II SA/WR 2607/02

II SA/Wr 2607/02 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2005-04-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2002-11-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Alicja Palus
Andrzej Cisek /przewodniczący sprawozdawca/
Mieczysław Górkiewicz
Symbol z opisem
607  Gospodarka mieniem państwowym i komunalnym, w tym gospodarka nieruchomościami nierolnymi
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Sygnatura akt II SA/Wr 2607/02 [pic] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 kwietnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Cisek-sprawozdawca Sędziowie: Sędzia WSA Mieczysław Górkiewicz Asesor WSA Alicja Palus Protokolant Katarzyna Grott po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi W. i R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...]r. NR [...] w przedmiocie odmowy nabycia na własność nieruchomości gruntowej, położonej w G. , nr działki [...], obręb C.; I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. orzeka, że decyzja wymieniona w punkcie I nie podlega wykonaniu; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. na rzecz W. i R. M. kwotę 10 zł (słownie: dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym
Uzasadnienie
Sygnatura akt II SA/Wr 2607/02
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia [...]r. (nr [...]) Przewodniczący Zarządu Gminy Miejskiej G. odmówił nabycia prawa własności nieruchomości gruntowej, położonej w G.przy ul. G. [...] (działka nr [...], obr. [...] "C.") o powierzchni [...] m2 przez W. i R. M..
Organ ten stwierdził, iż zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości przysługuje osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy (24 października 2001 r.) użytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 195 Ir. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340 z późn. zm.), zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne. Ponadto organ stwierdził, że wnioskowana o nabycie nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste aktem notarialnym - umową użytkowania wieczystego (Rep. A nr [...]) z dnia [...]r., co zostało wpisane do księgi wieczystej Kw [...] dnia [...] r., z przeznaczeniem pod budowę domu mieszkalnego i zakładu usługowego i taki też obiekt na przedmiotowym gruncie został zrealizowany.
W wyniku rozpatrzenia odwołania W. i R. M. - Kolegium decyzją z dnia [...] r. (nr [...]) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. i R. M. zarzucamy powyższej decyzji naruszenie prawa materialnego tj. art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.) przez błędną jego wykładnię , a mianowicie Samorządowe Kolegium Odwoławcze poparło interpretację organu I instancji w zakresie rozumienia treści art. 1 ust. 1 przywołanej ustawy.
Sygnatura akt II SA/Wr 2607/02
Zarówno organ I instancji, jak też organ odwoławczy uznały, że uprawnienie do nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości w trybie tej ustawy wymagane jest, aby nieruchomość była stricte nieruchomością mieszkalną. W ocenie skarżących ustawodawca wcale nie zawęził kręgu osób uprawnionych do skorzystania z dobrodziejstwa tej ustawy tylko do użytkowników wieczystych takich nieruchomości. Skarżący jako właściciele nieruchomości o charakterze mieszanym mieszkalno - handlowym winni również z dobrodziejstwa tej ustawy skorzystać. Brak jest bowiem w cytowanej ustawie określenia "wyłącznie na cele mieszkaniowe". Skarżący wskazują, że należąca do nich nieruchomość w znacznej części ma charakter mieszkalny. Stosowanie przez organy obu instancji interpretacji językowej nie znajduje uzasadnienia. Byłoby to krzywdzące dla takich użytkowników wieczystych jak skarżący, albowiem pozbawiałoby to ich uprawnień płynących z tejże ustawy, choćby w części mieszkalnej.
Wnosząc skargę opartą na zarzutach wskazanych powyżej skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i poprzedzającej ją decyzji Przewodniczącego Zarządu Gminy Miejskiej G. i przyznanie im prawa nabycia w odniesieniu do prawa własności nieruchomości gruntowej będącej obecnie w użytkowaniu wieczystym skarżących.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wskazało w szczególności, iż przepisy wymienionej na wstępie ustawy w art. 1 określają między innymi jej zakres przedmiotowy stanowiąc, iż osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 195 Ir. o ochronie o uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych:
- zabudowanych na cele mieszkaniowe,
- stanowiących nieruchomości rolne
przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycia prawa własności tych nieruchomości.
Przedmiotowym zakresem ustawy są objęte zatem tylko dwa rodzaje jednorodnych nieruchomości tj. nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe i nieruchomości rolnych.
Sygnatura akt II SA/Wr 2607/02
W przypadku skarżących nieruchomość gruntowa pozostająca w ich użytkowaniu wieczystym ma charakter mieszany tj. mieszkaniowo-handlowy.
Znajdujące się w aktach sprawy "Potwierdzenie przyjęcia zgłoszenia użytkowania obiektu budowlanego" z dnia [...]r. dokładnie obrazuje sposób zabudowy gruntów działki nr [...] stwierdzając, iż jest to "część mieszkalna nad pawilonem handlowym"
Taki sposób zabudowy w konfrontacji z treścią przepisu art. 1 ust. 1 ustawy, w części odnoszącej się do charakteru zabudowy ("zabudowanych na cele mieszkaniowe") skutkował odmową nieodpłatnego nabycia własności przedmiotowej działki.
W ocenie Kolegium przyjęcie wykładni rozszerzającej przepisu art. 1 ust. 1 ustawy w sposób zaprezentowany przez skarżących nie może mieć miejsca w sytuacji, gdy charakter zabudowy gruntów pozostających w użytkowaniu wieczystym został przez ustawodawcę precyzyjnie zdefiniowany.
Biorąc powyższe pod uwagę Kolegium wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do dyspozycji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W sprawach tych stosuje się jedynie dotychczasowe przepisy o wpisie i innych kosztach sądowych (art. 97 § 2).
Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar
sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek
samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod
Sygnatura akt II SA/Wr 2607/02
względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy).
Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje w szczególności orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), a także na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego.
Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Z kolei art. 147 § 1 przywoływanej wyżej ustawy procesowej upoważnia Sąd, który uwzględnia skargę na uchwałę lub akt, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeśli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.
Dokonując oceny zakwestionowanej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. Sąd uznał, iż została ona wydana z rażącym naruszeniem przepisów proceduralnych jak również przepisów materialnoprawnych.
Należy zważyć, iż z dniem 24 października 2001r. weszła w życie ustawa o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (zwana dalej ustawą lipcową). Jest to kolejna ustawa próbująca "uwłaszczyć" użytkowników wieczystych i doprowadzić do przekształcenia tego prawa w prawo własności. Jak już wspomniano wyżej jest to kontynuacja pewnego procesu, zapoczątkowanego ustawą z dnia 4 września 1997r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (tekst jednolity: Dz.U. z 2001r., nr 120, poz. 1299– zwana dalej ustawą wrześniową) i zmierzającego do swoistej transformacji tego prawa rzeczowego w prawo własności i co istotne – niezależnie od woli właściciela (jednostki samorządu terytorialnego lub Skarbu
Sygnatura akt II SA/Wr 2607/02
Państwa). Owo przekształcenie dokonuje się bowiem w trybie administracyjnym i po spełnieniu przesłanek ustawowych organ administracji publicznej jest obowiązany do wydania stosownej decyzji przekształceniowej.
Podstawowe znaczenie dla stosowania ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości ma rozstrzygnięcie kwestii jej zakresu przedmiotowego, podmiotowego oraz stosunku do ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności. Chodzi w istocie o interpretację zapisu zawartego w przepisie art. 1 ust 1 tej ustawy, który stanowi, że osobom fizycznym, będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstwa chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. Nr 46, poz. 340 ze zm.) zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa użytkowania wieczystego.
Przepis ten jest sformułowany (podobnie jak i cała ustawa) mało czytelnie i na pierwszy rzut oka może sugerować, iż ma on zastosowanie tylko do osób, które w trybie wskazanego wyżej dekretu z 1951 r. uzyskały nieruchomości w użytkowanie wieczyste. Taka interpretacja obciążona byłaby zasadniczym błędem, albowiem w dniu wejścia w życie wspomnianego dekretu (to jest w dniu 7 września 1951 r.) nie była znana prawu polskiemu instytucja użytkowania wieczystego. Prawo użytkowania wieczystego wprowadzone zostało do naszego ustawodawstwa dopiero w 1961 r., po wejściu w życie ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarowaniu terenami w miastach i osiedlach ( tekst jedn. Dz.U. z 1969r., nr 22, poz. 159 ze zm.). Przed tą datą były znane różne formy czasowego władania nieruchomościami, zbliżone swą treścią do użytkowania wieczystego, takie jak własność czasowa, dzierżawa wieczysta czy prawo zabudowy - ale nie użytkowanie wieczyste.
Sformułowanie przytaczanego rozstrzygnięcia ustawowego może sugerować, że ustawodawca chciał ograniczyć jej stosowanie tylko do osób, które są użytkownikami wieczystymi nieruchomości wymienionych w dekrecie - to jest gospodarstw
Sygnatura akt II SA/Wr 2607/02
rolnych, nadanych w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych (art. 1 dekretu). Taka interpretacja również jest wadliwa. Wspomniany
dekret przewidywał bowiem w przepisie art. 2 ust. 1, że osoby, które posiadają gospodarstwa rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie niniejszego dekretu nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. Zasada powyższa odnosi się również do działek gruntowych (art. 13 ust. 1 dekretu).
Skoro wymienione wyżej osoby nabywały własność wskazanych w dekrecie nieruchomości to także ich ewentualni następcy prawni (spadkobiercy albo nabywający je w trybie umownym) byli również ich właścicielami. Tylko zupełnie wyjątkowo, w przypadku śmierci osadnika, który nie miał spadkobierców testamentowych ani ustawowych, takie gospodarstwa mógłby odziedziczyć ex lege Skarb Państwa i potem na takich nieruchomościach (ale po 1961 r.) mogło zostać ustanowione użytkowanie wieczyste, pod warunkiem wszakże, iż grunty te znajdowały się na terenach miast i osiedli, przeznaczonych na cele urbanizacyjne, bo tylko na takich gruntach prawo użytkowania wieczyste mogło być wówczas ustanawiane.
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania należy uznać, iż odwołanie się w przepisie art.1 ustawy lipcowej do wspomnianego dekretu miało jedynie na celu wskazanie zasięgu terytorialnego, na jakim ustawa ta ma zastosowanie, co zresztą (aczkolwiek może niezbyt jasno) wynika z przytaczanego zapisu ustawowego. Zważyć bowiem należy, iż przepis ten wskazuje, ze ustawa ma zastosowanie do osób fizycznych, będących w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. A więc ustawodawca nie odwołuje się do nieruchomości (jako kategorii rzeczy), będących przedmiotem regulacji owego dekretu, ale do obszaru Państwa Polskiego, do którego dekret ten ma zastosowanie i tym samym do nieruchomości na tych terenach położonych, o ile są one w użytkowaniu wieczystym osób, wymienionych w przepisie art. 1 analizowanej ustawy.
Sygnatura akt II SA/Wr 2607/02
Oznacza to w konsekwencji, iż "uwłaszczeniu" przewidzianemu w tej ustawie podlegają wszystkie osoby fizyczne, będące w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r., zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne. Dekret ten swym działaniem obejmuje Ziemie Odzyskane, ale również (na mocy art. 13 ust. 2 dekretu) obszar b. Wolnego Miasta Gdańska i użytkownicy wieczyści nieruchomości położonych na tych obszarach korzystają z "uwłaszczenia", o ile spełniają pozostałe warunki określone w art. 1 powołanej na wstępie ustawy. W tym kontekście bezprzedmiotowym jest rozważanie, czy użytkownik wieczysty ubiegający się o "uwłaszczenie" w trybie omawianej ustawy, ma status osadnika, czy też nie.
Kolejną kwestą, powstała na tle wykładni przepisu art. 1 ustawy jest zagadnienie kręgu podmiotowego osób uprawnionych do domagania się przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (określanego w ustawie mianem "nabycia własności"). Zgodnie z ust. 1 tegoż przepisu uprawnienie to (nazwane zresztą "roszczeniem", choć określenie to jest zarezerwowane dla specyficznej postaci praw podmiotowych cywilnych) przysługuje osobom fizycznym, będącym w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi. Obie przesłanki (odnoszące się do czasu trwania użytkowania wieczystego) muszą być spełnione łącznie. Oznacza to, iż z uprawnienia przewidzianego tą ustawą do przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności korzystają tylko osoby fizyczne (a więc nie osoby prawne) i to pod warunkiem, iż w dniu 26 maja 1990 r. (data nabycia przez gminy, ex lege, mienia komunalnego) były użytkownikami wieczystym i są nimi w dniu wejścia w życie ustawy, to jest w dniu 24 października 2001 r. Musi być przy tym zachowana tożsamość tych osób, to znaczy ta sama osoba uzyskała najpóźniej w dniu 26 maja 1990 r. status użytkownika wieczystego i ta sama osoba jest nim nadal w dniu 24 października 2001 r. Konsekwencją takiego sposobu rozumienia powyższego zapisu ustawowego musi być odpowiednia interpretacja zwrotu jakim posługuje się ustawodawca w ust. 2 art. 1 ustawy. Przepis ten bowiem przewiduje legitymację do wystąpienie z wnioskiem o nabycie własności także do następców
Sygnatura akt II SA/Wr 2607/02
prawnych osób o których mowa w ustępie 1 tegoż przepisu. W związku z tym, co stwierdzono wyżej, owym następcą prawnym będzie tylko ta osoba fizyczna, która nabyła prawo użytkowania wieczystego, od osób które kwalifikowały się w świetle art. 1 ust. 1 ustawy lipcowej do wystąpienia o przekształcenie, po dniu 24 października 2001 r. Warunkiem wszakże skorzystania z ustawowego uprawnienia do przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności przez wskazanych wyżej następców prawnych, jest złożenie przez nich wniosku w terminie roku od dnia wejścia w życie ustawy lipcowej, czyli do dnia 22 października 2002 r.
Pozostaje jeszcze wyjaśnienie kwestii, związanej z odpowiedzią na pytanie, kogo miał na myśli ustawodawca posługując się w przepisie art. 1 ust. 2 ustawy zwrotem "następca prawny". Nie ma istotnych powodów, aby zwrot ten interpretować odmiennie od tego w jaki się go ujmuje w prawie cywilnym. Następstwo prawne oznacza tu wszelkie sposoby pochodnego nabycia prawa podmiotowego (tu – użytkowania wieczystego). Chodzi tu więc zarówno o wszelkie umowy, prowadzące do przeniesienia użytkowania wieczystego (np. sprzedaż, zamiana czy darowizna), ale również przejście tego prawa na skutek sukcesji generalnej w drodze spadkobrania.
Dla oceny, kiedy dana osoba nabyła status użytkownika wieczystego istotne jest wskazanie jeszcze jednej kwestii. Zgodnie z przepisem art. 27 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2000 r., nr 46, poz. 543 ze zm.) oddanie nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste i przeniesienie tego prawa w drodze umowy wymaga wpisu do księgi wieczystej (tzw. wpis konstytutywny). Oznacza to, iż do powstania użytkowania wieczystego oraz jego umownego przeniesienia nie wystarcza zachowanie formy aktu notarialnego, konieczne jest nadto dokonanie wpisu do księgi wieczystej. Data dokonania takiego wpisu jest datą powstania (lub przeniesienia w drodze umowy) prawa użytkowania wieczystego. Należy przy tym mieć na względzie przepis art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. z 2001r., nr 124, poz. 1361) zgodnie z którym wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu, a w wypadku wszczęcia postępowania z urzędu – od chwili wszczęcia tego postępowania.
Sygnatura akt II SA/Wr 2607/02
Nieco odmiennie wygląda sytuacja w przypadku nabycia użytkowania wieczystego w trybie dziedziczenia. Zgodnie z ogólnymi regułami prawa spadkowego, spadek (a więc także użytkowanie wieczyste, jeśli wchodzi ono w skład spadku po danej osobie) nabywa się z chwilą otwarcia spadku, a więc z chwilą śmierci spadkodawcy. Nabycie to następuje z mocy prawa i spadkobierca (czy to ustawowy, czy testamentowy) nie musi dokonywać żadnych czynności, aby stan ten potwierdzić. Może oczywiście swój status spadkobiercy zmodyfikować poprzez przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza i tym samym ograniczyć swoją odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do tzw. stanu czynnego spadku. W skrajnym przypadku może też spadek odrzucić, ale wtedy traci status spadkobiercy i jest traktowany, jakby nie dożył otwarcia spadku. Jeżeli dana osoba jednak spadku nie odrzuci (czyli zachowuje status spadkobiercy) to należy podkreślić, iż jedynym dowodem, w stosunku do osób trzecich, które nie roszczą sobie praw do spadku, że jest ona spadkobiercą jest postanowienie sądowe o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 1027 k.c). Zasada ta ma zastosowanie w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w związku z wnioskiem o nabycie prawa własności. Jeżeli dana osoba powołuje się na następstwo prawne będące wynikiem dziedziczenia musi przedstawić takie postanowienie sądu. Organ administracji publicznej winien wezwać taką osobę do przedłożenia takiego postanowienia a jeżeli wnioskodawca takiego orzeczenia nie przedstawi, bo jeszcze nie wystąpił o nie do sądu – zawiesić z urzędu postępowanie w trybie art. 97 § 1 pkt. 4 k.p.a. a następnie wezwać wnioskodawcę do wystąpienia ze stosownym wnioskiem do sądu (art. 100 k.p.a.). Należy wszakże jeszcze raz podkreślić, iż powyższy wymóg formalny nie przekreśla faktu, iż nabycie spadku (a tym samym wszelkich praw majątkowych wchodzących w skład spadku, w tym prawa użytkowania wieczystego) następuje z chwilą otwarcia spadku, czyli z chwilą śmierci spadkodawcy.
Rozważając kwestie podmiotowe związane z powyższą ustawa nie sposób pominąć faktu, że mają one odpowiednie zastosowanie również do współużytkowników wieczystych. Teoretycznie możemy mieć do czynienia z dwoma (analogicznie jak przy współwłasności) rodzajami współużytkowania wieczystego: w częściach ułamkowych oraz współużytkowaniem łącznym. Rzadziej wystąpi ta druga postać współużytkowania wieczystego, aczkolwiek możemy mieć z nią do
Sygnatura akt II SA/Wr 2607/02
czynienia np. wtedy, gdy użytkowanie wieczyste wchodzi w skład majątku dorobkowego małżonków (przy małżeńskiej wspólności ustawowej), czy w przypadku spółki cywilnej. W takim przypadku warunkiem skutecznego złożenia wniosku o przekształcenie współużytkowania wieczystego we współwłasność byłoby łączne wieczystego w częściach ułamkowych. Wtedy także warunkiem skutecznego złożenia wniosku o przekształcenie współużytkowania wieczystego we własność jest to aby wniosek złożyli wszyscy współużytkownicy wieczyści. W przypadku braku takiej zgody za niedopuszczalne należałoby uznać odpowiednie sięganie do przepisu art. 199 k.c. i uzyskiwanie zastępczej zgody współużytkowników wieczystych na drodze sądowej. Taką możliwość przewidział co prawda ustawodawca w przepisie art. 1 ust. 5 ustawy z 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności, ale tylko w odniesieniu do współużytkowania wieczystego związanego z odrębną własnością lokalu. Regulacja przewidziana w tym przepisie ma wszakże charakter wyjątkowy i dlatego też nie może być per analogiam stosowana do innych rozwiązań normatywnych.
W omawianym powyżej kontekście istotna jest, dla rozstrzygnięcia sprawy rozpoznawanej przez Sąd, kwestia określonego przeznaczenia danej nieruchomości, jako warunku domagania się nabycia własności przez jej użytkownika wieczystego.
Przedmiotowym zakresem omawianej ustawy są nieruchomości zabudowane na cele mieszkaniowe oraz stanowiące nieruchomości rolne. Miarodajnym dla oceny, czy którykolwiek z tych warunków został spełniony jest wejścia w życie ustawy, czyli 24 października 2001 r.
Ustawodawca nie wskazuje co należy rozumieć pod pojęciem, zabudowania na cele mieszkaniowe. Pomocniczo można więc sięgnąć do przepisu art. 62 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami i uznać za zakończenie zabudowy wybudowanie budynku mieszkalnego w stanie surowym zamkniętym.
W rozpatrywanej sprawie istotnym dla prawidłowego rozstrzygnięcia było ustalenie charakteru przedmiotowego gruntu w sytuacji, gdy mamy do czynienia z zabudową charakterze mieszanym – to jest mieszkaniowo-handlową.
Warunkiem poprawnego rozstrzygnięcia tej kwestii była przeprowadzenie wszechstronnego postępowania wyjaśniającego mającego na celu ustalenia rzeczywistego charakteru przedmiotowej nieruchomości. Podstawą do takich ustaleń
Sygnatura akt II SA/Wr 2607/02
powinny być zapisy planu zagospodarowania przestrzennego jak również dane z ewidencji gruntów i budynków.
Zgodnie z przepisem art. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym (tj. Dz.U. z 1999 r., nr 15, poz. 139 ze zm.) ustalenie przeznaczenia i zasad zagospodarowania terenu dokonywane jest w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego z zachowaniem warunków określonych w ustawach. W przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, z zastrzeżeniem art. 13 ust. 1, określenie przeznaczenia i ustalenie warunków zagospodarowania terenu następuje w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, wydanej na podstawie obowiązujących ustaw.
Z kolei zgodnie z przepisem art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (tj. Dz.U. z 2000 r., nr 100, poz. 1086 ze zm.) ewidencja gruntów i budynków obejmuje informacje dotyczące:
1) gruntów - ich położenia, granic, powierzchni, rodzajów użytków gruntowych oraz ich klas gleboznawczych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów, jeżeli zostały założone dla nieruchomości, w skład której wchodzą grunty,
2) budynków - ich położenia, przeznaczenia, funkcji użytkowych i ogólnych danych technicznych,
3) lokali - ich położenia, funkcji użytkowych oraz powierzchni użytkowej.
Organy administracji publicznej, wbrew dyspozycji art. 7 i 77 KPA nie sięgnęły do takich materiałów dowodowych, co umożliwiłoby im ustalenie charakteru zabudowy znajdującej się na przedmiotowych gruntach. Ograniczyły się jedynie do "potwierdzenia przyjęcia zgłoszenia użytkowania obiektu budowlanego" z 7 maja 1981 r., którego treść nie rozstrzyga jednoznacznie charakteru znajdującego się na wskazanym gruncie. Owo zgłoszenie dotyczy bowiem jedynie części budynku określonego jako "sklep handlowy branży – gospodarstwo domowe" i określa stan na dzień zgłoszenia – to jest na dzień 1981 r. Kwestii tej nie rozstrzygało kolejne "Potwierdzenie zgłoszenia użytkowania obiektu budowlanego" z 17 stycznia 1986 r. dotyczące części mieszkalnej nad pawilonem handlowym. Jak wskazywano wyżej miarodajnym dla oceny charakteru zabudowy jest dzień wejścia w życie
Sygnatura akt II SA/Wr 2607/02
powoływanej ustawy, czyli 24 października 2001 r., natomiast powyższe zgłoszenia zostały dokonane przed powyższą datą.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ odwoławczy, poza uzupełnieniem postępowania dowodowego we wskazanym wyżej zakresie, winien rozważyć, czy zakresem "uwłaszczenia" na podstawie przedmiotowej ustawy są tylko nieruchomości na których znajduje się wyłącznie zabudowa mieszkaniowa. Należy uwzględnić fakt, iż ustawa stanowi o nieruchomościach "zabudowanych na cele mieszkaniowe". W tym kontekście należy zważyć, iż zabudowa o charakterze mieszanym np. jak to ma miejsce w rozpatrywanej sprawie – mieszkaniowo-handlowa - również służy dla realizacji celu mieszkaniowego.
W konkluzji Sąd uznał, że sądowa kontrola zaskarżonej decyzji pozwoliła stwierdzić, iż zaskarżona decyzja nie może ostać się w obrocie prawnym i dlatego też – stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – należało orzec, jak w sentencji wyroku.
Podstawę orzeczenia o kosztach postępowania stanowi art. 200, zaś rozstrzygnięcie zawarte w punkcie III wyroku znajduje umocowanie w art. 152 tejże ustawy.