II SA/Wr 1166/03

II SA/Wr 1166/03 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2005-10-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-05-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Ewa Kamieniecka
Jolanta Sikorska /przewodniczący/
Wanda Wiatkowska-Ilków /sprawozdawca/
Symbol z opisem
634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne
Kombatanci
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
*Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
art. 2 pkt 2 lit. a, art. 4 ust. 1, 2, 4
Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków Asesor WSA Ewa Kamieniecka Protokolant: Magdalena Domańska - Byskosz po rozpoznaniu w dniu 11 października 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi E. S. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]r. Nr [...]na podstawie art. 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze. zm), zwanej dalej ustawą, Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. (dalej: Kierownik Urzędu) odmówił E.S. zmiany decyzji własnej z dnia [...]r. Nr [...]dot. odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu osadzenia w obozie przejściowym w G. i wykonywania pracy przymusowej w miejscowości L. (L.), pow. T. (D.), w okresie od [...]r. do zakończenia działań wojennych
w 1945 r.
W uzasadnieniu stwierdzono, że z materiału dowodowego wynika, że E. S. w [...]r. wraz z rodziną, został wysiedlony
z miejscowości D. - pow. S. (W.) i osadzony w obozie przesiedleńczym w G.. Następnie E. S. skierowany został
w dniu [...]r. do miejscowości L., pow. T., tj. na terytorium II RP w granicach sprzed 1 września 1939 r., do gospodarza niemieckiego, gdzie wykonywał pracę przymusową do zakończenia działań wojennych w 1945 r.
Wskazano, że zgodnie z art. 2 cytowanej ustawy, "represją jest osadzenie
w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych, deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych (...), b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych (...)."
Zatem prześladowania doznane przez stronę wykraczają poza rodzaje represji określone w cytowanej ustawie, bowiem strona została osadzona
w obozie przesiedleńczym, a następnie wykonywała pracę przymusową na terytorium II RP. W związku z powyższym świadczenie za ich doznanie nie przysługuje, a podniesione przez E. S., we wniosku
o zmianę decyzji, argumenty potwierdzają jedynie ustalony wcześniej stan faktyczny.
Dodano, iż faktu przyznania stronie odszkodowania z Fundacji "Polsko - Niemieckie Pojednanie" z tytułu represji doznanych na rzecz III Rzeszy nie można utożsamiać z możliwością automatycznego przyznania stronie uprawnienia do świadczenia pieniężnego, ponieważ Fundacja Polsko - Niemieckie Pojednanie" jest odrębną i niezależną instytucją od Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. i działa na podstawie własnych i odrębnych przepisów, nie zaś w oparciu o cytowaną wyżej ustawę.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. S. uznał wydaną decyzję za bardzo krzywdzącą. Podniósł, że był aresztowany, deportowany i osadzony w obozie przejściowym w G.. Następnie po przetransportowaniu do podobozu polowego na terenie "S. czy G.", przekazany został do obozu pracy przymusowej w miejscowości L.
w okresie od [...]r. do wyzwolenia w 1945 r. przez Wojsko Radzieckie.
Decyzją z dnia [...]r. Nr [...]Kierownik Urzędu utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]r.
W uzasadnieniu stwierdzono, że zgodnie z art. 2 "Represją w rozumieniu ustawy jest: 1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny
w latach 1939 - 1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych
i religijnych, 2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed
1 września 1939 r., na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach".
Zgodnie z przedstawionymi dowodami strona została wysiedlona
z D. pow. S. - w. do obozu przejściowego w G. (karta osobowa obozu przejściowego w G. z dnia [...]r.), a następnie skierowana do pracy przymusowej w miejscowości L. pow. T.,
a zatem na terytorium II Rzeczypospolitej. Praca wykonywana na terenie państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. nie jest represją
w rozumieniu ustawy i świadczenie za jej wykonywanie nie przysługuje.
Kierownik Urzędu jednocześnie poinformował, iż Fundacja "Polsko-Niemieckie Pojednanie", przyznając jednorazową pomoc finansową kieruje się własnymi odrębnymi przepisami. Przepisów tych nie można utożsamiać
z przepisami powołanej wyżej ustawy.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego E. S. powtórzył zarzuty wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy,
Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodów podanych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) do rozpoznania skargi wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu przed dniem
l stycznia 2004 r. właściwy obecnie jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu.
Według zaś art. 3 i art. 145 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo
o postępowaniu przed Sądami Administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 póz. 1270) sądy administracyjne powołane zostały do badania legalności decyzji, niektórych postanowień i innych aktów organów administracyjnych. W związku z tym kontrolą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęta jest zgodność zaskarżonych aktów administracyjnych z prawem materialnym,
a także badanie zgodności tych aktów z przepisami procedury administracyjnej. W razie stwierdzenia, że zaskarżony akt został wydany z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, bądź z naruszeniem prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, uchyla zaskarżony akt w całości lub w części. Rozpatrując skargę, Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja została wydana
z naruszeniem prawa o jakim mowa wyżej. Skarga zatem nie mogła być uwzględniona.
Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Ustawa ta jest kolejnym aktem ustawodawczym zmierzającym do naprawienia krzywd jakich doznali Polacy w okresie II wojny światowej.
Przewidziane w tej ustawie świadczenie pieniężne - w myśl art. 1 ust. 1 - przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Nie jest zatem wystarczającą przesłanką do otrzymania takiego świadczenia podleganie jakimkolwiek represjom (choćby najbardziej dotkliwym) w czasie wojny, ale tylko takim, o których mowa w ustawie.
Represją w rozumieniu ustawy jest: 1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939 - 1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych, 2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.
Powołując się na ten przepis Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 12 października 1998 r., sygn. akt OPS 5/98 /ONSA 1999 , z.1, poz.1, wyraził pogląd, iż, nie stanowi represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy niezwiązane z deportacją (wywiezieniem) przymusowe zatrudnienie w latach 1939-1945 obywatela polskiego (także małoletniego) w gospodarstwie rolnym osadnika niemieckiego, położonym w miejscowości będącej dotychczasowym miejscem zamieszkania obywatela polskiego, znajdującym się na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., a po tej dacie okupowanym przez III Rzeszę.
Z uzasadnienia tej uchwały wynika m. in., że wolą ustawodawcy było objęcie świadczeniem pieniężnym dodatkowym i szczególnym, tych spośród osób przymusowo zatrudnionych przez okupanta, które poddane były dodatkowej, częstokroć dużo bardziej dolegliwej niż sama praca przymusowa represji, w postaci deportacji. Taka deportacja wiązała się bowiem z wyrwaniem wywiezionej osoby z dotychczasowego środowiska, oderwaniem od rodziny.
Uchwała zwraca także uwagę na okoliczność, że ustawa przewiduje ograniczony krąg ustalonych grup ofiar poddanych represji określonej w ustawie, którym akt ten przyznaje świadczenie pieniężne. Otóż prawodawstwo okupanta już w pierwszych dniach wojny, wprowadziło na terenie Generalnego Gubernatorstwa - powszechny obowiązek pracy niewolniczej na rzecz III Rzeszy.
Przepisy ustawy nie przewidują, jak wyjaśnia dalej uchwała, świadczeń z ustawy dla wszystkich poszkodowanych poprzez pracę niewolniczą na rzecz III Rzeszy, lecz zawężają krąg podmiotów do tych spośród nich, wobec których okupant stosował represję pracy niewolniczej w zaostrzonej formie.
Brzmienie art. 2 ust. 2 jednoznacznie wskazuje, że ustawą objęte są te osoby, które podlegały "deportacji do pracy przymusowej".
Jak bowiem wynika z definicji deportacji zawartej w Słowniku języka polskiego, /PWN Warszawa 1988 r., pod red. Mieczysława Szymczaka, t.1, s.328/ "deportacja jest karą polegającą na skierowaniu skazanego do odległej miejscowości na przymusowy pobyt; zesłanie.
W rozpatrywanej sprawie nie jest kwestionowany fakt, że skarżący w czasie II wojny światowej był represjonowany przez okupanta, że represja ta, polegająca na wykonywaniu pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy, niewątpliwie była dolegliwa. Z akt sprawy wynika, że skarżący został
w [...]r. wywieziony z D., powiat S. (W.) wraz
z rodziną do obozu przejściowego w G. (Karta osobowa wystawiona
w obozie przejściowym w G. z dnia [...]r). Następnie skierowano go do pracy przymusowej w miejscowości L., powiat T., gdzie pracował jako robotnik u właściciela gospodarstwa rolnego do zakończenia działań wojennych w 1945 r. (kwestionariusz Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę z dnia [...]r.)
Z uwagi na fakt, że skarżący został osadzony w obozie przesiedleńczym,
a następnie wykonywał pracę przymusową na terytorium państwa polskiego
w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., represja ta nie była represją,
o której mowa w ustawie, lecz była represją w ustawie tej nie wymienioną. Konsekwencją powyższego jest brak możliwości przyznania przewidzianego
w powołanej ustawie świadczenia.
Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organ administracyjny wydając zaskarżone decyzje, nie naruszył prawa. W związku
z tym, stosownie do art. 151 powołanej ustawy skarga podlegała oddaleniu, co orzeczono w wyroku.