II SA/Wr 1143/02

II SA/Wr 1143/02 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2004-09-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2002-05-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Bogumiła Kalinowska
Henryka Łysikowska /przewodniczący sprawozdawca/
Krystyna Anna Stec
Symbol z opisem
620  Ochrona zdrowia, w tym sprawy dotyczące chorób zawodowych, zakładów opieki zdrowotnej, uzdrowisk, zawodu lekarza, pielęg
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Henryka Łysikowska (sprawozdawca) Asesor WSA - Bogumiła Kalinowska Sędzia NSA - Krystyna Anna Stec Protokolant - Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w dniu 21 września 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi E.S. na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. Oddział w L. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Uzasadnienie
2
Sygn. akt 3 II SA/Wr 1143/02
Uzasadnienie
E. S. był zatrudniony w latach 1979 - 1992 w Zakładach A w J. na różnych stanowiskach pracy: kowala, nagrzewacza, okrawacza, hartownika, montera silników, wykańczacza odkuwek. Na stanowiskach tych występował hałas przekraczający dopuszczalne normy, oraz zapylenie poniżej dopuszczalnych norm. Od 1992r. w/w przebywał na rencie inwalidzkiej III grupy z ogólnego stanu zdrowia.
Ponadto w okresie od [...] do [...] p. S. pracował w Zakładzie B s.c. w J. na stanowisku operatora krajalnicy bez narażenia na ponadnormatywny hałas.
Lekarz Poradni Chorób Zawodowych w L. w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] nie rozpoznał u E. S. pylicy płuc oraz zawodowego uszkodzenia słuchu. W uzasadnieniu orzeczenia lekarskiego podano, iż badanie audiometryczne wykazało obustronne ubytki słuchu o wielkości l1dB (po uśrednieniu oraz korekcie związanej z wiekiem) niedosłuch typu mieszanego, co nie pozwala na rozpoznanie choroby zawodowej. Brak rozpoznania pylicy płuc wynika z oceny zdjęć klatki piersiowej, na których nie znaleziono cech radiologicznych spełniających kryteria międzynarodowej klasyfikacji pylic. W uzasadnieniu orzeczenia podkreślono, że podobną opinię wyraziło konsylium ekspertów Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., które w wyniku badania E. S. w dniu [...] w czasie tzw. Kwartalnego dnia konsultacyjnego, dotyczącego radiologicznej diagnostyki płuc, nie stwierdziło w obrazie płuc zmian dających podstawy do rozpoznania choroby zawodowej. Ponadto, jak wskazano w orzeczeniu, pacjent w czasie aktywności zawodowej nie był narażony na pyły zwłókniające w stopniu stwarzającym ryzyko powstania pylicy płuc.
Pismem z dnia [...]. E.S. odwołał się o powyższego orzeczenia, w związku z czym został skierowany na badanie konsultacyjne w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., w kierunku rozpoznania chorób zawodowych wymienionych w poz. 15 i 02 wykazu chorób zawodowych. W orzeczeniu z dnia [...] IMP i ZŚ w S. nie stwierdził podstaw do rozpoznania zawodowej choroby słuchu. Zdaniem orzekających lekarzy - obustronne zmiany pozapalne uszu, charakter niedosłuchu oraz stopień obniżenia czułości słuchu nie powoduje upośledzenia funkcji narządu słuchu w stopniu uzasadniającym rozpoznanie choroby zawodowej. Audiometrycznie określony stan narządu słuchu nie ma wpływu na sprawność organizmu badanego.
Opierając się o powyższe orzeczenia lekarskie oraz przeprowadzone dochodzenie epidemiologiczne w środowisku pracy Powiatowy Inspektor Sanitarny w J. decyzją z dnia [...] znak: [...], wydaną na podstawie § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14.06.1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity z 17.03.19080 Dz.U. Nr 9, poz. 26) stwierdził brak podstaw do stwierdzenia u p. E. S. chorób zawodowych wymienionych w pozycji 2 i 15 wykazu chorób zawodowych. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że opinie Poradni Chorób Zawodowych WOMP w L. i IMP i ZŚ w S. są zgodne co do charakteru uszkodzenia słuchu. Obie opinie wskazują, że uszkodzenie słuchu ma charakter mieszany, zostało spowodowane stanami zapalnymi uszu. U chorego nie stwierdzono w badaniu w Instytucie uszkodzenia słuchu związanego z narażeniem na hałas.
Od decyzji I instancji p. S. wniósł odwołanie podnosząc, iż pracował w
3
Sygn. akt 3 II SA/Wr 1143/02
narażeniu na hałas i zapylenie oraz że ma uszkodzony słuch i zmiany pylicze w płucach.
D. Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. po zapoznaniu się z dokumentacją sprawy wystąpił, pismem z dnia [...] do IMP i ZŚ w S. o uzupełnienie orzeczenia lekarskiego o wynik badania w kierunku pylicy płuc, gdyż orzeczenie Instytutu odnosiło się tylko do zawodowego uszkodzenia słuchu. W orzeczeniu lekarskim z [...] Instytut podał, iż w zdjęciu płuc z [...] nie znaleziono zmian radiologicznych odpowiadających pylicy płuc. W piśmie przewodnim do orzeczenia Instytut wyjaśnił, iż pacjent był konsultowany w IMPiZŚ w zakresie pylicy płuc w ramach Kwartalnego Ogólnopolskiego Dnia Konsultacyjnego [...] i wówczas nie znaleziono zmian odpowiadających pylicy płuc.
Skarżący zakwestionował orzeczenie lekarskie wydane przez IMPiZŚ w S. podnosząc iż orzeczenie to nie uwzględniało stanowiska pracy hartownika, gdzie występowało zapylenie oraz nie uwzględniało wyników badania tomografii komputerowej. W tej sytuacji DWIS we W. pismem z dnia [...] ponownie zwrócił się do Instytutu o wyjaśnienie tych kwestii. W odpowiedzi Instytut przysłał orzeczenie lekarskie z dnia [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - pylicy płuc. W orzeczeniu tym uwzględniono stanowisko hartownika. Ponadto w piśmie z dnia [...] Instytut wyjaśnił, iż w trakcie pobytu pacjenta w tutejszym szpitalu ( w 2001 r.) oceniono zdjęcie radiologiczne płuc dostarczone z zewnątrz z dnia [...] (tj. wykonane w niecałe 8 miesięcy przed przyjęciem do szpitala) oraz posiadaną dokumentację z konsultacji poprzedniego radiogramu płuc w ramach Kwartalnego Ogólnopolskiego Dnia Konsultacyjnego z dnia [...]. Obydwa radiogramy nie ujawniły zmian odpowiadających pylicy płuc. Instytut podkreślił, że podstawą do rozpoznania pylicy płuc pozostaje nadal pełnowymiarowe tylno - przednie zdjęcie radiologiczne płuc ocenione w oparciu o kryteria ustalone przez Międzynarodowe Biuro Pracy (Genewa 1980r.). Tomografia komputerowa płuc, na którą powoływał się pacjent, może - zdaniem Instytutu -stanowić metodę pomocniczą, jednak z uwagi na to, że brak jest jednolitych kryteriów diagnostycznych pylicy przy ocenie badania TK płuc, oceny dokonywane przez różne ośrodki mogą być w znacznym stopniu rozbieżne. Najczęściej spotykanym błędem jest : ocena w oparciu o małe, trudno czytelne skany. Przy rozpatrywaniu choroby zawodowej muszą być natomiast spełnione równocześnie dwa podstawowe warunki, tj. potwierdzone przez odpowiednie służby narażenie zawodowe oraz istnienie skutków zdrowotnych tego narażenia. W opinii Instytutu, w przypadku E. S., zarówno krótki okres narażenia (około 3 lat), jak i narażenie na zapylenie w stężeniach poniżej dopuszczalnych normatywów higienicznych, w świetle współczesnej wiedzy, nie mogą być odpowiedzialne za wywołanie zmian o charakterze pylicy. Równocześnie w oparciu o analizę radiogramów płuc badanego nie stwierdzono skutków opisanego wyżej narażenia - pylicy płuc.
D. Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. w pełni podzielił powyższą argumentację i decyzją z dnia [...] znak [...]., wydaną na podstawie art. 12 ust.2 pkt 1 Ustawy z dnia 14.03.1985r. o Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity z 1998r. Dz. U. Nr 90, póz. 575 z późniejszymi zmianami) i art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W skardze na powyższą decyzję E. S. zarzuca organom Inspekcji Sanitarnej celowe pominięcie niektórych stanowisk pracy, mimo iż - jego zdaniem INP w S. uznał, że występowanie pyłów zwłókniających świadczy o szkodliwych warunkach pracy. Skarżący kwestionuje poddanie go przez w/w
4
Sygn. akt 3 II SA/Wr 1143/02
placówki służby zdrowia jakimkolwiek badaniom w kierunku pylicy płuc, ale jedynie badaniom audiometrycznym. Podważa również powiązanie w wydanych orzeczeniach lekarskich ubytków słuchu z infekcjami uszu, nie zaś z hałasem w miejscu pracy. Skarżący podkreśla, że uszczerbki słuchu w jego przypadku mają charakter trwały i nie są związane z wiekiem, a także podkreśla, że cierpi także wskutek rozszczepów kręgosłupa i kręgów szyjnych oraz dyskopatii.
W odpowiedzi Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. wniósł o oddalenie skargi. Ponownie podkreślono, że zdaniem orzekających lekarzy wielkość oraz mieszany charakter niedosłuchu, w świetle stwierdzonych zmian pozapalnych uszu, nie dają podstaw do rozpoznania zawodowego uszkodzenia słuchu.
Już po wniesieniu skargi E.S. dostarczył do Sądu następujące dokumenty:
wynik rezonansu magnetycznego, dotyczący schorzeń kręgosłupa;
kserokopię zaświadczenia z [...], wydanego przez Centrum diagnostyki Terapeutycznej C Sp. Z o.o., w której stwierdzono, iż badany jest leczony od 1993r. z powodu pylicy płuc;
opinię z dnia [...] , wydaną przez biegłego lekarza sadowego Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w L.
Z powyższej opinii wynikało, że wg wywiadu lekarskiego E. S. od 3-4 lat leczy się z powodu "schorzeń płuc"; skarży się m.in. na "ciężki oddech", bóle w klatce piersiowej, zwłaszcza podczas zmiany pogody. Do badania pacjent przedłożył wyniki gazometrii - prawidłowe oraz spirometrii - trudne do oceny ze względu na złą jakość. W badaniu fizykalnym stwierdzono m.in. " granice płuc w normie. Nad płucami szmer pęcherzykowaty". W rozpoznaniu stwierdzono m.in. niedosłuch lewostronny oraz pylicę płuc w obserwacji. W uzasadnieniu uznano badanego do zdolnego do pracy - m.in. nie stwierdzono niewydolności oddechowej ani obniżenia ciśnienia parcjalnego tlenu. Zawarto stwierdzenie; "z uwagi na rozpoznaną pylicę płuc przeciwwskazana praca w narażeniu na pyły"
W dniu [...] E. S. dostarczył do Sądu dodatkowe dokumenty -kartę z badania laryngologicznego z dnia [...] oraz wynik badania audiometrycznego. W rozpoznaniu stwierdzono blizny błon bębenkowych, dodatkowo niewielki ubytek słuchu w uchu lewym , typu przewodzeniowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. zważył, co następuje.
Na wstępie należy zaznaczyć, że na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002r Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) z dniem 01.01.2004r przestała obowiązywać ustawa z dnia 11.05.1995r o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, a sprawy, w których skargi zostały wniesione do NSA przed dniem 01.01.2004r., podlegają rozpatrzeniu -zgodnie z art. 97 § 1 cytowanej ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) - przez wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).
5
Sygn. akt 3 II SA/Wr 1143/02
Postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej ma charakter szczególny. Decyzje stwierdzające bądź odmawiające stwierdzenia choroby zawodowej wydawane są przez organy administracji - organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej, w dwuinstancyjnym postępowaniu administracyjnym. Wydanie decyzji administracyjnej w sprawie choroby zawodowej wymaga jednak ze względu na konieczność odwołania się do profesjonalnej wiedzy medycznej i praktyki diagnostycznej uprzedniego przeprowadzenia przez uprawnionych lekarzy szczególnego postępowania dotyczącego rozpoznania określonej jednostki chorobowej i zbadania jej zawodowego podłoża.
W myśl przepisów powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. stanowiącego dla organów Inspekcji Sanitarnej podstawę orzekania w niniejszej sprawie rozpoznania choroby zawodowej dokonują jednostki wymienione w § 7 tego rozporządzenia. Orzeczenia w sprawie choroby zawodowej wydawane są na podstawie informacji o zagrożeniach zawodowych, wyników dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy, dokumentacji dotyczącej przebiegu zatrudnienia, wyników przeprowadzonych badań klinicznych i dokumentacji lekarskiej. Powyższe orzeczenie ma w postępowaniu przed organami inspekcji sanitarnej walor opinii biegłego i jest podstawą wydania przez te organy decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej. Co prawda niezaprzeczalnie mając na względzie obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy przed wydaniem decyzji organy te mogą żądać wyjaśnień co do treści orzeczenia od jednostek je wydających, uzupełnienia orzeczenia lub np. przeprowadzenia dodatkowych badań celem wyjaśnienia okoliczności mogących budzić wątpliwości w sprawie, jednak z oczywistych względów nie są te organy uprawnione do odmiennego niż dokonane przez uprawnionego lekarza interpretowania wyników badań i diagnozowania choroby (m.in. wyrok NSA z 24.02.1998r. sygn. akt I SA 1520/97, wyrok NSA z dnia 02.06.1998r. sygn. akt I SA 225/98). Uwzględniając tego rodzaju ograniczenie możliwości działania i oceny ze strony organów prowadzących postępowanie administracyjne, w sytuacji gdy rozpoznanie choroby zawodowej zależy od indywidualnej wiedzy i doświadczenia lekarza dokonującego oceny stanu zdrowia badanego, ustawodawca umożliwił stronie (badanemu) niezgadzającej się z orzeczeniem lekarskim ponowne badanie przez właściwy instytut naukowo-badawczy resortu zdrowia i opieki społecznej, przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji. Ze względu na wyżej opisane szczególne cechy postępowania w sprawach chorób zawodowych prawo strony do odwołania się od orzeczenia lekarskiego oraz ponownego badania w kierunku choroby zawodowej należy postrzegać jako gwarancję prawidłowości rozstrzygnięcia administracyjnego oraz rzeczywistej realizacji zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego rozumianej jako prawo do dwukrotnego merytorycznego rozpoznania sprawy. Z tych też względów nie bez znaczenia jest, że ewentualne ponowne badania winny mieć miejsce jeszcze przed wydaniem decyzji przez Powiatowego Inspektora Sanitarnego. Mimo, iż rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych w § 9 mówi jedynie o wniosku o ponowne badanie, należy jednak - zdaniem orzekającego składu - przyjąć, że zapis ten ma na celu zapewnienie pacjentowi możliwości powtórnych badań, a odmowa ich przeprowadzenia (poza sytuacjami wyjątkowymi) w sposób istotny narusza prawa
6 Sygn. akt 3 II SA/Wr 1143/02
procesowe strony. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 05.07.1996r. sygn. akt SA/Łd 1740/95 stwierdzając, iż jednostka organizacyjna służby zdrowia ustawowo zobowiązana do przeprowadzenia ponownego badania lekarskiego służącego rozpoznaniu choroby zawodowej nie może się od tego obowiązku uchylić, uznając przeprowadzenie takiego badania za niecelowe.
W rozpoznawanej sprawie decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w J. wydano bez uzyskania orzeczenia lekarza jednostki medycyny pracy właściwej do wydania orzeczenia w trybie odwoławczym, po ponownym przebadaniu pacjenta w kierunku pylicy płuc - pomimo, iż E. S. odwołał się od opinii Poradni Chorób Zawodowych w L. również w tym zakresie. Organ drugiej instancji działając w ramach swych kompetencji kontrolnych, na podstawie art. 136 k.p.a. zwrócił się do IMPiZS w S. o zajęcie stanowiska w tej kwestii. Wydając orzeczenie o braku podstaw do stwierdzenia pylicy płuc jednostka ta oparła się wyłącznie na ocenie radiogramu przyjmując, że jest on podstawą w diagnostyce powyższego schorzenia i zajęła jednocześnie negatywne stanowisko co do możliwości rozpoznania pylicy na podstawie tomografii komputerowej. Nie podważając poglądu wyrażonego przez Ordynatora Oddziału Chorób Zawodowych Szpitala IMPiZS w S., iż podstawą do rozpoznania pylicy płuc pozostaje pełnowymiarowe tylno-przednie zdjęcie radiologiczne płuc, oceniane w oparciu o kryteria ustalone przez Międzynarodowe Biuro Pracy (Genewa 1980r.) wypada jednak zauważyć, że standardowe badanie w kierunku pylicy bądź krzemicy płuc obejmuje poza oceną zdjęcia rtg także badanie fizykalne, gazometryczne i spirometryczne - co pozwala domniemywać, że są to badania mające znaczenie dla prawidłowej oceny stanu zdrowia pacjenta. Opinię IMPiZS w S. z dnia [...] i [...] (uzupełniającą) o braku podstaw do rozpoznania pylicy sporządzono natomiast z pominięciem w/w badań, jedynie w oparciu o zdjęcie rtg płuc. Konsultacja w ramach Kwartalnego Ogólnopolskiego Dnia Konsultacyjnego [...], na którą powoływano się w orzeczeniu również dotyczyła tylko radiogramu. W opiniach tych, a także w wyjaśniającym piśmie do opinii z [...], nie tylko nie uzasadniono zaniechania badań w powyższym zakresie, choćby poprzez wskazanie jakie mają znaczenie dla zdiagnozowania schorzenia i dlaczego nie stwierdzono potrzeby ich przeprowadzenia, ale w ogóle ograniczono uzasadnienie orzeczenie do stwierdzenia, iż "nie znaleziono zmian radiologicznych odpowiadających pylicy płuc". Stawia to pod znakiem zapytania rzeczywistą realizację prawa strony do ponownego badania przez właściwy instytut naukowo-badawczy, zagwarantowanego przez powołany § 9 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, skoro w istocie IMPiZS w S. badań takich nie przeprowadzał. Ponadto we wszystkich opiniach dotyczących pylicy płuc i znajdujących się w aktach sprawy brak jest opisu obrazu płuc i porównania go z cechami radiologicznymi pylicy - co w praktyce uniemożliwia ustalenie czym kierował się lekarz nie stwierdzając tej jednostki chorobowej.
Wyczerpujące umotywowanie orzeczenia przez wydającego je uprawnionego lekarza ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia realizacji w postępowaniu przed organami inspekcji sanitarnej zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a. Zasada ta nakłada na organy administracji obowiązek podejmowania w postępowaniu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
7
Sygn. akt 3 II SA/Wr 1143/02
Konkretyzację tej zasady stanowią przepisy art. 77 § 1 i 80 k.p.a., w myśl których na organach spoczywa obowiązek wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz jego oceny. Jakkolwiek zatem orzeczenie lekarza jednostki medycyny pracy ma w tym postępowaniu charakter opinii biegłego, jednak podlega, podobnie jak inne dowody, swobodnej ocenie organów administracji na podstawie i na zasadach określonych w powyższych przepisach. W ramach tej oceny organ administracji - nie przejmując kompetencji lekarza do dokonania rozpoznania -ma jednak prawo i obowiązek dokonać oceny tego orzeczenia z punktu widzenia jego wiarygodności i albo uznać stwierdzone w nim okoliczności za udowodnione lub też stwierdzić, że zawiera braki nie pozwalające przyjąć go za dowód w sprawie - co powinno następnie znaleźć wyraz w decyzji poprzez wskazanie faktów, które uznano za udowodnione, dowodów, na których się oparto oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówiono wiarygodności oraz przyznania mocy dowodowej. Należy przy tym podkreślić, iż Naczelny Sąd Administracyjny niejednokrotnie zajmował stanowisko, że orzeczenia lekarskie wydawane w postępowaniu dotyczącym chorób zawodowych winny być uzasadnione w sposób zrozumiały dla organów oraz Sądu, który nie posiada wiedzy medycznej, tak by możliwe było dokonanie zgodności z prawem decyzji wydanych na podstawie tych orzeczeń ( m.in. wyrok NSA z 15 04.1998r. sygn. akt I SA 2074/97 ). W wyroku z dnia 18.08.1998r. sygn. akt I SA 823/98 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał, że "Bez właściwego uzasadnienia orzeczeń lekarskich o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej, organ I instancji nie powinien wydawać decyzji w trybie § 10 ust. 1 powołanego rozporządzenia. Przed wydaniem tej decyzji należało zlecić uzupełnienie orzeczeń lekarskich w taki sposób, aby uwzględniały całą dokumentację lekarską i aby były zrozumiałe dla uczestników postępowania i innych zainteresowanych podmiotów."
Wątpliwości może budzić również kategoryczne stwierdzenie zawarte w opinii IMPiZŚ w S., iż "krótki okres narażenia oraz narażenie na zapylenie w stężeniach poniżej dopuszczalnych normatywów higienicznych, w świetle współczesnej wiedzy, nie mogą być odpowiedzialne za wywołanie zmian o charakterze pylicy". Nie uzasadnia odmowy stwierdzenia związku między schorzeniem a pracą w narażeniu na działanie czynnika szkodliwego nieprzekraczającego dopuszczalnych stężeń odwołanie się do ogólnikowego pojęcia "współczesnej wiedzy" - bez wyjaśnienia czy i ew. dlaczego do rozwój pylicy można wiązać wyłącznie z przekroczeniem norm bezpieczeństwa oraz czy nie ma na to wpływu indywidualna wrażliwość lub podatność organizmu. Rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych uznając pylicę płuc za chorobę zawodową nie wprowadziło jako normatywnej przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej przekroczeń dopuszczalnych stężeń, ale jedynie każe uwzględniać stopień narażenia zawodowego przy ocenie działania czynnika szkodliwego. Oznacza to, że w razie stwierdzenia u pracownika jednostki chorobowej ujętej w wykazie chorób zawodowych należy ocenić związek pomiędzy jej powstaniem a warunkami pracy -również poprzez wyraźne wyjaśnienie, dlaczego w danym przypadku niższe niż normatywne natężenie czynników szkodliwych nie może być odpowiedzialne za wywołanie zmian chorobowych. Biorąc jednak pod uwagę, że w rozpoznawanej sprawie zasadnicze wątpliwości dotyczą tego. czy u E.S. w ogóle istnieją lub nie przestanki medyczne do stwierdzenia jednostki chorobowej - pylicy
8
Sygn. akt 3 II SA/Wr 1143/02
płuc i co uzasadniało odmowę rozpoznania tej choroby, kwestia jej ewentualnego związku z warunkami pracy podlegałaby ewentualnemu rozważeniu w dalszej kolejności.
Stosownie § 1 ust. 1 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych: "Za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy". Jak zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28.06.2000r. sygn. akt III Rn 202/99 i z dnia 14.03.2002r. sygn. akt III RN 78/01 powyższe sformułowanie każe przyjąć, że uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu". W takim określeniu zawarte zostało pewne ograniczenie chorób polegających na uszkodzeniu słuchu, ale jest ono ściśle określone związkiem z hałasem. Brak jest natomiast podstaw prawnych do tego, ażeby z prawnego pojęcia choroby zawodowej eliminować: "uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu" ze względu na stopień uszkodzenia słuchu. Podobne stanowisko w tej kwestii prezentował Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 17.11.1999r. sygn. akt II SA/Ka 209/98. i z dnia 22.03.2001r. sygn. akt I S.A. 1389/00. W powołanych wyrokach podkreślano, że resortowe badania metodologiczne, niebędące w przedmiotowym zakresie źródłem prawa, nie mogą stanowić podstawy rozstrzygnięcia co do rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej.
Powyższe prowadzi do wniosku, że w razie gdy lekarz placówki służby zdrowia uprawnionej (wg powołanego rozporządzenia) do orzekania w sprawach chorób zawodowych stwierdzi uszkodzenia narządu słuchu u pracownika, który w związku z zatrudnieniem był narażony na hałas, pozostaje ustalić, czy istniał związek przyczynowy pomiędzy narażeniem na hałas a wykrytym uszczerbkiem słuchu. Ocena związku przyczynowego dokonywana jest m.in. w świetle § 1 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych tj. z uwzględnieniem rodzaju, stopnia, i czasu narażenia zawodowego, sposobu wykonywania pracy, bezpośredniego kontaktu z chorymi zakaźnie lub materiałem pochodzącym od tych chorych oraz czynnikami powodującymi choroby inwazyjne, uczuleniowe i nowotworowe.
Warto zauważyć, że obowiązujące od 3 września 2002r. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30.07.2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) w stosunku do obowiązujących poprzednio przepisów wprowadziło w nowym wykazie chorób zawodowych istotne obostrzenia dotyczące rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu uznając, że za taką będzie uważany "trwały ubytek słuchu typu ślimakowego spowodowany hałasem, wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz". Jednocześnie dopuszczalny okres zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej został ograniczony do 2 lat od ustania narażenia zawodowego. Powyższe kryteria nie mogły jednak stanowić podstawy oceny zaskarżonej decyzji, gdyż przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy inspekcji sanitarnej winne były opierać się na kryteriach wynikających z rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych z dnia 18.11.1983r. (Dz. U. Nr 65, poz'294 z późn. zm.).
9
Sygn. akt 3 II SA/Wr 1143/02
Porównanie stwierdzonych u skarżącego ubytków słuchu z kryteriami dotyczącymi rozpoznania choroby zawodowej przyjętymi przez przywołane rozporządzenie Rady Ministrów z 30.07.2002r. mogłoby wszakże mieć sens o tyle, że przyjęte w tym akcie wartości odzwierciedlają wcześniejsze ustalenia medycyny co do możliwości zakwalifikowania w ogóle określonej dolegliwości jako schorzenia oraz możliwości powiązania tego schorzenia z wykonywaną pracą. Ograniczenie dopuszczalnego czasu od zakończenia pracy w narażeniu do stwierdzenia choroby zawodowej pozwala z dużym prawdopodobieństwem uniknąć wątpliwości co do związku przyczynowego między powstaniem choroby a warunkami pracy - przy uwzględnieniu ustaleń medycyny co do czasu po którym np. mogą wystąpić dolegliwości na tle pracy w hałasie. Doszukanie się takiego związku przyczynowego jest oczywiście znacznie trudniejsze w razie dużego odstępu czasowego pomiędzy zaprzestaniem pracy w narażeniu na czynniki szkodliwe a wszczęciem postępowania w sprawie choroby zawodowej.
W przypadku E. S. zarówno długi stosunkowo okres przerwy pomiędzy ustaniem narażenia na ponadnormatywny hałas, niewielki stopień stwierdzonego po 8 latach od ustania narażenia uszkodzenia słuchu, jak i mieszany charakter niedosłuchu (przewodzeniowo-odbiorczy) oraz ślady przebytych infekcji uszu mogą istotnie nasuwać wątpliwości co do istnienia związku przyczynowego pomiędzy jego pracą w latach 1979-1992 w narażeniu na hałas a zdiagnozowanym ubytkiem słuchu. Samo istnienie takich wątpliwości nie może jednak przesądzać o odmowie stwierdzenia choroby zawodowej. W orzecznictwie dotyczącym chorób zawodowych reprezentowane było stanowisko, że długoletnie narażenie na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia przemawia za stwierdzeniem związku przyczynowego pomiędzy tym narażeniem a dolegliwościami pracownika, nawet jeśli chorobę stwierdzono kilka lat po rozwiązaniu stosunku pracy (wyroki: Sądu Najwyższego z dnia 22.01.2002r. sygn. akt II UKN 746/00 i Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 04.07.200Ir. sygn. akt I SA 2244/00). Przede wszystkim orzeczenia lekarskie, będące podstawą odmownej decyzji nie usuwają tych wątpliwości- m.in. nie zawierają uzasadnienia, z którego wynikałoby dlaczego hałasu w miejscu pracy nie można wiązać z infekcjami i stanami zapalnymi uszu. Dodatkowo brak dokumentacji osobowej E. S. nie pozwolił np. na ustalenie, czy w trakcie zatrudnienia uskarżał się na pogorszenie słuchu lub przebywał inne, nie związane z pracą w hałasie choroby narządu słuchu mogące mieć wpływ na jego pogorszenie. Zarazem postępowanie epidemiologiczne wykazało m.in. że w 15 przypadkach stwierdzono chorobę zawodową - zawodowe uszkodzenie słuchu u innych pracowników zatrudnionych w tym samym zakładzie, w podobnych warunkach.
Uwzględniając powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że wobec długoletniej pracy skarżącego w warunkach narażenia na uszkodzenia słuchu oraz stwierdzonego uszkodzenia słuchu o charakterze również odbiorczym, istnieje domniemanie związku jego obecnych dolegliwości z wykonywaną kiedyś pracą. Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie wykazały w sposób wiarygodny braku tego związku - zaczym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.