II SA/WR 2469/01

II SA/Wr 2469/01 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2004-10-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2001-09-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Wawrzyniak
Henryk Ożóg /przewodniczący/
Jolanta Sikorska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Henryk Ożóg Sędziowie NSA - Jolanta Sikorska (spraw.) NSA - Andrzej Wawrzyniak Protokolant apl. prok. Krzysztof Jasiński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2004 r. przy udziale --- sprawy ze skargi K. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 10 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]r. Nr [...]wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. pozbawił K. W. uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZW ZBoWiD w W. decyzją z dnia [...] r. z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od [...] r. do [...]r.
W uzasadnieniu podał, że K. W. w okresie zaliczonym przez ZBoWiD jako działalność kombatancka pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej, co ustalono na podstawie akt b. ZBoWiD.
W tej sytuacji organ uznał, że K. W. uzyskał uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach [...]-[...] w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". W myśl zaś przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 cytowanej wyżej ustawy osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich.
Organ wskazał, że zgodnie z treścią powołanego przepisu prawa nie jest obowiązany do wyjaśniania, czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2,art. 2 i art. 4 ustawy.
Mając powyższe na uwadze orzekł jak w decyzji.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. W. podał, że po wyzwoleniu Polski w 1944r. postanowił wstąpić w szeregi Wojska Polskiego. Po zgłoszeniu się do RKU został zabrany przez oficera wraz z dwoma innymi ochotnikami do Samodzielnego Batalionu Operacyjnego w R. W tym okresie była tam formowana II Armia Wojska Polskiego. Ochotnicy nie byli zorientowani, czy w/w Baon był integralną częścią II Armii Wojska Polskiego, czy innej formacji. Osoby, które zgłosiły się do służby zostały umundurowane w drelichy wojskowe i skoszarowane. Przydzielono ich do IV kompanii. Po upływie kilku dni zorientował się, że jest to jednostka MO. Po przeszkoleniu byli wysyłani do różnych miejscowości na R. a zadaniem ich była obrona ludności cywilnej przed bandami UPA. Baon Operacyjny, w którym służył prowadził działania na terenie całego województwa r., głównie w rejonie B. Działania te były podobne do działań prowadzonych na terenach dawnych województw południowo - zachodniej Polski przez Niszczycielskie Bataliony, które stanowiły służbę pomocniczą wojsk NKWD. Podczas służby był dwukrotnie ranny, po drugim zranieniu poprosił o zwolnienie, co niebawem nastąpiło.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 127 § 3 kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r.
W uzasadnieniu wskazał, że K. W. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej w ramach służby w organach MO. Zatem podstawą prawną do pozbawienia odwołującego się uprawnień kombatanckich jest przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Organ wskazał, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. W. podaje, że w tym czasie brał udział w walkach z UPA. Organ wskazał, że zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach za działalność kombatancką uznaje się walki z UPA jedynie w zmilitaryzowanych służbach państwowych i jednostkach Wojska Polskiego. MO nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w związku z czym jakiekolwiek zadania wykonywane w czasie zatrudnienia w MO nie mogą być uznane za działalność kombatancką, co znalazło potwierdzenie w uchwale NSA z dnia 12.06.2000r. sygn. OPS 5/00.
Mając powyższe na uwadze uznał, iż brak jest podstaw do uchylenia, bądź zmiany kwestionowanej decyzji w związku z czym orzekł jak na wstępie.
W skardze na powyższą decyzję K. W. podtrzymał zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponadto dodał, że służbę w MO pełnił w okresie od [...]r. do [...]r. a dekret PKWN o MO obowiązywał z dniem ogłoszenia, tj. z dniem [...]r. W tej sytuacji w ocenie skarżącego należy uznać, że pełnił on służbę w MO w okresie, gdy MO nie była jeszcze uznana za służbę niezmilitaryzowaną.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawujący zgodnie z art. 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem uznał, że wydane w sprawie decyzje zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa. Organ rozpoznający sprawę nie wyjaśnił bowiem w sposób należyty wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w związku z czym skargę należało uwzględnić a wydane w sprawie decyzje uchylić.
Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.).
Na mocy art. 25 ust. 1 owej ustawy wprowadzony został tryb weryfikacji uprawnień kombatanckich uzyskanych na podstawie przepisów dotychczasowych.
W myśl przepisu art. 25 ust. 1 powołanej ustawy osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia, z zastrzeżeniem ust. 2. Zgodnie zaś z treścią ust. 2 pkt 2 owego przepisu prawa "pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały uprawnienia na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936 - 1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r."
W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji powołano ten właśnie przepis prawa jako podstawę weryfikacji uprawnień kombatanckich przyznanych skarżącemu ZW ZBoWiD w W. decyzją z dnia [...] r. z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od [...] r. do [...]r. Poza sporem pozostaje bowiem w niniejszej sprawie okoliczność, że skarżący otrzymał uprawnienia kombatanckie przyznane przez ZW ZBoWiD z tytułu utrwalania władzy ludowej w wyżej wymienionym okresie. Uprawnienia te przyznane zostały na podstawie zaświadczenia KW MO w R. z dnia [...]r. stwierdzającego, że K. W. pełnił służbę w Milicji Obywatelskiej w okresie od [...]r. do [...]r. i jako funkcjonariusz MO w wyżej podanym okresie brał udział w walce z bandami i reakcyjnym podziemiem.
Trafnie zauważa organ decyzyjny w zaskarżonej decyzji, że zgodnie z uchwałą Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2000r., sygn. akt OPS 5/00 (ONSA 2001, Nr 1, poz. 3) "Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r., Nr 142, poz. 950 ze zm.)". Oznacza to, że żadna działalność w ramach MO nie daje podstaw do przyznania uprawnień kombatanckich w świetle przepisów obowiązującej ustawy o kombatantach.
W toku postępowania weryfikacyjnego skarżący jednak twierdził, że po wyzwoleniu terenów wschodniej Polski, na których mieszkał zgłosił się do RKU i został wcielony do Batalionu Operacyjnego w dniu [...] r. W czasie służby walczył z bandami UPA na terenie Rzeszowszczyzny. Podniósł także, że MO została powołana dopiero dekretem PKWN z dnia [...] r. a on rozpoczął służbę już w dniu [...] r. Istotnie w deklaracji członkowskiej ZBoWiD z dnia [...]r. oraz w dołączonym do niej życiorysie skarżący podał, że w dniu [...]r. zgłosił się na ochotnika do wojska, gdzie został przydzielony do Baonu Operacyjnego przeciwko bandom UPA. W deklaracji podał, że w okresie od [...] r. do [...]r. walczył w Baonie Operacyjnym przeciwko bandom UPA w R. Brał udział w akcjach pod "Leżańskiem", w B., w obronie R. przed atakiem band pod dowództwem pułkownika F. K.
Okoliczności te wymagały wszechstronnego wyjaśnienia zgodnie z zasadami kodeksu postępowania administracyjnego. Fakt uczestnictwa funkcjonariusza MO w walkach z bandami, zbrojnym podziemiem i oddziałami UPA nie oznacza, że ma potrzeby bliższego wyjaśnienia uczestnictwa skarżącego jako funkcjonariusza MO w walkach z oddziałami UPA. Prawna kwalifikacja Milicji Obywatelskiej jako niezmilitaryzowanej służby państwowej nie przesądza o prawnym charakterze formacji, w jakiej skarżący działał, ani też o prawnym charakterze jego udziału w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii.
"Nie ulega wątpliwości, że funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej, który został wcielony do specjalnej grupy operacyjnej powołanej w celu prowadzenia działań "wojennych" przeciwko oddziałom UPA i w tym zakresie nie podlegał rozkazom swojego przełożonego służbowego lecz rozkazom oficera Wojska Polskiego, nie brał udziału w tych walkach w wykonywaniu swoich obowiązków funkcjonariusza Milicji Obywatelskiej." Powyższy pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29.08.2001r. sygn. III RN 132/00 (nie publ.).
Kwestie związane z uczestnictwem skarżącego w ramach Batalionu Operacyjnego nie zostały wyjaśnione w postępowaniu administracyjnym. W szczególności nie wyjaśniono jakim aktem skarżący został powołany do tego Batalionu, czyim rozkazom podlegał, co stanowiło przedmiot jego działania, jaki charakter miała służba skarżącego przed wejściem w życie dekretu PKWN z dnia 7 października 1944 r. o Milicji Obywatelskiej (Dz. U. Nr 4, poz. 33), który to dekret zgodnie jego art. 9 wszedł w życie z dniem 12 października 1944 r. Zagadnienia te nie były przedmiotem postępowania administracyjnego bowiem przyjęcie tezy o braku zmilitaryzowanego charakteru MO w sytuacji gdy skarżący był jednocześnie milicjantem eliminowało według błędnego poglądu organu administracji publicznej potrzebę dokładniejszego badania okoliczności faktycznych sprawy co do zwalczania oddziałów UPA. Tymczasem jeśli przyjąć, że teza o braku zmilitaryzowanego charakteru MO nie dotyczy działalności specjalnych wydzielonych i współdziałających z wojskiem grup operacyjnych składających się z funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej, to ustalenie charakteru wydzielonych oddziałów (grup) operacyjnych i uczestnictwa w niej skarżącego oraz ewentualnej walki w ramach tej grupy (batalionu) z oddziałami UPA wymaga przeprowadzenia dodatkowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy. W wyżej powołanym wyroku z dnia 29.08.2001r. sygn. III RN 132/00 Sąd Najwyższy postawił tezę, zgodnie z którą: "Funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej, który na mocy rozkazów został skierowany do służby w specjalnej grupie operacyjnej utworzonej w celu walki z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii i podlegał w tej walce dowództwu Wojska Polskiego, nie traci uprawnień kombatanckich ze względu na treść art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach."
Ponadto w związku z poglądem organu o braku obowiązku wyjaśniania, czy w sprawie dotyczącej pozbawienia uprawnień kombatanckich istnieją przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień z innych tytułów wskazać należy, że zgodnie z uchwałą Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2002r., sygn. OPS 13/01 (Pr. Pracy 2002/6/42): "Wniosek (zarzut) osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w tej ustawie, powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich." (podobnie w uchwale Składu Siedmiu Sędziów NSA z dnia 3.12.2001r., sygn. OPS 11/01, ONSA 2002/3/100).
W tej sytuacji decyzje zaskarżonej treści uznać należy za przedwczesne. Wyżej wskazane uchybienia procesowe polegające na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznych jako mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skutkowały konieczność uchylenia wydanych w sprawie decyzji, co orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) wyżej powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji, mając na względzie to, co powiedziano wyżej odnośnie meritum sprawy, wyjaśni i ustali, czy zachodzą przesłanki do zachowania przez skarżącego uprawnień kombatanckich z tytułu o jakim mowa w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach.
O kosztach postępowania przed Sądem orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zaś orzeczenie zawarte w pkt III wyroku oparto na przepisie art. 152 owej ustawy w związku z brzmieniem art. 26 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.