II SA/WA 98/07

II SA/Wa 98/07 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2007-03-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-01-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Mierzejewska
Iwona Dąbrowska /przewodniczący sprawozdawca/
Przemysław Szustakiewicz
Symbol z opisem
650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ
Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant Beata Gibzińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2007 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej oddala skargę
Uzasadnienie
Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] listopada 2006 r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] października 2006 r. odmawiającą przyznania S. K. prawa do renty specjalnej.
W uzasadnieniu decyzji organ podał, że zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Przyznanie lub odmowa przyznania emerytury lub renty na podstawie tego upoważnienia ma charakter uznaniowy.
Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia socjalnego sytuacja bytowa brana jest pod uwagę jednak nie stanowi jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie niezdolnej do pracy z uwagi na wiek lub stan zdrowia, znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. Mogą to być wybitne zasługi wnioskodawcy w jakiejś dziedzinie albo szczególne zdarzenia losowe.
Organ wskazał, że każdy składany wniosek o przyznanie renty specjalnej jest wnikliwie rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności mogących uzasadnić potraktowanie sprawy w sposób szczególny.
Uzasadniając decyzję organ podał, że skarżący ma [...] lata, choruje na [...] i [...], stwierdzono też [...] i [...]. Organ przywołał również szereg faktów wskazanych przez S. K., w tym np. okoliczności związanych z jego aresztowaniem w R. w [...] r. Skarżący wnosząc bowiem o przyznanie renty specjalnej podał, że punktem zwrotnym w jego życiu był udział w pokojowym proteście robotników [...] fabryk w dniu [...] czerwca 1976 r. Za udział w tym proteście został [...]. Dnia [...] lipca 1976 r. został skazany na [...] lata pobawienia wolności, [...] lata pobawienia praw publicznych i [...] zł nawiązki. Ponadto po odbyciu kary nie mógł znaleźć pracy, a zakłady pracy, które go przyjmowały, kierowały go na stanowiska najgorzej płatne. Powołując się na twierdzenia skarżącego organ podał również, że tymczasowe aresztowane doprowadziło do załamania kariery sportowej S. K. jako zawodnika sekcji [...] Klubu Sportowego [...] R., odbierając mu szansę przejścia do innego klubu.
Następnie organ wskazał, że wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia [...] stycznia 1977 r., wydanym w wyniku wniesienia rewizji od ww. wyroku S. K. obniżony został wymiar kary pozbawienia wolności do [...] lat z zawieszeniem wykonania kary na [...] lata. Ponieważ zaś w poczet kary zaliczony został okres tymczasowego aresztowania faktycznie skarżący przebywał w zakładzie karnym [...] miesięcy i [...] dni. Wyrokiem zaś Sądu Najwyższego z dnia [...] stycznia 1993 r. wyrok skazujący został uchylony i S. K. został uniewinniony.
Postanowieniem z dnia 8 czerwca 1994 r. Sąd Wojewódzki w R. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz S. K. [...] milionów złotych z ustawowymi odsetkami tytułem odszkodowania za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłą z wykonania wyroku. Organ wskazał, że wnioskodawca nadesłał też zaświadczenie IPN z [...] r., potwierdzające, że ma status pokrzywdzonego oraz dokumentację lekarską potwierdzającą, że leczy się na różne schorzenia. Nadesłał też świadectwa pracy oraz dokumenty potwierdzające prowadzenie przez niego działalności gospodarczej do 2000 r.
Organ przywołał również ustalenia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R., z których wynika, że S. K. mieszka wraz z żoną i [...] dzieci. Pobiera rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w kwocie netto [...] zł. Żona skarżącego do dnia [...] kwietnia 2006 r. prowadziła działalność gospodarczą, obecnie nie pracuje i nie jest zarejestrowana jako bezrobotna. Syn skarżącego ma [...] lata, jest studentem [...] i w czasie roku akademickiego otrzymuje stypendium socjalne, córka jest studentką [...] w R., w roku akademickim [...] korzystała z urlopu dziekańskiego w związku z wyjazdem do A. w celach zarobkowych. Młodsza [...] letnia córka jest uczennicą gimnazjum. Na najmłodsze dziecko Państwo K. otrzymują zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł, a od teściów wnioskodawcy otrzymują [...] zł miesięcznie.
Odmawiając przyznania S. K. prawa do renty specjalnej Prezes Rady Ministrów wskazał, że z zebranego materiału dowodowego nie wynika, ażeby spełnione zostały przesłanki uzasadniające przyznanie tego świadczenia a więc aby w sprawie występowały szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie S. K. prawa do renty specjalnej. Organ uznał, że wnioskodawca nie udokumentował, aby posiadał on wybitne dokonania w działalności opozycyjnej, zaś wszystkie okoliczności, na które skarżący powołał się we wniosku o przyznanie świadczenia specjalnego zostały już uwzględnione przy ustalaniu przez Sąd Wojewódzki w R. wysokości odszkodowania i zadośćuczynienia, a więc za wszystkie udokumentowane straty związane z aresztowaniem i skazaniem w [...] r. Ponadto, zdaniem organu skarżący nie udokumentował, ażeby poza aresztowaniem i skazaniem w [...] r. poddany był on innym szczególnym szykanom czy represjom.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. K. wniósł o uchylenie decyzji oraz skierowanie jej do ponownego rozpatrzenia. W ocenie skarżącego zaskarżona decyzja wydana została z rażącym pokrzywdzeniem wnioskodawcy nie uwzględniając faktów przedstawionych w dokumentach sprawy, których ocena w znacznej mierze miała charakter uznaniowy. Skarżący zarzucił organowi, że ocena stanu majątkowego skarżącego została dokonana przez organ nietrafnie i pozbawiona była cech oceny obiektywnej. Zarzucił ponadto organowi, że ocena stanu jego zdrowia została pominięta w decyzji, a ma to, zdaniem skarżącego, znaczenie kluczowe dla sprawy. S. K. nie zgodził się również ze stwierdzeniem organu, że nie udokumentował on, aby poza aresztowaniem i skazaniem w [...] r. poddany był jakimkolwiek innym szczególnym represjom lub szykanom.
Prezes Rady Ministrów w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zwarte w decyzjach. Odnosząc się zaś do działalności opozycyjnej skarżącego stwierdził, że była to działalność bohaterska, wymagająca odwagi, którą należy docenić, jednakże powszechnie jest wiadomo, że w 1976 r. w R. (oraz w późniejszych okresach) wiele osób podejmowało walkę z komunistyczną władzą. Walka ta niejednokrotnie skutkowała uszczerbkiem na zdrowiu czy też uszczerbkiem finansowym. Świadczenie z art. 82 ustawy o FUS nie jest jednak świadczeniem mającym na celu zrekompensowanie wszystkim tym osobom trudów związanych z działalnością opozycyjną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami.
Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie.
W ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych z funduszu gwarantowanego na ten cel ze składek ubezpieczeniowych - przyszłych świadczeniobiorców - przewidziano w przepisie art. 82 ust. 1 regulacją szczególną. Pozwala ona na przyznanie przez Prezesa Rady Ministrów, w szczególnie uzasadnionych przypadkach emerytury lub renty na warunkach i wysokości innej niż określone w ustawie.
Świadczenia przewidziane w ww. przepisie są świadczeniami specjalnymi także z tego względu, że są finansowane z budżetu państwa (art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i nie mają przy tym charakteru roszczeniowego, gdyż ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając rozstrzygnięcie w tym zakresie uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów. Uznaniowość nie oznacza jednak zupełnej dowolności organu rozstrzygającego sprawy takich świadczeń.
Wskazać należy, że z przepisu art. 82 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej nie wynikają wprost żadne przesłanki warunkujące jego przyznanie, bowiem ustawodawca odwołuje się jedynie do pojęcia "szczególnie uzasadnionych przypadków", a zatem brak jest w nim określenia granic uznania administracyjnego.
Jednakże stosownie do przepisu art. 124 ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej przewidziane stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.
Oznacza to, że Prezes Rady Ministrów podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia specjalnego związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania.
Uznanie stwarza organowi administracji publicznej możliwość działania na własną odpowiedzialność, jakkolwiek na podstawie upoważnienia udzielonego przez ustawodawcę. Uznaniowy charakter decyzji nie wyklucza wprawdzie samo przez się jej sądowej kontroli, ale oznacza, iż kontrola ta sprowadza się zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej, zarówno przepisów szczegółowych, jak i zasad ogólnych określonych w rozdziale drugim Kodeksu postępowania administracyjnego. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli czy nie nosi ona cech dowolności. Badaniu podlega zatem to, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji spełniona została zawarta w art. 7 kpa powinność uwzględnienia słusznego społecznego i słusznego interesu strony oraz czy respektowana była konstytucyjna zasada równości wobec prawa. Sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już jednak poza kontrolą sądowo-administracyjną. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wykraczając poza granice określone w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie, nie stwierdził aby naruszała ona prawo w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.
W pierwszej kolejności należy podnosić, że Prezes Rady Ministrów trafnie stwierdził, iż nie dopatrzył się w sytuacji skarżącego uzasadnionego przypadku uzasadniającego przyznanie świadczenia specjalnego. Ocena tej okoliczności należy do organu, który dokonuje jej w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, przy czym nie wystarczy subiektywne odczucie osoby zainteresowanej o zaistnieniu szczególnego przypadku, gdyż organ jest obowiązany kierować się kryteriami obiektywnymi.
Wskazać należy, że wniosek skarżącego w sprawie przyznania świadczenia specjalnego został rozpatrzony wnikliwie z uwzględnieniem dokumentów złożonych przez skarżącego, jak również dokumentów zebranych z inicjatywy organu a dotyczących jego warunków socjalno-bytowych z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. W ocenie Sądu organ dokonał prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, a w uzasadnieniu decyzji dokonał szczegółowej analizy sytuacji skarżącego i okoliczności, jakie są konieczne do przyznania tego świadczenia, które jednak zdaniem organu w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły.
Nie można przyznać racji skarżącemu, że wywody organu zawarte w uzasadnieniu decyzji były niespójne. Zdaniem Sądu orzekającego w sprawie uzasadnienie decyzji było spójne i logiczne zaś zarzuty skarżącego dotyczyły w istocie tak naprawdę ustaleń dokonanych przez organ.
Niewątpliwie godne pochwały jest (na co zwrócił uwagę organ w odpowiedzi na skargę) to, że skarżący podobnie jak inni ludzie w tym okresie podejmował walkę z komunistyczną władzą. Wiadomo jest również, że skutkowało to często uszczerbkiem na zdrowiu czy też uszczerbkiem finansowym. Jednakże należy podnieść, że świadczenie z art. 82 ustawy o FUS nie może być formą rekompensaty dla tych wszystkich, którzy prowadzili działalność opozycyjną zgodnie z własnym sumieniem. Zgodnie bowiem z art. 82 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych otrzymanie renty specjalnej możliwe jest w sytuacji zajścia szczególnie uzasadnionego przypadku. Ustawodawca nie wprowadził w tym przepisie żadnych innych kryteriów do przyznania tego świadczenia. A zatem muszą zaistnieć szczególne okoliczności, które zgodnie z art. 116 ust. 5 powołanej ustawy wnioskodawca winien stosownie uzasadnić. Przepis nie określa co to mają być za szczególne okoliczności. Wskazać ponadto należy, że na temat rent specjalnych wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny odpowiadając na pytanie prawne postawione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w orzeczeniu o sygnaturze akt P 38/05 z dnia 17 października 2006 r. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że "chodzi tu o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne także w znaczeniu niepowtarzalne zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności." Dlatego też zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, że skarżący nie wykazał, ażeby jego zasługi na które się powołuje, można było uznać za wybitne i mogące stanowić podstawę do przyznania świadczenia specjalnego.
Ponadto zgodnie z przepisem art. 82 powołanej ustawy świadczenie to może być przyznawane w sytuacji zaistnienia nadzwyczajnych, szczególnych zdarzeń losowych. I również co do tego warunku zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, że skarżący nie wykazał zaistnienia takich szczególnych okoliczności losowych.
Brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, jednakże ona nie może być jedyną przesłanką. Zstąpiłaby wówczas pomoc w ramach pomocy społecznej.
Wskazać ponadto należy, że S. K. może ubiegać się o świadczenia przewidziane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), która przewiduje udzielanie pomocy społecznej osobom i rodzinom m.in. w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Skoro zatem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić.
W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).