II SA/WR 2375/03

II SA/Wr 2375/03 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2005-10-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-10-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Alojzy Wyszkowski /sprawozdawca/
Lidia Serwiniowska /przewodniczący/
Małgorzata Masternak-Kubiak
Symbol z opisem
632  Pomoc społeczna
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1998 nr 64 poz 414
art. 31 ust. 1 i 4
Ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędziowie : Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak Asesor WSA Alojzy Wyszkowski /sprawozdawca/ Protokolant: Aleksandra Rygielska po rozpoznaniu w dniu 25 październik 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z pomocy społecznej oddala skargę
Uzasadnienie
Pan R. K. złożył wniosek – pismo z dnia [...]r. do kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. o przyznanie dopłaty różnicy pomiędzy jego dochodami, a minimum socjalnym jakie określa ustawa, wskazując, że pomoc społeczna realizowana przez państwo ma na celu umożliwić osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych. Jeśli nie są ich w stanie pokonać wykorzystując własne środki i uprawnienia. Wskazał, że w takiej właśnie on sytuacji się znajduje z uwagi na stan zdrowia, warunki finansowe.
Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia [...]r. [...]odmówił wnioskodawcy przyznania zasiłku okresowego, od której R. K. wniósł odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia. Następnie organ I instancji decyzją z dnia [...]r. nr [...]przyznał stronie zasiłek okresowy w kwocie [...] zł miesięcznie, od [...]do [...]r. W uzasadnieniu podał, że pismem z dnia [...]r. został poinformowany przez Wydział Polityki Społecznej D. Urzędu Wojewódzkiego o zwiększeniu środków finansowych na wypłatę zasiłków z pomocy społecznej. W związku z tym przyznano wnioskodawcy zasiłek okresowy, którego wysokość jest uzależniona od możliwości finansowych Ośrodka.
Od powyższej decyzji R. K. wniósł odwołanie kwestionując wysokość przyznanego mu świadczenia. Stwierdził, że zasiłek okresowy winien być przyznany w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy jego dochodami, a minimum socjalnym, jakie określa ustawa.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej przyznania zasiłku okresowego, uchylając jednocześnie tę decyzję w części dotyczącej uchylenia decyzji z dnia [...]r. i umarzając postępowanie pierwszej instancji w tym zakresie, gdyż decyzja ta nie istniała już w obrocie prawnym po jej uchyleniu przez Kolegium. W kwestii wysokości przyznanego zasiłku organ odwoławczy podał, iż zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom spełniającym określone w tym przepisie kryterium dochodowe. R. K. prowadzi wspólnie z żoną i dwójką dzieci gospodarstwo domowe, kryterium dochodowe wynosi 1.216 zł, a dochód rodziny strony, ustalony zgodnie z art. 2a ust. 1 pkt 2 ustawy wynosi [...]zł i jest niższy od kryterium ustawowego, w związku z czym rodzina spełnia przesłanki do otrzymania zasiłku okresowego na zasadach ogólnych. Zasiłek ten może być przyznany osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, a ich dochody oraz zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb, wysokość zasiłku ustala się do wysokości stanowiącej różnicę między kryterium dochodowym osoby lub rodziny, a dochodem tej osoby lub rodziny, nie niższej niż [...] zł. Wynika z tego, że kwestię wysokości przyznanego zasiłku ustawodawca pozostawił uznaniu organu pomocy społecznej, który po uwzględnieniu całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych konkretnego przypadku oraz własnych możliwości finansowych, ustala jego kwotę w granicach określonych w ustawie. Zatem wysokość zasiłku okresowego wbrew temu, co sugeruje w odwołaniu R. K. - nie ma charakteru "wyrównawczego" w odniesieniu do "minimum socjalnego". Trzeba także podkreślić, że zasiłki okresowe należą do świadczeń wypłacanych z budżetu państwa. Ponieważ organy pomocy społecznej otrzymują dotacje z budżetu państwa nie tylko na wypłatę zasiłków okresowych, dlatego przy udzielaniu świadczeń tzw. fakultatywnych takich jak zasiłek okresowy, ośrodki pomocy społecznej muszą kierować się przepisem art. 2 ust. 4 powołanej ustawy, zgodnie z którym potrzeby podopiecznych powinny zostać uwzględnione, w ramach możliwości pomocy społecznej. O wysokości przyznanego zasiłku decydują więc nie tylko potrzeby -nawet w pełni uzasadnione - osób znajdujących się w trudnej sytuacji ale także wysokość środków finansowych będących w dyspozycji organów. Jest faktem powszechnie znanym potwierdzonym w całokształcie orzecznictwa Kolegium, że środki te obecnie są znacznie ograniczone z uwagi na dużą liczbę osób i rodzin wymagających społecznego wsparcia oraz stan budżetu państwa.
Odnosząc się do wysokości przyznanej R. K. pomocy, należy wskazać, iż udzielony mu zasiłek okresowy mieści się w ustawowo określonych granicach. Natomiast odnosząc się do argumentów odwołania wskazać trzeba, że celem pomocy społecznej jest zaspokajanie jedynie niezbędnych, elementarnych potrzeb osób korzystających z pomocy i wspieranie ich w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, której sami nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia (art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Rodzina R. K. posiada własne - choć niewysokie - środki utrzymania i winna nimi racjonalnie gospodarować. Zwrócić też trzeba uwagę na fakt, że zasiłek okresowy stanowić ma jedynie charakter uzupełniający, tj. uzupełnienie do własnych dochodów i możliwości
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie zgodził się z decyzją organu odwoławczego podając, że jego rodzina spełnia ustawowe przesłanki do otrzymania "dopłaty różnicy pomiędzy minimum socjalnym a osiąganym dochodem własnym", a Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej wypłacił mu zasiłek okresowy ze środków przeznaczonych na zasiłki celowe, w związku z tym uznał, że przyznany wcześniej zasiłek celowy w kwocie [...] zł powinien być wyższy o kwotę [...] zł, które organ wypłacił w postaci zasiłku okresowego.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swoje ustalenia faktyczne i prawne zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powołany przepis uzasadnia rozpatrywanie niniejszej skargi przez tutejszy Wojewódzki Sąd Administracyjny.
Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153, poz. 1269/, sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Według art. 1 § 2 powołanej ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Określone w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) podstawy prawne uwzględnienia skargi ograniczone zostały do naruszenia prawa, a zatem kontrolując decyzję administracyjną sąd bada zgodność z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego.
Skargę nie można uznać za zasadną. Sąd podziela uzasadnienie zaskarżonej decyzji organu odwoławczego. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), prawo do świadczeń pieniężnych przysługuje osobom i rodzinom spełniającym określone w ustawie kryterium dochodowe. Ustawowe kryterium dochodowe dla czteroosobowej rodziny R.K. wynosi 1216 zł, zaś dochód rodziny skarżącego, ustalony według art. 2a ust. 1 pkt 2 ustawy wynosi [...]zł i jest niższy od kryterium normatywnego. A zatem posiada on uprawnienie do uzyskania zasiłku okresowego na zasadach ogólnych.
Ustawodawca w art. 31 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej postanowił, że zasiłek okresowy może być przyznany osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, a ich dochody oraz zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Na podstawie art. 31 ust. 4 ustawy wysokość tego zasiłku ustala się do wysokości stanowiącej różnicę między kryterium dochodowym osoby lub rodziny, a dochodem tej osoby lub rodziny, nie niższej niż 19 zł. Z przepisów tych wynika, że ustawodawca kwestię udzielenia zasiłku okresowego jak i jego wysokości pozostawił uznaniu organu pomocy społecznej. Organ I jak i II instancji przyznając R.K. zasiłek okresowy dokonał wnikliwej i wszechstronnej oceny całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych sprawy biorąc pod uwagę jego własne możliwości finansowe.
Skarżący w swoich wystąpieniach tj. wniosku o przyznanie zasiłku, odwołaniu od decyzji organu I instancji czy w skardze do NSA wskazuje na powinność zapewnienia minimum socjalnego. Z przepisów powyższych nie wynika obowiązek udzielania świadczeń w takiej wysokości, jak domaga się tego skarżący. Należy wskazać, że zasiłki okresowe należą do świadczeń wypłacanych w ramach zadań zleconych gminie, dlatego ich wysokość uzależniona jest od rozmiaru środków otrzymanych na ten cel z budżetu państwa. Ośrodki pomocy społecznej muszą przestrzegać zapisu art. 2 ust. 4 powołanej ustawy, zgodnie z którym potrzeby podopiecznych powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. O wysokości przyznanego zasiłku decydują nie tylko potrzeby osób znajdujących się w trudnej sytuacji ale przede wszystkim wysokość środków finansowych będących w dyspozycji tych organów. Wobec powyższych wyjaśnień zasiłek okresowy nie ma charakteru "wyrównawczego" w stosunku do "minimum socjalnego" jak podnosi skarżący, ma jedynie charakter uzupełniający do własnych dochodów i możliwości wnioskodawcy.
Sąd podzielił wyjaśnienia organu II instancji, że zasiłki celowe wypłacane są ze środków własnych gminy, a zatem nie można przyjąć twierdzenia skarżącego o "obniżeniu" udzielonego mu zasiłku celowego poprzez przyznanie zasiłku okresowego.
Problemem możliwości zaspokojenia praw osób pozostających w trudnej sytuacji materialnej zajmował się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 listopada 2001 r. - SK 15/01 ( OTK 2001/8/252 ), rozważając zgodność art. 31 ust. l ustawy o pomocy społecznej oraz § 4 ust. l rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 10 marca 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad przyznawania zasiłku okresowego ( Dz. U. Nr 26, póz. 140 ) z art. 67 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Uznając przepisy te za zgodne z art. 67 ust. 2 Konstytucji RP, Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że "pomoc społeczna ma w odniesieniu do ubezpieczenia, czy zaopatrzenia społecznego jedynie charakter uzupełniający. Cechą wyróżniającą pomoc społeczną, w porównaniu do innych systemów świadczeniowych, jest brak po stronie obywateli roszczenia prawnego do świadczenia pomocy, co wynika w szczególności z zasady indywidualizacji leżącej u podstaw koncepcji pomocy społecznej. W ustawodawstwach krajów europejskich prawo do świadczeń nie opiera się na ogólnej zasadzie roszczeniowości, lecz raczej kieruje się zróżnicowaniem pozycji prawnej świadczeniobiorcy, w zależności od rodzaju świadczenia. Także na gruncie polskiej ustawy o pomocy społecznej można wyróżnić świadczenia, które muszą być udzielone ( np. zasiłek stały przewidziany w art. 27 ), które powinny zostać udzielone ( np. schronienie, posiłek i niezbędne ubranie - art. 13 ) oraz takie, które mogą zostać udzielone (np. pomoc mająca na celu ekonomiczne usamodzielnienie osoby lub rodziny)." Trybunał Konstytucyjny wskazał, że "w komentarzu do art. 67 ust. 2 Konstytucji wskazuje się, że "stopień pokrycia potrzeb osób uprawnionych jest zależny od poziomu ogólnej zamożności społeczeństwa i od stanu finansów publicznych" ( Piotr Winczorek: Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Warszawa 2000, s. 91 )." ( ... ). Prawo do zabezpieczenia społecznego nie realizuje się zatem wyłącznie w formie pomocy społecznej, a tym bardziej w szczególnej postaci tej pomocy jaką stanowi zasiłek okresowy, który jest jednym ze świadczeń, które ustawodawca przewidział w ramach zabezpieczenia społecznego. Należy powiedzieć jeszcze wyraźnie, że pomoc społeczna jest ostatnim ogniwem w systemie zabezpieczenia społecznego i ma charakter uzupełniający. Polityka udzielania pomocy przez państwo winna brać pod uwagę subsydiarny charakter pomocy w stosunku do aktywności samego zainteresowanego w staraniach o znalezienie i podjęcie pracy..."
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270), sąd orzekł jak w sentencji.