II SA/WR 2777/03

II SA/Wr 2777/03 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2005-12-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-12-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Alicja Palus
Julia Szczygielska /przewodniczący/
Zygmunt Wiśniewski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
607  Gospodarka mieniem państwowym i komunalnym, w tym gospodarka nieruchomościami nierolnymi
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Julia Szczygielska Sędziowie: Sędzia NSA Zygmunt Wiśniewski (spraw.) Asesor WSA Alicja Palus Protokolant: Patrycja Kikosicka- Jędrzejczak po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi E. i I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] roku Nr [...] w sprawie odmowy nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu I instancji; II. orzeka, że skarżona decyzja nie może być wykonana; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. na rzecz skarżących kwotę 30 (trzydziestu) zł tytułem zwrotu poniesionych kosztów sądowych
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Prezydent Miasta L. odmówił Państwa E. i I. S. nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości gruntowej położonej w obrębie 8 miasta L., oznaczonej numerem, geodezyjnym [...] o powierzchni 718m , dla której w Sądzie Rejonowym w L., w Wydziale Ksiąg Wieczystych prowadzona jest księga wieczysta nr [...], stanowiącej własność Gminy Miejskiej L. na rzecz jej użytkowników wieczystych, tj. E. i I. S.,
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że Państwo S. stali się użytkownikami wieczystymi na podstawie umowy użytkowania wieczystego Rep. A nr [...] z dnia [...]r, zaś przedmiotowa nieruchomość została zabudowana zgodnie z przeznaczeniem określonym w umowie tj. budynkiem mieszkalnym i zakładem usługowym, jednakże z uwagi na fakt, iż nieruchomość zabudowana jest na inne cele niż wymienione w art, 1 ust, 1 ustawy z dnia 26 lipca 200Ir. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości ( Dz. U. z 2001r., Nr 113, poz. 1209 ze zm.), tj. również usługowe, brak jest podstaw prawnych do orzeczenia o nieodpłatnym nabyciu prawa własności przedmiotowej nieruchomości gruntowej na rzecz wnioskodawców.
Od powyższej decyzji Państwo S. wnieśli odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., podnosząc, iż nie zgadzają się z decyzją organu I instancji, albowiem w ich ocenie organ dokonał zawężającej interpretacji przepisów ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości stwierdzając, iż nabycie z mocy powołanej ustawy dotyczy tylko nieruchomości zabudowanych wyłącznie na cele mieszkaniowe, W ocenie odwołujących się wolą ustawodawcy było dopuszczenie możliwości uwłaszczenia, jeśli na jednej działce wyodrębnionej
1
Sygn, akt II SA/Wr 2777/03
geodezyjnie i dla której prowadzona jest jedna księga wieczysta, obok domu mieszkalnego znajduje się również zakład usługowy.
Decyzją z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium wskazało na spełnienie przez Państwa S. jednej z przesłanek nabycia nieruchomości, a mianowicie przysługiwanie odwołującym się prawa użytkowania wieczystego w dwóch wymaganych przez ustawę datach, jednakże podzieliło pogląd organu I instancji, że charakter zabudowy spornej nieruchomości - mieszkalno-usługowy - nie wypełnia wymogu przepisu art. 1 ust, 1 ww. ustawy odnoszącego się do jednorodnego charakteru zabudowy.
W skardze wniesionej do wówczas Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu przez E. i I. S. skarżący podnieśli, iż nie zgadzają się z argumentacją obu organów i ponownie podnieśli, że w ich ocenie wolą ustawodawcy było uwłaszczenie także tych nieruchomości, na których obok zabudowy w celu mieszkalnym znajduje się także zakład usługowy. Ponadto na poparcie swojej argumentacji do skargi dołączono artykuł prof. Adama Bieli - jednego z autorów ustawy uwłaszczeniowej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podzielając argumentację organów I i II instancji, a nadto dodał, iż po nowelizacji "wprowadzonej art. 15 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego - ustawa z dnia 26 lipca 200Ir. nie określa, iż nabycie nieruchomości przez użytkowników wieczystych następuje w sposób nieodpłatny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu
2
Sygn. akt II SA/Wr 2777/03
Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r, i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Wyjaśniając przesłanki podjętego rozstrzygnięcia wskazać należy, że sądowa kontrola decyzji administracyjnych polega na badaniu ich zgodności z prawem, a więc zgodności z normami prawa materialnego, jak i przepisami prawa procesowego.
Mając na względzie wskazane powyżej kryterium legalności Wojewódzki Sąd Administracyjny po poddaniu ocenie ustalonych w sprawie w toku postępowania okoliczności faktycznych i istniejących wówczas okoliczności prawnych stwierdził, że przedmiotowa skarga zasługuje na uwzględnienie, a co się z tym wiąże konieczność zastosowania w sprawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Materialnoprawną podstawę orzekania w rozpoznawanej sprawie -prawidłowo przyjętą przez organy orzekające w administracyjnym postępowaniu instancyjnym - stanowią przepisy ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania w sposób ostateczny, a zatem z uwzględnieniem zmian wprowadzonych ustawą z dnia 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 64, poz. 592). Regulacja ta traktowana jako kolejna prawna możliwość przeprowadzenia pewnego rodzaju transformacji prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, ustaliła odrębne - w stosunku do ustawy z dnia 4 września 1997r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności - kryteria warunkujące dokonanie uwłaszczenia.
3
Sygn. akt II SA/Wr 2777/03
Zgodnie z powoływanym przez organy jako podstawa prawna rozstrzygnięcia przepisem art. i ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości "osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990r, oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja, o której mowa w ust. 3 stała się ostateczna". Przy czym wymagana jest także tożsamość osób uwzględnionych z tym przepisie, co oznacza - jak prawidłowo wskazały to organy orzekające, że te same osoby musiały być użytkownikami wieczystymi nieruchomości w obu wskazanych datach.
W niniejszej sprawie bezsporne jest, że Państwo E. i I. S. warunek ten spełniają, co potwierdzono w uzasadnieniu zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Nie budzi również wątpliwości, że nieruchomość, pozostająca w ich użytkowaniu wieczystym była w obu datach zabudowana budynkiem mieszkalnym i budynkiem zakładu usługowego, przy czym budynki te są posadowione na jednej wyodrębnionej geodezyjnie działce, a dla nieruchomości skarżących prowadzona jest jedna księga wieczysta nr [...]. Z przepisu art. 1 omawianej ustawy wynika, że jej zakresem przedmiotowym objęte są nieruchomości zabudowane na cele mieszkaniowe (oraz stanowiące nieruchomości rolne), a miarodajnym dla oceny czy ten warunek został spełniony jest stan istniejący w dniu wejścia w życie ustawy, czyli w dniu 24 października 200Ir, Wobec braku w ustawie o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, definicji pojęcia nieruchomości zabudowanej na cele mieszkaniowe, można odwołać się w tym zakresie do określeń zawartych w ustawie o gospodarce nieruchomościami i przyjąć według jej art. 62 ust, 3, że wystarczające jest, aby w dniu wejścia w życie ustawy na gruncie pozostającym
4
Sygn. akt II SA/Wr 2777/03
w użytkowaniu wieczystym wybudowany był budynek mieszkalny w stanie surowym zamkniętym.
Podobnie ustawodawca potraktował pojęcie nieruchomości rolnych, nie wskazując jak należy je rozumieć, co uprawnia do pomocniczego stosowania przepisu art. 46 kodeksu cywilnego.
W rozpatrywanej sprawie istotne dla rozstrzygnięcia było rozważenie, czy dopuszczalne jest pozytywne orzeczenie w sprawie nabycia prawa własności nieruchomości pozostającej w użytkowaniu wieczystym, zabudowanej na cele mieszkaniowo-usługowe. W ocenie Sądu stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji wobec powyższej kwestii nie zasługuje na akceptację, a jego radykalizm nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących w dacie orzekania przepisach prawa. Zdaniem Sądu jako nadinterpretację ocenić należy przyjęcie przez organy I i II instancji, że warunek ustalony w art. i ust. 1 ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, dotyczący zabudowania nieruchomości gruntowej, będącej przedmiotem użytkowania wieczystego, na cele mieszkaniowe jest zachowany tylko wówczas, gdy zabudowa taka ma charakter wyłączny, co eliminuje możliwość nabycia w trybie tej ustawy prawa własności nieruchomości, której zabudowa ma charakter mieszany, np. — jak w rozpoznawanym przypadku mieszkaniowo-usługowy. Do takiego sposobu rozumienia i stosowania przepisu art, 1 ust. 1 omawianej ustawy - w ocenie Sądu - nie upoważnia ani jego treść literalna, ani uzyskana przy zastosowaniu wykładni logicznej i funkcjonalnej. Nie można uznać, że wolą ustawodawcy było takie ograniczenie zakresu przedmiotowego omawianej ustawy, skoro brak jest w treści przepisu określeń, które zgodnie z regułami gramatycznymi i językowymi pozwoliłoby w sposób nie budzący wątpliwości na taką interpretację. Wobec braku oczywistości omawianego przepisu nieuprawnione jest stwierdzenie, że z przywileju przyznanego ustawą o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, mogą skorzystać
5
Sygn, akt II SA/Wr 2777/03
użytkownicy wieczyści nieruchomości zabudowanej wyłącznie na cele mieszkaniowe.
Za takim rozumieniem sformułowania "nieruchomość zabudowana na cele mieszkaniowe" opowiedział się także twórca ustawy uwłaszczeniowej prof. dr łiab. Adam Biela w swoim wykładzie (prezentowanym na jego stronie internetowej), w którym czytamy, iż działka będzie podlegała nieodpłatnemu uwłaszczeniu, jeśli spełniony jest warunek nabycia prawa użytkowania wieczystego przed 27 maja 1990r., a obok domu mieszkalnego znajduje się pomieszczenie lub teren służący prowadzeniu działalności gospodarczej albo też garaż. Pogląd taki jest także zawarty w złożonym do akt sprawy przez skarżących artykule, w którego treści prof. Biela stwierdza, że ,jeśli na jednej działce, wyodrębnionej geodezyjnie, obok domu mieszkalnego lub w jego pobliżu zbudowany jest np. zakład rzemieślniczy, usługowy czy sklep będący własnością użytkownika wieczystego działki - może ona w całości stanowić przedmiot uwłaszczenia na mocy przepisów omawianej ustawy" (Nasz Dziennik z dnia 18 lipca 2003r., s. 10).
Z wyżej wskazaną interpretacją przedmiotu uwłaszczenia zgadza się również tutejszy Sąd, co jest prezentowane w jego orzecznictwie (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 lutego 2005r., sygn, akt II SA/Wr 1776/02; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 26 kwietnia 2005r., sygn. akt II SA/Wr 2607/02; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 9 września 2005 r., sygn. akt II SA/Wr 204/05).
W ocenie Sądu wymagany ustawowo warunek jest spełniony wówczas, gdy nieruchomość będąca w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych tożsamych w dwóch wskazanych w ustawie datach jest zabudowana na cel mieszkaniowy i cel ten jest realizowany tzn. istniejąca zabudowa o takim charakterze jest aktualnie wykorzystywana na cel mieszkaniowy, a towarzysząca jej równocześnie zabudowa o innym przeznaczeniu nie pozbawia użytkownika wieczystego prawa do nabycia prawa
6
Sygn. akt II SA/Wr 2777/03
własności takiej nieruchomości, bowiem nie eliminuje zabudowy na cel mieszkaniowy. W przypadku wątpliwości organu ustalenia rzeczywistego charakteru przedmiotowego gruntu powinno się dokonywać z uwzględnieniem zapisów planu zagospodarowania przestrzennego, obowiązującego przy wydawaniu decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu dla zrealizowanej na takiej nieruchomości inwestycji, zaś w przypadku braku planu ustaleń tych należy dokonać w oparciu o treść decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Pomocne w ustaleniu powyższej kwestii mogą być również dane pochodzące z ewidencji gruntów i budynków, prowadzonej zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 maja 1989r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz.t). z 2000r. Nr 100, poz. 1086 ze zim).
Również pogląd organu II instancji wyrażony w odpowiedzi na skargę, a stwierdzający, iż po nowelizacji ustawy "uwłaszczeniowej" w jej treści nie określa się, że nabycie nieruchomości przez użytkowników następuje w sposób nieodpłatny Sąd uznał jako nietrafny. Znowelizowana wersja ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości ustala, że wszystkie opłaty związane z uwłaszczeniem, a są to zarówno koszty pomiarów i opracowań geodezyjnych, jak i koszty opłaty sądowej z tytułu założenia i wpisu do księgi wieczystej prawa własności - ponosi Skarb Państwa. Sarna decyzja uwłaszczeniowa nie jest związana z żadnymi opłatami, a więc uwłaszczenie nieruchomościami na mocy ustawy z dnia 26 lipca 2001r. jest nieodpłatne zarówno przed jej nowelizacją, jak i obecnie.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ odwoławczy winien rozważyć, czy zakresem "uwłaszczenia" na podstawie przedmiotowej ustawy są tylko nieruchomości na których znajduje się wyłącznie zabudowa mieszkaniowa. Należy uwzględnić fakt, iż ustawa stanowi o nieruchomościach "zabudowanych na cele mieszkaniowe". W tym kontekście należy zważyć, iż zabudowa o charakterze mieszanym np. jak to ma miejsce w rozpatrywanej sprawie - mieszkaniewo-usługowa - również służy dla realizacji celu
7
Sygn, akt II SA/Wr 2777/03
mieszkaniowego, Nie bez znaczenia jest także intencja ustawodawcy, zmierzająca do znoszenia instytucji prawa wieczystego użytkowania, jako pozostałości poprzedniego ustroju społeczno-gospodarczego.
Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdzając, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a powoływanej wcześniej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.
Orzeczenie o kosztach znajduje swoje uzasadnienie w art. 200 ustawy, nadto Sąd orzekł o wstrzymaniu wykonania aktu, na podstawie art. 152 upsa.
Ze wskazanych względów należało orzec jak na wstępie.
8