II SA/Wr 2160/01

II SA/Wr 2160/01 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2004-10-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2001-08-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Bogumiła Skrzypczak
Lidia Serwiniowska
Tadeusz Kuczyński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński /sprawozdawca/, Sędziowie: NSA Bogumiła Skrzypczak, WSA Lidia Serwiniowska, Protokolant Jolanta Pociejowska, po rozpoznaniu w dniu 6 października 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi B. B. w którego miejsce wstąpiła J. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J. B. kwotę 10 /dziesięć/ zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.
Uzasadnienie
Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 w związku z art. 127 § 3 kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. z 1997r. Nr 142 poz. 950 z późn. zmianami/ po ponownych rozpatrzeniu sprawy na wniosek B. B. utrzymano w mocy decyzję z dnia [...]r. Nr [...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy B. B. podał, że po powrocie z pracy przymusowej w Niemczech został skierowany do pracy w MO w L. Miał wprawdzie wezwanie do Wojska Polskiego, lecz - ze względu na działające grupy Wehrwolfu i W. przydzielono go do MO. Podniósł, że razem z Wojskiem Polskim brali udział w akcjach zbrojnych przeciwko grupom Wehrwolfu, a podczas jednej z nich został ranny. Po pomyślnie przeprowadzonej operacji i [...] dniach pobytu w szpitalu otrzymał urlop zdrowotny, a [...]r. zwolniono go z MO, jako niezdolnego do dalszej służby.
Kierownik Urzędu rozpatrując ponownie sprawę ustalił, że B. B. uzyskał uprawnienia kombatanckie decyzją ZW ZBOWiD w J. G. z dnia [...]r. wyłącznie z tytułu "walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej" od [...]r. do [...]r. za służbę w Milicji Obywatelskiej. W związku z tym Kierownik Urzędu stwierdził, że B. B. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach [...]-[...] w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" w rozumieniu art. 25 ust.2 pkt 2 cyt. ustawy, co jest zgodnie z ustaleniami dokonanymi w zaskarżonej decyzji. Na mocy powołanego przepisu pozbawia się takie osoby uprawnień kombatanckich.
Jak wyjaśniono w zaskarżonej decyzji Kierownik Urzędu działając zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy nie jest obowiązany do dokonywania innych ustaleń, w szczególności, czy istnieją przesłanki do przyznania uprawnień z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2 art. 2 i art. 4 cyt. ustawy. Ta interpretacja znalazła potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego /wyrok SN z dnia 9.04.1999r. - sygn. akt III RN 168/98: wyrok z dnia 6.08.1999r. - sygn. akt III RN 32/99; wyrok z dnia 14.10.1999r. - sygn. III RN 93/99/. Podnoszony przez stronę udział w pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy nie jest rodzajem represji wymienionej w art. 4 cyt. ustawy. Sprawy te rozstrzyga ustawa z 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. Nr 87, poz. 395/.
Strona nie nadesłała żadnych nowych dokumentów, które mogłyby stanowić podstawę do zmiany decyzji.
W skardze do Sądu administracyjnego B. B. ponownie podniósł, iż wspólnie z Wojskiem Polskim brał udział w akcji przeciwko grupom Wehrwolfu i własowców przekraczających granicę polsko-czechosłowacką i w jednej z takich akcji został ranny. Zarzucił, iż postępowanie weryfikacyjne przeprowadzono zaocznie, bez jego udziału.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi podnosząc, że MO nie była zmilitaryzowaną służbą państwową wobec czego, za żadną formę działalności w jej ramach uprawnienia obecnie nie przysługują.
W czasie zawisłości sprawy przed sądem administracyjnym B. B. zmarł /odpis skrócony aktu zgonu z dnia [...]r. wystawiony przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w L., nr [...]/.
W piśmie do sądu administracyjnego z dnia [...]r. żona zmarłego, J. B. oświadczyła, że popiera skargę wniesioną przez męża i wstępuje w jego prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach..., powołanej wyżej, pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945r. do 30 czerwca 1947r.
W związku z tym stwierdzić należy, że zgodnie z takim unormowaniem ustawowym, w sprawach o pozbawienie uprawnień kombatanckich z powodów określonych w art. 25 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy, niezbędne jest wyjaśnienie, czy uprawnienia te zostały przyznane wyłącznie z tytułu działalności, o której mowa w tym przepisie, czy też z tytułu, który w istocie nie stanowił takiej działalności i tylko z uwagi na treść unormowań prawnych obowiązujących w dacie przyznania tych uprawnień został określony jako "uczestnictwo w walkach o utrwalanie władzy ludowej".
Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach ..., powołanej wyżej za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. Brzmienie tego przepisu /wprowadzonego nowelizacją ustawy kombatanckiej z dnia 25 kwietnia 1997r. interpretować należy w ten sposób, że działalnością kombatancką jest uczestniczenie w walkach z oddziałami UPA i grupami Wehrwolfu, ale tylko w jednostkach Wojska Polskiego lub w zmilitaryzowanych służbach państwowych.
W pismach dołączonych do akt administracyjnych sprawy B. B. wielokrotnie wspominał o udziale w walkach podczas których został ranny. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a także w skardze wprost podał, że razem z Wojskiem Polskim brał udział w akcjach zbrojnych przeciwko grupom Wehrwolfu, podczas jednej z nich został ranny i leczył się w szpitalu.
Z cytowanego przepisu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy wynika, że do uznania za działalność kombatancką wystarczy m.in. "uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego /.../ z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu". W orzecznictwie przyjmuje się, że uczestniczyć w walkach w jednostkach Wojska Polskiego mogą także osoby nie pełniące służby wojskowej, lecz poddane pod rozkazy wojskowe /np. wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2000r., V SA 1756/99, Lex 49298/. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2001r. III RN 132/00 OSNIAPiUS 2002, nr 5, poz. 101, przyjęto, że prawna kwalifikacja danej służby jako niezmilitaryzowanej nie przesądza o prawnym charakterze formacji, w jakiej skarżący działał, ani też o prawnym charakterze jego udziału w walkach z oddziałami UPA. Znaczenie prawne ma tu fakt podlegania nie rozkazom swojego przełożonego, lecz rozkazom dowódcy wojskowego.
Zagadnienia te nie były przedmiotem postępowania administracyjnego, bowiem - zdaniem organu - przyjęcie, że jakiekolwiek zadania wykonywane w MO nie mogą być uznane za działalność kombatancką, eliminowało potrzebę dokładniejszego badania okoliczności faktycznych sprawy co do udziału skarżącego w walkach w jednostkach Wojska Polskiego z oddziałami UPA. Z tego względu konieczne było podjęcie wszelkich niezbędnych kroków co do wyjaśnienia okoliczności podniesionych przez skarżącego. Wbrew stanowisku organu w najnowszym orzecznictwie podkreśla się bowiem, że wniosek /zarzut/ osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w tej ustawie, powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich /uchwała NSA z 4.03.2002r. OPS 13/01, ONSA 2002, nr 4, poz. 132./.
Nietrafny jest natomiast zarzut skarżącego, iż postępowanie weryfikacyjne prowadzono bez jego udziału. Skarżącego poinformowano o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego, wezwano do nadesłania wszelkiej dokładnej dokumentacji, istotnej dla sprawy, poinformowano o możliwości zapoznania się z całością akt w siedzibie Urzędu. Tylko od inicjatywy skarżącego zależało, czy zechce z możliwości czynnego udziału w postępowaniu skorzystać.
Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270/ w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm./ orzeczono jak w sentencji.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74, poz. 368 ze zm./ w zw. z art. 97 § 2 powołanej ustawy - Przepisy wprowadzające ... .
Sąd nie orzekał w przedmiocie wykazania zaskarżonej decyzji, gdyż z mocy art. 26 ustawy o kombatantach ..., wobec uchylenia zaskarżonej decyzji pozbawiającej stroną uprawnień kombatanckich, decyzja ta nie nabyła cech prawomocności.