II SA/Wr 15/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2023-07-18
NSAbudowlaneWysokawsa
prawo budowlanesamowola budowlanawspólnota mieszkaniowaczęść wspólnainteres prawnylegitymacja procesowapostępowanie administracyjnekontrola sądowaWSAnadzór budowlany

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję organu odwoławczego, uznając, że nie zbadano prawidłowo legitymacji strony skarżącej do wniesienia odwołania w sprawie samowoli budowlanej dotyczącej części wspólnych budynku.

Skarga dotyczyła decyzji utrzymującej w mocy postanowienie o umorzeniu postępowania w sprawie samowoli budowlanej polegającej na wydzieleniu ścianką działową części wspólnego korytarza w piwnicy. Sąd uchylił decyzję organu odwoławczego, wskazując na naruszenie przepisów proceduralnych. Głównym zarzutem było niezbadanie przez organ odwoławczy, czy skarżąca posiadała przymiot strony postępowania, co jest kluczowe dla dopuszczalności odwołania. Sąd podkreślił, że kwestia interesu prawnego członka wspólnoty mieszkaniowej wymaga indywidualnej oceny.

Sprawa dotyczyła skargi B. B. – J. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (DWINB), która utrzymała w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (PINB) o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie wykonania ścianki działowej w piwnicy budynku wielomieszkaniowego. Skarżąca zarzucała, że uczestnicy postępowania bez zgody wspólnoty mieszkaniowej wydzielili ścianką i drzwiami część wspólną korytarza, pozbawiając ją dostępu do tej części. Organy nadzoru budowlanego dwukrotnie umorzyły postępowanie, uznając, że nie udowodniono samowoli budowlanej, a ścianka istniała od dawna. DWINB utrzymał decyzję PINB, uznając postępowanie za bezprzedmiotowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję DWINB, stwierdzając naruszenie przepisów k.p.a. Sąd uznał, że organ odwoławczy nie wywiązał się z obowiązku zbadania, czy skarżąca posiadała przymiot strony postępowania i indywidualny interes prawny, co jest warunkiem dopuszczalności odwołania. Sąd podkreślił, że w sprawach dotyczących części wspólnych budynku, legitymację do reprezentowania interesu właścicieli ma wspólnota mieszkaniowa, ale poszczególni członkowie również mogą występować jako strony, jeśli wykażą swój indywidualny interes prawny. Ponieważ organ odwoławczy nie zbadał tej kwestii, sąd uznał, że przedwczesne jest badanie merytorycznej zasadności sprawy. Sprawę przekazano do ponownego rozpoznania przez organ odwoławczy, który ma obowiązek zbadać legitymację strony skarżącej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organ odwoławczy naruszył przepisy proceduralne, nie badając czy skarżącej przysługuje przymiot strony postępowania i indywidualny interes prawny.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organ odwoławczy miał obowiązek zbadać, czy skarżąca posiadała przymiot strony postępowania i interes prawny, co jest warunkiem dopuszczalności odwołania. Brak takiego badania stanowi naruszenie przepisów k.p.a. i mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (25)

Główne

k.p.a. art. 28, 127, 7, 77

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.w.l. art. 6, 21, 22

Ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali

pr. bud. art. 29, 28, 103

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

p.u.s.a. art. 1 § 1 i 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3, 134, 145, 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 105

Kodeks postępowania administracyjnego

Pomocnicze

p.u.s.a. art. 1 § 1 i 2

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 127 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

u.w.l. art. 6

Ustawa o własności lokali

u.w.l. art. 21 § 1

Ustawa o własności lokali

u.w.l. art. 22 § 1 i 3

Ustawa o własności lokali

u.w.l. art. 2 § 1

Ustawa o własności lokali

pr. bud. art. 29 § 3 pkt 2

Ustawa - Prawo budowlane

pr. bud. art. 28

Ustawa - Prawo budowlane

pr. bud. art. 103

Ustawa - Prawo budowlane

pr. bud. art. 36a

Ustawa - Prawo budowlane

k.p.a. art. 81a § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 79

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 81

Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ odwoławczy nie zbadał prawidłowo legitymacji strony skarżącej do wniesienia odwołania. Indywidualny interes prawny członka wspólnoty mieszkaniowej wymaga odrębnej oceny.

Odrzucone argumenty

Argumenty organów nadzoru budowlanego dotyczące istnienia ścianki od dawna i braku samowoli budowlanej (niebadane przez WSA z uwagi na naruszenia proceduralne).

Godne uwagi sformułowania

organ odwoławczy nie wywiązał się z obowiązku zbadania, czy skarżącej przysługuje przymiot strony postępowania indywidualny, własny interes prawny nie można domniemywać samowoli budowlanej roszczenia wynikłe na tle sporów sąsiedzkich podlegają natomiast regulacji Kodeksu cywilnego

Skład orzekający

Gabriel Węgrzyn

przewodniczący

Olga Białek

sprawozdawca

Marta Pawłowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie kręgu stron w postępowaniach administracyjnych dotyczących wspólnot mieszkaniowych, zwłaszcza w kontekście robót budowlanych na częściach wspólnych oraz indywidualnego interesu prawnego członka wspólnoty."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej członka wspólnoty mieszkaniowej i jego legitymacji procesowej w postępowaniu administracyjnym. Wymaga indywidualnej oceny interesu prawnego w każdym przypadku.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu sporów sąsiedzkich w budynkach wielomieszkaniowych i precyzyjnie wyjaśnia, kiedy indywidualny mieszkaniec może skutecznie dochodzić swoich praw przed organami administracji i sądami, nawet jeśli sprawa dotyczy części wspólnych.

Czy możesz samodzielnie walczyć o swoje prawa w bloku? Sąd wyjaśnia, kiedy masz legitymację do działania.

Dane finansowe

WPS: 997 PLN

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Wr 15/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2023-07-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Gabriel Węgrzyn /przewodniczący/
Marta Pawłowska
Olga Białek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 28,  art. 127,  art. 7,  art. 77
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, Sędziowie: Sędzia WSA Olga Białek (spr.), Asesor WSA Marta Pawłowska, Protokolant: Asystent sędziego Aleksander Kotarski po rozpoznaniu na rozprawie w Wydziale II w dniu 18 lipca 2023 r. sprawy ze skargi B. B. – J. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w całości; II. zasądza od Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącej kwotę 997 zł (słownie: dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
B. B. (dalej: strona skarżąca) zgłosiła do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Jeleniej Górze (dalej: PINB, organ I instancji) wykonanie robót budowlanych w przyziemiu budynku w K., przy ul. [...], polegających na postanowieniu ścianki działowej i osadzenia w nich drzwi oraz wykonaniu lukarny dachowej w lokalu nr [...]. Wskazała, że członkowie wspólnoty mieszkaniowej, I. i A. T. (dalej: uczestnicy postępowania) stawiając ściankę, zagrodzili okno służące do wietrzenia przyziemia, które stanowi część wspólną Wspólnoty.
PINB wszczął z urzędu postępowanie w sprawie legalności robót budowlanych w budynku przy ul. [...] w K. obejmujących wydzielenie z korytarza w piwnicy ścianą działową z drzwiami pomieszczenia gospodarczego oraz wykonania lukarny dachowej. Przedmiotem niniejszego postępowania są roboty wykonane w piwnicy.
W toku postępowania organ I instancji poczynił ustalenia gromadząc materiał dowodowy. W wyniku przeprowadzonych oględzin stwierdził, że przedmiotową ściankę wykonano jako murowaną o grubości 8 cm, szerokości 1,7 m, wysokości 2,80 m i osadzono w niej drzwi o wymiarach 92 x 204 cm. Z oświadczenia skarżącej wynika, że ścianka ta została wykonana 11 lat temu. Uczestnik postępowania A. T. oświadczył, że w budynku zamieszkują od 1991r. a lokal wykupili w 2001r. W piwnicy nie wykonywali żadnych robót. Stwierdzono, że organ architektoniczny nie otrzymał żadnego zgłoszenia wykonania takich prac ani nie udzielał pozwolenia na budowę.
W tym stanie rzeczy PINB decyzją z dnia 21 stycznia 2022 r. umorzył postępowanie administracyjne w sprawie wykonania ścianki działowej i osadzenia w niej drzwi w budynku (odrębną decyzję wydano odnośnie lukarny). DWINB decyzją nr 411/2022 z dnia 13 kwietnia 2022 r., uchylił w całości powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ odwoławczy za konieczne uznał uzupełnienie materiału dowodowego poprzez przesłuchanie stron postępowania lub innych osób na okoliczność daty powstania przedmiotowej ścianki (wraz z pouczeniem o odpowiedzialności karnej oraz z poszanowaniem przepisów art. 79 i art. 81 k.p.a).
W ponownym postępowaniu PINB przeprowadził rozprawę, podczas której przesłuchał świadków i strony. Do akt sprawy złożone zostały dwie inwentaryzacje piwnicy. W oparciu o tak uzupełniony materiał dowodowy, decyzją nr 6 z dnia 3 września 2022r. PINB ponownie umorzył postępowanie. Organ, po analizie szkicowych inwentaryzacji piwnic i opisu aneksu do inwentaryzacji z 2007 r. stwierdził, że ścianka istniała już przed 1997 r. a na pewno w dniu wykonywania inwentaryzacji. Na podstawie oświadczeń świadków złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej oraz oświadczeń stron postępowania, organ przyjął, że ścianka dzieliła korytarz na dwie części a uczestnicy postępowania wykonali jedynie otwór wentylacyjny oraz dokonali wymiany drzwi na antywłamaniowe po włamaniu. Większość świadków stwierdziła, że "ścianka istniała od zawsze" i te oświadczenia, w konfrontacji z rysunkami i opisem do inwentaryzacji uznano za wiarygodne.
Zdaniem organu zgromadzony w sprawie materiał wskazuje, że ścianka istniała w chwili zakupu lokalu przez uczestników postępowania. Potwierdza to akt notarialny i inwentaryzacja rzeczoznawcy majątkowego, według których, zbyty został lokal mieszkalny pow. 39,90 m2 wraz z pomieszczeniem przynależnym składającym się z piwnicy o dwóch pomieszczeniach tj. piwnicy i pomieszczenia gospodarczego o łącznej pow. 16,20 m2. Według inwentaryzacji, piwnica składa się z dwóch pomieszczeń - pierwsze o pow. 14,10m2 i drugie wydzielone sporną ścianką, którego powierzchni nie podano. Mając powyższe na uwadze organ uznał, że ścianka działowa w piwnicy nie stanowi samowoli budowlanej a prace polegające na wymianie zniszczonych drzwi miały charakter bieżącego utrzymania i ich wstawienie nie wymagało pozwolenia na budowę.
W odwołaniu od powyższej decyzji strona skarżąca zarzuciła naruszenie: 1/ art. 29 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane oraz art. 28 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane w zw. z art. 103 ustawy z 1994 r. Prawo budowlane, poprzez przyjęcie, że wybudowanie ściany działowej w budynku mieszkalnym nie jest samowolą budowlaną; 2/ błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia i na tej podstawie przyjęcie, że wybudowanie ściany działowej nie jest samowolą budowlaną.
Po rozpoznaniu odwołania DWINB zaskarżoną obecnie decyzją utrzymał w mocy decyzją organu I instancji. Organ odwoławczy zgodził się z oceną PINB, że prowadzone postępowanie należy uznać za bezprzedmiotowe, gdyż w zaistniałym stanie faktycznym i prawnym nie można wydać decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty.
Zdaniem DWINB, organ I instancji nie naruszył przepisów nakładających obowiązek rzetelnego zbadania stanu faktycznego sprawy. Świadczy o tym uzupełniony materiał dowodowy. Przeprowadzone postępowanie nie wykazało, że rzeczona ścianka jest samowolą budowlaną. Odnosząc się do treści odwołania DWINB przypomniał, że organ nadzoru budowlanego zobowiązany jest rozpatrzyć nie tylko poszczególne dowody z osobna, ale wszystkie dowody we wzajemnej łączności. Mając na uwadze przedmiot postępowania organ podkreślił, że w sytuacji, gdy samowola budowlana nie zostanie wykazana - postępowanie należy umorzyć jako bezprzedmiotowe (Wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 grudnia 2017 roku, sygn. akt II SA/GI 874/17). Samowoli budowlanej nie można domniemywać (Wyrok NSA z dnia 27 listopada 2019 roku, sygn. akt II OSK 433/18). Aby organ mógł zastosować wobec inwestora konsekwencje, jakie prawo wiąże z samowolnie zrealizowaną budowa, w pierwszej kolejności w sposób niezbity i jednoznaczny wykazać musi, że samowolne działania inwestora rzeczywiście miały miejsce (Wyrok WSA w Gliwicach z dnia 23 października 2019 roku, sygn. akt II SA/GI 322/19). W niniejszej sprawie nie można skutecznie dopatrywać się bezprawności działań uczestników postępowania, bowiem te nie zostały udowodnione. Przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie wyjaśniające oraz zebrane w sprawie dowody nie pozwalają na postawienie zarzutów co do samowolnej, bez wymaganego prawem pozwolenia na budowę, realizacji robót budowlanych. Zgodnie z przepisem art. 81a § 1 k.p.a. - jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony. Tym samym podjęcie rozstrzygnięcia na niekorzyść strony zobowiązanej, w sytuacji gdy pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, jest niedopuszczalne.
Poprzez wzgląd na powyższe organ II instancji stwierdził, że skoro postępowanie administracyjne nie potwierdziło zarzucanych przez skarżącą okoliczności, PINB prawidłowo umorzył, jako bezprzedmiotowe, postępowanie w sprawie. Roszczenia wynikłe na tle sporów sąsiedzkich podlegają natomiast regulacji Kodeksu cywilnego i mogą być dochodzone na drodze postępowania przed sądem powszechnym - nie leżą one w kompetencjach organów nadzoru budowlanego, których głównym obowiązkiem jest nadzór i kontrola nad przestrzeganiem przepisów prawa budowlanego.
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła strona skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. przepisu art. 105 k.p.a. poprzez przyjęcie, że w sprawie brak jest przedmiotu orzekania mimo, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym odpisy ksiąg wieczystych skarżącej (nr [...]) oraz uczestników postępowania (nr [...]) wskazują, że zakres własności jest ściśle określony w umowach sprzedaży lokali mieszkalnych i nie obejmuje on zajętej przez uczestników części wspólnej korytarza z włazem, oknem i kratą, znajdującego się w przyziemiu poprzez wydzielenie ściany i drzwi. Wskazując na powyższe pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, że ustalenia dokonane przez organ nie odpowiadają prawu. Skarżąca jest właścicielką lokalu nr [...] a uczestnicy postępowania lokalu nr [...]. Uczestnicy bez zgody Wspólnoty Mieszkaniowej zajęli część wspólną korytarza w piwnicy poprzez wydzielenie jej ścianami i drzwiami pozbawiając skarżącą i pozostałych członków Wspólnoty Mieszkaniowej dostępu do części wspólnej, w tym, do znajdujących się w niej przewodów wodociągowych wraz z reduktorem wodnym. Organy wadliwie nie stwierdziły naruszenia przepisów Prawa budowlanego dotyczącego obowiązku uzyskania pozwolenie na budowę w zakresie wybudowania ściany działowej odgradzającej część wspólną do wyłącznego korzystania przez uczestników postępowania. Przyjęte przez organ II instancji ustalenie, dokonane na podstawie zeznań świadków, że ściana istnieje "od zawsze" nie jest wystarczające. Stanowisko to nie zostało poparte żadnymi innymi dowodami materialnymi, gdyż dopiero zestawienie tych ostatnich dowodów z dowodami z zeznań świadków wykaże rzeczywisty stan rzeczy. Użyty termin "od zawsze" nie został przez organ sprecyzowany. Wbrew tym ustaleniom, ściana nie istnieje od zawsze, lecz została wybudowana w okresie zamieszkiwania członków Wspólnoty przy ul [...] nr [...]. Zakres własności każdego z właścicieli lokali mieszkalny został ustalony w umowach sprzedaży tych lokali wraz z pomieszczeniami przynależnymi. W tym czasie ewidencja budynku i treść umów sprzedaży nie wskazywała na to, że uczestnicy postępowania są w posiadaniu pomieszczenia przynależnego do lokalu mieszkalnego w części w jakiej poprzez wydzielenie ściany działowej zajęli część wspólną.
W odpowiedzi na skargę DWINB wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, przy czym sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach, Sąd stwierdził, że skargę należało uwzględnić, jednakże z innych przyczyn niż zostały w niej podniesione.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja DWINB wydana w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez stronę skarżącą, która – jak wynika z akt sprawy jest członkiem Wspólnoty Mieszkaniowej w budynku przy ul. [...] w K.
W powyższych okolicznościach zwrócić należy na treść art. 127 § 1 k.p.a., który stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Z brzmienia tej regulacji prawnej jasno wynika, że do wniesienia środka zaskarżenia w postaci odwołania uprawniona jest tylko strona postępowania administracyjnego. W konsekwencji przyjąć należy, że osoba, której tego przymiotu nie można przypisać, nie jest legitymowana do skutecznego wniesienia odwołania.
Wobec powyższej regulacji stwierdzić należy, że jednym z podstawowych obowiązków organu odwoławczego jest zbadanie czy podmiot wnoszący odwołanie posiada przymiot strony postępowania. Zasadniczo bowiem organ odwoławczy, po wniesieniu odwołania zobligowany jest w pierwszej kolejności zbadać jego warunki formalne i ustalić, czy odwołanie jest w ogóle dopuszczalne. Chodzi tu nie tylko o zachowanie terminu do jego wniesienia i treść, ale także o legitymację odwołującego się do dokonania tej czynności. Dopiero ustalenie, że wniesiony środek zaskarżenia odpowiada wszystkim koniecznym wymogom procesowym, daje możliwość do przystąpienia do rozpoznania sprawy pod kątem merytorycznym. Natomiast stwierdzenie braku przymiotu strony winno skutkować umorzeniem postępowania odwoławczego zgodnie z art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. – bez badania jego merytorycznej zasadności, a zatem kontroli instancyjnej.
Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy nie wywiązał się z obowiązku zbadania, czy skarżącej przysługuje przymiot strony postępowania.
Zaznaczyć w tym miejscu należy, że PINB wszczął postępowanie w sprawie legalność robót budowlanych w budynku przy ul. [...] w K. obejmujących wydzielenie z korytarza w piwnicy ścianą działową z drzwiami pomieszczenia gospodarczego. Skarżąca kwestionując decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie wykonania ścianki działowej i osadzenia w niej drzwi, zarzucała natomiast, że uczestnicy postępowania bez zgody Wspólnoty Mieszkaniowej zajęli część wspólną korytarza w piwnicy poprzez wydzielenie jej ścianą i drzwiami, czym pozbawili ją oraz pozostałych członków Wspólnoty Mieszkaniowej dostępu do części wspólnej, w tym, do znajdujących się w niej przewodów wodociągowych wraz z reduktorem wodnym. Z powyższego wynika zatem, że ocenie legalności organów nadzoru budowlanego poddane zostały roboty budowlane, które zdaniem skarżącej dotyczą części wspólnej budynku wielomieszkaniowego (z akt sprawy wynika, że znajduje się w nim więcej niż 3 lokale mieszkalne).
W tej sytuacji rolą organu odwoławczego w pierwszym rzędzie było zbadanie, czy istotnie przedmiotowe roboty dotyczą części wspólnych budynku (czy też nie) i w zależności od wyniku tych ustaleń, dokonanie oceny, czy skarżąca posiada interes prawny legitymujący ją do skutecznego wniesienia środka zaskarżenia w postaci odwołania.
W sprawach dotyczących samowoli budowlanej do ustalenia kręgu podmiotów mających status strony postępowania zastosowanie znajduje bowiem ogólna reguła zawarta w przepisie art. 28 k.p.a., zgodnie z którym, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
Mając na uwadze, że skarżąca wskazuje na zajęcie w wyniku wykonanych robót części wspólnych budynku wskazać trzeba, na utrwalony w orzecznictwie sądowym pogląd, że w postępowaniach z zakresu Prawa budowlanego, mających związek z nieruchomością wspólną, legitymację do reprezentowania interesu podmiotu zbiorowego – ogółu właścicieli lokali – ma utworzona przez nich wspólnota mieszkaniowa działająca poprzez zarząd lub zarządcę. Ogół właścicieli, których lokale wchodzą w skład określonej nieruchomości, tworzy bowiem – na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1048) – wspólnotę mieszkaniową, która może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozwana. Stosownie zaś do art. 21 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, zarząd kieruje sprawami wspólnoty mieszkaniowej i reprezentuje ją na zewnątrz oraz w stosunkach między wspólnotą a poszczególnymi właścicielami lokali. W judykaturze prezentowany jest także pogląd – który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela - zgodnie z którym, także członek wspólnoty mieszkaniowej, jeżeli wykaże swój indywidualny, własny interes prawny, może wystąpić jako strona zainteresowana w postępowaniu administracyjnym w sprawie, w której co do zasady występuje wspólnota mieszkaniowa. Uprawnienia wspólnoty mieszkaniowej i poszczególnego właściciela nie są wobec siebie konkurencyjne i nie wykluczają się wzajemnie. Ocenie organu powinno jednak podlegać, czy właściciel wyodrębnionej nieruchomości lokalowej był w stanie wykazać, że doszło do negatywnego oddziaływania na jego nieruchomość, poprzez dopuszczenie do realizacji określonych robót budowlanych (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt II OSK 1059/15).
Przypomnieć także wypada, że na gruncie różnych spraw dotyczących wspólnot mieszkaniowych Naczelny Sąd Administracyjny trafnie podkreślał, że błędem jest automatyczne utożsamianie interesu prawnego wspólnoty mieszkaniowej z interesem prawnym poszczególnych właścicieli lokali mieszkalnych. Działania wspólnoty, reprezentowanej przez zarząd, dotyczą bowiem nieruchomości wspólnej określonej przez art. 3 ust. 2 ustawy o własności lokali. Wynika to z art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 i ust. 3 ww. ustawy. W pierwszym ze wskazanych przepisów wprost sygnalizuje się samoistność właścicieli lokali i wspólnoty mieszkaniowej. Każdy właściciel lokalu stanowiącego – w myśl art. 2 ust. 1 ustawy o własności lokali – odrębną nieruchomość, może zatem mieć swój własny zindywidualizowany interes prawny podlegający ochronie, jeśli taki interes wykaże. W związku z powyższym zasadą jest występowanie w sprawie wspólnot mieszkaniowych reprezentowanych przez zarząd, obok których mogą wystąpić również właściciele poszczególnych lokali, jeśli wykażą okoliczności uzasadniające przyjęcie, że mają oni przymiot strony niezależnie od reprezentujących ich wspólnotę. Członkowie wspólnoty mieszkaniowej i właściciele wyodrębnionych lokali oraz współwłaściciele części wspólnych nieruchomości mogą zatem samodzielnie występować w postępowaniu reprezentując w sprawie swój własny interes prawny, który jest chroniony konkretnym przepisem prawa materialnego i ewentualnie kwestionować rozstrzygnięcia zapadłe w toku postępowania (por. wyrok NSA z 15 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1414/15, LEX nr 2271239).
Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że organ odwoławczy zupełnie pominął obowiązek oceny, czy skarżąca legitymuje się interesem prawnym uprawniającym ją do indywidulanego występowania jako strona w przedmiotowym postępowaniu. Pomimo tego, że kwestia ta w rozpoznawanej sprawie nie jest oczywista, organ nie przedstawił w tym względzie jakichkolwiek wyjaśnień i rozważań w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Także na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie sposób ustalić w jaki sposób sporna ścianka wpływa bezpośrednio na prawa i obowiązki skarżącej jako właściciela wyodrębnionego z części wspólnych lokalu. Kwestia ta niewątpliwie wymagała od organu podjęcia czynności wyjaśniających przeprowadzonych z udziałem skarżącej a następnie dokonania właściwej oceny, której wynik powinien być przedstawiony w odpowiedniej decyzji.
Wobec stwierdzonych zaniechań ze strony organu odwoławczego Sąd stwierdził, że przedwczesnym jest kontrolowanie prawidłowości rozstrzygnięcia pod względem merytorycznym (istnienia lub nie samowoli budowlanej). Organ odwoławczy wydał bowiem zaskarżoną decyzję bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy niezbędnego dla ustalenia, czy skarżącej przysługuje przymiot strony w postępowaniu, czym w efekcie naruszył art. 7, art. 77 § 1 w związku z art. 127 i art. 28 k.p.a. Naruszenie wymienionych regulacji prawnych zdaniem Sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wypełnia przesłankę uchylenia zaskarżonego aktu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy obowiązany jest zbadać legitymację strony skarżącej do wniesienia odwołania, a więc czy skarżącej można było w sprawie przypisać przymiot strony postępowania administracyjnego. Uzupełniająco Sąd zwraca uwagę także na konieczność oceny, czy prawidłowo za strony postępowania uznano właścicieli poszczególnych lokali mieszkalnych dokonując im doręczenia decyzji.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a., wliczając do tych kosztów zwrot wpisu od skargi wynoszącego 200 zł, opłaty skarbowej za dokument pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz opłatę w wysokości 480 zł za zastępstwo prawne radcy prawnego w oparciu o § 14 ust. 1pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI