II SA/WR 2779/03

II SA/Wr 2779/03 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2005-11-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-12-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Alojzy Wyszkowski /sprawozdawca/
Małgorzata Masternak-Kubiak /przewodniczący/
Tadeusz Kuczyński
Symbol z opisem
634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne
Kombatanci
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 7; art. 77 par. 1; art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 1997 nr 116 poz 745
par. 5; art. 21 ust. 2 pkt 4
Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędziowie : Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Asesor WSA Alojzy Wyszkowski /sprawozdawca/ Protokolant: Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2005 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, III. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. kwotę 10 (słownie: dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego na rzecz J. S..
Uzasadnienie
Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia [...]r. nr [...]wydaną na podstawie art. 25 ust. 4 oraz ust. 2 pkt 1 lit a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit a ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42 poz. 371 ze zm.) pozbawił J. S. uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZW ZBoWiD we W. decyzją z dnia [...] r. z tytułu działalności w Ruchu Oporu w okresie od [...]r. do [...]r. oraz za udział w walce zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej od [...]r. do [...]r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podał, że J. S. uzyskał uprawnienia kombatanckie na podstawie oświadczeń świadków potwierdzających działalność w AK oraz kopii zaświadczeń stwierdzających służbę w Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa w O.. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kierownik Urzędu podał, że na podstawie zebranego materiału dowodowego ustalono fakt służby J. S. w organach Bezpieczeństwa Publicznego. Potwierdza to zaświadczenie PUBP w O., deklaracja członkowska ZboWiD w pkt 15 od [...]r. do [...]r. funkcjonariusz PUBP w O. W.. jak i sam skarżący w relacji z [...]r.
W odwołaniu od decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych J.S. podniósł, że po upadku Powstania Warszawskiego znalazł się w oddziałach partyzanckich. Po rozwiązaniu oddziału w styczniu [...] r. wrócił do O. W.. Po pewnym czasie został doprowadzony do Radzieckiej Komendy Miasta i podany kilkakrotnym przesłuchaniom, a następnie przekazany do PUBP, gdzie M. C. powiedział "najlepiej jak będziesz u nas pracował". Zatrudniony był w referacie UB Gmina P. (powiat O.), gdzie M. C. był kierownikiem. Dalej podał, że miał wówczas [...]lat i był sam, bez możliwości uzyskania rady od zaufanej bardziej doświadczonej osoby (rodzice od upadku Powstania Warszawskiego przebywali w obozach koncentracyjnych). W początkowym okresie działania referatu nakierowane były przeciwko Niemcom. Powrót ojca z obozu zmienił jego sytuację, ponieważ uznał on, że należy jak najszybciej wycofać się z UB i rozpoczął nieformalne starania, zakończone powodzeniem. W czasie pracy w UB nigdy nie brał udziału w jakichkolwiek działaniach przeciwko społeczeństwu polskiemu i organizacją niepodległościowym.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję o pozbawieniu uprawnień kombatanckich skarżącego. W uzasadnieniu podał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ bezsporny jest fakt zatrudnienia strony w organach Bezpieczeństwa Publicznego. Zgodnie z treścią art. 21 ust. 2 pkt. 4 lit. a cyt. ustawy "uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944-56 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej", w myśl zaś art. 25 ust. 2 pkt. 1 lit. a osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich. W zakresie decyzji podejmowanej w oparciu o przepis 25 ust. 2 pkt. 1 lit. a ustawodawca nie pozostawił żadnej możliwości uznania, bowiem znaczący jest tu tylko i wyłącznie element ze sfery faktu - zatrudnienie w strukturach UB. Bez znaczenia jest przy tym funkcja pełniona w Urzędzie Bezpieczeństwa, bowiem współpraca z organami represji, jakimi był Urząd Bezpieczeństwa Publicznego nastawiony na zwalczanie polskich ruchów niepodległościowych musi być oceniona negatywnie i to bez względu na to o jakie stanowisko lub charakter zatrudnienia w tym chodzi. Sam udział w strukturach tego aparatu stanowi obligatoryjną przesłankę do pozbawienia przyznanych uprawnień kombatanckich.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego z [...]r. skarżący wniósł o umorzenie postępowania administracyjnego lub jego wznowienie, uchylenie decyzji bądź jej sprostowanie (zmiany) w taki sposób aby była zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie :
- ustawy z dnia 2 lipca 1924 r. w przedmiocie pracy młodocianych i kobiet,
- ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego,
- ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny,
- ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego,
- rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień.
W uzasadnieniu skarżący kwestionuje prawną możliwość zastosowania art. 21 ust. 2 pkt 4lit a ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego co do jego osoby.
Powołuje się na okoliczności, które spowodowały, że podjął zatrudnienie w PUBP. Do O. W. wrócił w [...]r. po rozwiązaniu oddziału partyzanckiego Armii Krajowej "[...]", którego był członkiem. Do [...]r. pracował przy niszczeniu niemieckich linii obronnych w rejonie K.. Później pozostawał praktycznie bez środków do życia jedynie utrzymywał się z dorywczych prac. W okresie zatrudnienia w PUBP był sam, ponieważ rodzice byli więzieni w obozach koncentracyjnych.. Od [...]r. poddawano go wielogodzinnym przesłuchaniom przez NKWD, a następnie przez UBP. Przesłuchania te wzbudziły obawę o jego bezpieczeństwo i życie. W tej sytuacji zatrudnienie w PUBP potraktował jako ucieczkę przed dalszymi przesłuchaniami. Nie miał wtedy pojęcia, że zadaniem Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego było represjonowanie polskich organizacji niepodległościowych.. O wydarzeniach tych poinformował Urząd do Spraw Kombatantów dopiero we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...]r. W tym samym piśmie poinformował Urząd również o tym, że jego rodzice byli więzieni w obozach koncentracyjnych. Nie jest więc zgodne z prawdą stwierdzenie użyte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji .(zdanie drugie w tym uzasadnieniu), że: "Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zawiera nowych faktów, które byłyby nieznane Urzędowi (...)".
W okresie od [...]r. do [...]r., kiedy był zatrudniony PBUP w O. W. obowiązywała ustawa z dnia 2 lipca 1924 r. w przedmiocie pracy młodocianych i kobiet. Zgodnie z art. 2 tej ustawy przez cały okres zatrudnienia w PUBP był osobą młodocianą.. Art. 4 tej ustawy stanowił, że zatrudnianie młodocianych jest wzbronione w warunkach w których praca jest szczególnie niebezpieczna lub szkodliwa dla zdrowia oraz przy robotach ciężkich lub niebezpiecznych dla zdrowia, moralności i dobrych obyczajów .
Urząd Bezpieczeństwa naruszył zatem prawo zatrudniając osobę młodocianą do wykonywania czynności niebezpiecznych dla moralności i dobrych obyczajów, gdyż było to ustawowo zabronione, a poza tym bez zgody rodziców, co było wówczas wymogiem zatrudnienia osoby młodocianej
Następnie skarżący zarzucił naruszenie postępowania administracyjnego poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności polegające na dwukrotnym rozpatrywaniu tej samej sprawy przez ten sam organ.
Kolejny zarzut skarżący podniósł, że fakt zatrudnienia służby w organach Bezpieczeństwa Publicznego nie ustalono jednoznacznie, ponieważ okoliczność taką stwierdzają, na podstawie posiadanych dokumentów, właściwe jednostki organizacyjne Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Urzędu Ochrony Państwa, Ministerstwa Sprawiedliwości i Obrony Narodowej.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje ustalenia faktyczne i prawne zawarte w zaskarżonych decyzjach wnosząc o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powołany przepis uzasadnia rozpatrywanie niniejszej skargi przez tutejszy Wojewódzki Sąd Administracyjny.
Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153, poz. 1269/, sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Według art. 1 § 2 powołanej ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Określone w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) podstawy prawne uwzględnienia skargi ograniczone zostały do naruszenia prawa, a zatem kontrolując decyzję administracyjną sąd bada zgodność z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego.
Ustalając stan faktyczny w sprawie organ związany jest zasadami ogólnymi przyjętymi w kodeksie postępowania administracyjnego (art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego), z której wynika obowiązek szczególnie starannego ustalenia stanu faktycznego sprawy. W tym celu obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego). Art. 77 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego nakłada na organ administracyjny obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Realizacja zasady ogólnej prawdy obiektywnej musi znaleźć odbicie w uzasadnieniu faktycznym decyzji. Zgodnie z art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego "Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. (...).
Skargę należy uznać za zasadną. W sprawie będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji naruszono przepisy prawa procesowego. Nie zostały w niej bowiem prawidłowo ustalone przesłanki warunkujące pozbawienia uprawnień kombatanckich (art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego), co w uzasadnieniu decyzji winno znaleźć odzwierciedlenie przez przedstawienie zebranego pełnego materiału dowodowego i jego oceny dla ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego.
Zgodnie z treścią art. 21 ust. 2 pkt. 4 lit. a cyt. ustawy "uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944-56 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej". W związku z tym stosunek prawny między skarżącym a PUBP powinien być oceniony według przepisów ustawy z dnia 2 lipca 1924 r. w przedmiocie pracy młodocianych i kobiet /Dz. U. z 1924 r. Nr 65 poz. 636 ze zm./. J. S. w ciągu całego okresu zatrudnienia był pracownikiem młodocianym /ur. [...]r. w okresie od [...]r. do [...]r. zatrudniony PBUP w O. W./, gdyż zgodnie z art. 2 ustawy do młodocianych zaliczone zostały osoby w wieku od 15 do 18 lat. Umowę o pracę mógł więc zawrzeć jedynie za zgodą przedstawiciela ustawowego. Stosownie bowiem do art. 6 cytowanej ustawy młodocianych przyjmować do pracy wolno było m. in. jeżeli przedstawią świadectwo ukończenia lat 15 i zezwolenie przedstawiciela władzy rodzicielskiej. Kierownik Urzędu zagadnienia tego nie rozważył, czy zawarta umowa o pracę nie jest w stosunku do J. S. pozbawiona skutków prawnych. Zarzuty skarżącego wymagają, aby rozstrzygnąć kwestię stosunku obowiązujących w dacie zawarcia przez strony umowy o pracę przepisów powyższej ustawy. Zawarcie umowy o pracę normowały przepisy powołanej ustawy z 1924 r., a w szczególności art. 5, który zabraniał przyjmowania do pracy "dzieci przed ukończeniem lat 15" oraz art. 6, który uzależniał przyjęcie do pracy młodocianego (powyżej lat 15) między innymi od zezwolenia przedstawiciela ustawowego. Pod rządem więc ustawy z 1924 r. o pracy młodocianych, małoletni nie posiadał pełnej zdolności do czynności prawnych w zakresie umów o pracę dotyczących zatrudnienia w zakładach pracy wymienionych w art. 1 ustawy, który stanowił, że w zakresie pracy młodocianych oraz kobiet zatrudnionych w zakładach pracy przemysłowych, górniczych, hutniczych, w handlu, biurowości, komunikacji i przewozie oraz w innych zakładach pracy, choćby na zysk nieobliczonych, a prowadzonych w sposób przemysłowy, niezależnie od tego czy te zakłady pracy są własnością prywatną, państwową, czy samorządową obowiązują ogólne przepisy z dnia 18 grudnia 1919 r. o czasie pracy w przemyśle i handlu /Dz. U. R. P. 1920 r. Nr 2 poz.7/ uzupełnione przez przepisy niniejszej ustawy.
Kierownik Urzędu ponadto winien uwzględnić reguły zawarte w § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień /Dz. U. Nr 116 poz. 745/ tj., że fakt zatrudnienia, pełnienia służby lub funkcji, o którym mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 ustawy, stwierdzają, na podstawie posiadanych dokumentów, właściwe jednostki (komórki) organizacyjne Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Urzędu Ochrony Państwa, Ministerstwa Sprawiedliwości i Ministerstwa Obrony Narodowej.
Chybiony jest zarzut skarżącego naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego przez Kierownika Urzędu, gdyż przepis szczególny tj. § 8 ust. 1 powołanego rozporządzenia stanowi, że strona może, w ciągu 14 dni od doręczenia decyzji Kierownika Urzędu, złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W tym stanie rzeczy, skoro zostały naruszone przepisy kodeksu postępowania administracyjnego tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, a naruszenia te mogły mieć wpływ na wynik sprawy, z uwagi na istotną dla rozstrzygnięcia kwestię ustalenia podstaw pozbawienia uprawnień kombatanckich.
Na podstawie zatem art. 145 § l pkt l lit. c powołanej ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd orzekł jak w sentencji.
W związku z tym, iż uchylona decyzja z uwagi na jej charakter nadaje się do wykonania sąd uznał w oparciu o art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, że w okresie po wydaniu wyroku a przed jego uprawomocnieniem zaskarżony akt administracyjny nie może być wykonany.
Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 205 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasądza od Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J.S. kwotę 10 /słownie: dziesięć/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.