II SA/Wr 291/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2022-10-06
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościgospodarka nieruchomościamiinwestycje celu publicznegoniezwłoczne zajęcie nieruchomościbezprzedmiotowość postępowaniadecyzja ostatecznalinia elektroenergetycznaprawo administracyjnepostępowanie odwoławcze

WSA uchylił decyzję Wojewody o umorzeniu postępowania w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, uznając, że realizacja inwestycji na podstawie decyzji o niezwłocznym zajęciu nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania.

Spółka Tauron Dystrybucja SA wniosła o ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości w celu przebudowy linii elektroenergetycznej. Starosta wydał decyzję zezwalającą na niezwłoczne zajęcie nieruchomości. Wojewoda uchylił decyzję Starosty i umorzył postępowanie, uznając sprawę za bezprzedmiotową z powodu zrealizowania inwestycji przed wydaniem ostatecznej decyzji. WSA uchylił decyzję Wojewody, stwierdzając, że realizacja inwestycji na podstawie decyzji o niezwłocznym zajęciu nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania.

Sprawa dotyczyła skargi spółki Tauron Dystrybucja SA na decyzję Wojewody Dolnośląskiego, który uchylił decyzję Starosty Kamiennogórskiego o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości i umorzył postępowanie. Wojewoda uznał postępowanie za bezprzedmiotowe, ponieważ spółka zrealizowała inwestycję (przebudowę linii elektroenergetycznej) przed wydaniem ostatecznej decyzji w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Spółka argumentowała, że działała na podstawie decyzji Starosty zezwalającej na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, która posiadała rygor natychmiastowej wykonalności. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał skargę za zasadną. Sąd stwierdził, że realizacja inwestycji na podstawie decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości, wydanej na podstawie art. 124 ust. 1a ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Sąd podkreślił, że celem dodania art. 124 ust. 1a było umożliwienie inwestorowi sprawnego zrealizowania inwestycji bez oczekiwania na wynik kontroli instancyjnej lub sądowej, a decyzja o niezwłocznym zajęciu jest pochodną decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości i służy jej wykonaniu. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody, uznając, że brak było podstaw do umorzenia postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, realizacja inwestycji na podstawie decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że decyzja o niezwłocznym zajęciu nieruchomości, wydana na podstawie art. 124 ust. 1a ustawy o gospodarce nieruchomościami, jest subsydiarna wobec decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości i służy jej wykonaniu. Jej realizacja nie wyłącza możliwości merytorycznego rozpoznania odwołania od decyzji głównej, ponieważ obie decyzje są wydane w granicach tej samej sprawy i istnieje jej przedmiot.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (8)

Główne

u.g.n. art. 124 § 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 124 § 1a

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Umożliwia wydanie decyzji zezwalającej na niezwłoczne zajęcie nieruchomości po wydaniu decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania, z nadaniem rygoru natychmiastowej wykonalności, w celu sprawnego zrealizowania inwestycji celu publicznego.

P.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 105 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Przesłanka bezprzedmiotowości postępowania.

k.p.a. art. 15

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada dwuinstancyjności.

P.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Realizacja inwestycji na podstawie decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Decyzja o niezwłocznym zajęciu nieruchomości (art. 124 ust. 1a u.g.n.) jest subsydiarna wobec decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości i służy jej wykonaniu, nie wyłączając merytorycznego rozpoznania odwołania. Organ odwoławczy ma obowiązek uwzględnić okoliczności powstałe w toku postępowania odwoławczego, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności.

Odrzucone argumenty

Zrealizowanie inwestycji przed wydaniem ostatecznej decyzji w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości stanowi przesłankę bezprzedmiotowości postępowania (stanowisko Wojewody). Przedmiot postępowania w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości jest niepodzielny, co uniemożliwia wydanie rozstrzygnięć częściowych (stanowisko Wojewody).

Godne uwagi sformułowania

ustanie potrzeby wydania rozstrzygnięcia wywłaszczeniowego, limitującego władztwo właściciela nad należącą do niego nieruchomością, przez zezwolenie na jej zajęcie w celu realizacji prac określonych w art. 124 ust. 1 u.g.n., ze względu na zrealizowanie inwestycji przed uzyskaniem ostatecznej decyzji, stanowi przesłankę bezprzedmiotowości postępowania przewidzianą w art. 105 § 1 k.p.a. Celem dodania ust. 1a do art. 124 u.g.n. było zapewnienie inwestorowi możliwości sprawnego i szybkiego zrealizowania inwestycji bez potrzeby oczekiwania na wynik kontroli instancyjnej lub sądowej decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości. Decyzja o niezwłocznym zajęciu jest zatem pochodną zezwolenia wydanego na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n. i służy wykonaniu tego zezwolenia. Decyzja wydawana w trybie art. 124 ust. 1a u.g.n. ma charakter subsydiarny. Subsydiarność decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości oznacza, że decyzja taka może istnieć w obrocie prawnym tylko wtedy, kiedy występuje w obrocie prawnym poprzedzająca ją decyzja o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości. Realizacja uprawnień wynikających z decyzji wydanej na podstawie art. 124 ust. 1a u.g.n., zaopatrzonej w rygor natychmiastowej wykonalności, nie pociąga za sobą żadnych skutków dla trybu i sposobu prowadzenia postępowania przez organ odwoławczy na skutek wniesionego przez stronę odwołania od decyzji wydanej na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n.

Skład orzekający

Wojciech Śnieżyński

przewodniczący sprawozdawca

Olga Białek

członek

Marta Pawłowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości i niezwłocznego zajęcia nieruchomości (art. 124 u.g.n.), zwłaszcza w kontekście wpływu realizacji inwestycji na bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, w której inwestycja jest realizowana na podstawie decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości, a następnie organ odwoławczy rozpatruje odwołanie od decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego w prawie nieruchomościowym, które ma bezpośrednie przełożenie na praktykę inwestycyjną i relacje między inwestorami a właścicielami nieruchomości. Wyjaśnia, jak decyzje o niezwłocznym zajęciu wpływają na dalsze postępowanie.

Czy zrealizowanie inwestycji przed ostateczną decyzją blokuje postępowanie? WSA: Nie, jeśli działałeś legalnie!

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Wr 291/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-10-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Marta Pawłowska
Olga Białek
Wojciech Śnieżyński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 335/23 - Wyrok NSA z 2024-07-02
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1899
art. 124 ust. 1, ust. 1a
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Śnieżyński (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Olga Białek Asesor WSA Marta Pawłowska Protokolant: Starszy sekretarz sądowy Ewa Trojan po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 października 2022 r. sprawy ze skargi T. z siedzibą w K. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej kwotę 680 zł (słownie: sześćset osiemdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] (nr [...]), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., Wojewoda Dolnośląski po rozpatrzeniu odwołania K. N. i D. N. od decyzji Starosty Kamiennogórskiego z [...] (nr [...]), którą orzeczono o ograniczeniu - na rzecz T. SA z siedzibą w K. - sposobu korzystania z nieruchomości stanowiących własność odwołujących, tj. położonej w S., oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...] oraz położonej w M., oznaczonej geodezyjnie jako działki: nr [...], nr [...] i nr [...], gmina [...], uchylił kwestionowaną decyzję w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy opisał przebieg postępowania, przytoczył przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie i wyjaśnił, że wnioskiem z [...], uzupełnionym pismem z [...] Tauron Dystrybucja SA wystąpiła do Starosty Kamiennogórskiego o ograniczenie sposobu korzystania z opisanych wyżej nieruchomości stanowiących własność K. N. i D. N., poprzez udzielenie spółce zezwolenia na realizację przebudowy napowietrznej linii elektroenergetycznej 110 kV relacji B. - M. Decyzją z [...] (sygn. [...]) Starosta Kamiennogórski orzekł o ograniczeniu sposobu korzystania z ww. nieruchomości we wnioskowanym przez spółkę zakresie. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 124 ust. 1 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm.) - zwanej dalej: u.g.n. W dalszej części wywodów organ wskazał na konieczność przeprowadzenia postępowania z uwzględnieniem zasady dwuinstancyjności, wyrażonej w art. 15 k.p.a. Istota tej zasady polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy w jej całokształcie przez dwa różne organy. Z tego względu wywodził, że organ II instancji nie może podejmując rozstrzygnięcie, pominąć faktów, które miały miejsce w toku prowadzonego przed nim postępowania. W badanej sprawie tego rodzaju okolicznością, zdaniem Wojewody, okazało się zrealizowanie przez spółkę prac określonych we wniosku przed wydaniem decyzji odwoławczej. Na podstawie informacji pochodzących od spółki ustalono, że prace budowlane na przedmiotowych nieruchomościach zostały zakończone oraz że budowa linii była realizowana na podstawie zgłoszenia wykonania robót budowlanych. Fakt zgłoszenia przez spółkę robót budowlanych polegających na przebudowie napowietrznej sieci elektroenergetycznej [...] [...] relacji B. – M. wraz z budową traktów światłowodowych, w którym jako miejsce realizacji robót wymieniono między innymi przedmiotowe działki gruntu, potwierdził Starosta Kamiennogórski. Ponadto Wojewoda powoła się na pozyskane od organu administracji architektoniczno-budowlanej zaświadczenie o braku wniesienia sprzeciwu w terminie 21 dni od dnia doręczenia mu zgłoszenia przebudowy linii. Powyższe okoliczności oznaczają, że spółka przed wydaniem rozstrzygnięcia odwoławczego, zrealizował na odnośnych nieruchomościach prace opisane we wniosku o wydanie decyzji. Wojewoda wskazał, że podziela utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, sformułowany w odniesieniu do art. 124 ust. 1 u.g.n. (por. wyrok NSA z 14.05.2009r., sygn. akt I OSK 988/09; wyroki WSA we Wrocławiu: z 09.11.2006 r., sygn. akt II SA/Wr 338/06 i z 07.11.2011 r., sygn. II SA/Wr 393/11; wyrok WSA w Łodzi z 02.06.2009 r., sygn. akt II SA/Łd 238/09). Istota tego poglądu zawiera się w stwierdzeniu, że ustanie potrzeby wydania rozstrzygnięcia wywłaszczeniowego, limitującego władztwo właściciela nad należącą do niego nieruchomością, przez zezwolenie na jej zajęcie w celu realizacji prac określonych w art. 124 ust. 1 u.g.n., ze względu na zrealizowanie inwestycji przed uzyskaniem ostatecznej decyzji, stanowi przesłankę bezprzedmiotowości postępowania przewidzianą w art. 105 § 1 k.p.a. Skoro decyzja, o której mowa w art. 124 ust. 1 u.g.n. normuje jedną z form wywłaszczenia (art. 112 i nast. u.g.n.), to kluczowe znaczenie ma przesłanka jego dopuszczalności w postaci istnienia potrzeby zrealizowania celu publicznego w oparciu o to rozstrzygnięcie. Natomiast zrealizowanie tego celu jest jednoznaczne z wyłączeniem możliwości wydania decyzji ex post. Dlatego ze względu na fakt zrealizowania inwestycji przed wydaniem rozstrzygnięcia odwoławczego, konieczne jest uchylenie rozstrzygnięcia organu I instancji i umorzenie postępowania administracyjnego, ponieważ zaistniały stan bezprzedmiotowości uniemożliwia wydanie decyzji merytorycznej. Stąd też Wojewoda zobowiązany był postąpić zgodnie z dyspozycją art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. W efekcie również ustosunkowanie się do zarzutów odwołania należało uznać za zbędne.
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się spółka T. SA, wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której zarzuciła Wojewodzie Dolnośląskiemu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 124 ust. 1 w zw. z art 124 ust. 1a u.g.n.
W rozwinięciu tego zarzutu skargi jej autor wskazał na błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w okolicznościach niniejszej sprawy, zrealizowanie inwestycji przed uzyskaniem ostatecznej decyzji w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, stanowi przesłankę bezprzedmiotowości postępowania, przewidzianą w art. 105 § 1 k.p.a., podczas gdy skarżący wykonał prace na podstawie decyzji Starosty Kamiennogórskiego z [...] (błąd, prawidłowa data to: [...] – uwaga Sądu) o zezwoleniu na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, zaopatrzonej w rygor natychmiastowej wykonalności, zaś decyzja Starosty Kamiennogórskiego z [...] w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości jest obecnie niezbędna skarżącemu do dalszej eksploatacji linii elektroenergetycznej [...] relacji B. — M. Ponadto wykładania organu przeczy - w okolicznościach faktycznych sprawy - sensowi i istocie decyzji zezwalającej na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, która uprawniła skarżącego do wykonania robót budowlanych zanim decyzja o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości stała się ostateczna. Nadto zaprezentowana przez Wojewodę wykładania została dokonana wbrew dyspozycji normy art. 124 ust. 1a u.g.n., bowiem prowadzi do wniosku, że przepis jest bezcelowy, w tym sensie, że skorzystanie przez skarżącego z procedury przewidzianej prawem może prowadzić do bezprzedmiotowości postępowania w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, w sytuacji gdy do realizacji inwestycji dojdzie na podstawie decyzji o niezwłocznym zajęciu ale przed uostatecznieniem się decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości, mimo że ustawodawca przewidział możliwość uzyskania przez inwestora zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, w celu wykonania robót budowlanych określonych decyzją w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, zanim ta decyzja stanie się ostateczna.
W oparciu o wskazane zarzuty pełnomocnik spółki wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości za zasądzeniem kosztów postępowania. W treści uzasadnienia przedstawiono zaś szczegółową argumentację na poparcie zaprezentowanego stanowiska.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze Wojewoda wyjaśnił, że mając wiedzę o fakcie zrealizowania inwestycji na nieruchomości, był on obowiązany do wydania rozstrzygnięcia uchylającego decyzję Starosty i umarzenia postępowania w pierwszej instancji. Zgodnie z powołanym w zaskarżonej decyzji poglądem, utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych, zrealizowanie inwestycji przed uzyskaniem ostatecznej decyzji administracyjnej wyczerpuje przesłankę bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, co przesądza o niedopuszczalności wydania zezwolenia na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n. i obliguje organ orzekający do umorzenia postępowania. Ponadto zdaniem Wojewody, stanowisko zajęte przez skarżącą spółkę, zmierza w istocie do obrony błędnej tezy, że przedmiot postępowania w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości jest podzielny, co umożliwiałoby wydanie rozstrzygnięć częściowych, z których jedno uprawniałoby wnioskodawcę wyłącznie do przeprowadzenia na nieruchomości prac budowlano-montażowych (zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości przewodów i urządzeń - vide art. 124 ust. 1 u.g.n.), a drugie - tylko do realizowanych bezterminowo działań wynikających z art. 124 ust. 6 u.g.n. (wykonanie czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii przewodów i urządzeń). Wydanie decyzji częściowych jest dopuszczalne, jeżeli przedmiot postępowania może być podzielony w tym znaczeniu, że możliwe jest rozstrzyganie kolejno co do istoty o kilku elementach składających się na całe uprawnienie lub obowiązek strony postępowania administracyjnego. W judykaturze nie budzi przy tym wątpliwości, że odniesienie się w art. 124 ust. 6 u.g.n. wprost do ust. 1 tego przepisu wskazuje na to, że uprawnienia związane z koniecznością utrzymania są ściśle powiązane z uprawnieniami do wybudowania urządzeń przewodów lub ciągów, stanowią niejako ich następstwo i tworzą niepodzielne uprawnienie o charakterze administracyjnoprawnym (wyroki: WSA w Rzeszowie z 22.02.2021 r., sygn. II SA/Rz 1170/20, WSA w Kielcach z 02.03.2016 r., sygn. II SA/Ke 1079/15). W konsekwencji niepodzielności przedmiotu postępowania w badanej sprawie, Wojewoda był zobligowany orzec o umorzeniu postępowania pierwszej instancji (w całości). Z kolei odnosząc się do twierdzenia o bezcelowości art. 124 ust. 1a u.g.n., Wojewoda wskazał, że spółka - jako podmiot profesjonalny – powinna zdawać sobie sprawę z różnicy między skutkami prawnymi wykonania prac budowlano-montażowych w trakcie rozpatrywania przez organ odwoławczy sprawy ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości i niezwłocznego zajęcia nieruchomości, a skutkami prawnymi realizacji tych robót na podstawie ostatecznej i prawomocnej decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości. W pierwszej z podanych sytuacji inwestor z jednej strony nabywa uprawnienie do natychmiastowego przystąpienia do realizacji zamierzonej inwestycji przed uzyskaniem rozstrzygnięcia organu II instancji lub orzeczenia sądu administracyjnego, co niewątpliwie stawia przedsiębiorstwo przesyłowe w pozycji uprzywilejowanej (z czego spółka w badanym przypadku skorzystała), z drugiej natomiast musi liczyć się z uchyleniem nieostatecznych rozstrzygnięć stanowiących tytuł prawny do dysponowania nieruchomościami w postępowaniu w sprawie zgłoszenia przebudowy obiektu liniowego, skutkującym utratą administracyjnego tytułu prawnego do nieruchomości. W opinii Wojewody, w sytuacji wyeliminowania ich z obrotu prawnego, spółka może powrócić do negocjacji z właścicielami nieruchomości lub ubiegać się o ustanowienie/stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu w postępowaniu cywilnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna, albowiem zgodzić się należało ze skarżącą spółką, że w sprawie nie występuje przesłanka bezprzedmiotowości postępowania określona w art. 105 § 1 k.p.a., a w konsekwencji brak było podstaw do wydania przez organ odwoławczy decyzji na postawie art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a.
Istota sporu, jaki wyłonił się na gruncie niniejszego postępowania, sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na postawione w skardze pytanie dotyczące tego, czy fakt zrealizowania inwestycji celu publicznego w oparciu o uprawnienie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, które wynikało z decyzji zezwalającej na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, powoduje bezprzedmiotowość postępowania prowadzonego w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z takiej nieruchomość.
W ocenie Sądu - w okolicznościach sprawy - o takiej bezprzedmiotowości nie można mówić z następujących powodów. Przede wszystkim dlatego, że powołany przez Wojewodę pogląd judykatury o ustaniu potrzeby wydania w takim przypadku rozstrzygnięcia merytorycznego, wypracowany został w stanie prawnym, który obowiązywał przed dodaniem do art. 124 u.g.n. ustępu 1a (art. 124 ust. 1a dodany został przez art. 1 pkt 7 lit. a ustawy z 05.11.2009 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw [Dz.U. z 2009 r., Nr 206, poz. 1590] zmieniającą w tym zakresie ustawę o gospodarce nieruchomościami z dniem 07.01.2010 r.). Zgodnie z dokonaną zmianą, w przypadkach określonych w art. 108 k.p.a. lub uzasadnionych ważnym interesem gospodarczym starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, na wniosek podmiotu, który będzie realizował cel publiczny, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości po wydaniu decyzji, o której mowa w ust. 1. Decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. Przypomnieć należy w tym miejscu, że celem dodania ust. 1a do art. 124 u.g.n. było zapewnienie inwestorowi możliwości sprawnego i szybkiego zrealizowania inwestycji bez potrzeby oczekiwania na wynik kontroli instancyjnej lub sądowej decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości. Wydanie decyzji na tej podstawie zostało jednak ograniczone tylko do szczególnych przypadków opisanych w tym przepisie (por. wyrok WSA w Poznaniu z 03.08.2016r., sygn. akt II SA/Po 216/16). Celem tego unormowania jest więc umożliwienie wydania decyzji o niezwłocznym zajęciu w sytuacji, kiedy pierwotna decyzja o ograniczeniu nie może być wykonywana (por. wyrok WSA w Gdańsku z 25.10.2017 r., sygn. akt II SA/Gd 233/17). W przypadku wyroków sądów administracyjnych powołanych przez Wojewodę, żaden z nich nie tylko nie odnosi się do relacji prawnych zachodzący pomiędzy decyzją zezwalającą na niezwłoczne zajęcie nieruchomości a decyzją ograniczającą sposób korzystania z nieruchomości, ale także dotyczą one diametralnie różnych sytuacji faktycznych i prawnych od tej będącej przedmiotem oceny w niniejsze sprawie.
Skład orzekający oczywiście nie kwestionuje utrwalonego w judykaturze stanowiska, które nakazuje uwzględniać w postępowaniu odwoławczym okoliczności, które występują w toku postępowania (po wydaniu przez organ I instancji decyzji a przed rozstrzygnięciem odwołania). Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności taka okoliczność musi być bezwzględnie uwzględniona przez organ II instancji. W rozpatrywanej sprawie nie mamy jednak do czynienia z przypadkiem samowolnego naruszenia prawa własności nieruchomości przez skarżącą spółkę, czy też nielegalnego zrealizowania inwestycji. Nie doszło również do realizacji inwestycji objętej wnioskiem o wydanie decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości jeszcze przed formalnych wystąpieniem z takim wnioskiem. Spółka skorzystała jedynie z możliwości prawnych stworzonych przez obowiązujący przepis prawa powszechnie obawiającego, tj. art. 124 ust. 1a u.g.n. Zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, wydane na podstawie art. 124 ust. 1a u.g.n., tak jak w przypadku decyzji wydanej w trybie art. 124 ust. 1 u.g.n., stanowi źródło uprawnienia inwestora do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Nadanie decyzji, wydanej na podstawie art. 124 ust. 1 a u.g.n., rygoru natychmiastowej wykonalności ma natomiast to znaczenie, że taka decyzja jest źródłem tego uprawnienia już od chwili jej wydania, a nie dopiero po upływie terminu do wniesienia odwołania (art. 130 § 3 pkt 1 k.p.a.) – por. wyroki NSA z 09.12.2015 r., sygn. akt II OSK 916/14 i z 08.11.2017 r., sygn. akt II OSK 2869/16. Co istotne w przepisie art. 124 ust. 1a u.g.n., ustawodawca wprost uzależnił możliwość wydania na wskazanej podstawie decyzji administracyjnej, od wydania wcześniej decyzji w trybie art. 124 ust. 1 u.g.n. Decyzja o niezwłocznym zajęciu jest zatem pochodną zezwolenia wydanego na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n. i służy wykonaniu tego zezwolenia.
Przyjdzie w tym miejscu zauważyć, że Wojewoda dopiero w odpowiedzi na skargę odniósł się do kwestii wydania na rzecz skarżącej spółki decyzji zezwalającej na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, która została zaopatrzona w rygor natychmiastowej wykonalności. W treści zaskarżonej decyzji organ powołał się jedynie na fakt zrealizowania przez spółkę inwestycji przed wydaniem rozstrzygnięcia odwoławczego, bez jednak zbadania podstaw prawnych i przyczyn takiego stanu rzeczy. Kwestia legitymowania się przez skarżącą spółkę decyzją pozwalającą na niezwłoczne zajęcie nieruchomości pojawiła się dopiero w odpowiedzi na skargę.
Myli się jednak organ odwoławczy twierdząc, że w zaistniałym stanie faktycznym i prawnym na przeszkodzie merytorycznemu rozpoznaniu odwołania od decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości, stoi z jednej strony brak podzielności tej decyzji, co uniemożliwia wydanie rozstrzygnięć częściowych, z który jedno uprawniałoby wnioskodawcę wyłącznie do prowadzenia na nieruchomości prac budowlano-montażowych (vide: art. 124 ust. 1 u.g.n.), a z drugie tylko do realizowania bezterminowo działań wynikających z art. 124 ust. 6 u.g.n., a ponadto kwestia różnicy między skutkami prawnymi wykonania prac budowlano-montażowych w trakcie rozpatrywania przez organ odwoławczy spraw ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości i niezwłocznego zajęcia nieruchomości, a skutkami prawnymi realizacji tych robót na podstawie ostatecznej i prawomocnej decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości.
Powyższe kwestie nie dotykają istoty spornego zagadnienia. Problem w sprawie leży bowiem w innym miejscu. Mianowicie organ odwoławczy pominął w swoim stanowisku to, że decyzja wydawana w trybie art. 124 ust. 1a u.g.n. ma charakter subsydiarny. Subsydiarność decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości oznacza, że decyzja taka może istnieć w obrocie prawnym tylko wtedy, kiedy występuje w obrocie prawnym poprzedzająca ją decyzja o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości. Powyższa zależność oznacza, że wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji ograniczającej skutkuje automatycznie koniecznością uchylenia późniejszej decyzji o niezwłocznym zajęciu. Decyzja wydana na podstawie art. 124 ust. 1a u.g.n. (jako decyzja związana) traci bowiem swoją podstawę w następstwie wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji podjętej na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n. (por. wyrok NSA z 08.03.2017r., sygn. akt I OSK 2418/16 oraz wyroki WSA w Olsztynie z 12.10.2021 r., sygn. akt II SA/Ol 437/21 i WSA w Kielcach z 09.03.2016 r., sygn. akt II SA/Ke 1045/15).
W realiach badanej sprawy powyższe stanowisko powinno skutkować tym, że po uchyleniu decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości, należałoby także uchylić decyzję zezwalającą na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, a to wszystko bez dokonania merytorycznej kontroli tych decyzji, tylko z przyczyn formalnych. Taki pogląd należy oczywiście odrzucić, jako pozbawiony nie tylko podstaw prawnych ale naruszający podstawowe zasady logiki i prawidłowego wnioskowania. Akceptacja stanowiska Wojewody prowadziłaby do wniosku, że przepis art. 124 ust. 1a u.g.n. jest "martwy" w określonych okolicznościach faktycznych, polecających na realizacji uprawnień wynikających z decyzji zezwalającej niezwłoczne zajęcie nieruchomości, zanim decyzja w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystani z nieruchomości stanie się ostateczna. Słusznie przy tym zauważa autor skargi, że organ w swoim stanowisku nie wziął pod uwagę tego, że decyzja w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości w sposób trwały zapewnia inwestorowi tytuł prawny do nieruchomości, w tym przede wszystkim na potrzeby dalszej eksploatacji obiektu jaki został wybudowany na nieruchomości. Rozstrzygnięcie o niezwłocznym zajęciu nieruchomości daje natomiast możliwość jedynie rozpoczęcia procedury mającej na celu przeprowadzenie prac inwestycyjnych, ale tylko w zakresie rozstrzygniętym w tej decyzji. Raz jeszcze należy przypomnieć, że niezwłoczność zajęcia nieruchomości podyktowana jest wolą ustawodawcy uniknięcia sytuacji, w której zwłoka w zajęciu nieruchomości mogłaby uniemożliwić realizację inwestycji celu publicznego w zakresie ciągów, przewodów i urządzeń wymienionych w art. 124 ust. 1 u.g.n. Właśnie w celu uniknięcia takich i podobnych sytuacji, ustawodawca wprowadził możliwość wydania decyzji w trybie art. 124 ust. 1a u.g.n. Przy czym dodatkowo przewidział możliwość nadania tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności.
Podsumowując, okoliczność zrealizowania inwestycji w oparciu o uprawnienia wynikające z decyzji zezwalającej na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, nie rodzi przeszkody w merytorycznym rozpoznaniu odwołania od decyzji w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Nie prowadzi bowiem do bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego prowadzonego na postawie art. 124 ust. 1 u.g.n. Ponieważ obie decyzje są wydane w granicach tej samej sprawy, to nadal w takim przypadku istniej konkretna sprawa i istnieje też jej przedmiot. Inaczej mówiąc, realizacja uprawnień wynikających z decyzji wydanej na podstawie art. 124 ust. 1a u.g.n., zaopatrzonej w rygor natychmiastowej wykonalności, nie pociąga za sobą żadnych skutków dla trybu i sposobu prowadzenia postępowania przez organ odwoławczy na skutek wniesionego przez stronę odwołania od decyzji wydanej na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n. Analogicznie zresztą rzecz się przedstawia w przypadku wykonania nieostatecznej decyzji, której nadano rygoru natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 108 § 1 k.p.a. (wyrok NSA z 12.03.2014 r., sygn. akt I OSK 348/13). Znamienne w sprawie jest również to, że strona skarżąca nie wykonywała uprawnień wynikających z nieostatecznej decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości.
Z przedstawionych powodów zasadne okazały się zarzuty strony skarżącej dotyczące błędnej wykładni art. 124 ust. 1 w zw. z art. 124 ust. 1a u.g.n. i tym samym naruszenia prawa proceduralnego w postaci art. 138 § 1 pkt 2 in fine i art. 105 § 1 k.p.a. - w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na względzie oraz biorąc pod uwagę okoliczności niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, postępowanie w sprawie winno zakończyć się ostateczną decyzją merytoryczną.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2022 r., poz. 329), orzekł, jak punkcie I sentencji wyroku.
W przedmiocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy procesowej.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI