II SA/WR 1291/03

II SA/Wr 1291/03 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2005-02-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-06-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Elżbieta Kmiecik /przewodniczący/
Grażyna Jeżewska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie: sędzia WSA Teresa Cisyk asesor sądowy Grażyna Jeżewska – spraw. Protokolant: sekretarz sądowy Grażyna Stykała po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi D. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania nieodpłatnych obiadów 1) uchyla zaskarżoną decyzje oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. z dnia [...], nr [...], 2) określa, ze zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.
Uzasadnienie
Przedmiotem zaskarżenia do Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] utrzymująca w mocy, na podstawie art. 138 kpa decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. z dnia [...], Nr [...] w sprawie odmowy przyznania D. A. dwóch bezpłatnych obiadów w Domu Dziennego Pobytu [...].
W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy podnosząc, iż wnioskiem z dnia 22 stycznia 2003 roku D. A. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. z prośbą o nieodpłatne obiady w Domu Dziennego Pobytu w O. Wniosek ten uzasadnił długotrwałą chorobą i niepełnosprawnością, a w szczególności niskimi dochodami pochodzącymi z renty inwalidzkiej oraz treścią art. 35 ust. 2a pkt 2 i 4 i ust. 2b w/p artykułu. Zaznaczył w nim, iż uchwała Zarządu Miasta [...] z dnia 30 kwietnia 1997 roku w sprawie w sprawie odpłatności za wyżywienie w domach dziennego pobytu na terenie miasta [...] wykazuje niedoskonałość tego aktu w kontekście kolejnych nowelizacji cytowanej ustawy o pomocy społecznej. Podkreślił przy tym, iż wniosek dotyczy zarówno wnioskodawcy jak i jego córki D. Decyzją z dnia [...], nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. odmówił D. A. przyznania dwóch bezpłatnych obiadów w Domu Dziennego Pobytu [...], po uprzednim zaktualizowaniu wywiadu środowiskowego i ustaleniu sytuacji socjalno-bytowej rodziny. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji stwierdził, iż zasady odpłatności za obiady w DDP w [...] określa przywołana w podstawie powyższej decyzji Uchwała Zarządu Miasta [...] z dnia 30 kwietnia 1997 roku, natomiast pobyt w nich określa regulamin tego Domu. Zgodnie z treścią tej uchwały, w przypadku wnioskodawcy odpłatność powinna wynosić 50 % wsadu. Dodał przy tym, iż przywołany we wniosku strony przepis art. 35 aut. 2 a pkt 2 i 4 ustawy o pomocy społecznej dotyczy zasad zwolnień z odpłatności za pobyt w domach pomocy społecznej a nie zwolnień za spożywanie posiłków. Ponadto zaznaczył, iż Ośrodek może przyznać wnioskodawcy bezpłatny pobyt w Domu, natomiast córka D. z uwagi na brak niepełnosprawności nie spełnia wymogu do korzystania z usług Domu Dziennego Pobytu.
Od tej decyzji odwołanie wniósł D. A., kwestionując rozstrzygnięcie organu I instancji wskazując, iż niezrozumiałym jest stanowisko Dyrektora MOPR, zgodnie z którym w jednej decyzji "postanawia pokryć koszty posiłku w szkole młodszej córce D. od września do czerwca, a więc przez cały rok szkolny, a starszej córce D., która także się uczy, sukcesywnie po raz kolejny odmawia". W tej sytuacji zmienił swój wniosek określając, iż mogą to być nieodpłatne posiłki realizowane w szkole (stołówce) i wniósł o uchylenie decyzji.
Na tle przedstawionego stanu faktycznego organ odwoławczy podzielił pogląd wyrażony w decyzji organu I instancji, bowiem w myśl art. l ust. l ustawy z dnia 29 listopada 1990 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm. – zwaną dalej ustawą), pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne środki i uprawnienia. Stosownie zaś do przepisu art. 10 ust. 2 pkt l ustawy, do zadań własnych z zakresu pomocy społecznej realizowanych przez gminy należy m. in. udzielanie posiłku, przy czym w myśl art. 35 ust. 2 ustawy, opłatę za pobyt m. in. w ośrodkach wsparcia, do których zalicza się również dzienne domy pomocy, ustala podmiot kierujący w uzgodnieniu z osobą kierowaną, uwzględniając przyznany zakres usług. Osoby nie ponoszą opłat, jeśli ich dochód lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego w art. 4 ust. 1. Kwoty kryterium dochodowego określające wysokość dochodu uprawniającego osobę lub rodzinę do świadczeń z pomocy społecznej zgodnie z obwieszczeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 maja 2002 r. aktualnie wynoszą na pierwszą osobę w rodzinie 418 zł, na drugą i dalsze osoby w rodzinie powyżej 15 lat - 294 zł. Z treści przeprowadzonego wywiadu wynika, że D. A. został zaliczony do osób całkowicie niezdolnych do pracy i samodzielnej egzystencji na trwale. Zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dwoma córkami: 20-letnią D. - studentką Uniwersytetu [...] i 17-letnią D. - uczennicą Liceum Ogólnokształcącego Nr [...] w O. Dochodem rodziny wnioskodawcy jest renta inwalidzka łącznie z zasiłkiem pielęgnacyjnym w kwocie 720,88 zł i nie przekracza kwoty 1.006 zł kryterium dochodowego, ustalonego zgodnie z art. 4 ustawy. Zatem bezspornie w rozpoznawanej sprawie strona spełnia kryterium dochodowe, co tym samym uprawnia wnioskodawcę do korzystania z pomocy społecznej. Jednakże Kolegium podkreśliło, iż w rozpoznawanej sprawie organ I instancji, rozstrzygając sprawę wskazał, iż podstawą odmowy jest przywołana w podstawie decyzji pierwszoinstancyjnej Uchwała Nr [...] Zarządu Miasta [...] z dnia 30 kwietnia 1997 r. w sprawie odpłatności za wyżywienie w domach dziennego pobytu na terenie miasta [...]. Zgodnie zaś z treścią § l pkt. l ppkt l i 2 tej uchwały, ustala się odpłatność za wyżywienie w domach dziennego pobytu prowadzonych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej na terenie miasta [...] dla podopiecznych domów dziennego pobytu za śniadania, obiady i kolacje w zależności od dochodu na członka gospodarstwa domowego, przy czym osoby bez żadnego dochodu są zwolnione od opłat, a koszty wsadu pokrywa Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, natomiast w przypadku osób posiadających dochód w wysokości do 100% kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 4 ust. l ustawy o pomocy społecznej ustala się odpłatność w wysokości 50% wsadu.
Dochód rodziny D. A. stanowi kwotę 720,88 zł i nie przekracza kwoty 1.006 zł kryterium dochodowego, to fakt ten w świetle w/p przepisów przesądza o ustaleniu w rozpatrywanej sprawie odpłatności rzędu 50 % wsadu za posiłki w DDP [...], stąd brak było podstaw do przyznania bezpłatnych obiadów w tym Domu.
Odnosząc się natomiast do powołanego we wniosku strony przepisu art. 35 ust. 2 a pkt 2 i 4 ustawy, organ także podzielił pogląd organu I instancji, iż przepis ten dotyczy zasad zwolnień z odpłatności za pobyt w domach pomocy społecznej a nie zwolnień za spożywanie posiłków w domach dziennego pobytu, w związku z czym nie może mieć zastosowania w rozpatrywanej sprawie.
Z tym rozstrzygnięciem nie zgodził się D. A. i w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego zakwestionował bezpłatność przyznawanych do tej pory obiadów w DDP [...] wykazując, iż ponosił wysokie koszty dojazdu do tego miejsca. Argumentował, że w jego sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i finansowej przedstawione w decyzji do zapłacenia koszty w wysokości 50% wsadu są dla niego zbyt wysokie. Stwierdził, iż pomoc w formie nieodpłatnych obiadów należy się również jego córce studentce. Podniósł, że do tej pory organ przyznawał pomoc jemu i córce studentce w formie nieodpłatnych obiadów w [...], zatem powoływanie się obecnie na uchwałę z 1997 r. i regulamin jest bezzasadne. Zarzucił, iż wniosek nie wskazywał konkretnej jadłodajni, jego intencją było uzyskanie dla córki studentki i siebie jednego gorącego posiłku dziennie. Nie zgadza się także z przedstawioną interpretacją organu art. 35 ust. 2 ustawy.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazując, że wbrew temu, co twierdzi skarżący w skardze, jego wniosek dotyczył przyznania nieodpłatnych obiadów w DDP [...], a w świetle przywołanej uchwały Zarządu Miasta [...] nie było podstaw prawnych do uwzględnienia tegoż wniosku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
skarga zasługuje na uwzględnienie.
Najpierw odnotować trzeba, że skoro skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., to w oparciu o art. 97 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm. – zwaną dalej Prawo o postępowaniu), sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna prawem, wynika konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji, jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji, badając prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu).
W sprawie stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania sądowo - administracyjnego jako materialnoprawna podstawa decyzji administracyjnych, wydanych przez organy obydwu instancji, podane zostały, m. in. przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm. –zwaną dalej ustawą) oraz Uchwała Nr [...] Zarządu Miasta [...] z dnia 30 kwietnia 1997 r. w sprawie odpłatności za wyżywienie w domach dziennego pobytu na terenie miasta [...]. W niniejszej sprawie organ odwoławczy prawidłowo uznał, iż sytuacja materialna osoby ubiegającej się o przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, w oparciu o przepisy ustawy, ustalana jest i oceniana pod względem uprawnień wypływających z tej ustawy.
Nie można natomiast zgodzić się z organem, że w niniejszej sprawie podstawą odmowy przyznania dwóch bezpłatnych obiadów w DDP [...] jest wskazana uchwała Zarządu Miasta [...] z dnia 30 kwietnia 1997 r. w sprawie odpłatności za wyżywienie w domach dziennego pobytu na terenie miasta [...]. Przywołana uchwała wydana została na podstawie art. 35 ust 2 ustawy, który stanowił że "Opłatę za pobyt w ośrodkach wsparcia i w mieszkaniach chronionych ustala podmiot kierujący w uzgodnieniu z osobą kierowaną, uwzględniając przyznany zakres usług. Osoby nie ponoszą opłat, jeśli ich dochód lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego w art. 4 ust. 1". Uchwała zgodnie z treścią § l pkt. l ppkt l i 2, ustala odpłatność za wyżywienie w domach dziennego pobytu prowadzonych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej na terenie miasta [...] dla podopiecznych domów dziennego pobytu za śniadania, obiady i kolacje w zależności od dochodu na członka gospodarstwa domowego. Tymczasem skarżący nigdy nie był podopiecznym domu dziennego pobytu, jak też nie starał się o pobyt i nie został tam skierowany, przeto stosowanie do niego tej uchwały nie ma podstaw prawnych.
Przechodząc do dalszej oceny sprawy zauważyć należy, iż pierwszą i zasadniczą przesłanką kwalifikującą do uzyskania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej jest spełnienie warunków określonych w art. 4 ust. 1 cyt. ustawy, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 3 pkt 1-11 cyt. ustawy. Należy również pamiętać, że celem pomocy społecznej jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 2 ust. 1 ustawy).
Odnosząc powyższe rozważania faktyczne i prawne do niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że rzeczą organu jest doprowadzenie do sprecyzowania wniosku, względnie przeprowadzenia jego oceny w aspekcie celów i środków, jakimi dysponuje pomoc społeczna (art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 1 ustawy). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 2 ust. 3). Z akt sprawy wynika, że skarżący i jego córka spełnia wymogi do uzyskania pomocy. Okoliczności tą podnosi również organ. Analizując zapadłe rozstrzygnięcie organu domniemywać należy, iż organ w tej sprawie skupił się na treści wniosku, bezzasadnie uważając, że istnieją podstawy do odmowy uwzględnienia pomocy, gdyż skarżący wskazał w nim konkretne miejsce świadczenia pomocy, zatem przyznanie świadczenia w innym miejscu spowodowałoby zmianę przedmiotu wniosku, co nie jest możliwe po myśli kpa. Rozumowanie to jest błędne, albowiem, jak wywiedziono wyżej rola pomocy społecznej sprowadza się do rozpoznania potrzeby wnioskodawcy i zaspokojenia jej przy uwzględnieniu przepisów ustawy. Istotą przyznania pomocy w postaci obiadów jest zaspokojenie niezbędnej potrzeby wnioskodawcy. Wskazanie miejsca realizacji świadczenia jest okolicznością pochodną, nie mającą wpływu na istotę sprawy.
Trzeba zwrócić uwagę organowi odwoławczemu, że już w odwołaniu skarżący podniósł, iż jego żądanie sprowadza się do zapewnienia córkom i sobie jednego gorącego posiłku dziennie. Istotą zatem jego wniosku nie była konkretna jadłodajnia, lecz zapewnienie im obiadów. Fakt ten uszedł uwadze Kolegium. Rozstrzygając sprawę organ nie wskazał także podstawy prawnej oraz nie ocenił jej w aspekcie przepisu, który niewątpliwie powinien mieć zastosowanie w tej sprawie. Wedle art. 16 ust. 1 ustawy " Pomoc w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić." W przypadku, gdy osoba występująca z takim wnioskiem spełnia przesłanki z art. 16 ustawy, zapewnienie jednego gorącego posiłku dziennie jest obowiązkiem gminy i nie następuje w ramach uznania administracyjnego. Taką interpretację tego artykułu uzasadnia użyte w nim sformułowanie pomoc "przysługuje". W wyroku NSA z dnia 22 sierpnia 1966 r., sygn. akt SA/Ł 2440/95, nie publikowanym, sformułowano tezę, iż "Osobą, która "własnym staraniem nie może" zapewnić sobie choćby jednego gorącego posiłku dziennie, będzie nie tylko osoba, która z powodów finansowych nie jest w stanie posiłku tego sobie zapewnić, ale i osoba, którą z innych powodów /przykładowo niepełnosprawności, braku możliwości technicznych/ posiłku takiego nie może sobie przygotować." Tut. Sąd w pełni podziela to stanowisko. Przeto organ, rozstrzygając sprawę winien mieć na uwadze wyrażoną ocenę prawną. Na koniec zauważyć trzeba, że w świetle wyrażonej przez Sąd powyżej oceny prawnej, nie zachodzi potrzeba odniesienia się do zarzutu skarżącego, dotyczącego interpretacji art. 35 ust 2 ustawy.
Z przedstawionych wyżej względów należało uznać, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydana została z naruszeniem przepisu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i dlatego działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu, orzeczono jak w sentencji.
Orzeczenie w przedmiocie niewykonania decyzji uzasadnia, przepis art. 152 Prawa o postępowaniu.