II SA/WR 253/24

II SA/Wr 253/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-10-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Adam Habuda /przewodniczący/
Malwina Jaworska-Wołyniak
Olga Białek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 1974 nr 38 poz 229
art. 37 ust. 1 pkt 2, art. 40 ustawy z dnia 24 października 1974r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229 z późn. zm.)
Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane.
Dz.U. 1980 nr 17 poz 62
art. 23 ust. 4 rozporządzenia Ministra administracji, gospodarki terenowej i ochrony środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki (Dz. U. Nr 17, poz. 62 z późn. zm.)
Rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.)
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Adam Habuda Sędziowie: Sędzia WSA Olga Białek (spr.) Asesor WSA Malwina Jaworska-Wołyniak Protokolant: asystent sędziego Michał Sikora po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 października 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 18 stycznia 2024 r. nr 73/2024 w przedmiocie nakazu rozbiórki bezodpływowego zbiornika na nieczystości płynne I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz strony skarżącej kwotę 997 (słownie: dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją, po ponownym rozpatrzeniu odwołania w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej DWINB) - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Kłodzku (dalej PINB) z dnia 29 grudnia 2022 r. nakazującą M. K., Z. S. i H. S. (współwłaścicielom nieruchomości) rozbiórkę bezodpływowego zbiornika na nieczystości płynne usytuowanego przy ścianie zachodniej budynku mieszkalnego położonego w miejscowości W. na działce nr [...] AM-[...] obr. W.
Z uzasadnienia opisanego wyżej rozstrzygnięcia wynika, że PINB od 2019 r. prowadził postępowanie w sprawie samowolnej budowy przez M. K., bezodpływowego zbiornika na nieczystości płynne na terenie nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...].
W wyniku przeprowadzonych czynności wyjaśniających PINB stwierdził, że przedmiotowy zbiornik wybudowany został w 1989 r. bez wymaganego prawem pozwolenia na budowę. W związku z tym, dla likwidacji zaistniałej samowoli budowlanej zastosowanie powinny mieć przepisy ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane. W toku postępowania ustalone także zostało, że przedmiotowy zbiornik zbudowany jest z trzech komór z kręgów żelbetowych znajdujących się w odległości 1,90 m od ściany budynku od strony zachodniej i południowej. Odległość ostatniej komory zbiornika od ogrodzenia stanowiącego granicę pomiędzy działkami zainwestowania a działką stanowiącą drogę powiatową wynosi 3,56 m. W tej sytuacji, organ uznał, że lokalizacja przedmiotowego szamba narusza przepisy o warunkach technicznych o których mowa w rozporządzeniu Ministra Administracji Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. jak też przepisy rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. Z przepisów technicznych z 1980 r. wynika, że odległość szczelnych i krytych zbiorników do gromadzenia nieczystości (...) powinna wynosić: od otworów okiennych i drzwiowych w pomieszczeniach mieszkalnych, budynkach w których znajdują się pomieszczenia na pobyt ludzi – 15 m; od granicy działki sąsiedniej, pasa drogi publicznej lub chodnika przy ulicy – 7,5 m.
Ze względu na usytuowanie przedmiotowego zbiornika bezpośrednio przy ścianie budynku mieszkalnego z oknami, organ uznał, że zasadnym jest podjęcie decyzji o nakazie jego rozbiórki ze względu na niezgodność jego usytuowania z przepisami techniczno-budowlanymi.
Na skutek odwołania wywiedzionego przez M. K., DWINB uchylił decyzję PINB i umorzył postępowanie przed tym organem I instancji. Zdaniem DWINB zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na bezsprzeczne przyjęcie, że w sprawie doszło do samowoli budowlanej.
Na skutek skargi wniesionej przez Z. S. i H. S. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 5 października 2023r. (sygn.akt II SA/Wr 210/23) uchylił zaskarżoną decyzję w całości.
Po doręczeniu odpisu prawomocnego wyroku z dnia 5 października 2023 r. DWINB zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 18 stycznia 2024 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ II instancji podkreślił, że sporny zbiornik narusza w sposób oczywisty przepisy obowiązującego w dacie jego wybudowania przepisy rozporządzenia w sprawie warunków technicznych wskazujące odległości w jakich można było wykonać taki obiekt od budynków mieszkalnych przeznaczonych na pobyt ludzi. Organ stwierdził, że również aktualnie obowiązujące przepisy techniczne nie dopuszczają sytuowania tego rodzaju obiektów w tak dużym zbliżeniu do budynku mieszkalnego. Nawet przyjmując, że w sprawie mamy do czynienia z budynkiem mieszkalnym jednorodzinnymi, czy też w zabudowie zagrodowej (na co może wskazywać fakt, że budynek kiedyś należał do P.) to odległość takiego zbiornika od okien i drzwi do pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi winna wynosić 5 m ( § 36 rozporządzenia).
Mając na uwadze, że uchwalane na przestrzeni lat warunki techniczno-budowlane mają na celu m in. realizację obiektów budowlanych w sposób zapewniający bezpieczne ich użytkowanie z poszanowaniem wymagań higieny, zdrowia i środowiska, organ odwoławczy uznał, że zbliżenie zbiornika na odległość ok. 2 m do ściany budynku mieszkalnego oraz na ok. 3,5m do drogi powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi i mienia związane z możliwością wylania się nieczystości ciekłych na drogę, czy też na ścianę budynku w momencie przepełnienia zbiornika. Równocześnie w sprawie występuje niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych i użytkowych dla otoczenia, objawiające się tym, że zapachy wydobywające się ze zbiornika negatywnie wpływają na możliwość użytkowania budynku zgodnie z przeznaczeniem m. in. poprzez ograniczenie możliwości otwierania okien, czy też przewietrzania lokali, budynku. Pogorszenie warunków zdrowotnych wynika z tego, że mając na uwadze bakterie w nieczystościach znajdujących się w zbiorniku i możliwość ulatniania się ich ze zbiornika, czy też w przypadku przepełnienia i wylania na zewnątrz możliwość wchłaniania w glebę, realnie mogą przyczyniać się do powstawania chorób u ludzi w przypadku kontaktu z nieczystościami, czy też nadmiernego wdychania takich oparów. Nie zmienia tego faktu, to że zbiornik może być szczelny, jednakże chodzi tu o szczelność jego komór, a nie szczelność w przypadku jego przepełnienia. Tak też w ocenie organu wystąpiły przesłanki z art. 37 ust. 1 pkt 2 Pb z 1974 r. i koniecznym stało się nakazanie rozbiórki spornego zbiornika na nieczystości ciekłe.
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła M. K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika który zarzucił naruszenie:
I przepisów prawa procesowego które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.
1/ art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane oraz art. 103 § 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowane poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji PINB, podczas gdy decyzja organu I instancji została wydana w oparciu o nieprawidłowo i niekompletnie ustalony stan faktyczny; 2/ art. 138 § 2 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nieuchylenie decyzji PINB oraz nieprzekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji podczas gdy decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania dotyczących prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej, a także gromadzenia i oceny materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie; 3/ art. 7 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. oraz art. 136 k.p.a. w związku z art. 37 ust 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r. polegające w szczególności na tym, że:
a/ organ nieprawidłowo ustalił okoliczność, że przedmiotowy zbiornik powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia lub niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia, b/ pominął ustalenia ekspertyzy z grudnia 2020 r. znajdującej się w aktach sprawy dotyczącej oceny stanu technicznego przedmiotowego zbiornika, z których wynika nie tylko, że znajduje się on w dobrym stanie i jest szczelny, ale również, iż nie wykazuje oznak infiltracji wód gruntowych oraz eksfiltracji ścieków do gruntu, w pomieszczeniu piwnicznym na całej powierzchni podłogi zalegają osady i woda pochodzące z gruntu, a nie ścieki sanitarne przenikające ze zbiornika ścieków przez ich eksfiltrację, stan techniczny pozwala na dalsze bezpieczne użytkowanie, a zatem nie spowoduje on niebezpieczeństwa dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalnego pogorszenia warunków zdrowotnych lub użytkowych otoczenia, które to naruszenia doprowadziły organy administracyjne do błędnych wniosków, że spełnione zostały przesłanki określone w art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r.;
II.przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:
1/ art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r. w związku z art. 103 § 2 Prawa budowlanego z 1994 r. poprzez jego nieprawidłowe i przedwczesne zastosowanie, podczas gdy wobec wadliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy brak było podstaw do jego zastosowania, zaś organ w drodze domniemania uznał, że przedmiotowy zbiornik został wybudowany w warunkach spełniających przesłanki tego przepisu; 2/ art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy z opinii dotyczącej stanu technicznego przedmiotowego zbiornika wynika, że znajduje się on w dobrym stanie technicznym, jest szczelny i nadaje się do dalszego bezpiecznego użytkowania, w związku z czym nie powoduje on niebezpieczeństwa dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalnego pogorszenia warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia.
Wskazując na powyższe zarzuty, strona skarżąca wniosła o uchylenie decyzji I i II instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu wskazano, że według dotychczasowego stanowiska DWINB samo stwierdzenie niezgodności wybudowanego obiektu z przepisami nie jest podstawą do wydania nakazu rozbiórki. Tymczasem w zaskarżonej decyzji organ II instancji ocenił, że samo zbliżenie zbiornika do ściany budynku mieszkalnego oraz drogi powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi i mienia związane z możliwością wylania się nieczystości ciekłych na drogę, czy też na ścianę budynku w momencie przepełnienia zbiornika. W związku z tym pełnomocnik zwrócił uwagę, że przez 34 letni okres użytkowania przedmiotowego zbiornika nigdy do takiej sytuacji nie doszło, gdyż skarżąca ze szczególną starannością dba o jego sukcesywne opróżnianie ze ścieków poprzez firmę, z którą ma zawartą umowę.
Podniesiono także, że DWINB pominął w swoich ustaleniach ekspertyzę dotyczącą stanu technicznego zbiornika, w której biegły specjalności instalacyjno- inżynieryjnej wykluczył taki stan rzeczy. Sama opinia natomiast nigdy nie była przez pozostałych współwłaścicieli, ani przez organy wydające decyzję w niniejszej sprawie kwestionowana. Co za tym idzie, ustalenia DWINB jakoby przedmiotowy zbiornik powodował niebezpieczeństwo dla mienia i zdrowia uznać należy za bezpodstawne.
Pełnomocnik zaakcentował, że wystąpienie jednego z warunków wymienionych w art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r. musi być wykazane w sposób niebudzący wątpliwości. Nie wystarczy samo podanie, że występuje zagrożenie. Dla zastosowania przepisu musi zaistnieć takie rzeczywiste niebezpieczeństwo, którego usunięcie nie jest możliwe przez dokonanie zmian lub przeróbek w trybie art. 40 Prawa budowlanego z 1974.
Odnosząc się do ustaleń organu II instancji, że w sprawie występuje niedopuszczalne pogorszenia warunków zdrowotnych i użytkowych dla otoczenia, objawiające się tym, że zapachy wydobywające się ze zbiornika negatywnie wpływają na możliwość użytkowania zgodnie z przeznaczeniem, m. in. poprzez ograniczenie możliwości okien, czy też przewietrzenia lokali, autor skargi wskazał, że takie rozumowanie tejże przesłanki prowadziłoby do wniosku, że każde szambo zbudowane w pobliżu budynku mieszkalnego, nawet z uwzględnieniem warunków technicznych ich położenia, od których możliwe jest odstępstwo na rzecz mniejszych odległości, prowadziłoby do takiego niedopuszczanego pogorszenia warunków zdrowotnych i użytkowych. Ponownie przypomniał, że na ścianie budynku od strony zbiornika okno posiada wyłącznie skarżąca. Zarówno H. S. jak i Z. S. na przestrzeni 34 lat nie zgłaszali żadnych zastrzeżeń, uwag ani nieprawidłowości co do przedmiotowego zbiornika, ani ewentualnego pogorszenia warunków użytkowych i zdrowotnych. Podobnie DWINB całkowicie dowolnie ustalił, że w niniejszej sprawie występuje pogorszenie warunków zdrowotnych, co wynika z tego, że znajdujące się bakterie w nieczystościach znajdujących się w zbiorniku i możliwość ich ulatniania się ze zbiornika, czy też w przypadku przepełnienia i wylania na zewnątrz możliwość wchłaniania w glebę, realnie mogą przyczyniać się do powstawania chorób u ludzi w przypadku kontaktu z nieczystościami, czy też nadmiernego wdychania takich oparów. Organ winien te kwestie, zgodnie z zasadą oficjalności, poddać niezależnym ustaleniom, albowiem wymagają one weryfikacji, natomiast w toku całego postępowania administracyjnego nie były podnoszone, ani poparte jakimkolwiek dowodem.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację i wywody zawarte w kwestionowanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Przede wszystkim wskazać trzeba, że zaskarżona decyzja wydana została po ponownym rozpoznaniu odwołania przez DWINB w konsekwencji uchylenia decyzji tego organu przez tutejszy Sąd wyrokiem z dnia 5 października 2023 r. sygn. akt II SA/Wr 210/23.
W związku z powyższym zauważyć należy, że co do zasady, na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 – dalej: p.p.s.a.), Sąd dokonuje kontroli zaskarżonego aktu w granicach sprawy w której został wydany, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi. Oznacza to, że Sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. W takim też zakresie dokonana została kontrola sądowa decyzji DWINB, która znalazła swoje odzwierciedlenie w wyroku tut. Sądu z dnia 5 października 2023r. (sygn.akt II SA/Wr 210/23) uchylającym wcześniejszą decyzję DWINB.
W związku z powyższym zaznaczyć należy, że granice rozpoznania tej samej sprawy administracyjnej w wyniku skargi na decyzję wydaną po jej ponownym rozpoznaniu przez organ odwoławczy w związku z wyrokiem uchylającym, są już węższe, ograniczone regulacjami zawartymi w art. 153 i 170 p.p.s.a. Jak wynika bowiem z treści art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Z kolei na podstawie art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Związanie oceną prawną, o której mowa w powołanych wyżej przepisach ma charakter bezwzględnie obowiązujący i oznacza, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie.
Na gruncie przywołanych przepisów w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym, ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny w warunkach związania art. 153 p.p.s.a. ogranicza się zasadniczo do kontroli, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły wytyczne zawarte w poprzednim wyroku oraz do oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku. Taki zakres orzekania jest logiczną konsekwencją art. 153 i art. 134 § 1 p.p.s.a., która gwarantuje nie tylko wykonalność wytycznych sądu, ale i chroni strony postępowania przed odmiennym ocenianiem przez sąd jednej i tej samej sprawy w warunkach niezmienionego stanu faktycznego i prawnego. W rezultacie granice sprawy sądowoadministracyjnej, przy ponownym orzekaniu przez sąd administracyjny w niezmienionym stanie faktycznym i prawnym, nie są samodzielnie wyznaczone przez przepis art. 134 § 1 p.p.s.a ale przez art. 153 tej ustawy i ulegają w związku z tym istotnemu zawężeniu do tej części sprawy, która była przedmiotem oceny prawnej i wskazań wyrażonych we wcześniejszym orzeczeniu.
Tym samym kontrola zaskarżonej decyzji przez obecny skład orzekający sprowadza się do tej jej części, której zgodność z prawem została podważona przez Sąd, oraz do oceny prawidłowości wykonania przez organ zaleceń Sądu opisanych w poprzednim wyroku. W pozostałym zakresie, to jest w tym, który nie został zakwestionowany - co oznacza, że został oceniony jako odpowiadający prawu – na mocy art. 153 i art. 170 p.p.s.a. Sąd rozpoznający aktualnie zaskarżoną decyzję, a także organ administracji publicznej, są związane już raz dokonaną oceną sądową.
Przypomnieć zatem należy, że zaskarżona obecnie decyzja orzekająca nakaz rozbiórki wydana została w wyniku postępowania dotyczącego samowolnej budowy przez stronę skarżącą, bezodpływowego zbiornika na nieczystości płynne na terenie nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...].
W prawomocnym wyroku z dnia 5 października 2023r. przesądzone zostało, że budowa spornego zbiornia zakończona została przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawa budowlanego oraz, że zbiornik wykonany został bez wymaganego prawem pozwolenia na budowę, co wskazuje na samowolny charakter inwestycji. W związku z tym w prawomocnym i wiążącym wyroku wskazano, że na mocy odesłania z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane, w sprawie zastosowanie znajduje art. 37 ustawy z dnia 24 października 1974 r. – Prawo budowlane.
Zgodnie z art. 37 ust.1 ww. ustawy obiekty budowlane lub ich części, będące w budowie lub wybudowane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, podlegają przymusowej rozbiórce albo przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, gdy terenowy organ administracji państwowej stopnia powiatowego stwierdzi, że obiekt budowlany lub jego część:
1) znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę, lub
2) powoduje bądź w razie wybudowania spowodowałby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia.
W przywołanej regulacji określone zatem zostały dwie przesłanki których zaistnienie zobowiązuje organ nadzoru budowlanego do orzeczenia nakazu rozbiórki samowolnie wybudowanego obiektu. W przypadku gdy przesłanki te nie zostaną spełnione a obiekt wybudowany został niezgodnie z przepisami, organ zobligowany jest do zastosowania art. 40 ww. ustawy i wydania decyzji nakazującej wykonanie w oznaczonym terminie zmian lub przeróbek niezbędnych do doprowadzenia obiektu budowlanego, terenu nieruchomości lub strefy ochronnej do stanu zgodnego z przepisami.
Na gruncie rozpoznawanej sprawy istotne także jest, że w przywołanym prawomocnym wyroku z dnia 5 października 2023 r. Sąd za bezsporne uznał, że nie wystąpiła niezgodność inwestycji z przepisami z zakresu planowania i zagospodarowania przestrzennego, co oznacza, że nie została spełniona przesłanka rozbiórki określona w art. 37 ust.1 pkt 1 ww. ustawy. Do wyjaśnienia pozostało natomiast, czy niewątpliwa niezgodność lokalizacji zrealizowanego zbiornika z warunkami techniczno-budowalnymi stanowi in concreto niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia – a więc, czy spełnione zostały przesłanki określone w art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy. Sąd stwierdził, że sama szczelność zbiornia (co potwierdza ekspertyza techniczna) nie przesądza o braku takiego niebezpieczeństwa. Zbiornik został bowiem zlokalizowany w pobliżu ścian z otworami okiennymi pomieszczeń mieszkalnych (odległość od tych ścian nie przekracza 2 m, mimo wymaganej minimalnej odległości 15 m). Zlokalizowano go również blisko granicy z pasem drogi powiatowej (odległość 3,56 m, mimo wymaganej minimalnej odległości 7,5 m). Mając na uwadze, że organ II instancji nie zajął stanowiska odnośnie spełnienia przesłanek rozbiórki obiektu określonych w art. 37 ust. 1 pkt 2 P.b z 1974 r. Sąd wskazał, że powyższe okoliczności powinny być uwzględnione przez ten organ przy analizie wystąpienia ww. przesłanki. Ponieważ warunki techniczno-budowlane mają na celu m.in. realizację obiektów budowlanych w sposób zapewniający bezpieczne ich użytkowanie z poszanowaniem wymagań higieny, zdrowia i środowiska. Należy w związku z tym ustalić, czy istniejące bliskie odległości problemowego zbiornika względem budynku mieszkalnego i granicy z drogą, nawet przy założeniu jego szczelności, powodują niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Sąd zalecił również aby ustalenia w powyższym zakresie przeprowadził DWINB, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, przy ewentualnym wykorzystaniu kompetencji do przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego na podstawie art. 136 k.p.a.
Wyrokując obecnie w warunkach związania wynikającego z art. 153 p.p.s.a. Sąd zobowiązany był zatem w pierwszym rzędzie do oceny, czy DWINB zastosował się do przedstawionej wyżej oceny prawnej i wskazań wynikających z prawomocnego wyroku z dnia 5 października 2023 r.
Z analizy zaskarżonej decyzji wynika, że rozpatrując sprawę ponownie DWINB stwierdził, że:
1/ występuje niebezpieczeństwo dla ludzi i mienia wynikające ze zbliżenie zbiornika na odległość około 2 m do ściany budynku mieszkalnego oraz na około 3,5m do drogi, co związane jest z możliwością wylania się nieczystości ciekłych na drogę, czy też na ścianę budynku w momencie przepełnienia zbiornika;
2/ występuje niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych i użytkowych dla otoczenia, objawiające się tym, że zapachy wydobywające się ze zbiornika negatywnie wpływają na możliwość użytkowania budynku zgodnie z przeznaczeniem m. in. poprzez ograniczenie możliwości otwierania okien, czy też przewietrzania lokali w budynku. Pogorszenie warunków zdrowotnych wynika z tego, że bakterie w nieczystościach znajdujących się w zbiorniku mogą się ulatniać ze zbiornika, a w przypadku przepełnienia i wylania na zewnątrz mogą wchłaniać się w glebę i realnie mogą przyczyniać się do powstawania chorób u ludzi w przypadku kontaktu z nieczystościami, czy też nadmiernego wdychania takich oparów. Nie zmienia tego faktu, to że zbiornik może być szczelny, jednakże chodzi tu o szczelność jego komór, a nie szczelność w przypadku jego przepełnienia.
Przedstawione wyżej rozważania DWINB świadczyć miały o zastosowaniu się przez organ do wymogów nałożonych art. 153 p.p.s.a. Jednak w ocenie Sądu, o ile treść zaskarżonej decyzji potwierdza, że organ uwzględnił w całości ocenę prawną wyrażoną w wyroku z dnia 5 października 2023 r., to nie można jednak przyjąć, że w pełnym zakresie wykonał wynikające z tego wyroku wskazania.
Przypomnieć zatem należy, że w prawomocnym orzeczeniu WSA nakazał organowi odwoławczemu "ustalić" czy istniejące bliskie odległości zbiornia od ścian budynku i granicy z drogą, nawet przy założeniu jego szczelności, powodują niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Materiał dowodowy sprawy jak też treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie potwierdzają jednak aby DWINB poczynił w zakresie wskazanym przez Sąd jakiekolwiek ustalenia. Tymczasem prawidłowe wykonanie wskazań Sądu wymagało wykazania przez organ w sposób nie budzący wątpliwości, że zaistniałe w niniejszej sprawie naruszenie warunków technicznych w zakresie norm odległościowych wywołuje skutek w postaci faktycznie istniejącego, rzeczywistego niebezpieczeństwa dla ludzi lub niebezpieczeństwa dla mienia, czy też niedopuszczalnego pogorszenia warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Rolą organu było więc ustalenie (wykazanie), że na skutek naruszenia wskazanych przepisów technicznych, powstało konkretnie zdefiniowane niebezpieczeństwo. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że wystąpienie jednego z wymienionych wyżej stanów zagrożenia musi być wykazane w sposób nie budzący wątpliwości. Nie wystarczy tylko stwierdzenie, że wystąpiło samo zagrożenie, lecz należy je ściśle określić i podać, w jakich okolicznościach organ je upatruje. Podkreśla się przy tym, że dla zastosowania omawianego przepisu niezbędnym jest stwierdzenie realnego, a nie potencjalnego niebezpieczeństwa naruszającego wymogi Prawa budowlanego (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 kwietnia 1989 r., sygn. akt IV SA 83/89, opubl. w ONSA 1989 r., nr 1, poz. 38; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt II OSK 1886/12, opub. w LEX nr 1568296). Decyzja o przymusowej rozbiórce wydana z mocy art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r. znajdzie bowiem zastosowanie tylko wtedy, gdy jest taka absolutna konieczność.
Niewątpliwie więc stwierdzenie wystąpienia przesłanki z art. 37 ust.1 pkt 2 ustawy z 1974 r. wymaga konkretyzacji i oceny wielu elementów i czynników, wpływających na wskazane w ww. przepisie dobra. W rachubę wchodzić mogą m.in. takie kwestie jak określenie charakteru (rodzaju) niebezpieczeństwa grożącego ludziom lub mieniu, a stwarzanego przez wybudowany obiekt, czy też intensywność pogorszenia warunków zdrowotnych lub użytkowych otoczenia. Należy przy tym zwrócić uwagę, że przesłankę rozbiórki nie stanowi jakiekolwiek pogorszenie warunków ale pogorszenie niedopuszczalne – co organ powinien wykazać. Okoliczność pogorszenia winna być odnoszona np. do charakteru miejsca, w którym znajduje się przedmiotowy obiekt, czy też do czasu jego oddziaływania. Pozwoliłoby to ustalić, czy pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych otoczenia ma charakter pogorszenia niedopuszczalnego, właśnie z uwagi na przeznaczenie terenu, zabudowę okolicy w otoczeniu spornego obiektu, czy też skali jego negatywnych oddziaływań. Co istotne, wykazanie powyższych kwestii winno być dokonane w oparciu o kompleksowo zgromadzony i rzetelnie oceniony materiał dowodowy (por. WSA w Krakowie z 3 października 2017 r., II SA/Kr 500/17, CBOSA). Konieczne jest w tym względzie zestawienie konkretnych okoliczności faktycznych, z konkretnym zagrożeniem dla ludzi lub mienia, stwarzanym przez wybudowanie obiektu, przy czym zagrożenie to powinno mieć charakter realny i bezpośredni (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 10 marca 2020 r., II SA/Rz 1397/19, CBOSA). W orzecznictwie wskazuje się, że do wydania nakazu rozbiórki konieczne jest wykazanie, że dalsze akceptowanie funkcjonowania samowolnie zrealizowanego obiektu mogłoby spowodować groźbę dla życia lub zdrowia przebywających w pobliżu osób lub realne niebezpieczeństwo powstania szkody w mieniu. Nie jest natomiast wystarczające ewentualne stwierdzenie pogorszenia warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia (por. wyrok NSA z 3 lutego 2017 r., II OSK 1318/15, CBOSA).
W świetle przedstawionych wyżej uwag stwierdzić należy, że DWINB nie wykazał zaistnienia przesłanek z art. 37 ust.1 pkt 2 ww. ustawy. Nie można bowiem przyjąć, że powołując się na mogące dopiero wystąpić przelanie zbiornika, organ wykazał realne i faktycznie występujące zagrożenie, które może powodować niebezpieczeństwo dla życia lub mienia. DWINB nie wykazał także pogorszenia warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Odwołując się do zagrożenia w postaci przelania zbiornika DWINB nie poparł realności wystąpienia tego zagrożenia żadnymi konkretnymi dowodami, czy też faktami mającymi oparcie w materiale dowodowym. Nie wynika z niego bowiem aby podczas dotychczasowego – dość już długiego użytkowania zbiornika - tego rodzaju zdarzenia miały miejsce. Nie wiadomo także na jakich dowodach organ odwoławczy oparł swoje twierdzenia o wydobywających się ze zbiornika zapachach, które negatywnie wpływają na użytkowanie budynku. W tej sytuacji uznać należy, że DWINB nie dokonał ustaleń koniecznych dla wykazania istnienia bezpośredniego i realnego zagrożenia ale oparł się na potencjalnym jedynie teoretycznym zagrożeniu.
Dodatkowo Sąd zwraca uwagę, że oceniając kwestię niedopuszczalnego pogorszenia warunków użytkowych i zdrowotnych organ powinien odnieść się także do kwestii intensywności pogorszenia ww. warunków. Nadto, jeżeli nieruchomość skarżącej znajdowałaby się na terenach nieskanalizowanych oraz, na co zwrócił uwagę organ odwoławczy, mogła być związana z gospodarstwem rolnym (należąc do P.) – co jednak wymaga potwierdzenia, organ powinien uwzględnić § 23 ust. 4 rozporządzenia Ministra Administracji Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, obowiązujący w dacie zakończenia budowy zbiornia, z którego wynikało, że na nie skanalizowanych terenach zabudowy związanej z gospodarstwami rolnymi i zabudowy jednorodzinnej dopuszczono stosowanie szczelnych zbiorników do gromadzenia nieczystości ciekłych oraz pojedynczych ustępów, ustawionych na szczelnym dole kloacznym w odległości co najmniej 2 m od linii regulacyjnej drogi (ulicy) lub granicy działki oraz co najmniej 5 m od otworów okiennych lub drzwiowych w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi w budynkach sąsiednich. Przywołana regulacja dopuszcza bowiem mniejsze odległości usytuowania niż w przypadku określonym w ust. 1 tego przepisu, co może znacznie dla oceny wystąpienia (i skali intensywności) pogorszenia w sposób niedopuszczalny warunków zdrowotnych i użytkowych dla otoczenia w sytuacji gdy zbiornik lokalizowany był na terenach wskazanych w ww. przepisie. Pominięcie powyższej regulacji w analizie wskazuje, że organ nie ustalił wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych i prawnych.
Należy wreszcie zgodzić się ze skarżącą, że dokonując analizy zagrożeń organ odwoławczy nie oparł się na całości materiału dowodowego, gdyż pominął ocenę techniczną z 2020 r. z której wynika, że zbiornik może być bezpiecznie użytkowany. Jeżeli organ z oceną tą się nie zgadza, to powinien przekonująco uzasadnić stanowisko w tym względzie.
Sąd zwraca również uwagę, że zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z prawomocnego wyroku z dnia 5 października 2023 r. DWINB mógł skorzystać z kompetencji do przeprowadzania uzupełniającego postępowania dowodowego celem ustalenia istnienia (lub wyeliminowania) realnych i bezpośrednich zagrożeń dla dóbr chronionych np. poprzez skorzystanie z instytucji przewidzianej w art. 81 c ust.2 Prawa budowlanego. Organ nie skorzystał jednak z tego uprawnienia, pomimo że wyrażona przez niego ocena nie znajduje odpowiedniego potwierdzenie w posiadanym materiale dowodowym.
Sąd raz jeszcze podkreśla, że wystąpienie przesłanki niedopuszczalnego pogorszenia warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia musi być przez organ ustalone i wykazane w sposób nie budzący wątpliwości. Organ powinien zatem oprzeć się na kompletnym i wszechstronnie zanalizowanym i ocenionym materiale dowodowym. Nie wystarczy wskazanie potencjalnego zagrożenia lecz należy je ściśle określić i przedstawi w jakich konkretnych i realnych okolicznościach – mających potwierdzenie w materiale dowodowym lub konkretnych faktach - organ to zagrożenie upatruje.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd stwierdził, że w zaskarżonej decyzji przedwcześnie uznano, że w niniejszej sprawie spełniona została przesłanka z art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z 1974 r. Organ I instancji wystąpienia tej przesłanki praktycznie nie analizował, poprzestając na stwierdzeniu, że obiekt narusza przepisy techniczne. Natomiast organ II instancji, pomimo przywołania właściwego orzecznictwa, nie ustalił – zgodnie ze wskazaniem prawomocnego wyroku - że na skutek lokalizacji zbiornika w znacznym przybliżeniu do ścian budynku i granicy działki wystąpiło realne i bezpośrednie zagrożenie dla ludzi lub mienia spowodowane wybudowaniem zbiornika oraz niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowania. Zawarte we zaskarżonej decyzji rozważania oparte zostały bowiem na przewidywanym a nie realnym zagrożeniu, mającym potwierdzenie w konkretnych ustaleniach i dowodach.
Przedstawione uchybienia wskazują, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa procesowego tj art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 i art. 11 k.p.a. w związku z art. 153 p.p.sa., przy czym naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny działając zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach zawarte w pkt II wydane zostało z uwzględnieniem art. 200 w związku z art. 205 § 2 ww. ustawy.