II SA/WR 2316/01
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi E.T. na decyzję Wojewody, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta nakładającą na skarżącego obowiązek świadczenia osobistego w celu obsługi bazy mobilizacyjnej w razie ogłoszenia mobilizacji lub wybuchu wojny. Skarżący podniósł, że brak jest ustawowych podstaw do nakładania tego rodzaju obowiązku w czasie pokoju, a przepis art. 216 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej dotyczy wyłącznie sytuacji ogłoszenia mobilizacji i czasu wojny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Sąd uznał, że podstawa prawna wskazana w decyzjach (art. 200, 202, 216 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz § 16 rozporządzenia Rady Ministrów) nie stanowiła oparcia dla podjętego rozstrzygnięcia. Sąd podkreślił, że wyliczenie rodzajów świadczeń osobistych w art. 200 ustawy jest taksatywne i nie może być rozszerzane w drodze aktu wykonawczego. Nałożony obowiązek nie mieścił się w żadnej z kategorii świadczeń wymienionych w ustawie, a przepis art. 216 dotyczy wyłącznie czasu wojny. Sąd wskazał również, że samoistną podstawą nałożenia obowiązku pracy nie może być przepis rangi rozporządzenia, co naruszałoby art. 65 ust. 2 Konstytucji RP. W związku z rażącym naruszeniem prawa materialnego, sąd stwierdził nieważność decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 KPA.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących obowiązku świadczeń osobistych na rzecz obrony państwa w czasie pokoju oraz zasada pierwszeństwa ustawy jako podstawy prawnej nakładania obowiązków pracy.
Dotyczy specyficznej sytuacji nakładania obowiązku świadczenia osobistego w czasie pokoju na wypadek mobilizacji/wojny. Orzeczenie z 2004 roku, prawo mogło ulec zmianie.
Zagadnienia prawne (2)
Czy w okresie pokoju można nałożyć na obywatela obowiązek świadczenia osobistego na rzecz obrony państwa w razie ogłoszenia mobilizacji lub wybuchu wojny?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nałożenie takiego obowiązku w czasie pokoju, który ma być wykonywany dopiero w razie ogłoszenia mobilizacji lub wybuchu wojny, jest niezgodne z prawem.
Uzasadnienie
Przepisy ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej dotyczące świadczeń osobistych są taksatywne i nie pozwalają na rozszerzającą wykładnię. Obowiązek nałożony na skarżącego nie mieścił się w żadnej z kategorii świadczeń dopuszczalnych w czasie pokoju, a przepis dotyczący sytuacji wojennej nie mógł być stosowany w okresie pokoju. Rozporządzenie wykonawcze nie mogło stanowić samoistnej podstawy prawnej.
Czy rozporządzenie wykonawcze może stanowić samoistną podstawę prawną do nałożenia obowiązku pracy na obywatela?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, narusza to art. 65 ust. 2 Konstytucji RP, który stanowi, że obowiązek pracy może być nałożony tylko przez ustawę.
Uzasadnienie
Konstytucja RP wymaga, aby obowiązek pracy był nałożony wyłącznie przez ustawę. Rozporządzenie wykonawcze, nawet jeśli wydane na podstawie ustawy, nie może samodzielnie tworzyć takiego obowiązku.
Przepisy (12)
Główne
k.p.a. art. 156 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Określa przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, w tym rażące naruszenie prawa.
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa przesłanki uwzględnienia skargi, w tym stwierdzenie nieważności decyzji.
Konstytucja RP art. 65 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Obowiązek pracy może być nałożony tylko przez ustawę.
Pomocnicze
u.p.o.o. art. 200 § 1
Ustawa o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej
Przepis ten określa katalog świadczeń osobistych, które mogą być nałożone w czasie pokoju, i jest on wyczerpujący.
u.p.o.o. art. 200 § 2
Ustawa o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej
Przepis ten określa katalog świadczeń osobistych, które mogą być nałożone w czasie pokoju, i jest on wyczerpujący.
u.p.o.o. art. 202 § 3
Ustawa o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej
Przepis ten dotyczy utrzymania w mocy decyzji organu I instancji.
u.p.o.o. art. 216 § 1
Ustawa o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej
Przepis ten dotyczy świadczeń nakładanych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, nie może być stosowany w czasie pokoju.
k.p.a. art. 138 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Przepis ten dotyczy utrzymania w mocy decyzji organu I instancji.
p.p.s.a. art. 152
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 200
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.u.s.a. art. 1
Ustawa – Prawo o ustroju sądów administracyjnych
rozp. RM z 6.09.1993 art. 16
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 września 1993 r. w sprawie świadczeń na rzecz obrony
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak ustawowych podstaw do nałożenia obowiązku świadczenia osobistego w czasie pokoju na wypadek ogłoszenia mobilizacji lub wybuchu wojny. • Przepisy ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej są taksatywne i nie pozwalają na rozszerzającą wykładnię. • Przepis art. 216 ustawy dotyczy wyłącznie sytuacji wojennej i nie może być stosowany w czasie pokoju. • Rozporządzenie wykonawcze nie może stanowić samoistnej podstawy prawnej do nałożenia obowiązku pracy.
Godne uwagi sformułowania
Wyliczenie to jest taksatywne i wyczerpujące, a zatem nie może być w drodze aktu prawnego wykonawczego do ustawy ani w drodze wykładni funkcjonalnej rozszerzane na osoby lub świadczenia nie wymienione w tym przepisie. • Zgodnie z zasadą clara non sunt interpretanda można tu przyjąć zakaz wykładni funkcjonalnej, jako że reguły językowe wykładni wykazały już jednoznaczność ujętych w nim wyrażeń. • Samoistną podstawą nałożenia obowiązku wykonania określonych świadczeń, w tym także pracy osobistej nie może być przepis rangi rozporządzenia, gdyż naruszałoby to konstytucyjną normę z art. 65 ust. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którą obowiązek pracy może być nałożony tylko przez ustawę.
Skład orzekający
Jerzy Krupiński
przewodniczący sprawozdawca
Teresa Cisyk
sędzia
Grażyna Jeżewska
asesor sądowy
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących obowiązku świadczeń osobistych na rzecz obrony państwa w czasie pokoju oraz zasada pierwszeństwa ustawy jako podstawy prawnej nakładania obowiązków pracy."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji nakładania obowiązku świadczenia osobistego w czasie pokoju na wypadek mobilizacji/wojny. Orzeczenie z 2004 roku, prawo mogło ulec zmianie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy fundamentalnej kwestii zakresu władzy państwa nad obywatelami w kontekście obronności i pokazuje, jak sądy pilnują przestrzegania prawa, w tym Konstytucji, nawet w sprawach związanych z bezpieczeństwem państwa.
“Czy państwo może zmusić Cię do pracy na wypadek wojny, gdy jest pokój? Sąd Administracyjny odpowiada.”
Dane finansowe
WPS: 10 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.