II SA/WR 136/25

II SA/Wr 136/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-08-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Dominik Dymitruk
Władysław Kulon /przewodniczący/
Wojciech Śnieżyński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1087
art. 234 ust. 1 ust. 3 ust. 5
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Władysław Kulon, Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Śnieżyński (spr.), Asesor WSA Dominik Dymitruk, Protokolant: starszy referent Tomasz Gołębiowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 15 listopada 2024 r. nr SKO 4112/7/2024 w przedmiocie nakazu wykonania urządzeń zapobiegających szkodom I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu na rzecz skarżącej kwotę 797 (słownie: siedemset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wnioskiem z 01.09.2020 r. K. i A. N. (właściciele działki nr [...]) zwrócili się do Prezydenta Miasta Wałbrzycha o wszczęcie postępowania administracyjnego dotyczącego naruszenia stosunków wodnych przez właściciela działki nr [...], który po wybudowaniu domu, ogrodził teren sąsiadujący z niezabudowaną działką nr [...], w taki sposób, że podwyższył wysokość podmurówki usytuowanej na jego terenie o około 20 cm w stosunku do wysokości podmurówki, która została poprowadzona zgodnie z linią spadkową terenu uwzględniając jej wysokość. W skrajnych punktach granicy działki linia spadkowa terenu biegnąca od granicy działki ma wysokość odpowiednio 50 i 10 cm. Wykonana podmurówka usytuowana jest prostopadle w stosunku do ich działki, co spowodowało przecięcie naturalnego spadku terenu i zmianę kierunku zatrzymywanych przez nią wód opadowych, na skutek braku odpowiedniego drenażu. Dodatkowo jej podwyższenie oraz utworzony wzdłuż niej rów, od strony działki nr [...] powoduje, że wody opadowe zatrzymują się na jego wysokości, a następnie zalewają bezpośrednio działkę nr [...], a w konsekwencji także działkę poniżej usytuowaną, tj. [...], pozostawiając działkę nr [...] w niezmienionym stanie. Poprzednie suche lata nie ujawniły tego problemu. W przypadku znacznych opadów - woda zalewająca ich działkę, dochodzi do wysokości przekraczającej wyniesioną część fundamentów budynku mieszkalnego. Na skutek oporu podmurówki, woda zbiera się w rowie, a jej nadmiar nie tylko wylewa się z niego ale cofa się na niezabudowaną działkę nr [...], przelewając się w jej najniższych punktach nachylenia terenu, rwącym strumieniem niosącym wszelki szlam, śmieci i błoto, które po opadnięciu pozostaje na opasce wokół domu i rabatach okalających, wyrządzając szkody.
Po przeprowadzeniu oględzin i analizie zebranego materiału dowodowego Prezydent Miasta Wałbrzycha wydał w dniu 24.11.2021 r. decyzję (nr BOŚ.6331.1.2020), której mocą: 1) nakazał właścicielowi działki nr [...], tj. I. B. (obecnie skarżąca) wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom na gruntach sąsiednich czyli na działce nr [...], w postaci wykonania obniżenia na całej długości podmurówki ogrodzenia posadowionego na działce nr [...], sąsiadującego z działką nr [...], do poziomu podmurówki ogrodzenia zlokalizowanego na działce K. i A. N., wykonania na działce nr [...], skutecznego drenażu na całej długości podmurówki ogrodzenia sąsiadującego z działką nr [...] oraz z działką nr [...]; 2) zobowiązał skarżącą do wykonania w terminie do 24.11.2022 r. obowiązków nałożonych decyzją; 3) zobowiązał do niezwłocznego powiadomienia organu o fakcie wykonania prac.
W wyniku rozpoznania odwołania I. B., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu wydało decyzję z 21.01.2021 r. (nr SKO 4112/18/2021), którą utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Po rozpoznaniu wywiedzionej od tego rozstrzygnięcia skargi I. B., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 22.10.2022r., sygn. akt II SA/Wr 246/22 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Sąd wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę organy orzekające w sprawie jednoznacznie ustalą źródło i przyczynę napływu wód opadowych na działkę wnioskodawców, rozważą ponownie ewentualne środki zaradcze, pochylą się nad kwestią rowu, a także wnikliwie zastanowią się nad przydatnością sporządzenia w sprawie opinii biegłego.
Po zwrocie sprawy wraz z aktami do organu I instancji K. i A. N. złożyli pismo przygotowawcze z 16.08.2023 r., w którym wskazali, że ze względu na przedłużający się proces decyzyjny oraz w celu zapobieżenia występowania dalszych szkód podjęli kroki dotyczące zmiany nawierzchni wokół domu oraz zastosowania czasowych zabezpieczeń. Na dołączonych zdjęciach, wykonanych w dniach 19 i 20.07.2023 r. udokumentowali stan zniszczeń powstałych na skutek wieloletniego zalewania. Ponadto załączyli zdjęcia wykonane w dniu 06.08.2023 r. obrazujące fakt dalszego występowania blokady wody deszczowej przez podwyższoną podmurówkę ogrodzenia dzielącego działki nr [...] i [...] i jej przelewania na działkę nr [...].
Z uwagi na zgon Ł. B. - właściciela działki nr [...], jako stronę postępowania organ I instancji uznał M. R., o czym zawiadomił pozostałe strony przy piśmie z 09.04.2024 r.
Postanowieniem z 12.04.2024 r. organ I instancji dopuścił dowód z dokumentu pt. "Opinia dotycząca naruszenia stanu wody na gruncie w zakresie odprowadzania wód opadowych przez właścicieli działek nr [...] i [...], obr. B. na działkę sąsiednia o nr [...]", autorstwa P. W. i G. M.
Przy piśmie procesowym z 07.05.2024 r. pełnomocnik I. B. – adw. R. B. wystąpił m.in. z wnioskiem o zobowiązanie biegłych do wydania opinii uzupełniającej na okoliczność związku infrastruktury na działce I. B. z odpływem znajdujących się na jej gruncie wód opadowych i roztopowych.
Po zawiadomieniu o zebraniu materiału dowodowego potrzebnego do zakończenia sprawy i możliwości zapoznania się z nim Prezydent Miasta Wałbrzycha wydał decyzję z 30.09.2024 r. (nr BOŚ.6331.1.2024), którą: 1) nakazał I. B. wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom na gruntach sąsiednich czyli na działce nr [...], w postaci: wykonania obniżenia na całej długości podmurówki ogrodzenia posadowionego na działce nr [...], sąsiadującego z działką nr [...] do poziomu podmurówki ogrodzenia zlokalizowanego na działce K. i A. N., wykonania na działce nr [...], skutecznego drenażu na całej długości podmurówki ogrodzenia sąsiadującego z działką nr [...] oraz z działką nr [...]; 2) zobowiązał skarżącą do wykonania w terminie do 30.05.2025 r. obowiązków nałożonych decyzją; 3) zobowiązał do niezwłocznego powiadomienia organu o fakcie wykonania prac. Opisana decyzja została doręczona K. i A. N., I. B. reprezentowanej przez adw. R. B. oraz M. R.
W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ I instancji stwierdził, że na podstawie analizy dokumentów zgromadzonych w sprawie, w tym ze sporządzonego protokołu z oględzin, wynika, że teren nieruchomości nr [...] jest niezagospodarowany. Powierzchnia tej działki posiada liczne zagłębienia terenowe i pokryta jest roślinnością trawiastą. Działki sąsiednie tj. działki nr [...] oraz [...], stanowią nieruchomości zagospodarowane. Działka nr [...] usytuowana jest poniżej poziomu terenu działek nr [...] i [...]. Podmurówki pod ogrodzenie zlokalizowane na granicy działek nr [...] i [...] usytuowane są względem siebie prostopadle, przy czym w miejscu styku podmurówek zauważyć można wyraźną różnicę w ich wysokości - podmurówka ogrodzenia działki nr [...] posadowiona jest kilkanaście cm wyżej od podmurówki działki nr [...]. K. i A. N. wskazali że wzniesienie na działce nr [...] podmurówki spowodowało skierowanie na ich nieruchomość wód opadowych i roztopowych pochodzących z działki nr [...], które wcześniej naturalnie spływały na działkę skarżącej, w konsekwencji doprowadziło do powstawania szkód. K. i A. N. wskazali, że po pierwszej interwencji u właściciela działki nr [...], którą podjęli w roku 2016, zostało wykonane zagłębienie, które biegnie na działce nr [...], wzdłuż podmurówki zlokalizowanej na nieruchomości nr [...]. Kolejne zalania ich nieruchomości wystąpiły dopiero w 2020 r. w wyniku nagromadzenia się błota w ten sposób wykonanym rowie/zagłębieniu oraz w wyniku jego zarastania trawą. Jak wynika ze zgromadzonej dokumentacji rów/zagłębienie, o którym mowa powyżej wykonane zostało na działce nr [...], przez właściciela działki nr [...], najprawdopodobniej w celu zabezpieczenia naturalnego napływu wód. W ocenie organu I instancji, wszystkie te czynniki, tj. wykonanie niwelacji i wyrównania terenu działki nr [...], do poziomu istniejącej podmurówki na granicy z działką nr [...], wykonanie prostopadle do już istniejącej nowej podmurówki, wyższej o kilkanaście cm, miało wpływ na zmianę naturalnego spływ wód opadowych oraz spowodowało zmiany natężenia ich odpływu ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Wykonana niwelacja i wyrównanie terenu powodują, że wody opadowe napływające z terenów zlokalizowanych powyżej nie są odprowadzane naturalnym spadkiem w kierunku południowo-zachodnim, a znajdują ujście wzdłuż ogrodzenia z działką nr [...], w kierunku południowym. Także wykonanie wyższej od istniejącej podmurówki spowodowało powstanie bariery uniemożliwiającej naturalny spływ wody w kierunku południowo-zachodnim. Woda naturalnie spływająca z terenu działki nr [...] w chwili obecnej z większą intensywnością kierowana jest w stronę działki nr [...]. Przedłożony materiał fotograficzny dokumentuje zalewanie działki K. i A. N. od strony działki uczestnika postępowania, co należy zakwalifikować jako oddziaływanie szkodliwe. W sprawie dopuszczono dowód z opinii biegłego, który w opinii sporządzonej w styczniu 2024 r. stwierdził, że wykonanie podmurówki ogrodzenia pomiędzy działkami nr [...] i [...] znacznie wyższej niż podmurówka ogrodzenia pomiędzy działkami nr [...] i [...] spowodowało powstanie sztucznej zapory w spływie wód opadowych i roztopowych. Na skutek tego zmieniony został kierunek spływu wód względem naturalnego i w konsekwencji dochodzi do zalewania działki nr [...], przez co zalewania wystąpił szereg szkód i strat na działce nr [...]. W tym przypadku bezsprzecznie stwierdzono wystąpienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy działaniami właścicieli działki nr [...], a wystąpieniem szkód na działce nr [...]. Ustalono również, że wody opadowe i roztopowe spływają z terenu działki nr [...] i po zatrzymaniu się na wysokiej podmurówce pomiędzy działkami nr [...] i [...] przelewają się na teren działki nr [...]. Organ I instancji powtórzył za biegłym, że nie było to jednak spowodowane działaniami właścicieli działki nr [...] lecz działaniem właścicieli działki nr [...]. Rów wykonany wzdłuż podmurówki ogrodzenia pomiędzy działkami nr [...] i [...] miał za zadanie zbierać nadmiar wód opadowych i roztopowych. Według organu I instancji, sporny rów powstał na działce nr [...] bez wiedzy i zgody właściciela tej działki. Został on zrealizowany przez właściciela działki nr [...]. W następnej kolejności rów nie był należycie utrzymywany, tj. koszony, odmulany itd., co spowodowało, że przestał być on drożny. Ponadto organ I instancji zwrócił uwagę, że takie rozwiązanie było doraźne i zasadniczo nie spełniało swojej roli.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyła skarżąca. Zarzuciła w nim organowi I instancji naruszenie: 1) art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego, w szczególności związku przyczynowego pomiędzy wykonaną na działce [...] infrastrukturą/podmurówką ogrodzenia a napływem wody opadowej na nieruchomość wnioskodawców, w konsekwencji oparcia ustaleń w tej części na niepełnej opinii biegłych, 2) art. 234 ustawy Prawo wodne, poprzez nałożenie obowiązku wykonania robót objętych decyzją.
Na podstawie tak sformułowanych zarzutów odwołania jego autorka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania, względnie wydanie decyzji kasacyjnej. Zdaniem odwołującej, kierunek spływu wód opadowych przyjęty w opinii jest niezgodny z analizą rzędnych wysokościowych terenu oraz lokacją izohips. Powyższe dane wskazują, że wody grawitacyjnie w przeważającej większości kierują się na działkę nr [...]. W związku z powyższym, według odwołującej, powinno zostać ocenione jaki procent wód kierowany jest na działkę nr [...] oraz czy pozostała część jest absorbowana przez grunt. Przeprowadzony model przestrzenny działki nr [...] wykazuje, że istniejące ukształtowanie terenu wyklucza przyjęty w opinii kierunek spływu wód. Wskazano również, że w sprawie doszło do przekroczenia terminu przedawnienia, w tym zakresie powołując się na zdjęcia satelitarne z 2015 r., które mają potwierdzać fakt istnienia ogrodzenia. Końcowo odwołująca podniosła, że ewentualne usunięcie naruszenia może mieć miejsce przez perforacje podmurówki, nie zaś jej obniżenie.
Decyzją z 15.11.2024 r. (nr SKO 4112/7/2024) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia, po zrelacjonowaniu przedbiegu dotychczas przeprowadzonego postępowania, Kolegium przytoczyło treść opinii biegłego z której wynika, że to wykonanie podmurówki na działce nr [...], która jest wyższa od podmurówki pomiędzy działkami nr [...] i [...] miało bezpośredni wpływ na zmianę kierunku spływu wód opadowych i roztopowych z terenu działki nr [...]. Wykonanie tej podmurówki spowodowało zmianę kierunku spływu wód względem naturalnego i w konsekwencji dochodzi do zalewania działki nr [...]. Organ odwoławczy stwierdził, że powyższa opinia stanowi dowód istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy działaniami właściciela działki nr [...], a wystąpieniem szkód na działce nr [...]. Na skutek zmiany kierunku spływu wód opadowych i roztopowych, spowodowanego wykonaniem bardzo wysokiej podmurówki nastąpiło zaburzenie stosunków wodnych, o którym mowa w art 234 ustawy Prawo wodne. Kolegium przyjęło, że konsekwencją powyższego naruszenia stosunków wodnych jest obowiązek polegający na nakazaniu właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. Ponadto Kolegium stwierdziło, powołując się ponownie na treść sporządzonej opinii, że w sprawie nie zdecydowano się nakazać właścicielowi działki nr [...] przywrócić stan poprzedni, gdyż byłoby to nadal niezgodne z art 234 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo wodne, oraz mogłoby doprowadzić do stateczności istniejącego w tym terenie obiektu budowlanego. Dlatego organ I instancji skorzystał z drugiego rozwiązania przewidzianego w tym przepisie, tj. nakazał właścicielowi działki nr [...] wykonać urządzenia zapobiegające szkodom na gruntach sąsiednich. Kolegium uznało, że wykonanie nakazanych decyzją pierwszoinstancyjną czynności zapobiegnie szkodom i wyeliminuje w przyszłości możliwość odprowadzania wód opadowych z terenu nieruchomości nr [...] na teren działki nr [...] oraz przywróci naturalny spływ wód z terenu działki nr [...]. Zdaniem Kolegium, z przedstawionych rozważań wynika, że wbrew zarzutom odwołania, organ I instancji w całości wykonał zalecenia Sądu co do dalszego postępowania, ustalił źródło napływu wód opadowych i roztopowych na działkę nr [...] oraz ustalił związek przyczynowo-skutkowy między działaniami właściciela działki nr [...], a szkodami jakie na swojej działce ponieśli K. i A. N.
Na powyższą decyzję skargę wniosła I. B., reprezentowana przez pełnomocnika, zarzucając Kolegium naruszenie: 1) art. 7, art. 75, art. 77, art. 78 § 2, art. 80 i art. 107 § 1-3 k.p.a., poprzez przekroczenie kryteriów oceny swobodnej oceny dowodów, niewyjaśnienie istoty sprawy i błędne ustalenie stanu faktycznego, w szczególności związku przyczynowego pomiędzy wykonaną na działce nr [...] infrastrukturą/podmurówką ogrodzenia a napływem wody opadowej na nieruchomość wnioskodawców, w konsekwencji oparcia ustaleń w tej części na niepełnej i niejasnej opinii biegłych i pominięcia wniosku o jej uzupełnienie; 2) art. 234 ustawy Prawo wodne, poprzez nałożenie obowiązku wykonania robót objętych decyzją. Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skargi jej autor wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, 2) zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi powielono argumentację zawartą w odwołaniu. Podkreślono, że opinia stanowiąca podstawę decyzji organów obu instancji jest niepełna, ponieważ nie uwzględnia ona wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia kwestii naruszenia stanu wody na gruncie, związku przyczynowego i szkód. W szczególności nie zawiera uzasadnienia wyrażonych w niej ocen oraz poglądów, przez co nie udziela prawidłowych odpowiedzi na zasadnicze pytania postawione biegłym, prowadząc do błędnych ustaleń i niewłaściwej subsumpcji prawa materialnego. Zdaniem pełnomocnika, sporna opinia nie wyjaśnia przyjętego aktualnie kierunku spływu wód opadowych i roztopowych z działki nr [...] na poniższe działki sąsiednie. Tymczasem już prosta analiza rzędnych wysokościowych tych nieruchomości oraz lokacja izohips terenu nr [...] (co strona zasadnie podnosiła w odwołaniu i skardze) wskazują, że wody z tej działki grawitacyjnie kierowane są w przeważającej ilości bezpośrednio na działkę nr [...], zaś jedynie marginalna część tego spływu następuje poprzez nieruchomość nr [...]. Dzieje się tak ze względu na ukształtowanie terenu. Należało w związku z tym w opinii ustalić jaki procent wody kierowany jest bezpośrednio na działkę nr [...] oraz czy pozostała część spływająca wzdłuż podmurówki strony jest absorbowana przez grunt tej działki. W tym celu należało przeprowadzić analizę przestrzenną terenu z wykorzystaniem mapy przestrzennej (MPT), obejmującej rzędne oraz warstwice i uwzględnić zdolności absorpcyjne gruntu działki. Zdaniem pełnomocnika, spełnienie powyższych warunków stanowić mogłoby dopiero uzasadnienie wyrażonej w opinii oceny co do kierunku spływu wody przez działkę nr [...] i ewentualnego zakresu wpływu wykonanej podmurówki. Tymczasem opinia takiego uzasadnienia nie zawiera, przez co ustalenie kierunku przepływu w kierunku działki nr [...] jest dowolne, niweczy wartość dowodową opinii, natomiast jej przyjęcie wypacza prawidłowość uzasadnienia podstawy faktycznej decyzji i wyklucza kontrolę instancyjną decyzji. Przeprowadzony model przestrzenny działki nr [...] wykazuje ukształtowanie terenu wykluczające przyjęty w opinii kierunek spływu wody. Pełnomocnik wskazał, że ustalenie rzeczywistego kierunku spływu na działce nr [...] oraz jej retencyjności stanowić dopiero będzie podstawę do prawidłowych ustaleń w zakresie wszystkich wytycznych zawartych wydanym w sprawie wyroku sądu administracyjnego. Pozwali dopiero na ustalenie, która działka jest źródłem napływu wód na działkę wnioskodawców (z uwzględnieniem retencyjności gruntu w zakresie marginesu spływu napierającego na podmurówkę skarżącej i spływu z położonej wyżej drogi wewnętrznej wyłącznie na jej działkę), ocenę przyczyny stanu wody (z uwzględnieniem spiętrzenia wody grawitacyjnej podmurówką wnioskodawców bez udziału podmurówki skarżącej) i w konsekwencji związku przyczynowego pomiędzy tym spiętrzeniem a realną szkodą. Autor skargi zauważył, że z powyższych względów skarżąca domagała się przy piśmie z 07.05.2024 r. uzupełnienia opinii biegłego. Niezależnie od powyższego pełnomocnik wskazał na okoliczności, które mogą świadczyć o przekroczeniu terminu przedawnienia określonego w art. 234 pkt 5 ustawy Prawo wodne. Ponadto wskazał, że w przypadku ustalenia związku podmurówki skarżącej ze zmianą stanu wody na gruncie, rozwiązaniem problemu może być perforacja podmurówki (wykonanie otworów) nie zaś obniżenie jej wysokości. Nadto wskazał, że wykonanie drenażu ze studnią chłonną może naruszyć stosunki wodne na nieruchomościach poniżej położonych poprzez rozsączanie wody piętrzonej podmurówką wnioskodawców z działki nr [...] na działki poniższe. Z przedstawionych powodów biegli nie powinni formułować pochopnych wniosków bez uzupełnienia opinii o prawidłowy kierunek przepływu, rozeznanie geotechniczne gruntu i ocenę retencyjności, których brak aktualnie skutkuje błędną subsumpcją art. 234 ustawy Prawo wodne.
W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji oraz wniosło o oddalenie skargi.
Przy piśmie przygotowawczym z 25.03.2025 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o dopuszczenie dowodu z opinii hydrologicznej sporządzonej przez mgr inż. M. B. - na okoliczność przyczyn zmiany stanu wody w obrębie spornych działek oraz podjęcia niezbędnych środków zaradczych w tym zakresie.
Podczas rozprawy w dniu 28.08.2025 r Sąd dopuścił dowód zgłoszony w piśmie z 25.03.2025 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu wydana w sprawie dotyczącej naruszenia stosunków wodnych. Zgodnie z art. 234 ust. 1 ustawy Prawo wodne, właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. Przyjmuje się jednolicie w orzecznictwie sądów administracyjnych, że zmiana stanu wody na gruncie, to każde działanie, którego efektem jest zmiana ilościowa wody na gruncie oraz zmiana w zakresie jej przepływu przez grunt. Jest to takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi. Zmiana ta może polegać na zmianie kierunku odpływu znajdującej się na gruncie wody opadowej i roztopowej bądź kierunku odpływu ze źródeł poprzez np. wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu, nawiezieniu ziemi w celu podwyższenia terenu, usunięciu ziemi w celu obniżenia terenu, wykopaniu rowu, zasypaniu istniejącego rowu, czy też wzniesieniu murowanego ogrodzenia (tak WSA w Lublinie w wyroku z 18.03.2025 r., sygn. akt II SA/Lu 30/25). Dla wydania decyzji na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne konieczne jest wykazanie: po pierwsze, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na swoim gruncie, po drugie, czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, tzn. czy pomiędzy zmianą stanu wody i szkodą na nieruchomości sąsiedniej istnieje związek przyczynowo-skutkowy.
W realiach rozpatrywanej sprawy mogłoby się wydawać, biorąc pod uwagę czas prowadzenia postępowania, sporządzenie opinii hydrologicznej, a także wielość wydanych decyzji, że orzekające w sprawie organy administracji ustaliły w sposób niebudzący wątpliwości fakt dokonania przez właściciela działki nr [...] zmiany stanu wody na gruncie, a jeśli tak, to czy takie zmiany szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, w tym na działkę nr [...]. Inaczej mówiąc, czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie poprzez takie działanie właściciela działki nr [...], które ingeruje w stan wody na spornym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi.
W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę treść zaskarżonej decyzji, ocenianej nie tylko z perspektywy zarzutów odwołania a później skargi, tak zdefiniowanym wymogom nie sprostano w sprawie. Nadal brakuje w sprawie klarownych i przekonujących odpowiedzi na wyartykułowane w sprawie pytania, które pochodziły nie tylko od skarżącego ale także od tut. Sądu. Nie może bowiem zapominać – jest to bowiem okoliczność istotna dla rozstrzygnięcia – że sprawa w której Kolegium wydało zaskarżoną decyzję była już przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Wyrazem tej kontroli jest prawomocny wyrok z 25.10.2022 r., sygn. akt II SA/Wr 246/22, uchylający wydaną uprzednio w tej sprawie decyzję Kolegium z 21.01.2022 r. i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Okoliczność ta obliguje obecnie orzekający Sąd do zastosowania przy kontroli zaskarżonej decyzji art. 153 oraz art. 170 p.p.s.a. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Wyjaśnić trzeba, że pomimo użycia w art. 153 p.p.s.a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie tyle o sentencję, co o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok NSA z 15.01.1998 r., sygn. akt II SA 1560/97). Ocena prawna o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zarówno organ administracji jak i sąd rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są więc zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu prawomocnego wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. W orzecznictwie podkreśla się, że działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego (por. przykładowo wyroki NSA: z 21.10.1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 i z 01.09.2010 r., sygn. akt I OSK 920/10).
W związku z powyższym rolą Sądu orzekającego obecnie w tej sprawie jest przede wszystkim, weryfikacja czy organy w pełni zastosowały się do zaleceń i wskazań zawartych w prawomocnym wyroku z 25.10.2022 r. Przypomnieć należy, że w wyroku tym, odnosząc się do zasadności nałożenia na skarżącą nakazu wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na gruntach sąsiednich, Sąd doszedł do konkluzji, że potrzebny materiał dowodowy nie został w pełni zebrany, nie dokonano jego rzetelnej i wyczerpującej oceny, a wnioski jakie wyciągnięto z materiału zebranego w sprawie wywołują wątpliwości, i są oparte na wątłych podstawach. Poza koniecznością skorzystania z wiedzy specjalistycznej z zakresu hydrologii, Sąd wskazał na niejasne dla niego zagadnienie dotyczące znaczenia wykonanego rowu pomiędzy działkami nr [...] i [...]. Zwrócił również uwagę na naturalny (przed zagospodarowaniem nieruchomości) spływ wód z terenu działki nr [...] na teren działek nr [...] oraz nr [...], które w przeszłości były gruntami rolnymi, silnie podatnymi na erozję wodną powierzchniową. Wobec tego wskazał na konieczność uwzględnienia charakteru terenu oraz potrzebę rozważenia wpływ presji antropogenicznej, w tym zabudowy, na naturalne warunki związane z odprowadzaniem wody. W końcu Sąd poczynił wytyk wobec Kolegium, zauważając, że organ ten ograniczył się do wiernego a wręcz dosłownego odtworzenia argumentacji organu I instancji. W ocenie Sądu, taki sposób rozstrzygnięcia, bez własnych ustaleń, sformułowania swoich wniosków, bez badania wnikliwie oraz krytycznie argumentacji organu I instancji, a jedynie ograniczenia się do literalnego powtórzenia wywodów tego organu, nie czyni zadość poszanowaniu zasady dwuinstancyjności.
W ocenie Składu orzekającego w niniejszej sprawie, z treści zaskarżonej obecnie decyzji nie wynika aby Kolegium sprostało wymogom procesowym wynikającym z powołanego wyroku. Lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji dowodzi, że organ odwoławczy, poza zrelacjonowaniem dotychczasowego przebiegu postępowania, ograniczył się w zasadzie do przytoczenia obszernych fragmentów z opinii biegłego hydrologa oraz uzasadnienia decyzji I instancji. Kolegium nie dokonało zasadniczo własnych ocen na temat opinii biegłego m.in. biorąc pod uwagę zarzuty skarżącej zgłaszane nie tylko w odwołaniu ale także na etapie postępowania przed organem I instancji, gdzie wnioskowano o jej uzupełnienie w zakresie poczynienia ustaleń na temat związku infrastruktury na działce nr [...] z odpływem znajdujących się na tym gruncie wód opadowych i roztopowych. Powyższy wniosek dowodowy został pominięty przez organ I instancji, zaś Kolegium nie dokonało oceny wpływu powyższego naruszenia na treść rozstrzygnięcia. Wciąż jest zatem aktualne stanowisko tut. Sądu wyrażone w prawomocnym wyroku z 25.10.2022 r. na temat braku poczynienia przez Kolegium własnych ustaleń, braku formułowania swoich wniosków, a przede wszystkim braku zbadania wnikliwie oraz krytycznie argumentacji organu I instancji, który powtórzył z kolei bezkrytycznie stanowisko zawarte w opinii biegłego. Z tego powodu rozstrzygnięcie Kolegium wymyka się zasadniczo spod możliwości dokonania jego merytorycznej kontroli.
SKO w Wałbrzychu, działając jako organ II instancji, zobowiązane było do ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy. Obowiązek taki wyprowadzić należy wprost z zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.) na której oparte jest postępowanie administracyjne. Stanowi ona, że każda sprawa administracyjna, jeżeli zawiśnie przed organem drugiej instancji na skutek wniesienia przez stronę środka zaskarżenia, wymaga przede wszystkim ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Obowiązujący model postępowania odwoławczego nie ma charakteru kasacyjnego, co wyklucza ograniczenie postępowania przed organem drugiej instancji jedynie do kontroli orzeczenia wydanego przez organ I instancji. Zasada dwuinstancyjności jest zatem zrealizowana, gdy rozstrzygnięcia obu organów zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez nie postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów dla których postępowanie to zostało zainicjowane. Trzeba też pamiętać, że organ odwoławczy, wydając decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji powinien ustosunkować się w jej uzasadnieniu do całości rozstrzygnięcia przyjętego przez ten organ oraz do zarzutów odwołania. Uzasadnienie decyzji powinno być przy tym elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia. Powinno odnosić się do istotnych elementów spornych, dowodów zarówno zebranych przez organ jak i przedłożonych przez stronę. Zasada przekonywania (art. 11 k.p.a.) nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia strony, nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy lub nie przedstawi w sposób wyczerpujący wykładni stosowanych przepisów prawa. Rola organu odwoławczego nie może zatem ograniczać się tylko do kontroli decyzji organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego jest przede wszystkim rozstrzygnięcie sprawy we własnym zakresie. Obowiązek ten nie zostanie natomiast zrealizowany, gdy organ ten zaniecha własnych rozważań i ograniczy się do automatycznego powtórzenia treści decyzji organu I instancji, pomijając przy tym zarzuty odwołania. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że gdy strona w odwołaniu przedstawia konkretne zarzuty dotyczące kluczowych dla rozstrzygnięcia okoliczności, to organ odwoławczy winien odnieść się do tych zarzutów.
W świetle przedstawionego stanowiska należy stwierdzić, że z zaskarżonej decyzji nie wynika, dlaczego Kolegium uznało sporną opinię hydrologiczną za spójną i zupełną, która nie tylko nie wymaga uzupełnia ale przede wszystkim uwzględnia wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia kwestie naruszenia stanu wody na gruncie, w tym dotyczące związku przyczynowego i szkód. Obowiązkiem Kolegium było zatem odnieść się do zarzutów, które były zgłaszane pod adresem opinii biegłego w odwołaniu. Bez odpowiedzi w sprawie pozostają zagadnienia dotyczące grawitacyjnego i ilościowego kierunku spływu wód na gruncie ze względu na jego ukształtowanie i retencyjność. Kolegium uniknęło udzielenia odpowiedzi na pytania stawiane w odwołaniu dotyczące procentowej ilości wody kierowanej bezpośrednio na działkę nr [...] z działki nr [...]. Z lektury uzasadnienia decyzji nie wynika aby organ uznał te wątpliwości za nieistotnie i pozbawione wpływu na wartość dowodową opinii biegłego i tym samym na wydane w sprawie rozstrzygnięcie, co świadczy o braku należytego zbadania sprawy, ustalenia jej stanu faktycznego i prawnego i braku jej należytej oceny. Z tej lektury nie wynika również aby organ rozważał konieczność zwrócenia się do biegłego celem udzielenia odpowiedzi na szczegółowe pytania sformułowane w odwołaniu. Organ odwoławczy powyższe pytania i wątpliwości pominą milczeniem. Jeżeli organ II instancji uznał te wątpliwości za nieuzasadnione to konieczne było wyjaśnienie przyczyn takiej oceny, czego w uzasadnieniu decyzji zabrakło.
Na koniec uwadze tut. Sądu nie mógł uciec brak ustosunkowania się przez Kolegium do wątpliwości zawartych w odwołaniu na temat czasu powstania podmurówki na działce nr [...] i sformowanych w tym zakresie wniosków dowodowych. Nie trzeba nikogo przekonywać, że przepis art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne należy odczytywać, jako konieczność wykazania, że zmiana stanu wód na gruncie sąsiednim powoduje szkody na gruncie wnioskującego uzasadniające wszczęcie postępowania, a on sam o tym fakcie ma wiedzę przez okres nie przekraczający 5 lat (art. 234 ust. 5 ustawy Prawo wodne). Brak wykazania tego faktu, tj. naruszenia stosunków wodnych ze szkodą na grunt domagającego się wszczęcia postępowania i jego wiedzy na ten temat, uprawnia organ do odmowy wszczęcia postępowania, a jeżeli postępowanie zostanie wszczęte i wykaże, że wnioskodawca wiedzę o naruszeniu stosunków wodnych ze szkodą dla jego gruntu ma od ponad 5 lat, daje organowi podstawę do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 2 k.p.a.
W ocenie Sądu, działanie organu odwoławczego - gdy w zasadzie nie zajmuje własnego stanowiska w rozpoznawanej sprawie, pomija zarzuty podnoszone przez skarżącą na etapie postępowania odwoławczego, nie dokonując własnych ocen i ogranicza się do kontroli zaskarżonego aktu bez szczegółowego uzasadnienia i wykazania własnej oceny, prowadzi wprost do naruszenia zasady wynikającej z art. 15 k.p.a. oraz pozostaje w sprzeczności z regułami wynikającymi z art. 6, art. 7, art. 8 i art. 11 k.p.a. W orzecznictwie dominuje pogląd, że nie ustosunkowanie się do zarzutów odwołania narusza przepis art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przy czym, odniesienie się do tych zarzutów nie może mieć charakteru "sygnalnego". Chodzi bowiem o to, by organ w sposób wyczerpujący i jawny wskazał stronie motywy, które w jego ocenie stanowią o ich bezzasadności (por. wyrok NSA z 09.01.2014 r., sygn. akt II GSK 1371/12 oraz wyrok WSA w Warszawie z 12.05.2008r., sygn. akt VI SA/Wa 264/08). Ponadto pominięcie wniosków dowodowych zawartych w odwołaniu świadczy o nierozpatrzeniu sprawy w całości przez organ odwoławczy i dodatkowo uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji.
Stwierdzone przez Sąd uchybienia popełnione przez organ odwoławczy, polegające na nierozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych występujących w sprawie, w tym nieustosunkowanie się do istotnych zarzutów odwołania, w pełni uzasadniają wyeliminowanie z obrotu prawnego obarczonej takimi wadami zaskarżonej decyzji.
Na koniec należy wskazać, że decyzja organu II instancji nie została doręczona M. R., właścicielce działki nr [...]. Zapewnienie M. R. udziału w postępowaniu odwoławczym jest o tyle istotne, jeśli się uwzględni fakt, że nałożone na skarżącą obowiązki wiążą się z ingerencją w działkę nr [...]. Także rozwiązania problemu naruszenia stosunków wodnych zaproponowane w przedłożonej na etapie postępowania sądowego opinii hydrologicznej sporządzonej przez mgr M. B., wiążą się z taką ingerencją. Dlatego naruszenie proceduralne polegające na braku doręczenia jednej ze stron postępowania decyzji organu II instancji wymagało powtórzenia postępowania przed tym organem. W ramach ponownego rozpoznania sprawy Kolegium zapewni zatem M. R. czynny udział w postępowaniu, umożliwiając jej wypowiedzenie się co do zebranego materiału dowodowego, a następnie prawidłowo doręczy jej decyzję.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z uzasadnienia. Ponadto przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Kolegium odniesie się do opinii przedłożonej przez stronę na etapie postępowania sądowego.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Wrocławiu działając zgodnie z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach zawarte w pkt II wydane zostało na podstawie art. 200 p.p.s.a.