II SA/Wr 129/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2021-06-22
NSAbudowlaneWysokawsa
podział nieruchomościsłużebnośćprawo rzeczowewznowienie postępowaniainteres prawnydroga publicznaprawo administracyjneprawo cywilnenieruchomości

Podsumowanie

WSA uchylił decyzję SKO i organu I instancji, uznając, że właściciel sąsiedniej nieruchomości z prawem służebności przechodu i przejazdu był stroną postępowania o podział nieruchomości, a jego prawo wygasło wskutek tego podziału.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Sprawa dotyczyła odmowy uchylenia ostatecznej decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości. Skarżąca spółka, właścicielka sąsiedniej działki obciążonej służebnością przechodu i przejazdu przez dzieloną nieruchomość, domagała się wznowienia postępowania, twierdząc, że nie brała w nim udziału, a podział naruszył jej interes prawny poprzez wygaśnięcie służebności. Sąd uznał, że spółka miała interes prawny w postępowaniu podziałowym, ponieważ wygaśnięcie użytkowania wieczystego części nieruchomości i obciążającej ją służebności stanowiło bezpośredni skutek decyzji podziałowej.

Sprawa dotyczyła skargi A sp. z o.o. we W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., która utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą uchylenia ostatecznej decyzji zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości. Skarżąca spółka, będąca właścicielem sąsiedniej nieruchomości, domagała się wznowienia postępowania, powołując się na brak możliwości udziału w pierwotnym postępowaniu oraz na nowe okoliczności faktyczne. Argumentowała, że przysługująca jej służebność przechodu i przejazdu przez dzieloną nieruchomość wygaśnie w wyniku podziału, co naruszy jej interes prawny. Organy administracji uznały, że skarżącej nie przysługuje interes prawny w postępowaniu podziałowym, ponieważ stronami są zasadniczo tylko właściciele lub użytkownicy wieczyści nieruchomości objętej podziałem, a służebność powinna utrzymać się na częściach utworzonych po podziale zgodnie z art. 290 § 2 kc. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Sąd uznał, że skarżąca spółka miała interes prawny w postępowaniu podziałowym, ponieważ decyzja ta, w związku z wydzieleniem części nieruchomości pod drogi publiczne i przejściem ich na własność publiczną (art. 98 ust. 1 ugn), spowodowała wygaśnięcie prawa użytkowania wieczystego tej części nieruchomości, a w konsekwencji, na mocy art. 241 kc, wygaśnięcie obciążającej ją służebności przechodu i przejazdu przysługującej skarżącej. Sąd podkreślił, że wygaśnięcie służebności stanowiło bezpośredni skutek decyzji podziałowej, co nadawało skarżącej status strony postępowania w rozumieniu art. 28 kpa, a jej brak udziału w postępowaniu stanowił wadę z art. 145 § 1 pkt 4 kpa. W konsekwencji, organy obu instancji naruszyły przepisy prawa, odmawiając uchylenia decyzji.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, właściciel nieruchomości sąsiedniej, której prawo rzeczowe (służebność) jest bezpośrednio dotknięte skutkami decyzji o podziale nieruchomości, posiada interes prawny i jest stroną postępowania.

Uzasadnienie

Decyzja o podziale nieruchomości, która skutkuje wygaśnięciem prawa użytkowania wieczystego części nieruchomości i obciążającej ją służebności, dotyczy interesu prawnego właściciela nieruchomości władnącej, nawet jeśli nie jest on właścicielem lub użytkownikiem wieczystym dzielonej nieruchomości. Brak udziału takiej strony w postępowaniu stanowi wadę z art. 145 § 1 pkt 4 kpa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (14)

Główne

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Definiuje pojęcie strony postępowania, obejmując również podmioty, których prawa lub obowiązki są kształtowane przez decyzję, nawet jeśli nie są one jej bezpośrednim adresatem.

k.p.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Określa przesłanki wznowienia postępowania, w tym brak udziału strony bez jej winy w postępowaniu (pkt 4) oraz ujawnienie się istotnych okoliczności faktycznych (pkt 5).

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uprawnia sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

u.g.n. art. 97

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Określa krąg stron postępowania w sprawie podziału nieruchomości (zasadniczo właściciele lub użytkownicy wieczyści).

u.g.n. art. 98 § 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Reguluje przejście z mocy prawa działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne na własność jednostek samorządu terytorialnego lub Skarbu Państwa, a także wygaśnięcie prawa użytkowania wieczystego w tym zakresie.

k.c. art. 241

Kodeks cywilny

Stanowi, że wraz z wygaśnięciem użytkowania wieczystego wygasają ustanowione na nim obciążenia.

Pomocnicze

k.p.a. art. 151 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Reguluje skutki odmowy uchylenia decyzji w postępowaniu wznowionym.

k.p.a. art. 138 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Określa zasady utrzymania w mocy lub uchylenia decyzji organu pierwszej instancji przez organ odwoławczy.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa podstawy uchylenia decyzji przez sąd administracyjny.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Reguluje zasady orzekania o kosztach postępowania sądowego.

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zasady zwrotu kosztów postępowania.

u.g.n. art. 98 § 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Stosuje się odpowiednio przy wydzielaniu działek gruntu pod poszerzenie istniejących dróg publicznych.

k.c. art. 290 § 2

Kodeks cywilny

Stanowi, że w razie podziału nieruchomości obciążonej służebność utrzymuje się w mocy na częściach utworzonych przez podział.

ustawa COVID-19 art. 15 zzs4 § 3

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Umożliwia prowadzenie posiedzeń niejawnych w określonych sytuacjach.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarżąca spółka, jako właścicielka nieruchomości władnącej z prawem służebności przechodu i przejazdu przez dzieloną nieruchomość, posiadała interes prawny w postępowaniu podziałowym, ponieważ decyzja ta doprowadziła do wygaśnięcia jej służebności. Brak udziału skarżącej w postępowaniu podziałowym, mimo posiadania interesu prawnego, stanowił wadę postępowania z art. 145 § 1 pkt 4 kpa.

Odrzucone argumenty

Organy administracji błędnie uznały, że skarżącej nie przysługuje interes prawny w postępowaniu podziałowym, powołując się na art. 97 ugn i art. 290 § 2 kc, ignorując skutki wygaśnięcia służebności na podstawie art. 241 kc.

Godne uwagi sformułowania

interes prawny rozumiany jako normatywny związek pomiędzy prawami i obowiązkami wynikającymi z decyzji administracyjnej a sytuacją prawną jednostki prawo refleksowe wraz z wygaśnięciem użytkowania wieczystego wygasają ustanowione na nim obciążenia

Skład orzekający

Gabriel Węgrzyn

sprawozdawca

Olga Białek

przewodniczący

Wojciech Śnieżyński

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie kręgu stron w postępowaniu o podział nieruchomości, zwłaszcza w kontekście wygaśnięcia służebności obciążających dzieloną nieruchomość."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, w której podział nieruchomości prowadzi do wygaśnięcia służebności na mocy art. 241 kc, a nie tylko do jej utrzymania na częściach zgodnie z art. 290 § 2 kc.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak pozornie proceduralne kwestie podziału nieruchomości mogą mieć głębokie skutki dla praw rzeczowych sąsiadów, ilustrując złożoność relacji między prawem administracyjnym a cywilnym.

Podział nieruchomości zniszczył służebność sąsiada – sąd administracyjny przywrócił sprawiedliwość.

Sektor

nieruchomości

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

II SA/Wr 129/21 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2021-06-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-03-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Gabriel Węgrzyn /sprawozdawca/
Olga Białek /przewodniczący/
Wojciech Śnieżyński
Symbol z opisem
6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 1836/21 - Wyrok NSA z 2024-12-20
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 28, art. 147
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 153, art. 200, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Olga Białek Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Śnieżyński Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi A sp. z o.o. we W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości gruntowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. na rzecz strony skarżącej kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] XI 2020 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. (dalej jako "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania A z o.o. we W. (dalej jako "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Zarządu Geodezji, Kartografii i Katastru Miejskiego we W. z dnia [...] VIII 2020 r. (nr [...]) odmawiającą na skutek wznowienia postępowania uchylenia własnej ostatecznej decyzji z dnia [...] II 2019 r. (nr [...]) zatwierdzającej na wniosek B sp.k. we W. projekt podziału nieruchomości, położonej we W. przy ul. [...] nr: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], oznaczonej ewidencyjnie jako działka gruntu nr [...],[...], obręb [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa, w użytkowaniu wieczystym B sp.k. we W.
Organy wyjaśniły, że wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...] II 2019 r. (nr [...]) – dalej jako "decyzja podziałowa", nastąpiło na skutek wniosku skarżącej z dnia [...] IX 2019 r., w którym powołała się ona na podstawę z art. 145 § 1 pkt 4 i 5 kpa, a więc na niezapewnienie jej możliwości udziału w postępowaniu podziałowym oraz na nowe okoliczności faktyczne. Skarżąca powołała się przy tym na własny interes prawny wywodzony z prawa własności nieruchomości sąsiedniej oznaczonej jako działka nr [...] (KW nr [...]). Nieruchomości tej przysługuje względem nieruchomości objętej podziałem służebność przechodu i przejazdu przez działkę gruntu nr [...], od granicy działki gruntu nr [...] wzdłuż ul. [...] na długości 8 metrów w pasie o szerokości 24 metrów, a na pozostałym odcinku działki gruntu nr [...] do skrzyżowania z ul. [...] w pasie o szerokości 17 metrów przylegającym do ul. [...]. Konsekwencją podziału tej nieruchomości będzie wygaśnięcie służebności, co oznacza naruszenie interesu prawnego skarżącej. Nadto w wniosku o wznowienie podniesiono okoliczność, że podział nieruchomości nr [...] i wyodrębnienie z niej części na cele publiczne (drogowe), która ma być następnie przeniesiona na rzecz Gminy W., jest elementem ukierunkowanych działań, których rzeczywistym rezultatem ma być m.in. uwolnienie części działki nr [...] spod obciążeń rzeczowych, w tym również pozbawienie skarżącej przysługującej jej służebności na całej działce nr [...].
W ocenie organów obu instancji skarżącej nie przysługiwał jednak interes prawny w postępowaniu zakończonym decyzją podziałową, dlatego też we wznowionym postępowaniu należało odmówić jej uchylenia na zasadzie art. 151 § 1 pkt 1 kpa. Jak bowiem wynika z art. 97 ustawy z 21 VIII 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r., poz. 1990 r.) – dalej jako "ugn", podziału nieruchomości dokonuje się na wniosek i koszt osoby, która ma w tym interes prawny; do wniosku zaś należy załączyć m.in. dokumenty stwierdzające tytuł prawny do nieruchomości. Jeżeli nieruchomość jest przedmiotem współwłasności lub współużytkowania wieczystego, podziału można dokonać na wniosek wszystkich współwłaścicieli albo współużytkowników wieczystych. Organy podkreśliły, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym i piśmiennictwie utrwalone jest stanowisko, według którego to właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości objętej podziałem jest wyłącznie legitymowany do udziału w postępowaniu w sprawie zatwierdzenia projektu podziału nieruchomości. Innymi słowy nie ma takiej legitymacji właściciel nieruchomości przyległej (sąsiedniej) do nieruchomości podlegającej podziałowi i nie jest on stroną postępowania. Zaznaczono też, że decyzja podziałowa ze swojej istoty nie narusza uprawnień właściciela nieruchomości władnącej, albowiem nie zmienia stanu prawnego gruntu. Założenie to potwierdza treść art. 290 § 2 kc, zgodnie z którym w razie podziału nieruchomości obciążonej służebność utrzymuje się w mocy na częściach utworzonych przez podział. Organy wzięły także pod uwagę okoliczność, że na skutek wydania decyzji podziałowej obciążona służebnością część nieruchomości (według zatwierdzonego projektu podziału - działki nr [...] i nr [...]) wejdzie do zasobu własności publicznej na mocy art. 98 ust. 1 ugn. Zdaniem organów tego rodzaju okoliczność nie oznacza jednak wygaśnięcia służebności, co więcej teren ten wykorzystywany będzie jako droga publiczna. Oznacza to, że wystąpienie takiego skutku nie tylko nie narusza interesu prawnego skarżącej lecz wręcz go wzmacnia.
W skardze skarżąca wniosła o uchylenie decyzji SKO i poprzedzającej ją decyzji organu i instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucono przy tym naruszenie:
1) art. 151 §1 pkt 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa - poprzez niewłaściwe zastosowanie w sprawie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, mimo iż zaistniały przesłanki do wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzja podziałową, określone w art. 145 § 1 pkt 4 i 5 k.p.a., gdyż skarżąca bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu zakończonym decyzją podziałową, w którym zapadło rozstrzygnięcie mające istotne znaczenie dla bytu przysługującego skarżącej prawa rzeczowego (służebności) na prawie użytkowania wieczystego działki nr [...], a ponadto we wniosku o wznowienie postępowania i kolejnych pismach ujawniono istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji podziałowej, nieznane wcześniej organowi i instancji;
2) art. 151 §1 pkt 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa - poprzez niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji odmawiającej uchylenia decyzji podziałowej, mimo iż zachodziły przesłanki do wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją podziałową określone w art. 145 § 1 pkt 4 i 5 kpa, tj. naruszono prawo skarżącej do wzięcia udziału w postępowaniu, w wyniku którego skarżąca została pozbawiona przysługującego jej prawa rzeczowego (służebności) na prawie użytkowania wieczystego działki nr [...], a ponadto we wniosku o wznowienie postępowania i w kolejnych pismach ujawniono istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji podziałowej, nieznane wcześniej organowi I instalacji;
3) art. 145 § 1 pkt 4 i 5 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa - poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że nie zaistniały w sprawie merytoryczne przesłanki uzasadniające wznowienie postępowania zakończonego decyzją podziałową, że skarżąca nie jest stroną, która bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu oraz że po wydaniu decyzji podziałowej nie wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję (pkt 5);
4) art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa - poprzez:
a) błędne, niezgodne z zebranym materiałem dowodowym, dowolne (a nie swobodne) uznanie przez SKO, że podział działki nr [...] jest zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego oraz że jego realizacja nie naruszy praw osób trzecich, których nieruchomości znajdują się w obszarze oddziaływania inwestycji, mimo iż realizacja podziału działki nr [...] pozbawi skarżącą przysługującej jej służebności gruntowej ustanowionej na prawie użytkowania wieczystego działki nr [...] i ujawnionej w dziale III księgi wieczystej nr [...], a polegającej na prawie przechodu i przejazdu przez działkę nr [...], od granicy działki nr [...] wzdłuż ul. [...] na długości 8 metrów w pasie o szerokości 24 metrów, a na pozostałym odcinku działki nr [...] do skrzyżowania z ul. [...] w pasie o szerokości 17 metrów przylegającym do ul. [...] - a tym samym pozbawi skarżącą dostępu do drogi publicznej realizowanej za pomocą ww. służebności przy uwzględnieniu rodzaju i zakresu prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej;
b) dowolne przyjęcie, że podział działki nr [...] i wynikające z niego unicestwienie służebności gruntowej przysługującej skarżącej (wskutek wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego działki nr [...]) nie pozbawi skarżącej dostępu do drogi publicznej przy uwzględnieniu rodzaju i zakresu prowadzonej działalności gospodarczej, a także oparcie oceny w tym zakresie wyłącznie na analizie danych z ksiąg wieczystych, bez przeprowadzenia oględzin w terenie oraz bez przeprowadzenia przez organy obu instancji - pomimo wniosku skarżącej – dowodu z opinii biegłego z zakresu geodezji, oceny natężenia ruchu drogowego i wpływu natężenia ruchu drogowego na użyteczność nieruchomości;
5) art. 75 § 1 w zw. z art. 78 § 1 i 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa - poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji odmawiającej uchylenia decyzji podziałowej, pomimo nierozpoznania wniosków skarżącej o dopuszczenie dowodów z zeznań świadka J. S., z przesłuchania stron oraz z opinii biegłego z zakresu geodezji, oceny natężenia ruchu drogowego i wpływu natężenia ruchu drogowego na użyteczność nieruchomości, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a także pomimo nierozpoznania wniosków skarżącej o zobowiązanie B Sp. k. do złożenia do akt sprawy wskazanych w pismach procesowych dokumentów mogących mieć istotne znaczenie dla wyniku postępowania;
6) art. 28 kpa w zw. z art. 285 kc w zw. z art. 98 ust. 1 ugn oraz art. 241 kc, a tym samym naruszenie interesu prawnego skarżącej - poprzez nieuprawnione przyjęcie, że skarżąca nie jest stroną postępowania administracyjnego, w wyniku którego może definitywnie utracić przysługujące jej ograniczone prawo rzeczowe, tj. służebność gruntową na użytkowaniu wieczystym działki nr [...] będącej przedmiotem podziału.
W uzasadnieniu skargi skarżąca umotywowała poszczególne zarzuty podkreślając m.in., że służebnością zostało obciążone prawo użytkowania wieczystego nieruchomości nr [...] i to w części objętej skutkiem z art. 98 ust. 1 ugn (aktualnie działki nr [...] i nr [...]). W konsekwencji, z chwilą gdy decyzja podziałowa stała się ostateczna wygasło w tym zakresie prawo użytkowania wieczystego oraz obciążająca je służebność przechodu i przejazdu. Skarżąca podkreśliła też, że objęta skutkiem z art. 98 ust. 1 ugn część gruntu w rzeczywistości przeznaczona będzie na parking dla potrzeb powstającego obok osiedla mieszkaniowego i uniemożliwi skarżącej niezbędną komunikację z ul. [...].
W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje stanowisko wnosząc o jej oddalenie. Zaznaczyło przy tym, że nawet przy założeniu, że decyzja podziałowa rodzi skutek w postaci wygaśnięcie służebności, nie oznacza to naruszenia interesu prawnego skarżącej, skoro teren obciążony pierwotnie służebnością przeznaczony jest na cele drogi publicznej.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II tutejszego Sądu z dnia 14 VI 2021 r skierowano sprawę na posiedzenie niejawne w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 III 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842, ze zm.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Jak wynika z art. 147 kpa, wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony. Wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 oraz art. 145a-145b następuje tylko na żądanie strony.
Według art. 145 § 1 pkt 4 kpa, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu.
Zgodnie zaś z art. 28 kpa, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
Należy podkreślić, że interes prawny rozumiany jako normatywny związek pomiędzy prawami i obowiązkami wynikającymi z decyzji administracyjnej a sytuacją prawną jednostki, podlega każdorazowo autonomicznej ocenie w ramach konkretnego postępowania administracyjnego. W tym przypadku skarżąca zażądała wznowienia postępowania w sprawie zatwierdzenia projektu podziału nieruchomości powołując się m.in. na przesłankę z art. 145 § 1 pkt 4 kpa, tj. strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. W konsekwencji tak sformułowanej podstawy wznowienia należało ocenić, czy ostateczna decyzja podziałowa, którą wydano w postępowaniu przeprowadzonym bez udziału skarżącej, zmieniła jej sytuację prawną. W przypadku odpowiedzi twierdzącej, należy uznać, że skarżąca posiada interes prawny w takim postępowaniu. W sytuacji zaś ustalenia, że decyzja podziałowa nie zmieniła sytuacji prawnej skarżącej, należałoby uznać, że nie wystąpiła przesłanka wznowienia z art. 145 § 1 pkt 4 kpa.
W ustalonych przez organy okolicznościach sprawy jest bezsporne, że skarżąca nie jest właścicielką ani użytkowniczką wieczystą nieruchomości objętej projektem podziału zatwierdzonym ostateczną decyzją podziałową, oznaczonej jako działka nr [...],[...], obręb [...]. Właścicielem tej nieruchomości jest bowiem Skarb Państwa, zaś użytkowniczką wieczystą – B sp.k. we Wrocławiu, która wniosła o zatwierdzenie podziału. Bezsporne jest jednak również to, że skarżąca jest właścicielką nieruchomości sąsiedniej oznaczonej jako działka nr [...]. Co istotne, nieruchomość skarżącej jest nieruchomością władnącą wobec działki nr [...] z uwagi na ujawnioną w dziale III księgi wieczystej nr [...] służebność polegającą na prawie przechodu i przejazdu przez działkę nr [...], od granicy działki nr [...] wzdłuż ul. [...] na długości 8 metrów w pasie o szerokości 24 metrów, a na pozostałym odcinku działki nr [...] do skrzyżowania z ul. [...] w pasie o szerokości 17 metrów przylegającym do ul. [...]. Jest to właśnie ta część dzielonej nieruchomości, która po podziale figuruje jako działki nr [...] i nr [...]. Jak zaś wynika z decyzji podziałowej tereny tych dwóch działek przeznaczono w MPZP na cele drogi publicznej (teren skrzyżowania – 17KS oraz teren ulicy zbiorczej – 2KZ1x2). Ich wydzielenie w ramach podziału nieruchomości przeprowadzanego na wniosek użytkowniczki wieczystej (jak miało to miejsce w okolicznościach sprawy) rodzi więc skutek określony w art. 98 ust. 1 ugn.
Zgodnie z art. 98 ust. 1 ugn, działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis ten stosuje się także do nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek użytkownika wieczystego, z tym że prawo użytkowania wieczystego działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne wygasa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis stosuje się odpowiednio przy wydzielaniu działek gruntu pod poszerzenie istniejących dróg publicznych.
W okolicznościach sprawy zatem z dniem, w którym decyzja podziałowa stała się ostateczna, wygasło prawo użytkowania wieczystego nieruchomości w zakresie nowo wydzielonych działek nr [...] i nr [...]. Trafnie podniosła skarżąca, że skutkiem takiego stanu rzeczy jest – stosownie do art. 241 kc - jednoczesne wygaśnięcie obciążających to prawo służebności, w tym służebności przechodu i przejazdu, jakie przysługiwały skarżącej względem objętej projektem podziału nieruchomości. Zgodnie bowiem z art. 241 kc, wraz z wygaśnięciem użytkowania wieczystego wygasają ustanowione na nim obciążenia.
W związku z powyższym stwierdzić trzeba, że w konkretnym przypadku wystąpił ścisły związek normatywny pomiędzy sytuacją prawną skarżącej a decyzją podziałową. Okoliczność zatwierdzenia projektu podziału skutkowała tu bowiem wygaśnięciem użytkowania wieczystego nieruchomości w zakresie działek nr [...] i nr [...], a tym samym wygaśnięciem obciążającej użytkowanie wieczyste służebności przechodu i przejazdu przysługującej skarżącej jako właścicielce nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Jakkolwiek decyzja w sprawie podziału nie zawiera rozstrzygnięcia w kwestii wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego i służebności (skutek ten następuje ex lege) to jednak jest ona wyłączną przyczyną wystąpienia skutku określonego w art. 98 ust. 1 ugn w zw. z art. 241 kc. To zaś jest wystarczające do uznania, że sprawa podziału nieruchomości służebnej oznaczonej jako działka nr [...] dotyczyła również interesu prawnego skarżącej jako właścicielki nieruchomości władnącej nr [...].
Trzeba zaznaczyć, że na gruncie art. 28 kpa wykształcił się pogląd, co do możliwości wywodzenia interesu prawnego z tzw. "prawa refleksowego", które polega na tym, że prawo podmiotowe wykonywane przez uprawniony podmiot może prowadzić do naruszenia nieobojętnych dla interesów osoby trzeciej norm prawnych, uzasadniających interes tej osoby w udzieleniu ochrony prawnej (vide: H. Knysiak-Molczyk - glosa do wyroku NSA z dna 6 VI 2006 r. sygn. akt II GSK 59/06 i przywołana tam literatura przedmiotu; OSP 2007/4/42). W konsekwencji zakresem pojęciowym strony z art. 28 kpa należy objąć nie tylko podmioty, których prawa lub obowiązki mają być określoną decyzją skonkretyzowane w sposób docelowy ale również te podmioty, których prawa lub obowiązki zostaną tą samą decyzją ukształtowane niejako przy okazji.
Oczywiście trafnie stwierdza SKO, że w świetle regulacji z art. 97 ugn stronami postępowania w sprawie podziału nieruchomości są zasadniczo wyłącznie właściciele lub użytkownicy wieczyści nieruchomości objętej podziałem. Rację ma także SKO wyjaśniając, że nawet okoliczność posiadania służebności gruntowej obciążającej dzieloną nieruchomość zasadniczo nie daje podstaw do uznania posiadacza takiej służebności za stronę postępowania podziałowego. Zastosowanie znajdzie tu bowiem art. 290 § 2 kc, a więc w razie podziału nieruchomości obciążonej, służebność utrzyma się w mocy na częściach utworzonych przez podział (zob. wyrok NSA z dnia 23 VIII 1999 r., I SA 1599/98 – CBOSA). Istotne jest jednak, że art. 97 ugn nie ogranicza ani tym bardziej nie wyłącza zastosowania art. 28 kpa w tego rodzaju postępowaniach. W okolicznościach konkretnego przypadku może się bowiem okazać, że podział nieruchomości przy okazji wpływa w sposób bezpośredni na sferę praw przysługujących osobom trzecim. W takim przypadku rozstrzygnięcie w przedmiocie podziału powinno zostać wydane przy udziale takich osób jako stron postępowania. Nie ma przy tym znaczenia, czy decyzja zmienia ich sytuację prawną w sposób korzystny czy też niekorzystny. Zarówno w pierwszym jak i w drugim przypadku decyzja dotyczy ich interesu prawnego i jest to wystarczające do przyznania takim osobom statusu strony.
Reasumując, w okolicznościach sprawy bezpośredni wpływ decyzji podziałowej na byt służebności, jaką było obciążone prawo użytkowania wieczystego dzielonej nieruchomości, rozstrzygał o istnieniu interesu prawnego skarżącej w sprawie podziału nieruchomości. Okoliczność pozostawania dzielonej nieruchomości w użytkowaniu wieczystym oraz fakt, że obciążona służebnością część nieruchomości objęta jest skutkiem z art. 98 ust. 1 wskazuje jednoznacznie, że losy przysługującej skarżącej służebności ocenione muszą być przez pryzmat art. 241 kc nie zaś art. 290 § 2 kc. Wydanie w takich warunkach decyzji podziałowej bez udziału skarżącej stanowiło wadę postępowania z art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Uznając odmiennie i odmawiając z tego powodu we wznowionym postępowaniu uchylenia decyzji na zasadzie art. 151 § 1 pkt 1 kpa, organy obu instancji naruszyły art. 145 § 1 pkt 4 w zw. z art. 28 kpa oraz art. 151 § 1 pkt 1 kpa w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym należało uchylić zaskarżoną decyzję SKO oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c w zw. z art. 135 ppsa.
W ponownie prowadzonym postępowaniu należy ocenić wpływ wady postępowania z art. 145 § 1 pkt 4 kpa na wynik sprawy, a także wyjaśnić i ocenić znaczenie okoliczności podnoszonych przez skarżącą w ramach podstawy wznowienia z art. 145 § 1 pkt 5 kpa dla sprawy podziału nieruchomości. Następnie rozstrzygnąć wznowioną sprawę w sposób adekwatny do wyników tych ustaleń.
Odnosząc się do zarzutów skargi podnoszących naruszenie art. 145 § 1 pkt 5 kpa Sąd zwraca uwagę, że są one przedwczesne. Organy obu instancji rozstrzygnęły bowiem sprawę stwierdzając brak przesłanki wznowienia z art. 145 § 1 pkt 4 kpa, co zwalniało je z obowiązku oceny okoliczności podnoszonych w ramach podstawy z art. 145 § 1 pkt 5 kpa.
O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 oraz art. 205 § 2 ppsa, mając na względzie kierunek rozstrzygnięcia oraz wysokość poniesionych przez skarżącą niezbędnych kosztów w łącznej kwocie 697 zł, na którą składają się: wpis od skargi (200 zł), wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (480 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę