II SA/Wr 1776/01

II SA/Wr 1776/01 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2004-09-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2001-07-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Wawrzyniak /sprawozdawca/
Lidia Serwiniowska
Tadeusz Kuczyński /przewodniczący/
Symbol z opisem
634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Sygn. akt 4 II SA/Wr 1776/2001 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 września 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędziowie: WSA Lidia Serwiniowska NSA Andrzej Wawrzyniak (sprawozdawca) Protokolant: Anna Rudzińska po rozpoznaniu w dniu 29 września 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. K. - następcy prawnego E. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich E. K. I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz A. K. kwotę 10 (dziesięć) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powołując się na art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.jedn. Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.) pozbawił E. K. przyznanych przez Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację we W. uprawnień kombatanckich z tytułu walki o utrwalenie władzy ludowej od [...] r. do [...] r.
W uzasadnieniu tej decyzji organ podał, że E. K. otrzymał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z wyżej wymienionego tytułu na podstawie zaświadczenia z KW MO we W. z [...] r., z którego wynika, iż będąc funkcjonariuszem Milicji Obywatelskiej we wskazanym wyżej okresie brał udział w walkach z bandami. Powołując się na art. 25 ust. 2 pkt 2 oraz art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach Kierownik Urzędu wywiódł, że Milicja Obywatelska nie była służbą zmilitaryzowaną, a zatem w świetle przytoczonych przepisów jakiekolwiek zadania wykonywane w jej szeregach nie mogą być uznane za działalność kombatancką lub równorzędną z kombatancką, w związku z czym należało orzec jak wyżej.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. K. podał, że cały okres wojenny spędził w obozach i był "zwykłym żołnierzem, który został wcielony do Milicji bezpośrednio z obozu pracy". Podkreślił, że nigdy nie brał udziału w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem, lecz pilnował porządku z narażeniem własnego życia.
Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach utrzymał powyższą decyzję w mocy.
W motywach tego rozstrzygnięcia stwierdzono, że E. K. otrzymał uprawnienia kombatanckie jedynie z tytułu utrwalania władzy ludowej podczas służby w MO, a takie osoby w myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich. W związku z podnoszoną przez E. K. kwestią przyznania mu uprawnień kombatanckich z tytułu robót przymusowych w Niemczech Kierownik Urzędu stwierdził, że powyższe represje nie są działalnością kombatancką, równorzędną z kombatancką lub rodzajem doznanej represji w rozumieniu art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy o kombatantach. Organ wskazał, że o przyznaniu uprawnień z tytułu pracy przymusowej w Niemczech rozstrzyga Kierownik UdSKiOR na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.).
Na powyższą decyzję E. K. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
E. K. podał, że w [...]r. został wywieziony przez wojska rosyjskie do kopalni węgla w D. Tam pracował do [...] r. Kiedy wojska niemieckie zajęły D., uciekł stamtąd wraz z żoną, która do niego przyjechała. Zostali jednak schwytani przez "milicję ukraińską i odstawieni na komendę niemiecką w B.", gdzie pracował dwa miesiące. [...] r. przewieziono ich do "B. do obozu przy Fabryce Wagonów na M.". W lutym [...] r. został przeniesiony do obozu na S., gdzie [...] zostali wyzwoleni "przez wojska polsko-rosyjskie". "w dniu wyzwolenia obozu M. [...] r. wojsko polskie" dało mu karabin. Jego zadaniem było "pilnować porządku, rozbojów i gwałtów jakie miały miejsce zaraz po wyzwoleniu". Służba ta trwała do [...]r. Nigdy nie brał udziału w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem, był "zwykłym żołnierzem pilnującym porządku i służącym ojczyźnie z narażeniem własnego życia". Powołując się na art. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach wywodził, iż miejscem odosobnienia, o jakim mowa w tym przepisie, był dla niego obóz M. Wniósł o wydanie sprawiedliwej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał zaskarżoną decyzję i argumenty zawarte w jej uzasadnieniu.
Z uwagi na fakt, iż w dniu [...] r. E. K. zmarł, jego żona A. K. w piśmie z dnia [...] r. oświadczyła, że pomimo śmierci męża popiera wniesioną przez niego skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Tak więc obecnie właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu.
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 cytowanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia występują. Skarga zatem zasługiwała na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.jedn. Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.), a procedurę ich wydania regulują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały uprawnienia na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie władzy ludowej lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz art. 4 cytowanej ustawy. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.
W myśl art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu.
Stosownie do art. 3 pkt 2 cytowanej ustawy do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką zalicza się również czas przebywania w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także w więzieniach i poprawczych obozach pracy oraz poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych (GUŁag) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, a także w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski - spowodowanego działalnością, o której mowa w art. 1 ust. 2 i art. 2.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego, przy czym stosownie do pkt 3 lit b) tego ustępu represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR.
W rozpatrywanej sprawie E. K. w piśmie z dnia [...] r. skierowanym do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po otrzymaniu zawiadomienia o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego, podobnie jak później w skardze, podawał, że w [...] r. został wywieziony przez wojska rosyjskie do kopalni węgla w D. Tam pracował do [...] r. Kiedy wojska niemieckie zajęły D., uciekł stamtąd wraz z żoną, która do niego przyjechała. Zostali jednak schwytani przez "milicję ukraińską i odstawieni na komendę niemiecką w B.", gdzie pracował "w zamknięciu" dwa miesiące. [...] r. przewieziono ich do "B. do obozu przy Fabryce Wagonów na [...]". Tam przebywał do końca [...]r. W [...]r. został przeniesiony do obozu na S., gdzie [...] zostali wyzwoleni "przez wojska polsko-rosyjskie". We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. K. ponownie podkreślał, że cały okres wojenny spędził w obozach.
Jak już wyżej podkreślono, procedurę wydania decyzji administracyjnych regulują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Przepis art. 107 § 3 kpa stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Obowiązkiem każdego organu administracji jest zatem jak najstaranniejsze wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, co wynika również z zasad ogólnych wyrażonych w art. 9 kpa (zasada udzielania informacji) oraz art. 11 kpa (zasada przekonywania, czyli wyjaśniania stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia).
Warunkiem wydania prawidłowej decyzji jest podejmowanie przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 kpa).
Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa).
W niniejszej sprawie, wbrew nakazom wynikającym z powyższych przepisów, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie ustosunkował się do wszystkich okoliczności podnoszonych przez E. K., lecz tylko do niektórych z nich i w konsekwencji nie wyjaśnił należycie stanu faktycznego przedmiotowej sprawy. W szczególności nie wyjaśnił, czy E. K. podlegał represjom wojennym, o jakich mowa w art. 4 ust. 1 pkt 3 lit b) ustawy o kombatantach. Z twierdzeń E. K. wynikało bowiem, że w [...] r. został wywieziony przez wojska rosyjskie (radzieckie) do kopalni węgla w D. Organ w ogóle nie rozważył, czy E. K. faktycznie podlegał takim represjom, a jeżeli tak, to z jakich przyczyn. Tymczasem należyte wyjaśnienie powyższych okoliczności miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem w razie pozytywnych dla E. K. ustaleń mógłby on zachować uprawnienia kombatanckie. Niezależnie zatem od ustaleń i rozważań poczynionych w przez organ w kwestionowanych przez E. K. decyzjach konieczne było rozstrzygnięcie również wskazanej wyżej kwestii ewentualnego podlegania przez niego represjom z art. 4 ust. 1 pkt 3 lit b) ustawy o kombatantach.
W tym stanie rzeczy wniesiona w niniejszej sprawie skarga zasługiwała na uwzględnienie i w konsekwencji powyższego zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą należało wyeliminować z obrotu prawnego.
Odnosząc się do wynikającej z art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji w razie uwzględnienia skargi zauważyć należy, iż zgodnie z art. 26 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego osoby, o których mowa w art. 25 tej ustawy, pozbawione prawomocną decyzją uprawnień kombatanckich tracą te uprawnienia. Zawarte w powołanym przepisie sformułowanie jest rozwiązaniem szczególnym w stosunku do przyjętych w Kodeksie postępowania administracyjnego w zakresie wykonywania decyzji i wywoływanych przez nią skutków prawnych. Przyjmuje bowiem, że tylko decyzja prawomocna jest podstawą utraty uprawnień kombatanckich. Wskazać trzeba, iż decyzja staje się prawomocna po upływie terminu do jej zaskarżenia do sądu administracyjnego oraz gdy sąd ten prawomocnie skargę odrzucił lub po jej rozpoznaniu oddalił (por. J.Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2000, s. 902). Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie w wyroku jest więc zbędne, ponieważ powyższa kwestia została uregulowana ustawowo.
Mając na względzie powyższe - zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzeczono jak w sentencji.