SA/Rz 1683/01

SA/Rz 1683/01 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2004-02-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2001-07-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Magdalena Józefczyk.
Ryszard Bryk /przewodniczący sprawozdawca/
Zbigniew Czarnik
Symbol z opisem
634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne
Kombatanci
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 142 poz 950
art. 22 ust. 3, art. 25 ust. 2 pkt 2, art. 26
Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 9, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 1997 nr 116 poz 745
§ 17
Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia del. NSA Ryszard Bryk /spr./ Sędzia WSA Zbigniew Czarnik asesor WSA Magdalena Józefczyk Protokolant: ref. Anna Mazurek Ferenc po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi T. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...].11.2000 r. Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, III. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego T. S. koszty postępowania sądowego w kwocie 10 zł /dziesięć/.
Uzasadnienie
SA/Rz 1683/01
U z a s a d n i e n i e
Decyzją z dnia [...].11.2000 r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 z późn.zm./, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił T. S. s. M. uprawnień kombatanckich przyznanych wymienionemu przez b. ZBoWiD z tytułu działalności w organach Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy T. S. zarzucił, że w marcu 1943 r. wraz z innymi mieszkańcami wsi został przymusowo zabrany do Obozu Pracy w Pustkowiu, w którym pracował w bardzo ciężkich warunkach przy budowie torów, dróg itp.
Po upływie pół roku zbiegł z tego Obozu, po czym wstąpił do miejscowego oddziału partyzanckiego, który prowadził na tym terenie aktywną działalność. Brał udział w różnych akcjach m.innymi w odbiciu grupy Polaków z transportu niemieckiego na drodze z Gumnisk do Dębicy. Wśród odbitych był ksiądz N.
Kierownik Urzędu, po rozpatrzeniu tego wniosku, decyzją z dnia [...].06.2001r., Nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W podstawie prawnej decyzji powołał art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach.
W motywach decyzji wyjaśnił, iż T. S. uprawnienia kombatanckie od b. ZBoWiD-u uzyskał z tytułu utrwalania władzy ludowej od lutego 1946 r. do grudnia 1947 r. W tym czasie był członkiem ORMO i brał udział w walkach z bandami. Natomiast w konkluzji stwierdził, że skoro w/w uprawnienia kombatanckie otrzymał wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej, zatem art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach stanowił podstawę prawną do pozbawienia wymienionego uprawnień kombatanckich. Odnosząc się do okoliczności przedstawionych przez T. S. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdził, iż nie mają one wpływu na wynik sprawy. Zgodnie z art. 22 ust. 3 powołanej ustawy o kombatantach, termin do składania udokumentowanych wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułów określonych w art. 1 - 4 w/w ustawy upłynął z dniem 31.12.1998 r.
W skardze do sądu administracyjnego, skarżący T. S., nie wskazując kierunku weryfikacji zaskarżonej decyzji zarzucił, iż jest dlań krzywdząca, bowiem jako członek ORMO brał udział w obronie bezbronnej ludności cywilnej przed bandami.
Ponowił zarzuty podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy tj. dotyczące przymusowego pobytu w Obozie Pracy w Pustkowiu oraz jego działalności w oddziale partyzanckim.
Ponadto zarzucił, że termin do składania podań o przyznanie uprawnień kombatanckich /31.12.1998 r./ tyczy się tylko osób ubiegających się o takie uprawnienia, a nie osób których uprawnienia są weryfikowane.
Odpowiadając na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Dodatkowo nadmienił, iż ORMO nie była służbą zmilitaryzowaną w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach, zatem działalność w ramach tej organizacji nie może być uznana za działalność kombatancką.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Trafne są ustalenia faktyczne Kierownika Urzędu, poczynione na podstawie akt osobowych skarżącego z b. ZBoWiD-u, iż to skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie 21.02.1946 - 31.12.1947 r. Wynika to przede wszystkim z zaświadczenia Nr [...] z dnia 2.02.1982 r., wystawionego przez Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w R.
Także skarżący w deklaracji członkowskiej ZBoWiD z dnia 15.12.1981 r. podał, iż jako członek Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej w w/w okresie czasu, wielokrotnie brał udział "w zwalczaniu band i reakcyjnego odziemia w rejonie Post. MO Sędziszów i powiatu dębickiego we wsiach Kamionka, Iwierzyce, Wielopole i Rusanka".
Brał też udział jak to określił "w zabezpieczaniu referendum w 1946 r. oraz lokali wyborczych w 1947 r.", jak również ubezpieczał osoby, które przeprowadzały reformę rolną.
Tego rodzaju działalność mieści się w pojęciu "ustanawiania i utrwalania władzy ludowej" o jakim mowa w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 z późn.zm./, nazwanej niżej ustawą kombatancką. Osoby, które uzyskały od ZBoWiD-u uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tego tytułu, nie mogą takich uprawnień zachować, gdyż taka działalność nie jest działalnością kombatancką w rozumieniu art. 1, ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy kombatanckiej.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich, osoba której uprawnienia są weryfikowane może zgłosić zarzut, iż legitymuje się inną działalnością uznaną w ustawie kombatanckiej za działalność kombatancką i taki zarzut powinien być rozpatrzony i rozstrzygnięty w sprawie weryfikacyjnej /zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22.02.2001 r., sygn. akt III RN 77/00-OSNAPiUS Nr 15/2001 r., poz. 475 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4.03.2002 r., sygn. akt OPS 13/01 - ONSA Nr 4/2002 r., poz. 132/.
Taki właśnie zarzut skarżący przedstawił we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w którym przytoczył, że po ucieczce z obozu pracy w Pustkowiu wstąpił do miejscowego oddziału partyzanckiego i uczestniczył w różnych akcjach bojowych tego oddziału. Bliżej tego oddziału nie określił. Notabene wzmiankę na ten temat zamieścił w życiorysie napisanym na potrzeby b. ZBoWiD-u w którym podał, że po ucieczce z obozu pracy ukrywał się w lasach i pomagał organizacji AK w Dostarczaniu żywności i informacji dotyczących dyslokacji wojsk niemieckich. Na przedstawione okoliczności nie przedstawił żadnych dowodów. Drugi zarzut dotyczył pobytu w junackim obozie pracy w Pustkowiu.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kierownik Urzędu stwierdził, że wskazane okoliczności nie mają wpływu na wynik sprawy, bowiem zgodnie z art. 22 ust. 3 ustawy kombatanckiej nowe wnioski o przyznanie uprawnień kombatanckich mogły być składane do końca grudnia 1998 r., zaś wniosek skarżącego został zgłoszony po tej dacie.
Pogląd ten zanegował skarżący /w skardze/ i wyjaśnił, iż powołany przepis dotyczy wyłącznie uczestników walki zbrojnej, którzy dopiero ubiegają się o przyznanie uprawnień kombatanckich, czyli nie może odnosić się do skarżącego. Zaprezentowane stanowisko skarżącego jest zasadne, gdyż termin materialnoprawny z art. 22 ust. 3 ustawy kombatanckiej był zastrzeżony tylko do składania wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich, nie dotyczył natomiast sytuacji, gdy weryfikowany kombatant, który uzyskał uprawnienia kombatanckie, jako "uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" zgłaszał w postępowaniu weryfikacyjnym, prowadzonym także po dniu 31.12.1998 r., iż zachodzą okoliczności uzasadniające po jego stronie tytuł do uprawnień kombatanckich określony w ustawie kombatanckiej /zob. uchwała 7 sędziów NSA z dnia 3.12.2001 r., sygn. akt OPS 11/01 - ONSA Nr 3/2002 r., poz. 100/.
Na marginesie należy nadmienić, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15.04.2003 r., sygn. akt IK 4/02 - OTK-A-2003/4/31 stwierdził, że przepis art. 22 ust. 3 ustawy kombatanckiej jest niezgodny z art. 2 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483/.
Zarzut zgłoszony przez osobę, której dotychczasowe uprawnienia są weryfikowane, iż przysługuje jej inny tytuł wymieniony w ustawie kombatanckiej powinien być udowodniony przez tą osobę, czyli ciężar dowodu spoczywa na osobie weryfikowanej. Skarżący w toku postępowania weryfikacyjnego nie przedstawił dowodów na okoliczność, iż w okresie okupacji niemieckiej pełnił służbę w konkretnym oddziale partyzanckim. Z drugiej strony Kierownik Urzędu w ogóle nie ustosunkował się merytorycznie do tego zarzutu i nie udzielił skarżącemu konkretnej informacji w przedmiocie wykazania zgłoszonego tytułu stosownymi dowodami. Nie odniósł się również do tej kwestii w odpowiedzi na skargę, w której skarżący ponowił przedmiotowy zarzut.
Pouczenie zawarte w piśmie organu z dnia 25.10.2000 r. jest zbyt ogólne i nie było dostosowane do treści przedstawionego przez skarżącego zarzutu. Po drugie pogląd organu, iż zgłoszony zarzut w świetle art. 22 ust. 3 ustawy kombatanckiej jest bezprzedmiotowy był błędny i mógł zdezorientować skarżącego. W takiej sytuacji zdaniem Sądu, organ stosownie do art. 9 k.p.a. w zw. z § 17 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22.09.1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień /Dz.U. Nr 116, poz. 745/, powinien pouczyć skarżącego, iż na skarżącym spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności zawartych w zarzucie i wezwać skarżącego o przedłożenie na tę okoliczność wszelkich posiadanych przezeń dowodów /dokumenty, zeznania świadków, wyjaśnienia skarżącego/. Paragraf 17 zacytowanego wyżej rozporządzenia stanowi, iż w zakresie nie uregulowanym w tym rozporządzeniu stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Przepis § 4 rozporządzenia nie wyklucza zdaniem Sądu stosowania zasady ogólnej przewidzianej w art. 9 k.p.a., w zakresie udzielania stronom w danej sprawie konkretnych informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą chociażby potencjalnie mieć wpływ na prawa i obowiązki stron postępowania. Taka informacja powinna być adekwatna do konkretnej sytuacji procesowej strony. Konkludując Sąd uznał, iż organ naruszył przepisy prawa procesowego /art. 9 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a./ oraz przepis prawa materialnego tj. art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej przez przyjęcie, że przedmiotowy zarzut jest bezprzedmiotowy.
Z przedstawionych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/, nazwanej dalej skrótem p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 Przepisów wprowadzających ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271/, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.
Na podstawie art. 152 p.s.a. Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonywana. W tym miejscu nasuwa się pytanie czy w związku z treścią art. 26 ustawy kombatanckiej, stosowanie art. 152 p.s.a. jest w takiej sprawie obligatoryjne.
Zdaniem Sądu przepis art. 26 ustawy kombatanckiej jest przepisem szczególnym, zatem paremia lex posterior generalis non derogat legi priori speciali przemawia za pierwszeństwem w/w przepisu. Zasygnalizowaną kwestią można także objaśniać na gruncie zbiegu norm i zakładać, iż jest to zbieg kumulatywny i wybór normy należy do Sądu.
Poruszona kwestia de facto w niniejszej sprawie nie ma istotnego znaczenia i została uwypuklona w celu pokazania wątpliwości związanych ze stosowaniem nowego prawa procesowego.
O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł po myśli art. 200 p.s.a. Zasądzone koszty obejmują tylko wpis od skargi w kwocie 10 zł, czyli z uwzględnieniem art. 97 § 2 Przepisów wprowadzających... .
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ pouczy skarżącego, iż na nim spoczywa ciężar dowodu wykazania, iż pełnił służbę w konkretnym oddziale partyzanckim w latach 1939-45 i wezwie go o przedłożenie na tą okoliczność stosownych dowodów. Poza tym organ ustosunkuje się do drugiego zarzutu skarżącego dotyczącego pobytu w junackim obozie pracy w Pustkowiu i rozważy tą kwestię na tle art. 4 ustawy kombatanckiej.