II SA/Wr 3320/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2004-10-14
NSAochrona środowiskaWysokawsa
ochrona środowiskauciążliwośćbaza transportowazłompostępowanie administracyjneuchylenie decyzjiWSAprocedury administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje dotyczące likwidacji uciążliwości bazy transportowo-złomowej, wskazując na błędy proceduralne organów administracji.

Sprawa dotyczyła skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie uchylenia decyzji organu I instancji, która z kolei dotyczyła pozostawienia bez rozpatrzenia podania o wszczęcie postępowania w sprawie likwidacji uciążliwości bazy transportowo-złomowej. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją akty, wskazując na liczne uchybienia proceduralne organów administracji, w tym błędne ustalenie stron postępowania i niewłaściwe stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu rozpoznał sprawę ze skargi W. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., która uchylała decyzję organu pierwszej instancji o pozostawieniu bez rozpatrzenia podania o wszczęcie postępowania w sprawie likwidacji uciążliwości oddziaływania na środowisko bazy transportowo-złomowej. Sąd uznał, że organy administracji obu instancji dopuściły się licznych uchybień proceduralnych. W szczególności, błędnie ustalono podmiot, który powinien być stroną postępowania, a także niewłaściwie zastosowano przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym dotyczące pozostawienia podania bez rozpoznania. Sąd podkreślił, że organy nie podjęły trudu dokładnego wyjaśnienia kluczowych kwestii, takich jak tożsamość podmiotu zgłaszającego żądanie, jego żądania, właściwość organu czy przymiot strony. W konsekwencji, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją akty, uznając je za wadliwe proceduralnie.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Nie, jednostki pomocnicze gminy ani ich organy nie są stronami w postępowaniu administracyjnym, chyba że ustawa szczególna nadaje im taki status. W analizowanej sprawie Przewodniczący Zarządu Osiedla nie posiadał przymiotu strony.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawy o samorządzie gminnym nie przyznają jednostkom pomocniczym ani ich organom statusu strony. Wymagałoby to wyraźnej podstawy w ustawie szczególnej, której brak.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (30)

Główne

k.p.a. art. 134 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Sąd administracyjny orzeka w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

k.p.a. art. 135

Kodeks postępowania administracyjnego

Sąd administracyjny stosuje środki przewidziane w ustawie dla przypadków, w których - według przepisów tej ustawy - podlega uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności decyzja organu odwoławczego.

k.p.a. art. 145 § § 1 pkt 1c

Kodeks postępowania administracyjnego

Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję, postanowienie lub inny akt.

k.p.a. art. 152

Kodeks postępowania administracyjnego

Orzeczenie prawomocne uchylające decyzję lub postanowienie jest podstawą do wydania decyzji lub postanowienia o ustaleniu zgodności z prawem lub o utrzymaniu w mocy decyzji lub postanowienia.

k.p.a. art. 200

Kodeks postępowania administracyjnego

Sąd zasądza zwrot kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącego.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd orzeka w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję, postanowienie lub inny akt.

p.p.s.a. art. 152

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie prawomocne uchylające decyzję lub postanowienie jest podstawą do wydania decyzji lub postanowienia o ustaleniu zgodności z prawem lub o utrzymaniu w mocy decyzji lub postanowienia.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd zasądza zwrot kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącego.

p.w.p.p.s.a. art. 97 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające

Pomocnicze

k.p.a. art. 31 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Nie może stanowić podstawy do wydania postanowienia w odniesieniu do podmiotu niebędącego organizacją społeczną.

k.p.a. art. 61 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.

k.p.a. art. 61 § § 4

Kodeks postępowania administracyjnego

Za datę wszczęcia postępowania z urzędu uznaje się dzień pierwszej czynności urzędowej, o ile zawiadomiono o niej stronę.

k.p.a. art. 64 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Pozostawienie podania bez rozpoznania.

k.p.a. art. 104

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 105 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Umorzenie postępowania.

u.o. art. 11 § ust. 9a

Ustawa z dnia 27 czerwca 1997r. o odpadach

Podstawa zezwolenia na usuwanie, transport oraz wykorzystanie odpadów innych niż niebezpieczne.

u.o. art. 21 § ust. 7

Ustawa z dnia 27 czerwca 1997r. o odpadach

Podstawa zezwolenia na gromadzenie odpadów.

u.o. art. 22

Ustawa z dnia 27 czerwca 1997r. o odpadach

Podstawa zezwolenia na gromadzenie odpadów.

u.p.o.ś. art. 3 § ust. 1

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska

Wprowadzenie ustawy Prawo ochrony środowiska.

u.p.o.ś. art. 44 § ust. 3

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska

u.o.k.ś. art. 100 § ust. 2

Ustawa z dnia 31 stycznia 1980r. o ochronie i kształtowaniu środowiska

Prawo jednostek pomocniczych samorządu terytorialnego do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym w sprawach ochrony środowiska.

u.o.k.ś. art. 100 § ust. 4

Ustawa z dnia 31 stycznia 1980r. o ochronie i kształtowaniu środowiska

Jednostkom pomocniczym samorządu terytorialnego przysługuje prawo uczestnictwa na prawach strony w postępowaniu administracyjnym w sprawach związanych z ochroną środowiska.

u.s.r.n.i.s.t. art. 169

Ustawa z dnia 20 lipca 1983r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego

u.s.r.n.i.s.t. art. 171

Ustawa z dnia 20 lipca 1983r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego

u.s.t.

Ustawa z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie terytorialnym

Obecnie: gminnym.

u.i.o.ś.

Ustawa z dnia 20 lipca 1991r. o Inspekcji Ochrony Środowiska

Współdziałanie gminy z organami Inspekcji Ochrony Środowiska.

u.d.i.ś.o.i.o. art. 14 § ust. 1

Ustawa z dnia 9 listopada 2000r. o dostępie do informacji o środowisku i jego ochronie oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

Nadanie pozycji uczestnika na prawach strony organizacjom społecznym.

u.d.i.ś.o.i.o. art. 56 § pkt 17

Ustawa z dnia 9 listopada 2000r. o dostępie do informacji o środowisku i jego ochronie oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

Uchylenie przepisu art. 100 ust. 4 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska.

k.c. art. 144

Kodeks cywilny

Sąsiad może żądać zaprzestania naruszeń i usunięcia skutków naruszeń.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy administracji dopuściły się licznych uchybień proceduralnych. Przewodniczący Zarządu Osiedla nie był stroną w postępowaniu. Niewłaściwe zastosowanie art. 31 k.p.a. i art. 64 k.p.a. Bezzasadne żądanie uchwały zebrania mieszkańców.

Godne uwagi sformułowania

Sąd administracyjny nie mógł tych kwestii chociażby skontrolować, skoro organ nie dołączył do akt sprawy podania z dnia [...], a także podania wcześniejszego oraz własnego postanowienia wydanego w dniu [...], ale ponadto nie jest powołany do wyręczania organów w prawidłowym załatwianiu sprawy. Z punktu widzenia prawa materialnego istotne znaczenie w sprawie miało dokładne wyjaśnienie jaki konkretnie podmiot wystąpił z żądaniem wszczęcia postępowania i w jakiej dacie. Organom obu instancji nie podjęły trudu dokładnego wyjaśnienia na wstępie takich podstawowych okoliczności jak kto konkretnie, jaki podmiot zgłosił żądanie, czego konkretnie się domaga i w oparciu o jakie okoliczności faktyczne, jaki organ jest kompetentny lub właściwy do przeprowadzenia postępowania w sprawie, czy wnoszący podanie ma przymiot strony, jakie są konkretne podstawy materialnoprawne ewentualnego działania organów.

Skład orzekający

Andrzej Jurkiewicz

przewodniczący

Mieczysław Górkiewicz

sprawozdawca

Halina Kremis

członek

Julia Szczygielska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie stron postępowania administracyjnego, zwłaszcza w sprawach dotyczących ochrony środowiska i jednostek pomocniczych gmin. Prawidłowe stosowanie przepisów k.p.a. dotyczących wszczęcia postępowania i pozostawienia podania bez rozpoznania."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej jednostek pomocniczych gmin i ich organów w kontekście przepisów k.p.a. sprzed nowelizacji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak błędy proceduralne organów administracji mogą prowadzić do uchylenia decyzji, nawet jeśli sprawa dotyczy kwestii środowiskowych. Podkreśla znaczenie prawidłowego ustalenia stron postępowania.

Błędy proceduralne organów administracji doprowadziły do uchylenia decyzji w sprawie uciążliwości bazy transportowej.

Dane finansowe

WPS: 100 PLN

Sektor

ochrona środowiska

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Wr 3320/01 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2004-10-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2001-12-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Jurkiewicz /przewodniczący/
Halina Kremis
Julia Szczygielska
Mieczysław Górkiewicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
613  Ochrona środowiska i ochrona przyrody
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz, Sędzia WSA Mieczysław Górkiewicz (sprawozdawca), Sędzia NSA Halina Kremis, Protokolant Katarzyna Grott, po rozpoznaniu w dniu 14 października 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi W. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji organu I instancji w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia podania przewodniczącego zarządu osiedla w sprawie wszczęcia postępowania o likwidacji uciążliwości oddziaływania na środowisko bazy transportowo-złomowej przy ul. P. [...] w C. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, a ponadto uchyla wydane w niniejszej sprawie postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] Nr [...] oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji; II. orzeka, że zaskarżone akty opisane w punkcie I nie mogą być wykonane; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. na rzecz skarżącej kwotę 100 zł tytułem kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Jak wynika z dołączonych przez organ niepełnych (niekompletnych) akt administracyjnych, I. F. od 1990r. prowadził działalność gospodarczą w C. przy ul. P. [...], m.in. w zakresie obrotu surowcami wtórnymi. Akta zawierają ocenę oddziaływania na środowisko punktu skupu złomu I. F., opracowaną przez uprawnionego rzeczoznawcę w grudniu 1998r. dla inwestycji nie mogącej pogorszyć stanu środowiska (nie wymienionej w rozporządzeniu z dnia 14 lipca 1998r.), która potwierdza brak wpływu tego obiektu na stan środowiska w odniesieniu do poszczególnych przedmiotów ochrony.
Kolejno akta zawierają zaświadczenie o podjęciu w tym obiekcie działalności gospodarczej m.in. w zakresie skupu złomu metali żelaznych od dnia [...] przez W. F., decyzję Starosty z dnia [...]zezwalającą skarżącej na podstawie art. 11 ust. 9a ustawy z dnia 27 czerwca 1997r. o odpadach (Dz. U. Nr 96, poz. 592) na usuwanie, transport oraz wykorzystanie odpadów innych niż niebezpiecznych (odpady żelaza i jego stopów, żelazo i stal), decyzję Burmistrza Miasta i Gminy C. z dnia [...]zezwalającą skarżącej na podstawie art. 21 ust. 7 i art. 22 tej ustawy na gromadzenie odpadów w postaci złomu żelaza i stali.
Dalej w aktach znajduje się pismo Starosty do Urzędu Miasta i Gminy w C. z dnia [...], zwracające wniosek Przewodniczącego Zarządu Osiedla "A" w C. Pana S. K. w sprawie wydania zakazu prowadzenia działalności bazy transportowo-złomowej przy ul. P. [...], przesłany przez Urząd do Starosty przy piśmie z dnia [...], z wyjaśnieniem Starosty, że rozstrzyganie zawartych w nim zarzutów nie znajduje się w jego kompetencjach. Kolejno, postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy C. z dnia [...]wydane na podstawie art. 31 § 2 k.p.a. po rozpatrzeniu wniosku Przewodniczącego Zarządu Osiedla "A" w C. z dnia [...] w sprawie wszczęcia postępowania o likwidacji uciążliwości oddziaływania na otaczające środowisko bazy transportowo-złomowej przy ul. P., orzekające o odmowie wszczęcia postępowania w tej sprawie. W uzasadnieniu postanowienia podano, że Przewodniczący zwrócił się o "wszczęcie postępowania administracyjnego i wydania decyzji likwidacji uciążliwości oddziaływania na otaczające środowisko bazy transportowo-złomowej przy ul. P. [...] w C. i dopuszczenie Zarządu Osiedla A w postępowaniu na prawach strony ze względu na społeczny charakter tej jednostki organizacyjnej gminy", jednak nie przedłożył uchwały zebrania mieszkańców wymaganej w art. 169 i 171 ustawy z dnia 20 lipca 1983r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego (postanowienie NSA z 30.06.1987r. IV SA 274/87 ONSA 1987/2 poz. 54, OSPiKA 1989/712, poz. 136), natomiast przedsiębiorca posiada wymagane zezwolenia i umowy z odbiorcami złomu.
Dalej akta zawierają zawiadomienie Burmistrza z dnia [...] na podstawie art. 61 § 4 k.p.a. o wszczęciu w dniu [...]z urzędu postępowania w sprawie wystąpienia Przewodniczącego Zarządu Osiedla "A" w C. w sprawie wszczęcia postępowania o likwidację uciążliwości oddziaływania na środowisko bazy transportowo-złomowej i jednocześnie zawierające wezwanie S. K. – Przewodniczącego Zarządu do przedłożenia uchwały zebrania mieszkańców w temacie wszczęcia tego postępowania, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia podania bez rozpoznania.
W piśmie z dnia [...]Przewodniczący Zarządu Osiedla przypomniał, że sprawa likwidacji bazy trwa od 1996r. i była podnoszona na wszystkich zebraniach mieszkańców osiedla, zaś SKO w postanowieniu nr [...] wskazało, że brak formalny podania nie może stanowić wyłącznej przesłanki odmowy wszczęcia postępowania.
Decyzją z dnia [...]wydaną na podstawie art. 64 § 2 i art. 104 k.p.a. Burmistrz pozostawił podanie Przewodniczącego Zarządu Osiedla "A" w C. z dnia [...]bez rozpoznania. W uzasadnieniu powołano brak przedłożenia uchwały zebrania mieszkańców osiedla i przez to nieudowodnienie możności występowania Przewodniczącego jako organu jednostki pomocniczej.
W odwołaniu od tej decyzji określonym jako skarga, Przewodniczący S. K. wniósł o jej uchylenie i zarzucił, że Burmistrz odmawia uznania materiału dowodowego w sprawie toczącej się od 1996r. Skarga zawiera opis szeregu załączników, których akta nie zawierają.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że po wszczęciu postępowania organ powinien gromadzić materiał dowodowy. Błędnie po wszczęciu postępowania zastosowano art. 64 k.p.a. Bezzasadne było żądanie od wnoszącego podanie Przewodniczącego uchwały mieszkańców, skoro w sprawach z zakresu ochrony środowiska każda osoba fizyczna lub jednostka organizacyjna ma prawo zwrócić się do właściwego organu o podjęcie stosownych działań. W sprawie należało ustalić, czy nie nastąpiło naruszenie ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. o odpadach (Dz. U. nr 62, poz. 628) i wystąpić o dokonanie pomiarów stanu środowiska do Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska.
W skardze na powyższą decyzję W. F. wniosła o jej uchylenie zarzucając nieprawdziwość oceny, jakoby w sprawie nie zgromadzono materiału dowodowego, skoro sprawa trwa od 1996r., zaś akta zawierają ocenę oddziaływania na środowisko i decyzję zezwalającą na prowadzenie działalności gospodarczej. Wyjaśniła, że działalność tę prowadził od 1996r. jej mąż, a obecnie po śmierci męża kontynuuje ją skarżąca w zakresie usług transportowych i skupu złomu metali żelaznych. Stroną w sprawie nie są mieszkańcy osiedla, lecz sam Przewodniczący Zarządu Osiedla, będący właścicielem sąsiedniej nieruchomości.
Do skargi dołączyła m.in. wniosek Przewodniczącego Zarządu Osiedla z dnia [...]do Przewodniczącego Rady Miejskiej w C. o wszczęcie postępowania w sprawie wydania zakazu prowadzenia działalności bazy transportowo-złomowej przy ul. P. [...] w C. Według uzasadnienia wniosku, działalność ta pogarsza stan środowiska naturalnego osiedla domków jednorodzinnych i jest uciążliwa dla jego mieszkańców, co wywołało ich protesty od 1996r. Tymczasem burmistrz jedynie pismem z dnia [...] powiadomił, że wniosek o wydanie zakazu działalności nie może być uwzględniony, czym naruszył art. 100 ust. 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska, art. 31 § 2 k.p.a., art. 39 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym i § 2 pkt 4 lit. k rozporządzenia z dnia 14 lipca 1998r. Ocena oddziaływania na środowisko nie uwzględnia położenia bazy i wpływu spalin oraz hałasu pracujących samochodów także w nocy. Przedsiębiorstwo nie posiada zezwolenia na składowanie zdezelowanych samochodów, żużli i różnych śmieci.
Kolejno dołączyła pismo Burmistrza do Przewodniczącego z dnia [...] informujące w nawiązaniu do powyższego wniosku o podtrzymaniu stanowiska określonego w pismach z dnia [...] i [...], że spór na tle uciążliwości nieruchomości winien być rozstrzygnięty na drodze postępowania cywilnego w oparciu o art. 144 k.c., zaś jednostka pomocnicza gminy nie może być narzędziem do rozstrzygania sporów sąsiedzkich.
Kolejno dołączyła postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...]uchylające postanowienie z dnia [...] i przekazujące sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu postanowienia Kolegium wskazało, że organ I instancji powinien najpierw wezwać wnoszącego podanie o uzupełnienie braków formalnych w postaci przełożenia uchwały zebrania mieszkańców osiedla. W postanowieniu bezzasadnie organ odniósł się do argumentacji merytorycznej przemawiającej za odmową wszczęcia postępowania, skoro stwierdził jedynie braki formalne. W treści postanowienia Kolegium określa wnoszącego podanie jako S. K. bądź S. K. – Przewodniczącego Zarządu Osiedla albo Zarząd Osiedla reprezentowany przez jego Przewodniczącego – S. K.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w oparciu o dotychczasową argumentację i podkreślił, że zostało wszczęte z urzędu postępowanie w związku ze zgłaszaną przez mieszkańców osiedla uciążliwością oddziaływania bazy na środowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Za datę wszczęcia postępowania z urzędu uznaje się dzień pierwszej czynności urzędowej, o ile zgodnie z art. 61 § 4 k.p.a. zawiadomiono o niej stronę (patrz postanowienie NSA w ONSA 1981 z. 1, poz. 15 i poz. 34). Jednak przed dokonaniem tej pierwszej zewnętrznej czynności procesowej organ powinien zbadać swoją właściwość w nawiązaniu do jasno zakreślonego przedmiotu sprawy, a także ustalić, czy przyszły adresat rozstrzygnięcia będzie posiadał przymiot strony, czyli czy postępowanie będzie dotyczyło jego interesu prawnego (art. 28 k.p.a.), oczywiście znowu w odniesieniu do dokładnie oznaczonego adresata. Jeżeli w wyniku tych wewnętrznych ustaleń okaże się, że organ nie jest właściwy w sprawie, wtedy postępowanie przed nim nie zostanie wszczęte, a wszczęte omyłkowo ulegnie umorzeniu (art. 105 § 1 k.p.a.), tak samo jak w razie ustalenia, że adresat przyszłego rozstrzygnięcia nie posiada przymiotu strony. Jak powinno być wiadomo, kodeks nie przewiduje możliwości odmowy wszczęcia postępowania na żądanie strony (art. 61 § 3 k.p.a.). Jeżeli składający żądanie nie jest stroną, wówczas nie następuje wszczęcie postępowania, o ile zaś zostało omyłkowo wszczęte, podlega umorzeniu (art. 105 § 1 k.p.a.). Co najwyżej, o ile składający żądanie jest osobą zainteresowaną, może ono uruchomić postępowanie skargowe. Również i w przypadku żądania strony nie dochodzi do wszczęcia postępowania w razie braku właściwości organu (art. 65 § 1, art. 66 k.p.a.). Dopiero po ustaleniu właściwości organu i interesu prawnego podmiotu wnoszącego żądanie, w nawiązaniu do jasno sprecyzowanego przedmiotu sprawy, organ ten przystępuje do badania wymagań prawnych podania (art. 64 § 2 k.p.a.). Do tej pory kontrowersyjna jest forma prawna pozostawienia podania bez rozpoznania (por. orzecznictwo i glosy w OSP 1993 z. 10, poz. 205, OSP 1994 z. 6 poz. 104, OSP 1988 z. 1, poz. 23 i poz. 125, ONSA 1997 z. 3 poz. 114 i OSP 1197 z. 7-8, poz. 136). Wymaga jeszcze zaznaczenia, że wówczas, gdy prawo nie reguluje sposobu wszczęcia postępowania, jego ustalenie wymaga wykładni przepisów materialnoprawnych, przy czym z reguły z urzędu wszczynane jest postępowanie w zakresie obowiązków albo ograniczenia lub cofnięcia uprawnień strony, zaś na wniosek postępowanie w kierunku ochrony interesu prawnego strony (por. glosa w OSP 1990 z. 11-12 poz. 397). Jak w szczególności wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale III ZP 11/00 z dnia 8.06.2000r. (OSP 2001 z. 1, poz. 12), pozostawienie bez rozpoznania na podstawie art. 64 k.p.a. podania o wszczęcie postępowania nie wymaga wydania decyzji administracyjnej. Czynność ta nie ma zatem określonej formy procesowej, natomiast o jej podjęciu zawiadamia się wnoszącego podanie z przytoczeniem jej przesłanek. Zwraca uwagę, że w powołanym orzeczeniu i glosie nie wyrażono poglądu na temat skutku procesowego wydania decyzji o pozostawieniu podania bez rozpoznania, co byłoby dopiero interesujące dla praktyki stosowania tego przepisu. Z większą dozą pewności można przedstawić pogląd prawny, że organizacją samorządową jako rodzajem organizacji społecznej (art. 5 § 2 pkt 5 kpa) nie są jednostki pomocnicze gmin, jak też organy jednostek samorządu terytorialnego, bowiem określenie to odnosi się do samorządu zawodowego (KPA Komentarz 6 - wydanie Beck s. 40, s. 256-257). Musi istnieć wyraźna podstawa w ustawie szczególnej, nadająca jednostce pomocniczej samorządu gminnego pozycję strony, gdyż z k.p.a. i ustawy o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) nie wynika, aby jednostki te lub ich organy mogły być stroną albo uczestnikiem postępowania na prawach strony, jak też aby mogły uzyskać taką pozycję z mocy uchwały rady gminy. O tym, że pogląd ten nie jest bezdyskusyjny może z kolei świadczyć treść rewizji nadzwyczajnej przedstawiona w wyroku SN III RN 144/01 w OSNP 2003/15/349. W nawiązaniu do poglądów przedstawionych przez organy w kontrolowanych orzeczeniach wymaga jedynie przypomnienia, że ustawa z dnia 20.07.1983r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 41, poz. 185 ze zm.) uległa uchyleniu przy wejściu w życie ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie terytorialnym (obecnie: gminnym), zatem szczegółowe tezy prawne ukształtowane na tle przepisów uchylonej ustawy w przeważającej części utraciły znaczenie i mogą mieć jedynie uboczne znaczenie przy objaśnianiu aktualnego stanu prawnego.
Na marginesie można jedynie wzmiankować, że wobec braku w aktach sprawy statutu osiedla, nawet nie było pewności, czy organem osiedla było zebranie mieszkańców, chociaż przewodniczący zarządu osiedla zdaje się tego nie negował. W powołanym ostatnio wyroku sformułowano wymóg precyzyjnego określenia, czy w danym postępowaniu za stronę podaje się osiedle, czy też organ osiedla i który z nich, albo przewodniczący danego organu. Do rozważenia według treści kontrolowanych orzeczeń i treści skargi pozostawało jeszcze w nin. sprawie, czy podmiotem tym była być może osoba fizyczna, S. K. Teoretycznie podmiotem praw i obowiązków ustanowionych w prawie materialnym może być osiedle, ale już na pewno nie jego organ, a tym bardziej przewodniczący danego organu. Należy zatem wyraźnie stwierdzić, że stosowanie w stosunku do osiedla art. 31 k.p.a. było bezpodstawne, zaś oczywiście bezzasadne było traktowanie jako organizacji społecznej zarządu osiedla, już nie wspominając o przewodniczącym tego zarządu. Z punktu widzenia prawa materialnego istotne znaczenie w sprawie miało dokładne wyjaśnienie jaki konkretnie podmiot wystąpił z żądaniem wszczęcia postępowania i w jakiej dacie. Było jedynie oczywiste, że w nin. sprawie nie mogą znaleźć zastosowania przepisy ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627), co w sposób wyraźny wynika z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.), por. jednak art. 44 ust. 3 tej ustawy lub inne wymienione tutaj "przepisy odrębne". Znaczenie podmiotu i daty złożenia podanie wynika z treści art. 100 ustawy z dnia 31 stycznia 1980r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. z 1994r. Nr 49, poz. 196), który w brzmieniu obowiązującym do dnia 31.12.2000r. stanowił w ust. 4, że "jednostkom pomocniczym samorządu terytorialnego w zakresie ich właściwości miejscowej przysługuje prawo uczestnictwa na prawach strony w postępowaniu administracyjnym w sprawach związanych z ochroną środowiska" (na ten temat patrz Komentarz do powołanej ustawy pod red. J. Sommera Wrocław 1994 Tom II s. 518-520). Przepis ten został uchylony przez art. 56 pkt 17 ustawy z dnia 9 listopada 2000r. o dostępie do informacji o środowisku i jego ochronie oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. nr 109, poz. 1157 ze zm.). Ustawa ta nie nadała jednostkom pomocniczym samorządu terytorialnego (gminnego) pozycji uczestnika na prawach strony, a jedynie organizacjom społecznym (art. 14 ust. 1 tej ustawy). Wymaga jeszcze wzmiankowania, że z punktu widzenia gminy istotne znaczenie w zakresie ochrony środowiska ma możność współdziałania z odpowiednimi organami na podstawie ustawy z dnia 20 lipca 1991r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz. U. z 2002r. Nr 112, poz. 982 ze zm.).
Trzeba jeszcze przypomnieć, że stwierdzenie przez organ odwoławczy, iż wnoszący odwołanie (zażalenie) nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. (w sensie materialnym), wywołuje konieczność umorzenia postępowania odwoławczego (uchwała 7 NSA z 5.07.1999r. OPS 16/98 ONSA 1999 z. 4, poz. 119).
Odnosząc dotychczasowe uwagi do oceny sposobu załatwiania podania lub podań przez organy obu instancji należy wskazać, że nie podjęły one trudu dokładnego wyjaśnienia na wstępie takich podstawowych okoliczności jak kto konkretnie, jaki podmiot zgłosił żądanie, czego konkretnie się domaga i w oparciu o jakie okoliczności faktyczne, jaki organ jest kompetentny lub właściwy do przeprowadzenia postępowania w sprawie, czy wnoszący podanie ma przymiot strony, jakie są konkretne podstawy materialnoprawne ewentualnego działania organów. Sąd administracyjny nie mógł tych kwestii chociażby skontrolować, skoro organ nie dołączył do akt sprawy podania z dnia [...], a także podania wcześniejszego oraz własnego postanowienia wydanego w dniu [...], ale ponadto nie jest powołany do wyręczania organów w prawidłowym załatwianiu sprawy. W niniejszym stopniu uwagi krytyczne można odnieść do wnoszącego podania, chociaż od przewodniczącego zarządu jednostki pomocniczej gminy można było wymagać, aby działając we własnym interesie doprecyzował, czy jego zamiarem jest podważenie mocy prawnej udzielonej skarżącej zezwoleń, czy zainicjonowanie zbadania sposobu ich wykonywania przez nią. Jak się wydaje, podstawowe kwestie dotyczące kompetencji i właściwości organów z zakresu ochrony środowiska w związku z wchodzącymi w rachubę ustawami (wymieniono je w treści uzasadnienia wyroku), zostały uregulowane w sposób jasny i dostatecznie wyjaśnione w dostępnym ogólnie orzecznictwie sądowym lub literaturze prawniczej, podobnie jak podstawowe kwestie procesowe.
Odnosząc się pokrótce i po kolei do materiału sprawy należało wskazać, że art. 31 k.p.a. nie mógł stanowić podstawy do wydania postanowienia w odniesieniu do podmiotu nie będącego w sposób oczywisty organizacją społeczną, zatem jego podanie w tym zakresie nie wymagało żadnego rozpatrzenia. Tym bardziej nie było podstawy do żądania od wnoszącego podanie spełnienia wymagań ustawy uchylonej z dniem 27 maja 1990r. (art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990r. przepisy wprowadzającej ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.). Oczywiście bezpodstawne było wszczęcie postępowania z urzędu (pomijając już, czy przez właściwy organ, w stosunku do jakich stron i w jakiej sprawie) i jednoczesne wezwanie wnoszącego podanie do usunięcia jego braków formalnych. Skoro pierwszą czynnością w sprawie było zawiadomienie z dnia [...], to w tym dniu postępowanie zostało wszczęte, nie zaś w dowolnie wskazanym przez organ dniu wcześniejszym. Nie mogło zostać wszczęte postępowanie "w sprawie podania", czyli w celu dokonania kontroli wymagań formalnych podania, której dokonuje się właśnie przed wszczęciem postępowania w ramach czynności wewnętrznych. Bezpodstawne było pozostawienie podania bez rozpoznania w formie decyzji, traktowane przy tym jako forma załatwienia sprawy wszczętej z urzędu. Bez wyjaśnienia podstawowych kwestii wstępnych Samorządowe Kolegium odwoławcze nie mogło przekazać sprawy do ponownego rozpatrzenia, z sugestią jej dalszego prowadzenia, najprawdopodobniej na żądanie niestrony (o ile dosłownie rozumieć wszczęcie postępowania z urzędu w celu zbadania wymagań formalnych podania), nie wiadomo czy istotnie już wszczętego, czy przez właściwy organ i w jakiej konkretnej sprawie, bez chociażby wzmiankowania w uzasadnieniu problemu bezprzedmiotowości postępowania organu odwoławczego bądź organu pierwszej instancji. Sugestia stosowania ustawy o odpadach była błędna zarówno z uwagi na pominięcie kwestii, czy w tym zakresie mogła być stosowana ustawa nowa, jak też z uwagi na treść wystąpienia przewodniczącego, dotyczącego przede wszystkim uciążliwości wynikających z funkcjonowania bazy transportowej.
Z treści pisma Burmistrza z dnia [...]mogło wynikać, że wcześniejsze podania Przewodniczącego uległy załatwieniu. Tym bardziej jednak należało do akt sprawy dołączyć jego podanie z dnia [...]. Można było odnieść wrażenie, że pominięcie w postanowieniu Kolegium z dnia [...]omówionych powyżej problemów, skoro do ponownego rozpatrzenia na podstawie art. 31 k.p.a. przekazano podanie podmiotu nie będącego organizacją społeczną, było źródłem kolejnych uchybień organu I instancji, a kolejno organu odwoławczego. Jak już wskazano, dla Kolegium nie było istotne, kim w sensie prawnym jest wnoszący podanie, chociaż merytorycznego załatwienia mogło wywołać jedynie podanie lub odwołanie osoby fizycznej, a być może ponadto jednostki pomocniczej gminy, ale już na pewno nie jej organu. Wobec niewyjaśnienia sprawy poczynając od momentu złożenia podania, we wszelkich jej aspektach podmiotowych i przedmiotowych, a nawet braku pewności, czy w nin. sprawie w ogóle wszczęto postępowanie, należało przywrócić stan sprawy z daty złożenia podania, który to datę również należy bezspornie ustalić, czy przed czy poczynając od dnia [...].
W materiale sprawy nie było podstaw do sformułowania jakichkolwiek wskazań, poza zaleceniem doprecyzowania jej aspektów przedmiotowych i podmiotowych w porozumieniu z wnoszącym podanie bądź przy określaniu przedmiotu postępowania wszczętego z urzędu wobec skarżącej.
Mając powyższe na uwadze i zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1c, art. 134 § 1, art. 135, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Przepisy wprowadzające (Dz. U. nr 153, poz. 1271), orzeczono jak na wstępie.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI