II SA/Wr 1122/03

II SA/Wr 1122/03 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2005-10-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-05-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Alojzy Wyszkowski
Lidia Serwiniowska /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Masternak-Kubiak
Symbol z opisem
634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne
Kombatanci
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art. 58 par. 1 i par. 2 w zw. z art. 59 i art. 154
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska /sprawozdawca/, Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak, Asesor WSA Alojzy Wyszkowski, Protokolant Aleksandra Rygielska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2005r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Kierownika Urzędu ds Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień wdowy po kombatancie I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą; II. zasądza od Kierownika Urzędu ds Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz A. K. kwotę 10 (słownie: dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.
Uzasadnienie
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]r. Nr [...], na podstawie art. 154 § 1 i 2 kpa oraz art. 22 ust. 2, art. 20 ust. 3 w związku z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002r. Nr 42, poz. 371) odmówił A. K. uchylenia decyzji własnej z dnia [...]r. o odmowie przyznania uprawnień wdowy po kombatancie.
W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, iż: decyzją z dnia [...]r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił A. K. przyznania uprawnień kombatanckich określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
W dniu [...]r. do Urzędu wpłynęło pismo strony zakwalifikowane zgodnie z treścią jako wniosek o uchylenie decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...]r.
W wyniku ponownej analizy akt oraz po uzupełnieniu materiału dowodowego ustalono co następuje. Wniosek A. K. nie jest zasadny.
A. K. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie uprawnień wdowy po kombatancie zmarłym J. K., który uprawnienia kombatanckie uzyskał na podstawie decyzji ZBoWiD z tytułu "walki o utrwalenie władzy ludowej" od [...]r. do [...]r. podczas służby w Wojsku Polskim.
Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944- 1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej lub innych tytułów niż wymienione w art 1 ust. 2 i w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.
J. K. uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu "walki o utrwalenie władzy ludowej" podczas służby w Wojsku Polskim po [...]r., a zatem nie przysługuje mu prawo do zachowania uprawnień kombatanckich nabytych na podstawie decyzji ZBoWiD.
Jak wynika z zaświadczenia Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...]r. podczas służby w Wojsku Polskim nie brał udziału w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 cytowanej ustawy. Jednostka wojskowa, w której pełnił służbę w latach [...]-[...] brała natomiast udział w walkach z organizacjami: "Wolność i Niezawisłość", Narodowe Siły Zbrojne", Armia Krajowa oraz Narodowe Zjednoczenie Wojskowe oraz z bandami rabunkowymi. Brak zatem podstaw do zachowania uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 powołanej wyżej ustawy.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. K. podniosła, że jej zdaniem, pozbawienie uprawnień wdowę po zmarłym kombatancie jest niezgodne z prawem. Powołała się przy tym na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2000 r. (sygnatura akt OPS 15/99) i na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z 7 stycznia 2000 r. (sygnatura akt II S.A./ Wr 1482/99).
Powołana przez A. K. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2000 r. (OPS 15/99) dotyczy uprawnień wdów po żołnierzach z poboru, którzy posiadali uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu walki o utrwalenie władzy ludowej podczas służby w Wojsku Polskim od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. J. K. pełnił służbę w Wojsku Polskim od [...]r. do [...]r. a zatem wspomniana uchwała nie ma tu zastosowania.
Natomiast wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu (II S.A Wr/1482/99) dotyczy jednostkowej sprawy wdowy po żołnierzu, który odbywał służbę w Wojsku Polskim przed 30 czerwca 1947 r.
W kwestii uprawnień wdów po kombatantach Urząd nadal obowiązuje uchwała Sądu Najwyższego -Izby Administracyjnej Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 25 stycznia 1996 r. (sygnatura akt DI AZP 32/ 95), zgodnie z którą można pozbawić uprawnień określonych w art. 20 ust. 3 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach, wdowy lub wdowców -emerytów lub rencistów pozostałych po osobach, które uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944- 1956 w charakterze uczestnika "walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej".
Uprawnienia wdów po kombatantach nie mają pierwotnego charakteru. Są to uprawnienia pochodne w stosunku do uprawnień współmałżonka., a więc zależą od uprawnień pierwotnych. Istnienie stanu, w którym sam kombatant byłby pozbawiony uprawnień jest podstawą do odmowy przyznania uprawnień wdowy po kombatancie jako osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pochodnego.
W tym stanie rzeczy nie przysługują uprawnienia osobom wskazanym w art. 20 ust. 3 cytowanej ustawy to jest wdowom i wdowcom pozostałym po osobach wymienionych w art. 25 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy.
A. K. we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy stwierdziła, iż z mocy prawa przysługują jej uprawnienia. Zmarły małżonek posiadał uprawnienia kombatanckie a to zobowiązuje Urząd do potwierdzenia i wydania jej uprawnień jako podopiecznej. "Orzeczenia NSA spowodowały, że na ich podstawie Urząd d/s Kombatantów winien załatwić odwołanie wdowy po zmarłym kombatancie."
Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych - po ponownym rozpatrzeniu sprawy - na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 kpa oraz art. 20 ust. 3 i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 z póź. zm.) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r. Nr [...]o odmowie uchylenia decyzji z dnia [...]r. o odmowie przyznania uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie.
W motywach decyzji organ orzekający podał, iż J. K. posiadał uprawnienia kombatanckie z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od [...]r. do [...]r. podczas służby wojskowej.
Jak wynika z zaświadczenia WKU Wrocław w/w odbywał służbę wojskową w okresie od [...]r. do [...]r., w tym w jednostce, która prowadziła walki z reakcyjnym podziemiem.
W toku postępowania weryfikacyjnego ustalono, że w czasie służby wojskowej nie uczestniczył w walkach z oddziałami UPA lub grupami Wehrwolfu ( pismo IPN - KŚZpNP w W. z dnia [...]r.).
Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art.1 ust.2, w art.2 oraz w art.4 .
Uprawnienia te zachowują jednak żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945r. do 30 czerwca 1947r.
Z akt sprawy wynika, że J. K. nie pełnił służby wojskowej w w/w okresie, ani też nie prowadził działalności kombatanckiej w rozumieniu przepisów w/w ustawy, co nie pozwala na zachowanie uprawnień kombatanckich z innego tytułu.
Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 25.01.1996r., sygn. akt AZP 32/95 stwierdził, że uprawnienia wdów po kombatantach nie maja charakteru pierwotnego. Są to uprawnienia pochodne, a więc od istnienia uprawnień pierwotnych ( uprawnień kombatanckich ) i braku przesłanek do pozbawienia tychże uprawnień zależy istnienie uprawnień pochodnych (uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie ). Należy więc uznać, że jeżeli kombatant byłby pozbawiony uprawnień kombatanckich to także istnieją przesłanki do pozbawienia uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie.
Okoliczności podniesione przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczące zasad przyznawania uprawnień określonych w w/w ustawie nie mają wpływu na wynik sprawy.
Po ponownej analizie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, nie stwierdzono podstaw prawnych do zmiany decyzji.
W skardze na powyższą decyzję A. K. wniosła o jej uchylenie i przyznanie statusu podopiecznej po kombatancie - mężu J. K..
Skarżąca uważa, że z mocy prawa przysługują jej uprawnienia kombatanckie. Wskazała, iż według informacji Instytutu Pamięci Narodowej, jednostka wojskowa, w której służył mąż brała udział w walkach z organizacjami podziemnymi i bandami rabunkowymi. Zdaniem skarżącej więc mąż walczył o Polskę o której nie wiedział jaka ona będzie w przyszłości.
Skarżąca stwierdziła, iż nie można dziś stosować metodę odpowiedzialności zbiorowej za "uczestniczenie w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej".
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) do rozpoznania skargi wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu przed dniem 1 stycznia 2004r. właściwy obecnie jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu.
Według zaś art. 3 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) sądy administracyjne powołane zostały do badania legalności decyzji, niektórych postanowień i innych aktów organów administracyjnych. W związku z tym kontrolą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęta jest zgodność zaskarżonych aktów administracyjnych z prawem materialnym, a także badanie zgodności tych aktów z przepisami procedury administracyjnej. W razie stwierdzenia, że zaskarżony akt został wydany z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, bądź z naruszeniem procedury administracyjnej, uchyla zaskarżony akt w całości lub w części.
Skarga jest uzasadniona chociaż z innych względów niż w niej przedstawiono.
Wydane w sprawie decyzje zostały podjęte z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej.
Lektura akt niniejszej sprawy wskazuje, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]r. Nr [...]odmówił A. K. przyznania uprawnień określonych w art. 20 ust. 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego jako wdowie po J. K., który posiadał uprawnienia kombatanckie z tytułu "utrwalania władzy ludowej".
Powyższa decyzja zawierała prawidłowe pouczenie o trybie jej weryfikacji.
Strona nie wniosła w ustawowym terminie środka zaskarżenia.
Skarżąca wystosowała do Kierownika Urzędu dwa pisma z dnia [...]r.
W pierwszym z nich oznaczonym "Podanie" skarżąca zwróciła się "o przywrócenie obowiązującego terminu zajęcia (...) stanowiska". Skarżąca podniosła, iż po otrzymaniu negatywnej decyzji "nieprzyznania" (...) uprawnień, psychicznie i fizycznie załamała się i niedotrzymała obowiązującego terminu. Dalej wskazała, że jest ciężko chora na serce, reumatyzm i astmę a nadto przeszła operację wątroby. Sytuacja ta była powodem zaniedbań w jej ważnej sprawie.
W drugim zaś piśmie określonym "odwołanie od decyzji z dnia [...]r. Nr [...]", skarżąca zarzuciła, iż w świetle obowiązujących przepisów prawnych niemożliwe jest z uwagi na śmierć męża - wszczęcie i prowadzenie postępowania oraz wydanie decyzji anulującej wcześniej przyznane uprawnienia kombatanckie - wdowie po zmarłym mężu. Uprawnienia te przysługują z mocy prawa. Decyzje negatywne są sprzeczne z obowiązującym prawem. W świetle orzeczeń NSA, Kierownik Urzędu winien tylko wydać potwierdzenie tych uprawnień.
Organ orzekający zakwalifikował pismo z dnia [...] (data wpływu do Urzędu [...]r.) jako wniosek o uchylenie decyzji z dnia [...]r. - w trybie art. 154 § 1 i § 2 kpa.
Stanowisko organu administracyjnego w tym względzie nie sposób podzielić.
Zgodnie z art. 58 § 1 kpa "W razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobniono, że uchybienie nastąpiło bez jego winy.
Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2).
Stosownie do art. 59 § 1 kpa "o przywróceniu terminu postanawia właściwy w sprawie organ administracji publicznej. Od postanowienia o odmowie przywrócenia terminu służy zażalenie".
O przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia" (§ 2 art. 58 kpa).
Przywrócenie terminu jest instytucją procesową mającą na celu ochronę jednostki przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej przez stronę.
W rozważanej sprawie skarżąca skorzystała z tej ochrony wnosząc prośbę o przywrócenie terminu "do zajęcia stanowiska".
Jak wynika z materiału dowodowego sprawy organ orzekający pozostawił powyższy wniosek bez rozpoznania.
Organ administracyjny uruchomił natomiast nadzwyczajny tryb weryfikacji decyzji, o którym mowa w przepisie art. 154 § 1 i 2 kpa.
Zachowanie organu decyzyjnego w tej kwestii było niedopuszczalne.
Zauważyć bowiem trzeba, iż prowadzenie jakiegokolwiek postępowania administracyjnego przed rozpatrzeniem prośby o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej jest niezgodne z prawem.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ administracyjny zobowiązany jest dokonać należytej oceny zasadności złożonej prośby o przywrócenie terminu - w trybie art. 58 § 1 i § 2 kpa - i podjąć odpowiednie orzeczenie w tym względzie.
Następnie zaś organ orzekający winien uczynić przedmiotem badania wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy - oznaczony, przez skarżącą, odwołaniem.
Wskazane uchybienia skutkowały koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270).
Orzeczenie o kosztach oparto na podstawie art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) w związku z art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 z póź. zm.).
Sąd nie orzekł w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji, gdyż jako orzeczenie negatywne nie ma przymiotu wykonalności (art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).