II SA/Wr 312/20

II SA/Wr 312/20 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2020-12-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-06-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Gabriel Węgrzyn /przewodniczący/
Władysław Kulon
Wojciech Śnieżyński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne
Akta stanu cywilnego
Sygn. powiązane
II OSK 1202/21 - Postanowienie NSA z 2024-02-13
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 463
art. 107 pkt 3 w zw. z art. 2 ust. 6
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 463 z późn. zm.).
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn Sędziowie: Sędzia WSA Władysław Kulon Asesor WSA Wojciech Śnieżyński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej dla W. sprawy ze skargi A. K.-S. w imieniu której działają J. K. i A. S. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] marca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania transkrypcji hiszpańskiego aktu urodzenia oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Decyzją z [...].03.2020 r., nr [...] Wojewoda D., po rozpatrzeniu odwołania J. K. od decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego we W. z [...].01.2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania transkrypcji hiszpańskiego aktu urodzenia A. K.-S., w którym jako rodzice dziecka figurują dwie kobiety, działając na podstawie art. 107 pkt 3 w związku z art. 2 ust. 6 ustawy z 28.11.2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 463) – dalej w skrócie: "p.a.s.c." oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne.
W dniu [...].04.2019 r. do Urzędu Stanu Cywilnego we W. wpłynął wniosek J. K. o wpisanie do polskiego rejestru stanu cywilnego hiszpańskiego aktu urodzenia wydanego z Rejestru Stanu Cywilnego w P. tom [...] dotyczącego A. K. - S. W akcie tym jako rodzice dziecka wpisane były dwie kobiety – J. U. K. oraz A. S., przy czym zostały one określone jako matka A i matka B.
Z uwagi na fakt, że w polskim akcie urodzenia jako rodziców dziecka wpisuje się dane matki i ojca, a nie dane dwóch matek, organ I instancji prowadził postępowanie wyjaśniające celem ustalenia biologicznej matki dziecka, wskutek czego pozyskał kartę informacyjną z Kliniki [...] w P., w której wskazano, że dziecko urodziła A. S.
Decyzją z [...].08.2019 r., nr [...] Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego we W. odmówił przeniesienia hiszpańskiego aktu urodzenia w drodze transkrypcji do polskiego aktu urodzenia z uwagi na jej sprzeczność z podstawowymi zasadami porządku prawnego RP. W wyniku rozpoznania odwołania złożonego przez J. K., Wojewoda D. decyzją z [...].12.2019 r., nr [...] uchylił powyższe rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia celem dokonania przez ten organ własnej oceny stanu prawnego i faktycznego istniejącego w niniejszej sprawie.
Powtórzone postępowanie administracyjne zakończyło się decyzją nr [...] wydaną w dniu [...].01.2020 r., którą Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego we W. ponownie odmówił transkrypcji przełożonego aktu urodzenia. W uzasadnieniu swojej decyzji organ powołał się na uchwałę NSA z 02.12.2019 r., sygn. akt II OPS 1/19.
Od powyższej decyzji J. K. wniosła odwołanie do Wojewody D. W odwołaniu podniosła, że odmowa dokonania transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia dziecka, a w konsekwencji odmowa wydania dowodu osobistego i paszportu, prowadzi do ograniczenia swobody przemieszczania się tego dziecka, gwarantowanej zapisami Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Stwierdziła ponadto, że z uzasadnienia uchwały NSA wynika, że transkrypcja jest obligatoryjna w sytuacji ubiegania się o polski dokument tożsamości, jednakże "prawidłowa wykładnia art. 104 ust. 5 p.a.s.c. nie może prowadzić do uzależnienia uzyskania przez obywatela polskiego dowodu tożsamości albo numeru PESEL od dokonania przez organ transkrypcji, która nie jest możliwa tylko z tego powodu, że w zagranicznym akcie urodzenia dziecka podano zamiast danych ojca dane kobiety". Odwołująca się zarzuciła przy tym organowi I instancji naruszenie przepisów art. 104 ust. 5 oraz art. 107 pkt 3 p.a.s.c. oraz zakazu dyskryminacji dziecka ze względu na status jego rodziców określonego w art. 2 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka i przepisów art. 7 i art. 8 tejże Konwencji poprzez niesporządzenie aktu urodzenia, a tym samym - naruszenie prawa do uzyskania obywatelstwa, a także przepisów art. 72 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 3 ust. 1 ww. Konwencji poprzez nieuwzględnienie najlepszego interesu dziecka w postępowaniu, art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka poprzez naruszenie zasady poszanowania prawa do życia prywatnego i rodzinnego dziecka, art. 21 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej poprzez naruszenie zasady swobodnego przemieszczania się oraz art. 6 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 21 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej poprzez naruszenie zasady dyskryminacji ze względu na orientację seksualną wnioskodawczym.
Udział w postępowaniu administracyjnym zgłosił Rzecznik Praw Dziecka.
Wskazaną na wstępie decyzją z [...].03.2020 r. Wojewoda D. utrzymał w mocy decyzję pierwszej instancji. Organ odwoławczy w pierwszej kolejności wyjaśnił materialno-prawne podstawy wydanego rozstrzygnięcia. Następnie badając akt urodzenia dziecka wydany z Rejestru Stanu Cywilnego w P., wskazał, że jako rodzice dziecka wpisane są w nim dwie kobiety. Natomiast w polskich aktach urodzenia jako rodziców wpisuje się dane ojca i matki dziecka. Mając na uwadze art. 104 ust. 2 p.a.s.c. przenosząc do polskiego rejestru stanu cywilnego taki zagraniczny akt urodzenia Kierownik USC musiałby wpisać jedną z tych kobiet w rubryce "matka" a drugą w rubryce "ojciec". Wskutek tego w akcie urodzenia jako rodzice dziecka zostałyby wpisane dwie osoby tej samej płci. Dalej Wojewoda zauważył, że w toku transkrypcji organ nie dokonuje merytorycznej kontroli aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą z punktu widzenia prawdziwości stwierdzonego w nim zdarzenia czy zgodności tego zdarzenia z prawem. Organ ma jednak obowiązek sprawdzenia, czy dokument przedstawiony do transkrypcji jest dokumentem oryginalnym oraz ustalenia, czy nie zachodzą przesłanki do odmowy dokonania żądanej transkrypcji przewidziane w art. 107 p.a.s.c., tj. czy dokument ten jest dokumentem stanu cywilnego, czy został sporządzony w państwie, w którym dokonano pierwotnej rejestracji, a także czy jego transkrypcja byłaby zgodna z podstawowymi zasadami porządku prawnego RP. Klauzula porządku prawnego stanowi zabezpieczenie przed skutkami zastosowania prawa obcego przewidującego rozwiązania sprzeczne z podstawowymi (m.in. konstytucyjnymi) wartościami akceptowanymi w polskim porządku prawnym. Wojewoda podkreślił, że nie chodzi przy tym o samą sprzeczność zagranicznego aktu stanu cywilnego z podstawowymi zasadami porządku prawnego, ale o to, by skutki transkrypcji takiego aktu były nie do pogodzenia z tymi zasadami. Przez podstawowe zasady porządku prawnego należy rozumieć nie tylko fundamentalne zasady ustroju społeczno-politycznego, czyli zasady konstytucyjne, ale także naczelne zasady rządzące poszczególnymi dziedzinami prawa cywilnego, rodzinnego czy procesowego. Zasady wynikające z Konstytucji znajdują odzwierciedlenie w przepisach rangi ustawowej. Ustawodawca nie przewidział w nich możliwości wpisania do polskiego aktu stanu cywilnego jako ojca osoby płci żeńskiej (vide: uchwała NSA z 02.12.2019 r., sygn. akt II OPS 1/19). Rodzicami dziecka w świetle przepisów prawa ujętych w Kodeks rodzinny i opiekuńczy bezspornie są matka i ojciec, przy czym matka jest kobietą, która urodziła dziecko, a ojcem - mężczyzna, którego ojcostwo zostało ustalone z uwzględnieniem macierzyństwa kobiety wpisanej w akcie urodzenia dziecka jako jego matka. W polskim prawie nie ma innej kategorii rodzica i nie zna ono pojęcia "rodziców jednopłciowych". Wobec powyższego organ odwoławczy ocenił, że w wyniku transkrypcji badanego aktu urodzenia zagrożona byłaby spójność polskiego systemu prawa, bowiem funkcjonowałyby w nim polskie akty urodzenia zawierające dane, których nie można umieścić w akcie urodzenia rejestrującym urodzenie dziecka w Polsce, dlatego też skutki takiej transkrypcji należy uznać za sprzeczne z podstawowymi zasadami polskiego prawa rodzinnego. Z przedstawionych powodów organ odwoławczy stwierdził brak możliwości wpisania w polskim akcie stanu cywilnego zamiast ojca dziecka danych kobiety, która nie jest mężczyzną.
Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu Wojewoda zauważył, że posiadanie polskiego aktu urodzenia nie jest niezbędne do stwierdzenia polskiego obywatelstwa danej osoby, bowiem małoletnia nabyła obywatelstwo polskie z mocy prawa, zaś kwestie dotyczące braku numeru PESEL czy niewydania polskiego dokumentu tożsamości nie mogą być przedmiotem rozważań w postępowaniu administracyjnym dotyczącym transkrypcji aktu stanu cywilnego. W ocenie Wojewody nie doszło w sprawie również do naruszenia zapisów Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wartości (Europejskiej konwencji praw człowieka), gdyż materia aktów stanu cywilnego i ich transkrypcji nie należy do zakresu regulacji tej konwencji. Z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nie wynika też obowiązek transkrypcji zagranicznych aktów urodzenia dzieci, których jedno z rodziców pozostaje w jednopłciowym związku partnerskim, uznawanym w kraju wystawienia aktu urodzenia, a nieuznawanym w państwie, które jest stroną tejże Konwencji. Wojewoda uznał przy tym, że postanowienia Trybunału muszą zostać uwzględnione w tych sprawach administracyjnych, które bezpośrednio dotyczą praw gwarantowanych Konwencją, a w sprawach transkrypcji zagranicznych aktów stanu cywilnego Trybunał zwracał uwagę na margines swobody, który zależy od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy. Ponadto jak wyjaśnił NSA w cyt. Uchwale: "to nie sama odmowa transkrypcji aktu urodzenia dziecka może powodować odpowiedzialność państwa za naruszenie Konwencji, ale jej skutki i brak ochrony przed negatywnymi konsekwencjami braku transkrypcji. Skutki te podlegać będą jednak ocenie w odrębnych indywidualnych postępowaniach, np. w związku z ewentualną odmową wydania dowodu tożsamości." i ta sama reguła dotyczy praw gwarantowanych w Konwencji o prawach dziecka lub prawa Unii Europejskiej.
Ponadto organ odwoławczy przyjął, że ustawodawstwo dotyczące stanu cywilnego mieści się w kompetencjach państw członkowskich Unii Europejskiej i prawo unijne nie narusza tych kompetencji, przy czym prawo to nie przewiduje bezwzględnego obowiązku uznania skutków zagranicznego aktu stanu cywilnego oraz jego przeniesienia do krajowego rejestru stanu cywilnego. Odmowa przeniesienia zagranicznego dokumentu do krajowego rejestru stanu cywilnego może być zatem uzasadniona zastosowaniem krajowej klauzuli porządku publicznego. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 72 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 3 Konwencji o prawach dziecka poprzez nieuwzględnienie najlepszego interesu dziecka w toku postępowania, Wojewoda powtórzył, że transkrypcja aktu urodzenia dziecka skutkowałaby naruszeniem fundamentalnych zasad porządku prawnego, zaś Konwencja o prawach dziecka nie określa obowiązku transkrypcji zagranicznych aktów urodzenia dzieci.
Prawidłowość decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym zakwestionowały J. K. i A. S., działając w imieniu małoletniej A. K.-S. poprzez skargę skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W petitum skargi działający w imieniu skarżących pełnomocnik zarzucił Wojewodzie naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
1). art. 104 ust. 1 p.a.s.c. poprzez odmowę dokonania transkrypcji aktu urodzenia ze względu na to, że transkrypcja oznacza uznanie stosunku stwierdzonego w akcie stanu cywilnego oraz ma skutki prawne nie do pogodzenia z polskim porządkiem prawnym, podczas gdy transkrypcja nie oznacza uznania stwierdzonego w akcie urodzenia stosunku i nie ma żadnych skutków prawnych;
2) art. 104 ust. 5 p.a.s.c. poprzez jego niezastosowanie i odmowę dokonania transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia dziecka w sytuacji, gdy jej dokonanie jest obligatoryjne w związku z ubieganiem się o wydanie polskiego dokumentu tożsamości i nadanie numeru PESEL,
3) art. 107 pkt 3 p.a.s.c. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że transkrypcja aktu urodzenia, w którym jako rodzice wskazane są dwie osoby tej samej płci, stanowi naruszenie zasad porządku publicznego oraz uznanie, że zasadą porządku publicznego w Polsce są przepisy ustawowe regulujące ustalenie rodzicielstwa w Polsce;
4) art. 72 ust. 1 Konstytucji i art. 3 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka poprzez nieuwzględnienie najlepszego interesu dziecka i uniemożliwienie małoletniej funkcjonowania jako córka tych samym rodziców, wskazanych we wszystkich dokumentach jednakowo, bez względu na to, w jakim państwie przebywa, a także poprzez uniemożliwienie wydania małoletniej dowodu osobistego i paszportu;
5) art. 8 ust. 1 w zw. z art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i art. 8 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka poprzez nieuznanie rodzicielstwa J. K. i A. S. i tym samym ograniczenie prawa dziecka do poszanowania życia rodzinnego i zachowania tożsamości, której elementem jest więź z rodzicami, wyłącznie z powodu statusu prawnego i orientacji seksualnej rodziców;
6) art. 21 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej poprzez ograniczenie małoletniej prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich z uwagi na pozbawienie małoletniej możliwości wydania jej dowodu osobistego i paszportu, a także konieczność posługiwania się dokumentami z różnymi danymi osobowymi rodziców.
Wskazując na tak sformułowane zarzuty pełnomocnik skarżących wniósł o:
- uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji;
- skierowanie do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytania prejudycjalnego o treści: Czy w sytuacji, w której małoletni obywatel Unii korzysta ze swobody przemieszczania się, przebywając w państwie członkowskim innym niż to, którego obywatelstwo posiada, gdzie rozwinął i umocnił życie rodzinne, prawo Unii Europejskiej, a w szczególności gwarantowana art. 21 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej swoboda przemieszczania się, stoi na przeszkodzie odmowy transkrypcji jego aktu urodzenia wyłącznie z tego powodu, że prawo tego państwa członkowskiego nie przewiduje możliwości wskazania w akcie urodzenia jako rodziców dwóch osób tej samej płci?;
- w związku z uchwałą składu siedmiu sędziów NSA II OPS 1/19, ponowne przedstawienie składowi siedmiu sędziów NSA zagadnienia prawnego - czy dopuszczalna jest transkrypcja aktu urodzenia dziecka, w którym jako rodziców wskazano dwie osoby tej samej płci;
- zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik nie zgodził się z zaskarżonym rozstrzygnięciem i wskazał, że jest one nieprawidłowe i nie może ostać się w obrocie prawnym. W tym zakresie zwrócił uwagę na błędne założenie przez Wojewodę, że transkrypcja oznacza uznanie stosunku, którego istnienie stwierdza zagraniczny akt stanu cywilnego i sama w sobie wywołuje skutki prawne. Zdaniem skarżących jest niewątpliwym to, że transkrypcja nie stanowi uznania stosunku, którego istnienie stwierdza obcy akt stanu cywilnego, co wynika z ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych i stanowiska doktryny (M. Zachariasiewicz, Klauzula porządku publicznego jako instrument ochrony materialnoprawnych interesów i wartości fori, Warszawa 2018, s. 135). Transkrypcja jest jedynie wtórną rejestracją zdarzenia z zakresu stanu cywilnego, do którego doszło za granicą, na podstawie dowodu tego zdarzenia, jakim jest akt stanu cywilnego (A. Czajkowska, Prawo o aktach stanu cywilnego. Komentarz. Orzecznictwo. Wzory dokumentów i pism, Warszawa 2011, s. 241). Transkrypcja nie jest zatem jednoczesnym uznaniem rodzicielstwa wskazanych w akcie urodzenia matek i sama w sobie nie pociąga za sobą skutków prawnych. O uznaniu skutków tego aktu decydować będą każdorazowo organy administracji i sądy w przypadku, gdy skarżące będą podejmowały próby powoływania się na skutki prawne rodzicielstwa ustalonego w ten sposób, że obie wskazane są jako matki A. w jej akcie urodzenia. To, które skutki rodzicielstwa dwóch osób tej samej płci są w Polsce uznane, będzie przedmiotem odrębnych postępowań sądowych, w których skarżące mogą posłużyć się zagranicznym aktem stanu cywilnego, a nie polskim aktem urodzenia, ponieważ zagraniczny akt stanu cywilnego ma taką samą moc dowodową, co polski akt urodzenia (uchwała SN z 20.11.2012 r., sygn. III CZP 58/12, a także uchwała NSA II OPS 1/19. W praktyce oznacza to, że gdyby w Polsce toczyło się postępowanie sądowe dotyczące A. i jej matek - np. postępowanie spadkowe – sąd mógłby, powołując się na klauzulę porządku publicznego z art. 7 ustawy z 04.02.2011 r. - Prawo prywatne międzynarodowe (dalej "PPM"), pominąć skutki prawne ustalenia rodzicielstwa w ten sposób, że rodzicami A. są dwie kobiety. Sąd mógłby to zrobić bez względu na to, czy skarżące posługiwałyby się w toku postępowania polskim czy hiszpańskim aktem urodzenia. Skoro nawet bez transkrypcji skarżące mogą posługiwać się zagranicznym aktem urodzenia przez organami administracji i sądami, trudno uznać, że istnieją jakikolwiek zagrożenia dla spójności polskiego systemu wynikające z umiejscowienia aktu urodzenia w polskim rejestrze. Według skarżących jest niewątpliwą również okoliczność, że posługiwanie się w postępowaniach toczących się przed organami administracji i sądami polskim aktem urodzenia byłoby korzystne także dla rozpoznających sprawy A. urzędników czy sędziów. Jak bowiem wynika z uzasadnienia projektu ustawy z 28.11.2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego, którą wprowadzono do polskiego systemu prawa obowiązkową transkrypcję zagranicznego aktu stanu cywilnego, odnotowanie wszystkich zdarzeń podlegających rejestracji (urodzenia, małżeństwa, zgony), dotyczących obywateli polskich zamieszkałych za granicą "będzie miało istotny wpływ na referencyjność rejestrów państwowych, co w konsekwencji umożliwi zwolnienie obywateli polskich od przedkładania odpisów aktów stanu cywilnego w sprawach załatwianych przed organami administracji publicznej (np. w zakresie występowania o dokumenty tożsamości), aktualność danych widniejących w polskich rejestrach wyeliminuje źródło potencjalnych, poważnych problemów związanych z identyfikacją obywateli przez te organy". W przekonaniu skarżących, o tym, że transkrypcja nie ma żadnych skutków prawnych i nie stanowi uznania stwierdzonych w akcie stanu cywilnego stosunków, mowa jest także w cytowanej przez Wojewodę uchwale II OPS 1/19.
Uzasadniając zarzut naruszenia art. 104 ust. 5 p.a.s.c. pełnomocnik skarżących przyznał, że posiadanie polskiego aktu urodzenia nie ma związku z nabyciem przez A. z mocy prawa obywatelstwa polskiego. Tym niemniej Wojewoda pominął całkowicie, że bez polskiego aktu urodzenia A. nie dysponuje żadnym dokumentem, który by posiadanie polskiego obywatelstwa poświadczał albo umożliwiał jej podróżowanie. Jedynymi dokumentami poświadczającymi tożsamość i obywatelstwo polskie, są dowód osobisty i paszport, których wydanie nadal uzależnione jest od posiadania polskiego aktu urodzenia. Skoro istnieje bezpośredni związek odmowy transkrypcji z odmową nadania numeru PESEL i wydania polskiego dokumentu tożsamości, nie można w postępowaniu dotyczącym transkrypcji, pomijać tych konsekwencji - w szczególności, gdy prowadzą do tak rażącego naruszenia praw dziecka. Ponadto ustawą z 28.11.2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego wprowadzono do polskiego systemu prawa obowiązkową transkrypcję zagranicznego aktu stanu cywilnego w trzech przypadkach: 1) obywatel polski, którego dotyczy zagraniczny dokument stanu cywilnego, posiada akt stanu cywilnego potwierdzający zdarzenia wcześniejsze sporządzony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i żąda dokonania czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego, 2) obywatel polski ubiega się o polski dokument tożsamości, 3) obywatel polski ubiega się o nadanie numeru PESEL. Transkrypcja aktu urodzenia A., która obecnie nie posiada ani numeru PESEL, ani dowodu osobistego i paszportu - a więc w dniu złożenia skargi funkcjonuje jako bezpaństwowiec - jest zatem obligatoryjna. Z kolei z uchwały NSA II OPS 1/19 wynika, że obligatoryjność transkrypcji, o której mowa w art. 104 ust. 5 p.a.s.c. stwarza "podwyższony standard dowodowy" w postępowaniach wymienionych w tym przepisie. Wymaganie dowodowe przedłożenia polskiego aktu urodzenia w postępowaniach dotyczących wydania polskiego dokumentu tożsamości i nadania numeru PESEL - nie wpływa na wspomnianą wyżej zasadę, że zagraniczne akty stanu cywilnego mają taką samą moc prawną, jak polskie akty stanu cywilnego i stanowią wyłączny dowód stwierdzonych w nich zdarzeń nawet wtedy, gdy nie zostały wpisane do polskich ksiąg stanu cywilnego. Mając na uwadze powyższe NSA stwierdził, że skoro ustawa z 24.09.2010 r. o ewidencji ludności nie powiązuje nadania numeru PESEL z obowiązkiem transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia, ponieważ zgodnie z art. 8 pkt 8 tej ustawy w rejestrze gromadzi się tylko dane dotyczące aktu urodzenia i urzędu stanu cywilnego, w którym został on sporządzony, nie ma przeszkód do podania danych zagranicznego aktu stanu cywilnego. Zdaniem NSA, "jeżeli odmowa transkrypcji jest uzasadniona, jak w rozpoznawanej sprawie, podaniem w [...] akcie urodzenia dziecka obok matki, obywatelki polskiej, jako drugiego rodzica kobiety, to ze względu na obowiązek działania władzy publicznej zgodnie z najlepszym interesem dziecka, kierownik urzędu stanu cywilnego powinien jednocześnie wystąpić o nadanie dziecku numeru PESEL, gdyż jest organem, któremu ustawodawca przyznał kompetencje do wystąpienia o nadanie numeru PESEL w związku ze sporządzeniem polskiego aktu urodzenia dziecka". Podstawą prawną wniosku Kierownika USC o nadanie numeru PESEL miałby być zatem art. 20 ust. 1 p.a.s.c. Na tej podstawie, powołując się na uchwałę NSA II OPS 1/19, skarżące pismem z [...].01.2020 r. zwróciły się do Kierownika USC we W. o nadanie A. numeru PESEL. Pismem z [...].01.2020 r., Kierownik USC we W. przekazał wniosek o wystąpienie o nadanie numeru PESEL do Wojewody. Pismem z [...].02.2020 r. Wojewoda poinformował skarżące, że zgodnie ze wskazanym przez NSA przepisem - art. 20 ust. 1 p.a.s.c. - kierownik USC występuje o nadanie numeru PESEL jedynie, jeżeli sporządził akt urodzenia. Wniosek skarżących został zatem ostatecznie pozostawiony bez rozpoznania w dniu [...].03.2020 r. Skarżące nie zgodziły się ze stanowiskiem Wojewody. Pogląd wyrażony w uzasadnieniu uchwały II OPS 1/19 o tym, że pomimo istnienia obowiązku dokonania transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia w sytuacji ubiegania się o polski dokument tożsamości i nadanie numeru PESEL, organy administracji powinny nadawać numer PESEL i wydawać dokumenty tożsamości na podstawie zagranicznych aktów urodzenia, nie jest wiążący ani dla organów administracji rozpoznających odpowiednie wnioski ani nawet dla sądów administracyjnych. W praktyce - na co wskazuje opisana wyżej korespondencja skarżących z Kierownikiem USC i Wojewodą - organy nadal mogą żądać przedłożenia polskiego aktu urodzenia. Uchwała NSA nie może bowiem zmienić przepisów prawa powszechnie obowiązującego. Odmowa dokonania transkrypcji aktu urodzenia skutkuje zatem niewydaniem numeru PESEL, dowodu osobistego i paszportu. NSA w uchwale II OPS 1/19 dopuścił się wykładni contra legem – tymczasem prawidłowe zastosowanie klauzuli porządku publicznego z art. 107 pkt 3 p.a.s.c. i przyznanie pierwszeństwa dobru dziecka powinno zaprowadzić NSA do wniosku, że transkrypcja aktu urodzenia, w którym jako rodzice wskazane są dwie osoby tej samej płci, jest dopuszczalna. Tym samym z omówionych w skardze powodów - ze względu na dobro dziecka - transkrypcja aktu urodzenia dziecka powinna być dokonana nawet jeśli nie miałaby związku z wydaniem jej numeru PESEL i dokumentów tożsamości.
Uzasadniając zarzut naruszenia art. 107 pkt 3 p.a.s.c. i art. 72 ust. 1 Konstytucji i art. 3 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka, skarżące wskazały, że wbrew wynikającej z Konstytucji i Konwencji dyrektywnie ochrony przez państwo prawa dziecka, Wojewoda odmówił dokonania transkrypcji aktu urodzenia dziecka ze względu na wyrażoną w art. 107 pkt 3 p.a.s.c. klauzulę porządku publicznego. Wojewoda nie odniósł się przy tym do tego, w jaki sposób decyzja o odmowie dokonania transkrypcji wpływa na dobro dziecka, którego to postępowanie dotyczy. W ocenie Wojewody do podstawowych zasad polskiego porządku prawnego należą przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczące ustalenia rodzicielstwa i skoro zgodnie z przepisami prawa polskiego nie jest możliwe wpisanie do aktu urodzenia jako rodziców dwóch osób tej samej płci, transkrypcja jest niedopuszczalna. Wojewoda nie wziął zatem pod uwagę przepisów Konstytucji i Konwencji o prawach dziecka nakazujących zabezpieczenie najlepszego interesu dziecka. Według skarżących organ odwoławczy całkowicie zignorował, że klauzula porządku publicznego ma charakter wyjątkowy, a zastosowanie klauzuli w rzeczywistości uzasadnił wyłącznie sprzecznością pomiędzy polskim prawem rodzinnym, a prawem obcym, na podstawie którego wydano akt. W odniesieniu do klauzuli porządku publicznego z art. 7 PPM, w doktrynie wskazuje się na trzy etapy pracy sędziego, któremu przychodzi zdecydować o ewentualnym jej zastosowaniu - 1) zbadanie treści właściwego prawa obcego i jego norm znajdujących zastosowanie w sprawie, 2) ocena, jaki byłby rezultat zastosowania prawa obcego na tle zaistniałego stanu faktycznego, 3) porównanie skutków zastosowania prawa obcego ze skutkami zastosowania własnego prawa. Jeśli pojawia się niezgodność o fundamentalnym charakterze, sędzia może odmówić zastosowania prawa obcego (M. Zachariasiewicz w: Prawo prywatne międzynarodowe. System Prawa Prywatnego. Tom 20A, red. M. Pazdan, Warszawa 2015, s. 483). Omówioną wyżej metodologię stosowania klauzuli porządku publicznego należy odnieść do klauzuli porządku publicznego z art. 107 pkt 3 p.a.s.c. Wyróżnić można trzy etapy jej zastosowania - 1) zbadanie treści zagranicznego aktu stanu cywilnego, 2) ocena, jaki byłby rezultat dokonania transkrypcji w konkretnym stanie faktycznym, 3) porównanie skutków dokonania transkrypcji lub jej niedokonania ze względu na naruszenie podstawowych zasad porządku prawnego. Zdaniem skarżących, Wojewoda (podobnie zresztą jak NSA w uchwale II OPS 1/19), odmawiając transkrypcji poprzestał na pierwszym etapie stosowania klauzuli, tj. poprawnie zidentyfikował, że przepisy prawa obcego umożliwiły wpisanie do aktu urodzenia dwóch rodziców tej samej płci, a przepisy prawa polskiego takiej możliwości obecnie nie stwarzają. Treść zagranicznego aktu urodzenia brzmienie tych przepisów oczywiście odzwierciedla. Skarżące przyznały, że zdają sobie sprawę z tego, że zgodnie z przepisami polskiego prawa rodzinnego nie jest możliwe ustalenie rodzicielstwa w ten sposób, że obie zostałyby w akcie urodzenia wskazane jako matki. Z tego powodu zdecydowały się na założenie rodziny w Hiszpanii. Różnica płci rodziców wynikająca z przepisów ustawowych nie może mieć jednak pierwszeństwa przed zasadą dobra dziecka mającą umocowanie w Konstytucji i w prawie międzynarodowym. Ignorowanie dobra dziecka przy stosowaniu klauzuli porządku publicznego stoi "w rażącej sprzeczności z podstawową hierarchią wartości naszego systemu prawnego (art. 72 Konstytucji RP) i tradycji kulturowej w ogóle" (M. Zachariasiewicz, op. cit., s. 194). Pełnomocnik zarzucił Wojewodzie brak oceny, jakie byłyby skutki niedokonania transkrypcji i nie porównanie ich ze skutkami jej dokonania oraz brak odniesienia także skutków zastosowania klauzuli do indywidualnej sytuacji skarżących. Skutkiem dokonania transkrypcji byłaby w pierwszej kolejności realizacja praw dziecka, w tym jego prawa do poszanowania życia rodzinnego czy niedyskryminacji ze względu na status rodziców. Transkrypcja niewątpliwie umożliwiłaby wydanie A. numeru PESEL, dowodu osobistego i paszportu, wydobyłaby ją z "próżni prawnej", w której żyje, oraz służyłaby poszanowaniu jej godności i życia rodzinnego, które prowadzi z matkami w Hiszpanii.
Skutkiem niedokonania transkrypcji jest natomiast de facto bezpaństwowość A., naruszenie jej godności, poniżenie i wyrażenie przez państwo braku szacunku dla prowadzonego przez nią życia rodzinnego, a także szereg innych konsekwencji - przede wszystkim niemożność wydania numeru PESEL i dokumentu tożsamości, a w konsekwencji niemożność opuszczenia Hiszpanii, w której się urodziła, niemożność podjęcia leczenia czy edukacji w Polsce. Wreszcie odmowa dokonania transkrypcji skutkuje naruszeniem zasady niepodzielności stanu cywilnego – A. nie może funkcjonować jako dziecko tych samym rodziców bez względu na państwo, w którym przebywa. Skoro według Wojewody, a także zdaniem NSA wyrażonym w uchwale II OPS 1/19, odmowa dokonania transkrypcji nie jest sprzeczna z dobrem dziecka, ponieważ nie wywołuje konstytutywnych skutków prawnych, tym bardziej nie można twierdzić, że jest ona niezgodna z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego.
Uzasadniając zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 w zw. z art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i art. 8 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka, zdaniem skarżących, odmowa dokonania transkrypcji aktu urodzenia prowadzi do naruszenia prawa do poszanowania życia rodzinnego skarżących, gwarantowanego art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, a także art. 8 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka. Prawo do poszanowania życia rodzinnego powinno zostać A. zagwarantowane bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną i status prawny jej rodziców, zgodnie z art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i art. 2 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka. Tymczasem Wojewoda odnosząc się do zarzutów naruszenia Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności stwierdził, że "materia aktów stanu cywilnego i ich transkrypcji nie należy do zakresu regulacji tej konwencji", a z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nie wynika obowiązek transkrypcji aktów urodzenia dzieci, których jedno z rodziców pozostaje w związku jednopłciowym uznawanym w kraju wystawienia aktu urodzenia, a nieuznawanym w państwie, które jest stroną Konwencji. W ocenie skarżących, krajowe prawo o aktach stanu cywilnego, którego treść wpływa na poszanowanie praw gwarantowanych Konwencją - w szczególności na poszanowanie prawa do życia rodzinnego - wielokrotnie było przedmiotem spraw rozpoznawanych przez Europejski Trybunał Praw Człowieka. Europejski Trybunał Praw Człowieka w kilku orzeczeniach uznał za naruszenie art. 8 Konwencji odmowę dokonania transkrypcji aktu urodzenia dziecka urodzonego przez matkę zastępczą z powodu zastosowania klauzuli porządku publicznego - w wyroku z 26.06.2014 r. wydanym w sprawie Labasse przeciwko Francji (skarga nr 65941/11), w wyroku z 26.06.2014 r. w sprawie Mennesson przeciwko Francji (skarga nr 65192/11), w wyroku z 21.07.2016 r. w sprawie Foulon i Bouvet przeciwko Francji (skarga nr 9063/14 i 10410/14), wreszcie w wyroku z 19.01.2017 r. wydanego w sprawie Laborie przeciwko Francji (skarga nr 44024/13). W dalej idącej opinii z 10.04.2019 r. (pytanie nr P16-2018-001) Europejski Trybunat Praw Człowieka wypowiedział się na temat tego, czy obowiązkiem państwa jest uznanie macierzyństwa kobiety, z którą dziecko urodzone przez matkę zastępczą nie ma więzi biologicznej. Zdaniem ETPCz, prawo do poszanowania życia prywatnego z art. 8 Konwencji wymaga, aby prawo krajowe przewidywało możliwość uznania rodzicielstwa matki społecznej, wskazanej w zagranicznym akcie urodzenia jako "matka" (§ 46). Zdaniem ETPCz, nie uznanie matki społecznej jako rodzica w akcie urodzenia ma negatywny wpływ na życie prywatne dziecka - stawia dziecko w sytuacji niepewności prawnej co do jego tożsamości w społeczeństwie; istnieje ryzyko, że dzieci urodzone przez matki zastępcze nie będą nabywały obywatelstwa matek społecznych; mogą mieć problemy z legalnym pobytem w kraju pochodzenia matki społecznej; może zostać zakwestionowane ich prawo do dziedziczenia po matce społecznej; ich dalszy związek z nią jest zagrożony w przypadku separacji rodziców lub śmierci rodzica genetycznego i są one pozbawione jakiejkolwiek ochrony, jeżeli ich matka odmówi opieki nad nimi lub zaprzestanie jej sprawowania (§ 40). Nie ma zdaniem skarżących znaczenia, że w opisanych wyżej sprawach w aktach urodzenia wskazane były dwie osoby różnej płci - surogacja jest we Francji przestępstwem, tym bardziej wydawać by się mogło, że uzasadnione było zastosowanie klauzuli porządku publicznego. Skorzystanie z usług medycznie wspomaganej prokreacji za granicą przez parę tej samej płci nie jest w Polsce przestępstwem - jasnym jest, że ze względu na dobro dziecka i poszanowanie jego życia rodzinnego, odmowa dokonania transkrypcji aktu urodzenia dziecka stanowi naruszenie Konwencji.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 21 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, według skarżących, w sprawie odmowy dokonania transkrypcji aktu urodzenia dziecka urodzonego w Hiszpanii, które korzysta ze swobody przemieszczania się, prowadząc życie rodzinne w innym państwie członkowskim, niż państwo pochodzenia, niewątpliwie zastosowanie znajduje prawo Unii Europejskiej. Wbrew stanowisku wyrażonemu w zaskarżonej decyzji i uchwale NSA II OPS 1/19, nawet w dziedzinach prawa zastrzeżonych do wyłącznej kompetencji państw członkowskich - takich jak prawo o aktach stanu cywilnego - istnieje obowiązek przestrzegania prawa unijnego i interpretowania prawa krajowego w taki sposób, żeby było zgodne z prawem unijnym, co wynika z utrwalonego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE). Nie ma żadnych wątpliwości, że w sprawie znajduje zastosowanie prawo unijne, na co wskazują liczne orzeczenia TSUE, który wielokrotnie udzielał odpowiedzi na pytania prejudycjalne sądów krajowych w sprawach dotyczących obywatelstwa, zmiany nazwiska, stanu cywilnego, a więc w dziedzinach prawa niewątpliwie zastrzeżonych do wyłącznej kompetencji państw członkowskich. Nawet w tych sprawach istnieje jednakże obowiązek zapewnienia pełnej skuteczności prawu unijnemu. Ponadto jest przyznana bezpośrednio każdemu obywatelowi Unii swoboda przemieszczania się, co wiąże się z możliwością wejścia środków krajowych w konflikt z prawem unijnym. Z orzecznictwa TSUE wynika, że ograniczeniem swobody z art. 21 ust. 1 TFUE są przepisy mogące powstrzymać w sposób nieuzasadniony obywatela Unii od przebywania w innych państwach członkowskich lub działać odstraszająco albo czynić mniej atrakcyjnym korzystanie z tej swobody. Przepisy krajowe mogące utrudniać wykonywanie tej podstawowej swobody zagwarantowanej TFUE mogą być dopuszczone pod warunkiem, że służą one osiągnięciu celu leżącego w interesie ogólnym, są one właściwe dla zapewnienia realizacji tego celu oraz nie wykraczają poza to, co jest konieczne dla jego osiągnięcia (pkt 26 wyroku TSUE z 17.01.2008 r. w sprawie C-152/05, Komisja przeciwko Niemcom). Za niezgodną z prawem unijnym, nieproporcjonalne ograniczającą swobodę przemieszczania się, TSUE uznał odmowę uznania podwójnego nazwiska dziecka zarejestrowanego w innym państwie członkowskim niż to, którego dziecko jest obywatelem albo w którym się urodziło i stale przebywa (wyrok TSUE z 14.10.2008 r. w sprawie C-353/06, Stefana Grunkina i Dorothee Regina Paul przeciwko Niemcom i wyrok TSUE z 02.10.2003 r. w sprawie C-148/02, Carlos Garcia Avello przeciwko Belgii). Skoro za niezgodną z prawem unijnym przeszkodę w wykonywaniu prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich TSUE uznał konieczność posługiwania się różnymi nazwiskami w zależności od tego, dokumentem którego państwa posługuje się małoletni, tym bardziej za naruszenie prawa Unii należy uznać konieczność posługiwania się dokumentami z różnymi danymi dotyczącymi tożsamości rodziców. Za naruszenie prawa Unii TSUE uznał także odmowę uznania zawartego za granicą małżeństwa jednopłciowego przez państwo członkowskie, którego prawo krajowego nie przewidywało możliwości zawierania małżeństw przez pary tej samej płci, na potrzebę przyznania prawa pobytu jednemu z małżonków (wyrok TSUE w sprawie C-673/16, Relu Adrian Coman, Robert Clabourn Hamilton, Asociatia Accept przeciwko Rumunii). Jak wynika z uzasadnienia wyroku w sprawie Coman, obowiązek zapewnienia skuteczności prawa Unii - w tym prawa do swobody przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich - wymaga, aby życie rodzinne, które obywatel Unii prowadził w państwie członkowskim innym niż to, którego obywatelstwo posiada, mogło toczyć się dalej po jego powrocie do państwa członkowskiego jego przynależności państwowej. Uniemożliwienie mu prowadzenia takiego życia rodzinnego po powrocie mogłoby bowiem odwodzić obywateli Unii od jego opuszczenia w celu skorzystania z przysługującego mu prawa pobytu w innym państwie członkowskim z tego względu, że nie miałby pewności, czy w państwie członkowskim swego pochodzenia będzie mógł kontynuować życie rodzinne, rozwinięte lub umocnione w przyjmującym państwie członkowskim (pkt 24 wyroku). Z przedstawionych względów stanowi naruszenie prawa unijnego odmowa transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia wyłącznie z tego powodu, że przepisy prawa krajowego nie uznają rodzicielstwa osób tej samej płci.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o jej oddalenie.
W toku postępowania sądowoadministracyjnego udział zgłosił Prokurator Prokuratury Rejonowej W. – K.
Piśmie przygotowawczym z [...].11.2020 r. pełnomocnik skarżących podtrzymał zarzuty i wnioski zawarte w skardze, jednocześnie poinformował o zmianie stanu faktycznego sprawy. W tym zakresie wskazał, że w dniu skierowania do tut. Sądu skargi, A. nie posiadała numeru PESEL, dowodu osobistego ani paszportu. W dniu [...].07.2020 r. A. S. odebrała dowód osobisty wydany A. przez Prezydenta G. na podstawie jej zagranicznego aktu urodzenia, następnie, w dniu [...].08.2020 r., Konsul RP w B. wydał dla A. paszport biometryczny. Prezydent G. oraz Konsul RP w B. wydali zatem dokumenty tożsamości na podstawie zagranicznego aktu urodzenia A. K.-S. zgodnie ze stanowiskiem NSA wyrażonym w uchwale II OPS 1/19. Zdaniem skarżących, pomimo tego, że A. posiada obecnie dokumenty tożsamości poświadczające jej obywatelstwo polskie, wszystkie zarzuty i wnioski podniesione w skardze na decyzję o odmowie dokonania transkrypcji jej aktu urodzenia pozostają aktualne.
Niezależnie od powyższego powtórzono stanowisko, zgodnie z którym pogląd NSA wyrażony w uzasadnieniu uchwały II OPS 1/19 nie jest wiążący dla organów administracji. Nawet wydanie dowodu osobistego i paszportu dla A. nie stanowi gwarancji, że jej prawo do posiadania tych dokumentów tożsamości nie zostanie zakwestionowane - tylko niektóre organy administracji w praktyce stosują wykładnię przepisów przedstawioną w uchwale NSA, podczas gdy od dnia wydania uchwały kilkakrotnie prezydenci miasta wydawali już decyzje o odmowie wydania dowodu osobistego, a konsulowie - o odmowie wydania paszportu. Problem związany z niestosowaniem uchwały NSA w praktyce organów administracji najlepiej ilustruje dalszy tok postępowania w sprawie, w której NSA wydał uchwałę II OPS 1/19, który szczegółowo przedstawiono w tym piśmie. Ponadto o kolejnych przypadkach odmowy wydawania dowodów osobistych i paszportów pisał RPO w wystąpieniu do Ministra Cyfryzacji z 22.08.2020 r. Informacje te dowodzą, że zalecenia wynikające z uzasadnienia uchwały nie znalazły dotychczas odzwierciedlenia w jednolitej praktyce organów administracji. Konsulowie, powołując się na § 3 pkt 4 rozporządzenia MSWiA z 16.08.2010 r. w sprawie dokumentów paszportowych, niezmiennie wymagają przedstawienia odpisów polskich aktów urodzenia w toku postępowania o wydanie dokumentu paszportowego. Przyznając zatem, że A. posiada obecnie dowód osobisty i paszport, tym niemniej wskazano, że oba te dokumenty stracą ważność i nie ma żadnej gwarancji, że zostaną jej wydane ponownie. Jak wskazuje dotychczasowa praktyka organów administracji, opisywana przez RPO w wystąpieniach do Ministra Cyfryzacji i Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, jedyną gwarancją realizacji prawa do dowodu osobistego i paszportu jest posiadanie polskiego aktu urodzenia.
Ponadto pełnomocnik podniósł, że nawet posiadając dokumenty tożsamości, rodzina A. boryka się z problemem uznania obu jej matek za rodziców w Polsce, co stanowi naruszenie prawa do swobodnego przemieszczania się i prawo do poszanowania życia rodzinnego. W dowodzie osobistym A. jako imiona rodziców wskazano: "A., BRAK DANYCH". To oznacza, że w rejestrze PESEL nie wskazano drugiej matki – J. K. - która zgodnie z hiszpańskim aktem urodzenia jest drugim rodzicem A. A. zatem posiada dokumenty poświadczające jej obywatelstwo polskie, ale nie jej tożsamość, której elementem jest więź z obiema matkami. Niespójność pomiędzy zagranicznym aktem urodzenia, danymi gromadzonymi w rejestrach hiszpańskim a jej polskimi dokumentami tożsamości znacznie utrudnia jej korzystanie ze swobody przemieszania. Uzasadnione jest zatem skierowanie do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytania prejudycjalnego. W tym zakresie zauważono, że w dniu 02.10.2020 r. w bardzo podobnej sprawie z pytaniem prejudycjalnym zwrócił się do TSUE sąd bułgarski (sprawa C-490/204). Mając na uwadze powyższe, nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie - podobnie jak w sprawie bułgarskiej - okoliczności faktyczne i prawne także są objęte zakresem zastosowania prawa unijnego. Pytanie prejudycjalne w sprawie bułgarskiej dotyczy jednakże sytuacji, w której skarżące odmówiły wskazania, która z nich dziecko urodziła. Tym bardziej uzasadniony jest wniosek o zadanie pytania prejudycjalnego w sprawie A. K.-S. - odpowiedź na pytanie sądu bułgarskiego może nie być adekwatna i w związku z tym mieć ograniczony zakres zastosowania w niniejszej sprawie. Uzasadniony jest zatem wniosek o zadanie pytania prejudycjalnego i - następnie - ponowne przedstawienie składowi siedmiu sędziów NSA zagadnienia prawnego - czy dopuszczalna jest transkrypcja aktu urodzenia dziecka, w którym jako rodziców wskazano dwie osoby tej samej płci.
Pismem z [...].12.2020 r. pełnomocnik skarżących wniósł o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez TSUE pytania prejudycjalnego zadanego przez WSA w K. postanowieniem z [...].12.2020 r. w sprawie o sygn. akt [...]. W przypadku nie uwzględnienia tego wniosku, pełnomocnik ponownie wniósł o skierowanie na podstawie art. 267 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej do TSUE pytania prejudycjalnego o treści wskazanej w skardze.
Postanowieniem z [...].12.2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu działając w oparciu o treść art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325.), dalej ″p.p.s.a.″, odmówił zawieszenia postępowania sądowo-administracyjnego w niniejszej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody D. z [...].03.2020 r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego we W. z [...].01.2020 r. w przedmiocie odmowy wpisania do rejestru stanu cywilnego aktu urodzenia dziecka, sporządzonego za granicą, w którym jako rodzice wpisane są osoby tej samej płci.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z 28.11.2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 463 ze zm.), dalej: ″p.a.s.c.″. Zgodnie z treścią art. 104 ust. 1 p.a.s.c., zagraniczny dokument stanu cywilnego, będący dowodem zdarzenia i jego rejestracji, może zostać przeniesiony do rejestru stanu cywilnego w drodze transkrypcji. Na podstawie art. 107 p.a.s.c., kierownik urzędu stanu cywilnego odmawia dokonania transkrypcji, jeżeli: 1) dokument w państwie wystawienia nie jest uznawany za dokument stanu cywilnego lub nie ma mocy dokumentu urzędowego, lub nie został wydany przez właściwy organ, lub budzi wątpliwości co do jego autentyczności, lub potwierdza zdarzenie inne niż urodzenie, małżeństwo lub zgon; 2) zagraniczny dokument powstał w wyniku transkrypcji w państwie innym niż państwo zdarzenia; 3) transkrypcja byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.
W rozpoznawanej sprawie w sporządzonym w Hiszpanii akcie urodzenia dziecka – A. K.-S., będącym przedmiotem wniosku o transkrypcję do polskiego rejestru stanu cywilnego, jako rodziców dziecka wpisano dwie kobiety – J. U. K. oraz A. S., przy czym zostały one określone jako matka A i matka B.
Rozpoznając przedmiotowy wniosek trafnie podkreślił Wojewoda w uzasadnieniu swojej decyzji, że kierownik urzędu stanu cywilnego co do zasady nie bada przedstawionego dokumentu pod względem merytorycznym. Zawsze jednak zobowiązany jest do dokonania oceny, czy dokument ten jest dokumentem stanu cywilnego, czy został sporządzony w państwie, w którym dokonano pierwotnej rejestracji, czy jest dokumentem oryginalny oraz ustalenia, czy jego transkrypcja byłaby zgodna z podstawowymi zasadami porządku prawnego RP. Klauzula porządku prawnego stanowi zabezpieczenie przed skutkami zastosowania prawa obcego przewidującego rozwiązania sprzeczne z podstawowymi (m.in. konstytucyjnymi) wartościami akceptowanymi w polskim porządku prawnym.
W rozpatrywanej sprawie w wyniku transkrypcji aktu urodzenia A. K.-S. powstałby akt, w którym w rubryce przeznaczonej na wpisanie danych ojca dziecka wpisana zostałaby osoba płci żeńskiej. W związku z powyższym organ prawidłowo uznał, że najpierw należało ocenić, czy w tym wypadku transkrypcja aktu urodzenia nie wywoła skutków sprzecznych z podstawowymi wartościami i zasadami akceptowanymi w polskim porządku prawnym. Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z 26.02.2003 r. sygn. II CK 13/03, przez podstawowe zasady porządku prawnego należy rozumieć nie tylko fundamentalne zasady ustroju społeczno-politycznego, a więc zasady konstytucyjne, ale również naczelne zasady rządzące poszczególnymi dziedzinami prawa, w tym także prawa rodzinnego.
W niniejszej sprawie przy ustalaniu podstawowych zasad porządku prawnego RP – na użytek klauzuli porządku publicznego należało uwzględnić przede wszystkim przepisy zawarte w ustawie Kodeks rodzinny i opiekuńczy – dalej: ″k.r.o.″. Ustawa ta w Tytule II Dziale I a zatytułowanym "Rodzice i dzieci", Rozdziale I "Pochodzenie dziecka" jednoznacznie określa kwestie związane z pochodzeniem dziecka. W Oddziale 1 "Macierzyństwo" Art. 619 k.r.o stanowi, że matką dziecka jest kobieta, która je urodziła. Z kolei przepisy dotyczące ojcostwa (Oddział 2 "Ojcostwo") niezależnie od sposobu jego ustalenia zawsze jako ojca dziecka wymieniają mężczyznę. Z tymi rozwiązaniami pozostają w zgodności uregulowania ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego (art. 60 pkt 4 p.a.s.c.). W konsekwencją tego rozwiązania jest reguła, że w akcie urodzenia obok matki dziecka wpisuje się jako drugie z rodziców osobę płci męskiej. Żaden z przepisów nie przewiduje możliwości wpisania w akcie urodzenia dziecka obok matki dziecka jako drugiego z rodziców – drugiej kobiety. Przepisy obowiązujące na terenie RP nie przewidują także ani możliwości usankcjonowania związku osób tej samej płci ani możliwości przysposobienia dziecka przez osoby tej samej płci. Zgodnie z art. 115 § 1 k.r.o. przysposobić wspólnie mogą tylko małżonkowie. Pojęcia "rodzicielstwo" i "rodzice" zawsze odnoszą się do osób różnej płci, tj. kobiety i mężczyzny, na co wskazuje także jednoznacznie art. 18 Konstytucji RP.
Powyższe rozważania w pełni uzasadniały wniosek, jaki wyprowadził Wojewoda, że dokonanie transkrypcji przedmiotowego aktu urodzenia do polskiego aktu stanu cywilnego pozostawałoby w sprzeczności z porządkiem prawnym obowiązującym na terenie RP. Zaistniała zatem podstawa do wydania decyzji o odmowie dokonania transkrypcji aktu urodzenia A. K.-S. do polskich ksiąg stanu cywilnego na podstawie art. 107 pkt 3 p.a.s.c.
Zagadnienie dopuszczalności na gruncie prawa polskiego, transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia dziecka, w którym jako rodzice wpisane są osoby tej samej płci, na co powołały się orzekające w sprawie organy, było przedmiotem uchwały składu siedmiu sędziów NSA z 02.12.2019 r. sygn. II OPS 1/19. W tej uchwale NSA orzekł, że przepis art. 104 ust. 5 i art. 107 pkt 3 Prawa o aktach stanu cywilnego w związku z art. 7 PPM, nie dopuszcza transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia dziecka, w którym jako rodzice wpisane są osoby tej samej płci. Istotne w sprawie jest to, że powołana uchwała jest tzw. uchwałą konkretną, albowiem podjęta została w następstwie wniesienia pytania prawnego na podstawie art. 187 § 1 p.p.s.a. Podkreślić należy, że uchwała składu siedmiu sędziów NSA ma charakter wiążący w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 269 § 1 p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu NSA, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Przepis art. 187 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio. Z treści przytoczonego przepisu wynika moc ogólnie wiążąca uchwał, której istota sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale podjętej przez NSA wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki zatem nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować.
Wbrew zarzutom skarżących, w powołanej uchwale NSA rozwiązał powołane w skardze problemy prawne dotyczące możliwości transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia małoletniej oraz następstw odmowy transkrypcji. Uzasadnienie to przekonująco i trafnie wyjaśnia szeroko ujętą tematykę transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia dziecka sprzecznego z polskim porządkiem prawnym. NSA wyjaśnił, że klauzula porządku publicznego wymieniona w art. 107 pkt 3 p.a.s.c., tak jak klauzula wyrażona w art. 7 PPM gwarantuje ochronę krajowego porządku prawnego przed jego naruszeniem w postaci nadania skuteczności (uznania) aktu stanu cywilnego nieodpowiadającemu fundamentalnym zasadom porządku prawnego. W ramach przesłanki porządku publicznego badaniu podlegają skutki prawne uznania danego aktu. Nie chodzi przy tym o samą sprzeczność zagranicznego aktu stanu cywilnego z podstawowymi zasadami porządku prawnego, ale o to, by skutki transkrybowania takiego aktu były nie do pogodzenia z tymi zasadami. NSA uznając sprzeczność z podstawowymi zasadami polskiego prawa rodzinnego, transkrypcję aktu urodzenia, w którym jako rodzice wpisane zostały osoby tej samej płci, miał na uwadze skutki, jakie zaistniałyby w polskim porządku prawnym w wyniku jej dokonania. Stwierdził, że zagrożona byłaby spójność polskiego systemu prawa, w którym funkcjonowałyby polskie akty urodzenia zawierające dane, których nie można byłoby umieścić w akcie rejestrującym urodzenie dziecka w Polsce. NSA zwrócił również uwagę na normy kolizyjne z zakresu prawa rodzinnego, wskazując, ze zgodnie z art. 55 ust. 1 PPM, ustalenie i zaprzeczenie pochodzenia dziecka podlegają prawu ojczystemu dziecka z chwili jego urodzenia. W ocenie NSA skoro więc w ramach polskiego prawa rodzinnego nie ma możliwości uznania, że dziecko pochodzi od dwóch osób tej samej płci, to wprowadzenie do obiegu prawnego polskiego aktu urodzenia, w którym zamieszczono informacje o pochodzeniu dziecka wbrew tym przepisom, stanowiłoby naruszenie zasad porządku prawnego.
Podzielając stanowisko NSA stwierdzić należy, że nie jest możliwe wpisanie w polskim akcie stanu cywilnego zamiast ojca dziecka, "rodzica", który jest kobietą, gdyż taka transkrypcja byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego. Zatem zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 104 ust. 1, ust. 5, art. art. 107 pkt 3 p.a.s.c. należało uznać za nieuzasadnione.
Odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 8 w związku z art. 14 Europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i art. 8 ust. 1 w związku z art. 2 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka poprzez nieuznanie rodzicielstwa J. K. i A. S. i tym samym ograniczenie prawa dziecka do poszanowania życia rodzinnego i zachowania tożsamości, której elementem jest więź z rodzicami, wyłącznie z powodu statusu prawnego i orientacji seksualnej rodziców - należało uznać, że również ten zarzut jest nieuzasadniony. Jak podkreślił NSA w cyt. powyżej uchwale materia aktów stanu cywilnego i ich transkrypcji nie należy do zakresu regulacji EKPC. Z orzecznictwa ETPCz nie wynika również generalny obowiązek transkrypcji zagranicznych aktów urodzenia dzieci, których jedno z rodziców pozostaje w jednopłciowym związku partnerskim, uznawanym w kraju wystawienia aktu urodzenia a nieuznawanym w państwie, które jest stroną Konwencji. W orzecznictwie Trybunału zwraca się przede wszystkim uwagę na skutki braku transkrypcji aktu urodzenia dziecka dla praw gwarantowanych w Konwencji. Uznać w związku z tym należy, że postanowienia EKPC muszą zostać uwzględnione w tych sprawach administracyjnych, które bezpośrednio dotyczą praw gwarantowanych Konwencją. Ochrona praw zawartych w EKPC nie ma charakteru abstrakcyjnego, ale jest ściśle związana z okolicznościami faktycznym. NSA podkreślił, że w żadnym razie nie można uzależniać nabycia obywatelstwa polskiego od transkrypcji aktu urodzenia. Brak transkrypcji nie stanowi bowiem przeszkody do potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należy wyjaśnić, że przedstawiony hiszpański akt urodzenia, nawet bez jego transkrypcji, jest wyłącznym dowodem zdarzeń w nim stwierdzonych (por. uchwała SN z 20.11.2012 r., sygn. akt III CZP 58/12), czemu również nie zaprzecza się w skardze. Dziecko skarżących może zatem powołać się na taki akt w postępowaniu administracyjnym i sądowym, a także realizować uprawnienia, których nabycie jest uzależnione od wykazania aktu stanu cywilnego, nawet gdyby nie dokonano jego transkrypcji. To nie sama odmowa transkrypcji aktu urodzenia dziecka może powodować odpowiedzialność państwa za naruszenie Konwencji, ale jej skutki i brak ochrony przed negatywnymi konsekwencjami braku transkrypcji. Skutki te podlegać będą jednak ocenie w odrębnych indywidualnych postępowaniach, np. w związku z ewentualną odmową wydania dowodu tożsamości.
Z tego też względu podnoszone przez skarżących zarzuty bezzasadnej ingerencji w życie prywatne i rodzinne małoletniej, a także naruszenie dobra i interesu dziecka w wyniku odmowy transkrypcji aktu urodzenia małoletniej będą brane pod uwagę w razie odmowy transkrypcji w tych ewentualnych postępowaniach, w których zostaną wykazane negatywne konsekwencje braku transkrypcji aktu urodzenia. Jak jednak wynika z treści pisma z [...].11.2020 r., A. S. odebrała w [...].07.2020 r. dowód osobisty wydany A. przez Prezydenta G. na podstawie jej zagranicznego aktu urodzenia. Ponadto Konsul RP w B. wydał w dniu [...].08.2020 r. dla A. paszport biometryczny. Brak transkrypcji nie stanowił więc przeszkody do otrzymania dokumentów poświadczających tożsamość i obywatelstwo A. Zaskarżone decyzje nie naruszają więc prawa dziecka w zakresie poszanowania jego życia rodzinnego ani też dyskryminowania kogokolwiek ze względu na status wnioskodawców, gdyż przedmiotem postępowania nie było życie rodzinne dziecka, lecz kwestia dotycząca spełnienia warunków formalnych przy dokonywaniu transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia.
Ponadto należy podkreślić, że poza zakresem oceny Sądu pozostaje ta część argumentacji skarżących, która dotyczy problemów związany z niestosowaniem uchwały NSA w praktyce organów administracji. Powoływanie się na sposób rozstrzygania innych spraw indywidualnych, w innych okolicznościach faktycznych, nie może rzutować na ocenę legalności decyzji zaskarżonej w niniejszej sprawie. W ten sam sposób należy ocenić argumentację skarżących dotyczącą spekulacji na temat przyszłej sytuacji prawnej A., która może zaistnieć w momencie utraty ważności dowodu osobistego i paszportu.
Należy również wskazać, że powoływane w uzasadnieniu skargi wyroki (Mennesson v.Francja, Labassee v. Francja, Faulon i Bouvet v. Francja, Laborie v. Francja) nie dotyczyły transkrypcji aktów stanu cywilnego, w których jako rodziców wskazuje się osoby tej samej płci (orzeczenia te dotyczą uznania macierzyństwa kobiety, z którą dziecko urodzone przez matkę zastępczą nie ma więzi biologicznej).
Powołując się raz jeszcze na stanowisk NSA wyrażone w uchwale II OPS 1/19, przyjdzie zauważyć, że z dotychczasowego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości wynika, że ustawodawstwo dotyczące stanu cywilnego mieści się w kompetencjach państw członkowskich i prawo UE nie narusza tej kompetencji (zob. np. wyroki w sprawach: Garcia Avello, C-148/02, EU:C:2003:539, pkt 25; Maruko, C-267/06, EU:C:2008:179, pkt 59; a także Grunkin i Paul, C-353/06, EU:C:2008:559, pkt 16). Brak harmonizacji przepisów dotyczących stanu cywilnego na poziomie unijnym (a także międzynarodowym) powoduje, że rozwiązania przyjęte w tym zakresie w poszczególnych państwach członkowskich różnią się zarówno co do treści, jak i formy oraz zakresu danych ujawnianych w krajowych rejestrach stanu cywilnego. Prawo Unii Europejskiej nie przewiduje bezwzględnego obowiązku uznania skutków zagranicznego aktu stanu cywilnego oraz jego przeniesienia do krajowego rejestru stanu cywilnego. Odmowa przeniesienia zagranicznego dokumentu do krajowego rejestru stanu cywilnego może być uzasadniona zastosowaniem krajowej klauzuli porządku publicznego. Trybunał dostrzegł, że rozstrzyganie kwestii związanych z przeniesieniem do krajowego rejestru stanu cywilnego danych wynikających z zagranicznego dokumentu urzędowego wymaga poszanowania słusznej równowagi sprzecznych interesów, tj. z jednej strony, ochrony uprawnień wynikających z prawa UE oraz, z drugiej strony - uzasadnionej ochrony przez państwo członkowskie jego tradycji (zob. wyrok w sprawie Runevic-Vardyn i Wardyn, C-391/09, ECLI:EU:C:2011:291, pkt 91).
Uchwała stwierdza dalej, że wynikające z art. 20 ust. 2 lit. a oraz art. 21 ust. 1 TFUE prawo do swobodnego przemieszczania się w ramach strefy Schengen również nie jest uzależnione od posiadania transkrybowanego aktu urodzenia, ale od posiadania dokumentu tożsamości, które potwierdza obywatelstwo jednego z państw członkowskich Unii Europejskiej. Dokumentami potwierdzającymi obywatelstwo polskie są paszport i dowód osobisty. Sprawa dotycząca odmowy wydania dokumentów, na podstawie których dziecko skarżącej będzie mogło swobodnie przemieszczać się na terytorium Unii Europejskiej to odrębna sprawa administracyjna. Dopiero na etapie odmowy wydania dokumentu tożsamości można rozważać naruszenie prawa obywatela UE do swobodnego przemieszczania się i rozważać celowość oceny przepisów krajowych, na podstawie których odmówiono skarżącej wydania dokumentu tożsamości z prawem Unii Europejskiej oraz z dotychczasowym orzecznictwem TSUE, w którym wyrażony został pogląd, że brak w ustawodawstwie krajowym przepisów przewidujących możliwość zarejestrowania związku partnerskiego nie wyłącza obowiązku uznania określonych skutków zawarcia takiego związku w innym państwie, którego ustawodawstwo takie związki dopuszcza. Wobec powyższego Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę nie znalazł podstaw do zadania wskazanego w skardze pytania do TSUE oraz do zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez TSUE pytania prejudycjalnego zadanego w sprawie [...].
Podsumowując powyższe rozważania, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji odpowiadają prawu, a co za tym idzie brak było podstaw do ich wzruszenia i wyeliminowania z obrotu prawnego. Z przedstawionych powyżej powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.