego przez organy orzekające w postępowaniu instancyjnym – uznając tym samym zasadność zarzutu podniesionego w skardze, że nieposiadanie i nieprowadzenie gospodarstwa rolnego w dacie orzekania o wykonaniu aktu nadania wyłącza możliwość pozytywnego w tym przedmiocie orzeczenia. Zdaniem Sądu, uwzględniającego w swej ocenie dotychczasowe orzecznictwo, ze względu na treść art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, poprzednio powoływanego, istotny był stan istniejący w dacie wejścia w życie tego aktu, w ramach którego należało bezwzględnie wykazać fakt posiadania w tej dacie tj. w dniu 7 września 1951 r. gospodarstwa rolnego (działki) i prowadzenia go wówczas przez osobę posiadającą osobiście lub przez członków rodziny żyjących z nią we wspólności gospodarczej. Są to przesłanki, które ustawodawca wskazał jako determinujące wydanie orzeczenia w przedmiocie wykonania aktu nadania, stanowiącego po uzyskaniu waloru prawomocności podstawę wpisu do księgi wieczystej.
Orzekając w sprawie Sąd uwzględnił przede wszystkim to, że czynności procesowe organów administracji publicznej uprawnionych do prowadzenia postępowania w sprawie administracyjnej i do podejmowania orzeczeń podporządkowane są zasadzie praworządności zawartej w art. 6 kodeksu postępowania administracyjnego i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zasada ta należąca do zasad ustrojowych i systemowych wymaga bezwzględnej zgodności z prawem każdego działania o charakterze procesowym organu właściwego w sprawie.
W ujęciu doktrynalnym działanie zgodne z zasadą praworządności czyli na podstawie prawa oznacza: działanie na podstawie obowiązującej normy prawnej; prawidłowe ustalenie znaczenia normy prawnej; niewadliwie dokonaną subsumpcję; prawidłowe ustalenie następstw prawnych (np. B. Adamiak, J. Borkowski: KPA Komentarz, Warszawa 2006). Odnosząc ustawowy wymóg legalnego działania organu administracji publicznej w aspekcie powyżej wskazanym do okoliczności niniejszej sprawy należy zwrócić uwagę, że organy orzekające w postępowaniu instancyjnym mimo starannego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego konsekwentnie rozważają w jego toku możliwość wydania w stosunku do poprzednika prawnego wnioskodawców orzeczenia o wykonaniu aktu nadania gospodarstwa rolnego ze wszystkimi tego konsekwencjami. Materiał sprawy nie dostarcza natomiast podstaw do uznania, że W. H. aktem nadania z dnia [...]roku Nr [...] nadano gospodarstwo rolne.
Wprawdzie z przepisu art. 13 ust. 1 powoływanego dekretu z dnia 6 września 1951 r. wynika, że ilekroć w tym akcie jest mowa o gospodarstwach rolnych, rozumie się również działki gruntowe, to należy jednak zwrócić uwagę, że ówczesny prawodawca w przepisach art. art. 11, 14, 17, 18 ust. 1, 25 ust. 1, 26 ust. 1 i następnych dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. nr 49, poz. 279 z późn. zm.), który stanowił podstawę prawną aktu nadania wydanego W. H., wyraźnie rozróżnia gospodarstwa rolne i działki gruntu. Wskazuje na to również Rozdział II tego aktu. Stosowanie do nich z woli prawodawcy takich samych regulacji, w tym trybu nadania i przeniesienia prawa własności nie uprawnia jednak do zamiennego posługiwania się tymi pojęciami, czy też dowolnego typizowania sytuacji, z jaką ma się w sprawie do czynienia.
W tym aspekcie rozważań należy zwrócić uwagę, że ze znajdującego się w aktach sprawy wypisu aktu nadania wynika, że W. H. w dniu [...]r. nadano działkę użytków rolnych (a nie gospodarstwo) o powierzchni (ogółem) ok. 3 ha w P. ul. R. [...] oraz dom i warsztat masarski. Ponadto treść poprzedzającego akt nadania orzeczenia o wyznaczeniu nabywcy gospodarstwa (działki) Nr [...] z dnia [...]r. wskazuje jednoznacznie na nadanie W. H. działki rolnej o powierzchni ok. 3 ha, domu (9x5) z cegły, krytego dachem i warsztatu masarskiego (8x4) z cegły, krytego dachem (prawdopodobnie omyłkowo wpisano murarski).
Jedynym adresem ujawnionym w tym dokumencie jest ul. R. [...] w P .
Z kolei z datowanego na dzień [...]r. wniosku o przyznanie prawa własności złożonego przez W. H. wynika, że ubiegał się on o przyznanie prawa własności warsztatu rzeźnickiego wraz z urządzeniami. W rubryce oznaczonej cyfrą 8 dotyczącej stanu posiadania wnioskodawca wpisał, że posiada obszar ziemi – 2 (bez oznaczenia wielkości), nie wyszczególniając dalej rodzajów gruntów oraz dom i warsztat, którego stan określił jako zły.
Wniosek został potwierdzony przez członków komisji wnioskowej w dnia [...]r. (Nr [...]), stanowiąc poprzez to podstawę do użytkowania gospodarstwa lub działki. Z dokumentu tego wynika, że wniosek W. H. dotyczy działki robotniczej – 2 ha.
Natomiast w tymczasowym zaświadczeniu osiedlenia wydanym w dniu [...] r. (Nr [...]) przez Państwowy Urząd Repatriacyjny wpisano, że W. H. oddano w użytkowanie gospodarstwo rolne w P. ul. R. [...] nie wskazując w nim żadnego obszaru gruntów rolnych i uwzględniając jedynie lokal mieszkalny, zakład rzeźnicki i magazyn.
W tych okolicznościach należało – zdaniem Sądu – rozważyć przede wszystkim treść art. 11 (zdanie drugie) dekretu z dnia 6 września 1946 r., mówiącego o obszarze użytków rolnych działek rzemieślników wiejskich.
W ocenie Sądu akta osiedleńcze pozwalają uznać, że W. H. zaliczono do takiej kategorii osób.
W tym kontekście należy też zwrócić uwagę, że we wniosku z dnia [...]r. W. H. – zatem osoba bezpośrednio zainteresowana i najbardziej zorientowana we własnej sprawie – zwrócił się o przywrócenie nieruchomości budowlanej, którą opisał jako dom mieszkalny powożony w P. przy ul. R. [...] w pierzei południowej. Argumentacja przedstawiona w treści wniosku koncentruje się wyłącznie na wykazaniu posiadania przez wnioskodawcę i jego rodzinę wskazanego domu mieszkalnego w podanym okresie czasu. W treści wniosku wskazane jest tylko, że w akcie nadania uwzględniono działkę około 3 ha.
W ocenie Sądu w istniejących warunkach prawnych i faktycznych, ustalonych na obecnym etapie postępowania nie można uznać za prawidłowe stwierdzenia organów orzekających w postępowaniu instancyjnym o braku podstaw do uznania, że W. H. – poprzednik prawny wnioskodawców posiadał w dniu [...]r. jakąkolwiek nieruchomość, która mogłaby być objęta orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania.
Z materiału sprawy wynika, że W. H. i członkowie rodziny, żyjący z nim we wspólności gospodarczej niewątpliwie posiadali w wymaganej dacie nieruchomość położoną w P. ul. R. [...]. Potwierdzili to świadkowie: F. S., J. K. i W. Ż. oraz strony postępowania w protokołach rozpraw w dniach: [...]r., [...]r. i [...]r.
Wskazują na to również znajdujące się w aktach sprawy poświadczenia zameldowania.
Ustalenia wymagało natomiast – w świetle art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951 r. i treści wypisu aktu nadania, czy w posiadaniu W. H. oprócz budynku mieszkalnego były wówczas również inne zabudowania w tym warsztat masarski i urządzenia potrzebne do jego prowadzenia. Wyjaśnienia wymaga jednocześnie sam fakt prowadzenia tego zakładu przez poprzednika prawnego wnioskodawców w dniu wejścia w życie dekretu o ochronie i regulamin własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych ze względu na treść Oświadczeń M. H. złożonych na rozprawie w dniu [...]r., dotyczących okresu lat [...] – [...], w którym W. H. został pozbawiony wolności, a warsztat po pewnym czasie zamknięto, bowiem matka wnioskodawców nie mogła sobie sama poradzić z jego prowadzeniem.
Na obecnym etapie postępowania brak jest natomiast podstaw do objęcia orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania działki gruntu. Mimo tak szerokiego zakresu postępowania wyjaśniającego nie jest możliwe dokonanie ustaleń niezbędnych dla wydania takiego dokumentu, dyktowanych treścią art. 6 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951 r.
Wbrew zarzutom podnoszonym przez pełnomocnika wnioskodawców żaden ze świadków w trakcie zeznań składanych na rozprawach ani w czasie wizji lokalnych nie określił – w sposób, który właściwemu organowi dawałby podstawę do dokonania precyzyjnych ustaleń, wymaganych treścią powołanego powyżej przepisu – ani przebiegu granic, ani obszaru gruntu rolnego. Rozbieżności – także w świetle oświadczeń wnioskodawców dotyczą również tego, czy była to jedna czy dwie działki gruntu. Nie można również jako podstawy swoich żądań wskazywać danych znajdujących się w notatkach podanych pomiaru stwierdzonego stanu posiadania i reambulacji sporządzonych przez A. M., bowiem uwzględniają one stan istniejący we wsi P. w [...] roku, a nie w dniu [...]roku.
W okolicznościach sprawy wątpliwe jest również, aby konieczne dla pozytywnego orzeczenia w sprawie, okoliczności ustalone zostały na podstawie zawnioskowanych w dniu [...]r. i w dniu [...]r. przez pełnomocnika stron, a nie przeprowadzonych przez właściwy organ dowodów, w tym ponownej wizji lokalnej z udziałem J. K. lub konfrontacji tego świadka i M. H . Świadek uczestniczył już w wizjach lokalnych przeprowadzonych w dniach [...]r. oraz [...]r. i wydaje się mało prawdopodobne, aby mógł w sposób bardziej szczegółowy przedstawić swoją wiedzę na temat istotnych w sprawie okoliczności.
Zasadność konfrontacji tego świadka i wnioskodawcy też nie wydaje się konieczna wobec braku rozbieżności w ich twierdzeniach. Sąd pozostawia jednak ocenę wniosków dowodowych właściwemu w sprawie organowi.
Podkreślić jednak należy, że dla wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania nie jest wystarczające wskazanie oznaczeń geodezyjnych nieruchomości w granicach których mogły znajdować się działki gruntu nadane w trybie dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska, ale konieczne jest określenie rzeczywistych istniejących w dniu [...]r. granic tych działek, ich wielkość oraz ustalenie szacunku rzeczy przynależnych do działki.
W toku prowadzonych czynności Sąd zwrócił natomiast uwagę na to, że w żadnym dokumencie znajdującym się w aktach osiedleńczych ani we wniosku złożonym przez W. H. w dniu [...]r. nie pojawia się jakikolwiek inny adres niż ul. R. [...] w P . Dopiero w oświadczeniu złożonym do protokołu w dniu [...]r. W. H. podaje, że w akcie nadania przydzielono mu działkę gruntu o powierzchni 3 ha w obrębie wsi S. G . Wypis z aktu nadania nie potwierdza jednak tej okoliczności.
Zważyć przy tym należy na treść art. 25 ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1946 r.
W ocenie Sądu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy właściwy organ powinien przede wszystkim podjąć starania zmierzające do uzyskania oryginału aktu nadania, albo przynajmniej kopii tego dokumentu, bowiem sam wypis, który znajduje się w dokumentacji osiedleńczej zawiera zbyt mało danych.
Wydaje się, że taki dokument powinien być dokumentem wyjściowym dla prowadzenia postępowania i podejmowania kolejnych czynności procesowych.
Dodatkowo Sąd uznał również za właściwe wyjaśnić, że w postępowaniu prowadzonym w tej sprawie nie jest możliwe uwzględnienie wniosku pełnomocnika stron z dnia [...]r. w zakresie w jakim dotyczy on przywrócenia posiadania określonej nieruchomości oraz przyznania odszkodowania, bowiem stanowią one w istocie roszczenia cywilnoprawne, które pozostają poza kompetencją organów administracji publicznej.
Mając na względzie przedstawione wcześniej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, ze decyzje wydane w postępowaniu instancyjnym wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego i procesowego, o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c powołanej wcześniej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i zgodnie ze wskazanymi przepisami orzekł jak w sentencji.
Klauzula zawarta w pkt II wyroku wynika z obowiązku zastosowania przez Sąd przy orzekaniu o uwzględnieniu skargi przepisu art. 152 wskazanej powyżej ustawy, a orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnione jest treścią art. 200 tej regulacji, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.