II SA/WR 1680/03

II SA/Wr 1680/03 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2005-10-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-07-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Ewa Kamieniecka
Jolanta Sikorska /przewodniczący/
Wanda Wiatkowska-Ilków /sprawozdawca/
Symbol z opisem
619  Stosunki pracy i stosunki służbowe, sprawy z zakresu inspekcji pracy
Hasła tematyczne
Inspekcja pracy
Skarżony organ
Inspektor Pracy
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2001 nr 124 poz 1362
art. 9 pkt 2a
Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 12 października 2001 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków /spr./ Asesor WSA Ewa Kamieniecka Protokolant: Magdalena Domańska - Byskosz po rozpoznaniu w dniu 11 października 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w W., sp. z o. o . na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy we W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie wypłaty wyrównania wynagrodzenia za pracę za rok 2002 I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną przez nią w mocy decyzję organu I instancji II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji III. zasądza od Okręgowego Inspektora Pracy we W. na rzecz Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w W., sp. z o. o. kwotę 250 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowoadmnistracyjnego
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]r. Nr [...]Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy we W. po przeprowadzeniu kontroli
w dniu [...]r. nakazał Przedsiębiorstwu Państwowej Komunikacji Samochodowej w W., zwanego dalej Przedsiębiorstwem, wypłacenie wymienionym pracownikom wyrównania wynagrodzenia za pracę za rok 2002.
Jako podstawę prawną wskazał art. 9 pkt 2a w związku z art. 21 pkt 1 ustawy z dnia 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1362 ze zm. oraz z 2002 r. Nr 166, poz. 1360) oraz art. 94 pkt 5 kodeksu pracy, a także §65 i §66 Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla pracowników Przedsiębiorstwa Państwowej Komunikacji Samochodowej
w W., zwanego dalej ZUZP, zawartego w dniu [...]r.
W uzasadnieniu stwierdzono naruszenie przepisów o czasie pracy dotyczące łączenia równoważnych norm czasu pracy z przerywanym systemem czasu pracy w tym samym okresie rozliczeniowym.
Ustalono również, iż źródłem tych nieprawidłowości było Porozumienie zawarte w dniu [...]r. między ówczesnymi Związkami Zawodowymi
a pracodawcą. Porozumienie to zostało zawarte z naruszeniem prawa, gdyż stosowanie go miało bezpośredni wpływ na zaniżenie wynagrodzenia pracownikom.
W odwołaniu od tej decyzji Przedsiębiorstwo uznało, że stosując równocześnie normy równoważnego i przerywanego czasu pracy wobec kierowców zatrudnionych w przedsiębiorstwie, nie naruszyło obowiązujących przepisów prawa.
Stwierdzono dalej, iż wprowadzone do ZUZP protokołem dodatkowym nr [...]zapisy §65 i §66, stanowiące powtórzenie przepisów kodeksu pracy zawartych w art. 1294 i 1296, wskazują jednoznacznie na wolę stron układu w zakresie stosowania obu tych norm czasu pracy w przedsiębiorstwie.
Powołano się następnie na stanowisko Sądu Najwyższego, który
w uchwale Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 października 1997 r. sygn. III ZPZ1/97 oraz stanowisko M. Gersdorfa, K. Rączki i J. Skoczyńskiego - twórców "Komentarza do kodeksu pracy" wydanego przez Wydawnictwo Prawnicze w roku 2000, którzy stwierdzają, że "Przerywany czas pracy jest akcesoryjnym rodzajem czasu pracy, tzn. że może on być stosowany łącznie
z innymi dopuszczalnymi w transporcie i komunikacji samochodowej, rodzajami czasu pracy, w szczególności z równoważnym czasem pracy, na co wyraźnie wskazuje brzmienie art. 1294 § l kodeksu pracy. W tym miejscu przypomnieć wypada, iż możliwość łączenia przerywanego i równoważnego czasu pracy w transporcie samochodowym i w komunikacji samochodowej przewidywało rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie stosowania równoważnych norm czasu pracy w komunikacji samochodowej i transporcie samochodowym (Dz. U. Nr 51, poz. 332 ze. zm.). Wprawdzie od dnia l stycznia 1997 r. rozporządzenie to nie obowiązuje, to jednak wobec braku wyraźnego zakazu łączenia ww. rodzajów czasu pracy, zabieg taki uznać należy za w pełni dopuszczalny."
Ponadto Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 grudnia 2000 r. sygn. I PKN 142/2000 podkreślił fakt ustawowego upoważnienia stron układu zbiorowego do wyjaśniania treści układu. Stwierdził jednocześnie, "że ustalenia te są wiążące także dla organów rozstrzygających spory pracy. W uzasadnieniu do wspomnianego wyroku Sąd Najwyższy podkreślił ponadto, iż zgodnie z wolą ustawodawcy właśnie strony układu, będącego ich wspólnym aktem, mogą wyjaśniać treść jego postanowień (zarówno normatywnych jak i obligacyjnych).
W kontekście powyższego, ponownego podkreślenia wymaga, zdaniem odwołującego się, zgodna wola stron zakładowego układu zbiorowego pracy
w zakresie takiego a nie innego interpretowania i stosowania zapisów § 65 i § 66. Świadczy o tym również jednoznacznie, brak jakichkolwiek form protestu czy przejawów sprzeciwu ze strony związków zawodowych działających
w przedsiębiorstwie, odnośnie łącznego stosowania norm czasu równoważnego
i przerywanego.
Słuszność przedstawionego w niniejszym odwołaniu stanowiska potwierdza to, iż ustawodawca w oparciu o nie zmienione przecież przepisy kodeksu pracy, ustalił wprost, w ustawie z dnia 24 sierpnia 2001 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U. Nr 123, poz. 1354 ze zm.), iż dopuszczalne jest łączne stosowanie równoważnych i przerywanych norm czasu pracy.
Decyzją z dnia [...]r. Nr [...]Okręgowy Inspektor Pracy we W. na podstawie art. 138 §1 pkt 2 kpa w związku z art. 16 ust. 1 pkt 4 wymienionej ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy uchylił w części, dotyczącej terminu wykonania, zaskarżoną decyzję i odrzekł nowy termin jej realizacji na dzień [...]r.
W uzasadnieniu wskazano, iż w związku z wniesionym odwołaniem, Okręgowy Inspektor Pracy skierował do organu pierwszej instancji pismo, zlecając na podstawie art. 136 kpa, uzupełnienie uzasadnienia faktycznego, będącego podstawą do wydania decyzji ( w ramach prowadzonych czynności kontrolnych w przedsiębiorstwie). Po zapoznaniu się z uzasadnieniem faktycznym zawartym w protokole z kontroli, podpisanym przez Zarządcę Komisarycznego w dniu [...]r. bez żadnych zastrzeżeń, Okręgowy Inspektor Pracy uznał, iż argumenty przedstawione przez stronę w odwołaniu nie zasługują na uwzględnienie i nie mogą być przesłanką do uchylenia w całości przedmiotowej decyzji.
Mając jednak na względzie fakt, iż nakazane do wypłacenia kwoty, stanowią różnicę pomiędzy już wypłaconym, a należnym wynagrodzeniem, czyli stanowią tzw. wyrównanie nieprawidłowego przeliczania przez pracodawcę stawek wynagrodzeń, poprzez połączenie równoważnych norm czasu pracy
z przerywanym systemem czasu pracy w tym samym okresie rozliczeniowym, Okręgowy Inspektor Pracy postanowił przedłużyć termin realizacji tej decyzji, umożliwiając stronie jej dobrowolne wykonanie, bez stosowania środków przymusu w drodze egzekucji.
Jak wynika z przedłożonych Okręgowemu Inspektorowi Pracy szczegółowych materiałów dowodowych (dokumentów), w Układzie Zbiorowym Przedsiębiorstwa Państwowej Komunikacji Samochodowej w W. nr [...], wpisanym do Rejestru Zakładowych Układów Zbiorowych Pracy
w Okręgowym Inspektoracie Pracy we W. w dniu [...]r., Protokołem dodatkowym nr [...], nr rej. [...]z dnia [...]r. wprowadzono § 65, w którym omówiono kryteria równoważnego czasu pracy
i § 66, w którym omówiono zasady przerywanego czasu pracy. Oba te systemy dotyczyły pracy kierowców. Wcześniej w rozdziale III, noszącym tytuł - Wynagrodzenie kierowców pojazdów samochodowych - w § 20 pkt 4 ZUZP znajdował się zapis:" W grupie kierowców konduktorów przewiduje się możliwość zastosowania przerywanego i równoważnego czasu pracy. Wprowadzenie w/w form wymagać będzie odrębnego uzgodnienia ze Związkami Zawodowymi."
Podano dalej, iż w dniu [...]r. pomiędzy dyrektorem Przedsiębiorstwa a działającymi wówczas Związkami Zawodowymi, zawarto porozumienie, gdzie w punkcie 3 tego porozumienia jest zapis: " W ramach równoważnego czasu pracy wprowadza się przerywany czas pracy w przypadkach uzasadnionych szczególnie wysokim czasem wykonywania niektórych zadań przewozowych oraz długimi przerwami międzykursowymi." Powyższe porozumienie weszło w życie [...] r.
Tymczasem jak wynika z treści protokołu z kontroli, w [...]r. zawarty został Ponadzakładowy Układ Zbiorowy Pracy dla Pracowników Transportu Samochodowego. Układ ten zawarty został pomiędzy stronami tj. Komisjami Krajowymi "Solidarność" i "Solidarność 80", Federacją ZZ Pracowników PKS oraz Radą Krajową ZZ Kierowców Autobusów Przedsiębiorstw PKS a [...]pracodawcami, członkami Ogólnopolskiego Związku Pracodawców Transportu Samochodowego, gdzie pod nr [...] jest Przedsiębiorstwo PKS W.. Układ Ponadzakładowy wszedł w życie [...]r.
Organ zważył, iż z zapisów zawartych w § 14 Porozumienia wynika, że zarówno równoważny jak i przerywany system czasu pracy mógł być stosowany, ale oddzielnie.
Z przedstawionego przez inspektora pracy stanu faktycznego wynika, że połączenie dwóch systemów czasu pracy spowodowało wydłużenie kierowcom czasu bycia w dyspozycji pracodawcy oraz zmniejszenie wynagrodzenia za pracę, mimo wprowadzenia rekompensat, o których mowa w punkcie 7 "Porozumienia".
Mając na względzie zapis art. 24126 §l kodeksu pracy, że "Postanowienia układu zakładowego nie mogą być mniej korzystne dla pracowników niż postanowienia obejmującego ich układu ponadzakładowego" stwierdzono, iż porozumienie z dnia [...]r. zostało zawarte
z naruszeniem art. 24126 §1 kodeksu pracy, a związku z tym nie może mieć mocy obowiązującej.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Przedsiębiorstwo powtórzyło zarzuty zawarte w odwołaniu zarzucając wydanej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności 24126 §l, art. 1294 i 1296 kodeksu pracy w związku z §14 Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Transportu Samochodowego
w W. (§20 pkt 4) i postanowień protokołu dodatkowego nr [...] do ZUZP (§65 i 66) przez błędną ich wykładnię i zastosowanie oraz przyjęcie, że powołane wyżej przepisy i postanowienia ZUZP nie dają podstaw do połączenia równoważnego czasu pracy kierowców
z systemem przerywanego czasu pracy kierowców z systemem przerywanego czasu pracy, pomimo że właściwa interpretacja tych przepisów winna prowadzić do odmiennych wniosków.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył:
Zgodnie z art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) do rozpoznania skargi wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu przed dniem
l stycznia 2004 r. właściwy obecnie jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu.
Skarga jest zasadna.
Stosownie do postanowień art. 1§2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem jej działań, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Istota problemu w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy
w okolicznościach faktycznych sprawy inspektor pracy był uprawniony do nakazania pracodawcy na podstawie art. 9 pkt 2a ustawy z dnia 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2001r., Nr 124, poz. 1326 ze zm.) wypłaty wyrównania wynagrodzenia za pracę, czy też rozstrzygnięcie w tym zakresie należy do sądu powszechnego.
Wskazać należy, że zgodnie z przepisem art. 9 pkt 2a wyżej powołanej ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy: "W razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy uprawnione są do nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi."
Zdaniem Sądu przepis ten nie jest przepisem szczególnym, o którym
mowa w art. 2 kodeksu postępowania cywilnego wyłączającym
rozstrzyganie sporów między pracodawcą a pracownikiem z kompetencji
sądu powszechnego i przenoszącym to uprawnienie do kompetencji organu
administracji publicznej - Państwowej Inspekcji Pracy. Sądy powszechne są w dalszym ciągu organem państwa uprawnionym do rozstrzygania
ewentualnych roszczeń wynikających ze stosunku pracy, w tym sporów
między pracownikiem i pracodawcą o wypłatę wynagrodzenia, a także
innych świadczeń przysługujących pracownikowi, ponieważ spory te są
sprawami cywilnymi, a te podlegają kognicji sądu powszechnego. Nakaz
wystawiony przez inspektora Państwowej Inspekcji Pracy na podstawie
wskazanego przepisu prawa spełnia inną funkcję. Jego celem jest
wymuszenie na pracodawcy wypełnienia obowiązku wynikającego
z zawartej umowy z pracownikiem w zakresie wypłaty wynagrodzenia
i tych elementów umowy, które związane są z wynagrodzeniem.
Z brzmienia art. 9 pkt 2a, w/w ustawy wynika, że inspektor pracy uprawniony jest do nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia, a także innego przysługującego pracownikowi świadczenia. Użycie przez ustawodawcę w w/w przepisie prawa słów: "należnego wynagrodzenia a także innego świadczenia" oraz użycie słowa: "przysługującego" wskazuje, że świadczenie ma być wymagalne
a obowiązek jego wypłaty - bezsporny.
Oznacza to, że inspektor pracy nie posiada uprawnień do rozstrzygania w przypadku wystąpienia sytuacji spornej, gdyż kompetencja w tym zakresie należy do sądu powszechnego.
Istota nakazu o jakim mowa w art. 9 pkt 2a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy z dnia 6 marca 1981 r. sprowadza - się do skłonienia pracodawcy aby ten wypełnił ciążący na nim względem pracownika obowiązek wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego przysługującego pracownikowi świadczenia wówczas, gdy obowiązek ten jest wymagalny i bezsporny.
Tym samym w przypadku wystąpienia sytuacji spornej inspektor pracy nie może nałożyć na pracodawcę obowiązku wypłaty należnego pracownikowi wynagrodzenia i innych składników z nim związanych.
W świetle powyższego wydane w niniejszej sprawie decyzje jako podjęte z naruszeniem art. 9 pkt 2a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy podlegają uchyleniu. Z okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wynika bowiem, że pracodawca kwestionuje zakaz łączenia równoważnych norm czasu pracy z przerywanym systemem czasu pracy w tym samym okresie rozliczeniowym (§14 Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy zawarty w dniu [...]r.).
W związku z tym, Sąd uchylił wydane w sprawie decyzje na podstawie art. 145 §1pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), art. 97 §1
i §2ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), nie orzekając w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji (art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).