II SA/WA 979/24

II SA/Wa 979/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-03-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-06-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Maciejuk
Karolina Kisielewicz-Sierakowska /przewodniczący/
Sławomir Antoniuk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 61a par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska, Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Sędzia WSA Iwona Maciejuk, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 marca 2025 r. sprawy ze skargi R. C. na postanowienie Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę
Uzasadnienie
Prezes Rady Ministrów postanowieniem z [...] kwietnia 2024 r. nr [...] , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 oraz art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572); zwanej dalej K.p.a., utrzymał w mocy własne postanowienie z 11 marca 2024 r. nr [...] o odmowie R. C. wszczęcia postępowania w sprawie przyznania emerytury specjalnej na mocy art. 61a § 1 K.p.a.
W uzasadnieniu postanowienia organ wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. utrzymaną w mocy decyzją ostateczną z [...] maja 2021 r. odmówiono R. C. emerytury specjalnej, bowiem z analizy zebranego materiału dowodowego nie wynikało, aby spełnione zostały przesłanki uzasadniające przyznanie mu wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wnioskodawca złożył skargę na powyższe rozstrzygnięcie, którą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z 16 marca 2022 r. oddalił. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 10 października 2023 r. oddalił skargę kasacyjną R. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 marca 2022 r.
Prezes Rady Ministrów podał, że R. C. ubiegał się wówczas o przyznanie emerytury specjalnej "chociażby w najniższej jej wysokości by mogła mi ona posłużyć na dalsze kontynuowanie stałego i systematycznego leczenia". W swym piśmie z [...] lipca 2020 r. wskazał między innymi, że dotknął go "szczególny przypadek losowy i zdrowotny", którego jednak nie sprecyzował. Poinformował, że wystąpił z pismem do Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z prośbą o pomoc. W odpowiedzi jaką otrzymał od Zastępcy Dyrektora Departamentu Pomocy i Integracji Społecznej MRPiPS, został poinformowany o możliwości przyznania przez Prezesa Rady Ministrów świadczenia specjalnego. Podniósł również, że jest artystą - "tworzy obrazy od początku lat 70 z przeznaczeniem dla Naszego Państwa". "(...) Wielu znawców sztuki określa mój styl: między Wyspiańskim a Mechofferem (...)". Poinformował między innymi, że jedenaście swoich obrazów przekazał Muzeum Narodowemu w Warszawie, za pośrednictwem Ambasadora RP w B., trzy obrazy podarował na aukcję Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy w B., dwa obrazy do Europarlamentu. Wykonał tablicę pamiątkową oraz obrazy na potrzeby kościołów parafialnych. Przekazał nieodpłatnie kilka obrazów Muzeum "Pamięć i Tożsamość im. Św. Jana Pawła II". Uznał, że "(...) Kolejną i najważniejszą okolicznością, która wyróżnia moją osobę z innych osób - jest moja decyzja przekazania całej kolekcji obrazów mojego autorstwa Państwu Polskiemu (nieodpłatnie) (...)". Dalej wskazał, że posiada wykształcenie średnie techniczne "(...) i w tym zawodzie pracowałem by utrzymać swoją rodzinę, oraz mieć środki finansowe na moją twórczość artystyczną. Natomiast równolegle dokształcałem się w dziedzinie artystycznej z zakupywanych podręczników, katalogów, wszelkich książek związanych ze sztuką malarstwa i rodzajów liternictwa oraz pobierałem korepetycje u znanych mi profesorów m.in. A. S. w G.. Odwiedzałem muzea i Wernisarze w Polsce i poza granicami (...)". Stwierdził, że miał mieć wystawę swoich prac w B. w dzielnicy Etterbeek w Commune de Etterbek, ale "(...) nagły przyjazd do Polski z przyczyn całkowicie ode mnie niezależnych pokrzyżował ten cel na krótko przed wystawą (...)". Jak podniósł nie otrzymał żadnego wsparcia instytucjonalnego. Wskazał, że jest osobą niepełnosprawną, pod opieką kilku lekarzy specjalistów. Żona wnioskodawcy również posiadała trudną sytuację zdrowotną. Małżonkowie utrzymywali się ze świadczenia emerytalnego żony wnioskodawcy. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w G., jak wskazał, obniżył mu wysokość zasiłku stałego z 520 zł do 78,80 zł, natomiast Urząd Miejski w G. podwyższył kwotę wywozu nieczystości z 44 zł do 80 zł, której nie byli w stanie regulować, w związku z czym powstały zaległości w opłatach. Jak podniósł R. C. wraz z żoną zwrócili się w tej sprawie z prośbą o pomoc do Prezydenta Miasta G., jednakże bezskutecznie. Uznał, iż władze G. utrzymują go w stratach. Wiele spraw administracyjnych i sądowych rozpatrywanych jest na jego i żony niekorzyść. Wskazał, że stałe miesięczne obciążenia domowego budżetu stanowił podatek za dom - 100 zł, energia - ok. 200 zł, wywóz nieczystości - 88 zł, abonament telewizyjny - ok. 30 zł, opłaty kominiarskie - ok. 150 zł, opłaty za telewizję cyfrową i telefony - ok. 60 zł, opał - ok. 1500 - 2200 zł (rocznie).
Wnioskiem z dnia [...] lutego 2024 r. R. C. ponownie wystąpił o przyznanie renty specjalnej. W treści wniosku nie przedstawił żadnych nowych, istotnych okoliczności i dokumentów, które nie były brane pod uwagę przy wydawaniu decyzji Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] maja 2021 r., mogących wskazywać na zaistnienie szczególnego przypadku w rozumieniu art. 82 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ponownie powołał się na prowadzenie działalności artystycznej, trudną sytuację zdrowotną i materialną.
Prezes Rady Ministrów postanowieniem z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] odmówił R. C. wszczęcia postępowania w sprawie przyznania świadczenia specjalnego.
Wnioskodawca we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wskazał na żadne nowe, istotne okoliczności mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie wniosku o przyznanie świadczenia specjalnego. Podał, że jego zdaniem decyzja organu odmawiająca mu przyznania świadczenia specjalnego narusza prawo materialne. Podkreślił, że jego dorobek plastyczny obejmuje również wykonanie wielkoformatowych grafik, scen rodzajowych, portretów, plansz, tablic informacyjnych, reklamowych i propagandowych w jednostce wojskowej oraz szkole podoficerskiej w Koszalinie. Przekazał kopię dyplomu za aktywny udział; w życiu kulturalnym oraz duży wkład pracy w krzewieniu kultury socjalistycznej w WSOWOPL.
Organ stwierdził, że pomiędzy sprawą zakończoną decyzją Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] maja 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego, a niniejszą sprawą zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa, sprawa oparta jest na tej samej podstawie prawnej i faktycznej oraz na tożsamych żądaniach wnioskodawcy. Złożony przez R. C. wniosek chociaż przy użyciu innych sformułowań, to jednak wskazuje argumenty wymienione przez niego w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją ostateczną. Okoliczności te nie świadczą o przedstawieniu przez wnioskodawcę nowej, istotnej dla przyznania świadczenia specjalnego podstawy faktycznej. Zatem wszczęcie postępowania i wydanie decyzji w sprawie już wcześniej rozstrzygniętej skutkowałoby rażącym naruszeniem prawa.
Kierowanie zatem do organu żądania dotyczącego sprawy już wcześniej rozstrzygniętej stanowi "uzasadnioną przyczynę", o której mowa w art. 61a § 1 K.p.a., co uzasadnia odmowę wszczęcia postępowania.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. C. zakwestionował postanowienie Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] kwietnia 2024 r. uznając je za krzywdzące i wniósł o jego uchylenie oraz uchylenie poprzedzającego go rozstrzygnięcia.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:
1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w sposób wyczerpujący, a także rozpatrzenie sprawy w sposób wybiórczy w oparciu o część materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie,
2. przepisów prawa materialnego.
Skarżący wskazał, że w toku postępowania organ nie uwzględnił jego szczególnej postawy mającej na celu przekazanie sporządzonych przez niego "dzieł" na rzecz państwa.
W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu.
Następnie pismami z [...] grudnia 2024 r. i z [...] marca 2025 r. skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu jawnym, na podstawie art. 90 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935); zwanej dalej "P.p.s.a.".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Na wstępie należy wyjaśnić, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Warunki rozpoznania sprawy w postępowaniu uproszczonym ustawodawca określił w art. 119 P.p.s.a. Zgodnie z art. 119 pkt 3 P.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Oznacza to, że w przypadku skargi na postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie - a z takim mamy do czynienia w niniejszej sprawie - w obecnym stanie prawnym skierowanie jej do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od wniosku strony. Wola stron, co do trybu rozpoznania skargi, jest istotna w przypadku wnioskowania o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a. Treść art. 90 § 2 P.p.s.a. wskazuje, że to od oceny sądu zależy, czy sprawę, która podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, skierować na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę. Tak więc nawet złożenie przez skarżącego wniosku o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu jawnym nie pozbawia sądu ustawowego uprawnienia do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2021 r. sygn. akt I OSK 4109/18). W ocenie Sądu charakter tej sprawy (stopień skomplikowania) nie przemawia za rezygnacją z jej rozpoznania w trybie uproszczonym.
W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 tej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie wydane zostało na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. zgodnie z którym, gdy żądanie wszczęcia postępowania w rozumieniu art. 61 K.p.a. zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Z treści powołanego przepisu wynika, że ustawodawca wprowadził dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, tj. nie ma legitymacji materialnej w rozumieniu art. 28 K.p.a. do złożenia wniosku. Natomiast drugą przesłanką jest zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Należy jednak przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, a mianowicie, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym, a także gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już merytoryczne rozstrzygnięcie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2015 r., sygn. akt III UK 16/15, publ. LEX nr 1814918).
Zaznaczyć również należy, że na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. W tej sytuacji należy przyjąć, że w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 K.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 grudnia 2015 r., sygn. akt II OSK 999/14, publ. LEX nr 1989306).
W rozpoznawanej sprawie, jako przesłankę zastosowania art. 61a § 1 K.p.a., organ powołał okoliczność uprzedniego rozstrzygnięcia sprawy przyznania skarżącemu emerytury specjalnej poprzez wydanie ostatecznej decyzji Prezesa Rady Ministrów z [...] maja 2021 r. oraz wskazał na tożsamość sprawy już rozstrzygniętej ze sprawa zainicjowaną wnioskiem z z [...] lutego 2024 r.
Z akt sprawy wynika, że powołana decyzja Prezesa Rady Ministrów decyzją z [...] maja 2021 r. o odmowie przyznania R. C. emerytury specjalnej, na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, została podana kontroli sądowej. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrokiem z 16 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 2780/21 oddalił skargę na tę decyzję, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 10 października 2023 r., sygn. akt III OSK 2417/22 oddalił skargę kasacyjną wniesioną od powyższego wyroku. W związku z tym, ostateczna decyzja Prezesa Rady Ministrów z [...] maja 2021 r. uzyskała przymiot prawomocności. Przepis art. 16 § 1 K.p.a. zawiera ustawową definicję decyzji ostatecznej, jako decyzji, od której nie służy środek zaskarżenia w administracyjnym toku instancji. Wydanie przez organ ostatecznej decyzji powoduje niemożność ponownego orzekania w tej sprawie w tzw. trybie podstawowym bez uprzedniego usunięcia z obrotu prawnego tej decyzji. Podkreślić należy, że wydanie decyzji w sprawie załatwionej już uprzednio decyzją ostateczną powoduje, że późniejsza decyzja obarczona będzie wadą nieważności, o której mowa art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. (res iudicata). Przepis ten stanowi bowiem, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną.
Okoliczność, czy powaga rzeczy osądzonej w danym przypadku występuje, wymaga ustalenia tożsamości porównywanych spraw pod względem podmiotowym oraz przedmiotowym. Tożsamość podmiotowa ma miejsce wtedy, gdy w sprawie występują te same strony. Natomiast tożsamość w zakresie przedmiotu sprawy wyznacza tożsamość podstawy prawnej i faktycznej oraz treści żądania strony.
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie zaistniała zarówno tożsamość podmiotowa, jak i przedmiotowa, a w konsekwencji, należało odmówić wszczęcia postępowania administracyjnego na zasadzie art. 61a § 1 K.p.a.
Zaznaczyć należy, że niniejsza sprawa została zainicjowana wnioskiem R. C. z [...] lutego 2024 r. o przyznanie świadczenia specjalnego. Zgodzić się należy z organem, że motywując swe żądanie skarżący powołał się na te same okoliczności, choć opisane odmiennie niż uprzednio, które były powoływane przez niego we wcześniejszym wniosku z [...] lipca 2020 r. oraz w toku postępowania zainicjowanego tym wnioskiem i były już przedmiotem oceny Prezesa Rady Ministrów przy wydawaniu decyzji z [...] grudnia 2020 r. i [...] maja 2021 r. W poprzednim wniosku o przyznanie świadczenia specjalnego wskazał, że jest artystą i tworzy obrazy od początku lat siedemdziesiątych "z przeznaczeniem dla Naszego Państwa", które chce przekazać "za pośrednictwem Pana Premiera". Wymienił okoliczności, które w jego ocenie świadczą o tym, że sytuacja, w jakiej się znajduje jest szczególna i uzasadnia przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Wskazał osiągnięcia w dziedzinie artystycznej, wywodząc, że od 1970 r. prowadzi działalność artystyczną, z zamiarem przekazania całości swojej twórczości Państwu Polskiemu. Stwierdził, że owocem jego pracy jest pokaźna kolekcja, a wielu znawców sztuki określa jego styl jako "między Wyspiańskim a Mehofferem". Wskazał, że w 2011 r. czternaście obrazów przekazał Muzeum Narodowemu w Warszawie za pośrednictwem polskiego ambasadora w B., trzy obrazy podarował na aukcje Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy w B., a dwa do Parlamentu Europejskiego. Dodał, że posiada do przekazania również obszerną twórczość literacką.
Powołał się także na "okoliczności zdrowotne", które spowodowały, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Stwierdził, że na skutek licznych schorzeń stał się osobą niepełnosprawną i jest w trakcie stałego leczenia u kilku lekarzy specjalistów. Zaznaczył, że przebyte choroby spowodowały, iż nie był w stanie wypracować okresu niezbędnego do przyznania renty lub emerytury. Nadmienił, że także jego żona kontynuuje leczenie, na stałe przyjmując leki. Wskazał, że żona pobiera emeryturę w najniższej wysokości. Dołączył do pisma kopię orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z [...] listopada 2018 r., którym zaliczono go do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Stwierdził, że pozbawiono go zasiłku stałego, w związku z czym nie może z żoną wykupować niezbędnych leków, a także nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. Opisał podjęte próby rozwiązania kwestii niemożności płacenia podwyższonej opłaty za wywóz nieczystości.
Przedstawił okoliczności losowe, wywodząc, że od 1988 r. władze G. utrzymują jego i jego żonę "w stratach i stagnacji". Podniósł, że wiele spraw administracyjnych i sądowych rozpatrywanych jest na ich niekorzyść, pomimo, że – jak stwierdził - "racja leży po naszej stornie".
W związku z powyższym, w stanie faktycznym i prawnym istniejącym na dzień wydania zaskarżonego postanowienia, organ zasadnie stwierdził, że okoliczności, tj. prowadzenie działalności artystycznej, trudna sytuacja zdrowotna i materialna, na które powołał się skarżący w swym aktualnie złożonym wniosku, zostały już wzięte pod uwagę w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną z [...] maja 2021 r. Złożony kolejny wniosek dotyczy tego samego przedmiotu, oparty został na tej samej podstawie prawnej i faktycznej. Nie stanowi on nowych, istotnych okoliczności, które należałoby wyjaśnić i które mogłyby spowodować wydanie innej w swej istocie decyzji niż ww. decyzja ostateczna z [...] maja 2021 r. Wydanie zatem w niniejszej sprawie decyzji administracyjnej, w której doszłoby do ponownej oceny, czy skarżący spełnia przesłanki do przyznania świadczenia specjalnego spowodowałoby, że decyzja taka obarczona byłaby wadą dającą podstawę do stwierdzenia jej nieważności, wskazaną w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a.
W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie Prezesa Rady Ministrów odpowiada prawu, zaś zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie.
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.