II SA/Wa 972/24

II SA/Wa 972/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Kozub-Marciniak
Joanna Kube /przewodniczący/
Łukasz Krzycki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne
Inspekcja pracy
Skarżony organ
Inspektor Pracy
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1924
art. art. 3 ust. 1 i 3, 41 ust. 4 pkt 1
Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi [...] Zakładu Opieki Zdrowotnej Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie nakazu umieszczenia stanowiska pracy w wykazie oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżonym aktem - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775, ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", - utrzymano w mocy nakaz Inspektora Pracy Państwowej Inspekcji Pracy (dalej jako "Inspektor" lub "organ I. instancji") z [...] lutego 2024 r. - wydany na podstawie art. 11a i 33 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2024 r. poz. 97), zwanej dalej "ustawą o PIP" - umieszczenia przez [...] Zakład Opieki Zdrowotnej sp. z.o.o. (zwaną dalej "Zakładem") stanowiska: "pielęgniarka na Oddziale Anestezjologii" w wykazie stanowisk pracy, o którym mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 wobec art. 3 ust. 3 i pkt 24 załącznika nr 2 do ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. z 2023 r. poz. 164), zwanej dalej "ustawą pomostową". Wydane w I. instancji orzeczenie określane będzie dalej mianem "Nakazu".
W uzasadnieniu decyzji przywołano następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy:
- Nakaz wydano w wyniku kontroli przeprowadzonej w Zakładzie,
- sprawę rozpatrywano ponownie wobec wniesienia przez Zakład odwołania,
- zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy pomostowej, prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które - mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej - stawiają przed pracownikami wymagania, przekraczające poziom ich możliwości - ograniczony w wyniku procesu starzenia się - jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku,
- w myśl natomiast art. 3 ust. 3 wskazanego aktu, pracami o szczególnym charakterze są wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania – w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób - zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się,
- w trakcie kontroli ustalono, że pracodawca (Zakład) prowadzi wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace o szczególnym charakterze,
- wykaz ten zawarto w załączniku do zarządzenia nr 12/2016 Prezesa Zarządu [...] Zakładu Opieki Zdrowotnej Sp. z o.o. z 1 września 2016 r. w sprawie wykazy stanowisk w [...] Zakładzie Opieki Zdrowotnej Sp. z o.o., na których są wykonywane prace o szczególnym charakterze - zwanym dalej "Wykazem",
- zgodnie z Wykazem, do rodzaju prac wymienionych w załączniku nr 2 do ustawy pomostowej, zwanym dalej "Załącznikiem", pracodawca zaliczył prace na oddziale Psychiatrycznym z Pododdziałem Leczenia Alkoholowych Zespołów Abstynencyjnych na stanowiskach: pielęgniarka-pielęgniarz, starsza pielęgniarka - starszy pielęgniarz, pielęgniarka oddziałowa, z-ca pielęgniarki oddziałowej, młodszy asystent (lekarz), asystent (lekarz), starszy asystent (lekarz), ordynator, z-ca ordynatora, terapeuta zajęciowy, sanitariusz, psycholog,
- w toku kontroli ustalono, że w Wykazie nie zamieszczono stanowisk pielęgniarek - wykonujących pracę pielęgniarek operacyjnych i pielęgniarek anestezjologicznych w Bloku Operacyjnym i w Oddziale Anestezjologii (dalej jako "Oddział"),
- w protokole z kontroli stwierdzono: "W odpowiedzi na pkt. 5 przedłożonego żądania inspektorowi pracy okazano zestawienie pracy pielęgniarek w zespołach operacyjnych w warunkach ostrego dyżuru. Zestawienie dotyczyło wykonywania pracy w warunkach ostrego dyżuru przez pielęgniarki wykonujące pracę pielęgniarek operacyjnych i pielęgniarek anestezjologicznych w Bloku Operacyjnym i w Oddziale Anestezjologii w okresie: 01.06.2020 - 30.06.2023r. Na podstawie okazanego zestawienia ustalono, że 11 pielęgniarek anestezjologicznych w w/w okresie wykonywało znieczulenia w trybie pilnym, natychmiastowym, przyspieszonym, a 7 pielęgniarek instrumentariuszek brało udział w zabiegach w trybie pilnym, natychmiastowym, przyspieszonym. Pielęgniarki anestezjologiczne na Oddziale Anestezjologii: [...] wykonywała znieczulenia w trybie pilnym w w/w okresie - 47 razy, [...] wykonywała znieczulenia w trybie pilnym w w/w okresie - 60 razy, [...] wykonywała znieczulenia w trybie pilnym w w/w okresie - 50 razy, [...] wykonywała znieczulenia w trybie pilnym w w/w okresie – 34 razy, [...] wykonywała znieczulenia w w/w okresie - 32 razy, [...] wykonywała znieczulenia w trybie pilnym w w/w okresie - 40 razy, [...] wykonywała znieczulenia w trybie pilnym w w/w okresie - 58 razy, [...] wykonywała znieczulenia w trybie pilnym w w/w okresie - 46 razy, [...] wykonywała znieczulenia w trybie pilnym w w/w okresie - 46 razy, [...] wykonywała znieczulenia w trybie pilnym w w/w okresie. - 49 razy, [...] wykonywała znieczulenia w trybie pilnym w w/w okresie - 59 razy".
- w toku kontroli ustalono również, że do zakresu obowiązków, czynności, uprawnień i odpowiedzialności pracownika, zatrudnionego na stanowisku specjalistka pielęgniarka, należy m. in.:
- przygotowanie sprzętu anestezjologicznego na sali operacyjnej i pooperacyjnej w tym: sprawdzanie działania aparatu do znieczulenia, sprzętu monitorującego, sprzętu do znieczulenia regionalnego, przygotowanie leków, sprawdzenie sprzętu do resuscytacji;
- przyjęcie pacjenta do Bloku Operacyjnego z aktualną dokumentacją oraz: potwierdzenie tożsamości pacjenta zakwalifikowanego do zabiegu operacyjnego, sprawdzenie podpisu wyrażającego zgodę na proponowane znieczulenie, potwierdzenie przez pacjenta miejsca operowanego (rodzaj zabiegu, strona, część ciała), sprawdzenie wykonania zleceń przedoperacyjnych (m.in. premedykacja);
- współpraca z lekarzem anestezjologiem i wykonywanie zleceń takich jak: doraźne podanie tlenu, podanie zleconych leków, pomoc przy intubacji, obserwowanie koloru skóry, ciepłoty i wilgotności, prowadzenie bilansu płynów, założenie sondy do żołądka bądź cewnika moczowego;
- monitorowanie parametrów pacjenta na sali pooperacyjnej do czasu przekazania chorego pod opiekę personelu pielęgniarskiego oddziału zabiegowego;
- udział (asysta) lekarzowi anestezjologowi podczas wykonywania znieczuleń do krótkich zabiegów diagnostyczno-leczniczych,
- w uzasadnieniu zaskarżonego Nakazu trafnie wskazano: "Reasumując zakres zadań dotyczy przygotowania do zabiegu, monitoring podczas operacji, postępowania w trakcie zabiegu operacyjnego oraz po zabiegu operacyjnym. Pozostałe zadania ściśle związane są z zabezpieczeniem prawidłowego funkcjonowania i organizacją pracy w bloku operacyjnym, głównie poprzez ścisłą współpracę z lekarzem anestezjologiem. Podstawowym obowiązkiem pielęgniarki specjalistki na Oddziale Anestezjologii jest samodzielne, fachowe, biegłe i planowe przygotowanie zabiegu operacyjnego oraz asystowanie przy jego przebiegu i nadzorze. Zabiegi zaplanowane na Bloku Operacyjnym, którym towarzyszy pielęgniarka anestezjologiczna to takie, które odbywają się zgodnie z harmonogramem w ilości przez ten przewidziany. Natomiast realnie wykonane zabiegi na Bloku Operacyjnym [...] nie zawsze pokrywają się z pierwotnym zarysem, gdyż nie przewidują zabiegów interwencyjnych. Praca pielęgniarki wchodzącej w skład personelu medycznego w zespole operacyjnym w Oddziale Anestezjologii na Sali operacyjne/pooperacyjnej wiąże się z udziałem w zabiegach tak planowych jak i wymagających natychmiastowej interwencji jakimi mogą być nagłe operacje, reoperacje, cięcia cesarskie czyli tzw. interwencje "na ratunek życia", które wykonywane są w warunkach ostrego dyżuru. Ustalono, że głównie zabiegi, które są wykonywane w warunkach ostrego dyżuru mają miejsce na Oddziale Ginekologicznym, Chirurgicznym oraz Ortopedycznym. Zgodnie z ustalonym przez inspektora stanem faktycznym ustalono, że pielęgniarki anestezjologiczny na Oddziale Anestezjologii wykonywały pracę w warunkach ostrego dyżuru (wykonywały znieczulenia w trybie pilnym, natychmiastowym, przyspieszonym) w okresie 01.06.2020 r. - 30.06.2023 r. (...)",
- w protokole z kontroli zawarto również następujący zapis: "Na podstawie otrzymanej analizy ryzyka na stanowisku starsza pielęgniarka, pielęgniarka na Bloku Operacyjnym, Oddział Anestezjologiczny, ustalono, że pracodawca wytypował zagrożenia występujące na w/w stanowiskach: Zagrożenia związane ze środowiskiem pracy m. in obciążenie układu wzroku, przeciążenie układu ruchu, Czynniki fizyczne m. in. pole elektromagnetyczne, kontakt z energią elektryczną, Czynniki chemiczne m. in. substancje drażniące i uczulające, Czynniki biologiczne m. in. wirusy, bakterie i grzyby, Czynniki psychiczne m.in. stres i przeciążenie układu nerwowego",
- w uzasadnieniu Nakazu wskazano też: "Praca pielęgniarki specjalistki Oddziału Anestezjologii związana jest również z czynnikami ryzyka i warunkami środowiska pracy, które z wiekiem mogą powodować trwale uszkodzenie zdrowia. Wśród tych czynników występują: pola elektromagnetyczne, substancje chemiczne o działaniu drażniącym i uczulającym, mikroorganizmy chorobotwórcze, ryzyko urazów, wykonywanie powtarzających się czynności, praca poza normalnymi godzinami pracy. Praca pielęgniarki anestezjologicznej wymaga szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej. Do prawidłowego jej wykonywania nie może ona przekraczać poziomu możliwości wynikającego z procesu starzenia się. Mając na uwadze powyższe czynniki ustawodawca przewidział konieczność dokonania regulacji prawnych w sposób szczególny traktujący osoby wykonujące określone prace w kontekście nabywania prawa do emerytury pomostowej i rekompensaty",
- Inspektor przeanalizował kwalifikacje pielęgniarek, zatrudnionych na stanowisku specjalistki pielęgniarki na Oddziale, zakresu ich obowiązków, czynności i uprawnień a także zakres odpowiedzialności; ustalił stan faktyczny, w którym pielęgniarki specjalistki na Oddziale wykonywały pracę w warunkach ostrego dyżuru - wykonywały znieczulenia w trybie pilnym, natychmiastowym, przyspieszonym - w okresie 1 czerwca 2020 r. – 30 czerwca 2023 r.; powołano ponownie ustalenia z protokołu,
- zgodnie z pkt 24 Załącznika, do prac o szczególnym charakterze zaliczono "prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru"; niewątpliwie prace, wykonywane na stanowisku specjalistki pielęgniarki na Oddziale, wyczerpują kryteria wskazane powyżej - pracy personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru; w obszernym i wyczerpującym uzasadnieniu wykazał to organ I. instancji; wszystkie elementy, charakteryzujące prace - określone w pkt 24 Załącznika - Inspektor opisał i wyjaśnił oraz uzasadnił; w przedmiotowej sprawie zaistniały wszystkie przesłanki, żeby nakazać umieszczenie stanowiska: specjalistka pielęgniarka na Oddziale w wykazie stanowisk pracy, o którym mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy pomostowej,
- organy Państwowej Inspekcji Pracy (dalej "PIP") sprawują funkcje kontrolne i nadzorcze - w zakresie przestrzegania przez pracodawców przepisów prawa pracy; celem organów PIP (w tym inspektora pracy) jest przede wszystkim – w myśl art. 1 ustawy o PIP - sprawowanie nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy - w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy; w przypadku niezastosowania się przez pracodawcę do przepisów zadaniem organów PIP (w tym inspektorów pracy) jest egzekwowanie ich przestrzegania,
- w myśl art. 11a ustawy o PIP - właściwe organy PIP upoważniono do nakazania pracodawcy umieszczenia stanowiska pracy, na którym są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w wykazie stanowisk pracy, o którym mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy pomostowej, wykreślenia go z wykazu oraz sporządzenia korekty wpisu dokonanego w tym wykazie,
- w przedmiotowej sprawie Inspektor nakazał właśnie umieszczenie stanowiska: specjalistka pielęgniarka na Oddziale w wykazie stanowisk pracy, o którym mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy pomostowej,
- podniesione w odwołaniu argumenty nie są trafne i zasadne; zapisy zawarte w protokole z kontroli (m. in. przywołane powyżej) - a także zawarte w Nakazie bogate i wyczerpujące uzasadnienie prawne i faktyczne - dają podstawę do utrzymania go w mocy,
- wydając zaskarżony Nakaz organ I. instancji odniósł się konkretnie i bezpośrednio do samej kwestii wykonywania pracy przez poszczególne pielęgniarki na Oddziale; spełniała ona kryteria pracy o szczególnym charakterze; Nakaz dotyczy konkretnego stanowiska pracy, a w jego uzasadnieniu faktycznym i prawnym zamieszczono ustalenia, odnoszące się bezpośrednio pielęgniarek, wykonujących pracę na Oddziale - w tym przypadku charakteru wykonywanej pracy, a także jej wymiaru,
- w szczególności wskazano dostatecznie wyraźnie, że specjalistki pielęgniarki na Oddziale wykonują prace w warunkach ostrego dyżuru; podkreślono, że - co już organ I. instancji wskazał w uzasadnieniu Nakazu - określenie: "w warunkach ostrego dyżuru" zdefiniowało Ministerstwo Zdrowia w komunikacie z 22 lipca 2009 r. w sprawie rozumienia pojęcia "w warunkach ostrego dyżuru" zawartego w pkt 24 Załącznika; wskazano tam m. in.: "prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru" to nie tylko prace wykonywane (w ramach obowiązków pracowniczych) polegające na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w trybie nagłym, ze wskazań życiowych, ale również inne prace tego personelu (w ramach obowiązków pracowniczych), które są wykonywane w ramach czasu pracy, kiedy istnieje duże prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia, skutkującego koniecznością podjęcia działań w trybie nagłym; pojęcie "w warunkach ostrego dyżuru" oznacza nieuchronność wystąpienia zdarzenia, które powodują konieczność, udzielania świadczeń zdrowotnych w trybie nagłym, ze wskazań życiowych,
- przywołano też komunikat Ministerstwa Zdrowia z 2 listopada 2010 r., w którym wskazano, że kryterium, dotyczące wykonywania prac w warunkach ostrego dyżuru, wynika z konieczności działania w warunkach, które są szczególnie trudne do przewidzenia i w których stosowanie określonych procedur - zapewniających bezpieczeństwo własne i innych osób - jest często utrudnione; właśnie ten aspekt - działanie w warunkach nagłości i nieprzewidywalności - decyduje o szczególnym charakterze pracy personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru i kwalifikuje wykonujących ją pracowników do przyznawania emerytur pomostowych; organ I. instancji słusznie przywołał również orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, w którym wyjaśniono pojęcie "warunków ostrego dyżuru"; jak stwierdzono w wyroku z 3 marca 2011 r. (sygn. akt K 23/09) - akcentując pracę w warunkach nagłości i nieprzewidywalności, utrudniających stosowanie procedur, zapewniających bezpieczeństwo własne i innych osób – ustawodawca wyszedł z założenia, że emerytura pomostowa będzie przysługiwała osobom pracujących w najtrudniejszych warunkach, które nie mogą być usunięte przez pracodawcę żadnymi środkami profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej,
- Inspektor powołał się także na wyrok Sądu Okręgowego w [...] – z [...] listopada 2014r. (sygn. akt [...]), - w którego uzasadnieniu wyjaśniono że "warunki ostrego dyżuru" to pojęcie szersze niż " ostry dyżur"; nie dotyczy to sytuacji, w której pracownik wykonuje swoją pracę wyłącznie przy nagłych zabiegach operacyjnych, ale gdy istnieje - w każdej chwili - możliwość zaistnienia takiej konieczności; innymi słowy, występuje wysokie prawdopodobieństwo nagłej konieczności przeprowadzenia zabiegu operacyjnego, w którym dany pracownik będzie miał obowiązek wziąć udział; czym innym jest bowiem "ostry dyżur" - sytuacja, kiedy wybrana placówka obsługuje wszystkie przypadki określonej kategorii z danego terenu w danym okresie - a innym jest praca "w warunkach ostrego dyżuru"; Sąd stwierdził też m. in., że liczba zabiegów operacyjnych, wykonywana w trybie nagłym, nie musi - względem wszystkich zabiegów - stanowić przy tym całości ani nawet większości; wystarczy, że ich liczba wskazuje na wysokie prawdopodobieństwo wystąpienia potrzeby udzielenia tego rodzaju świadczenia medycznego - w trybie nagłym; pociągało to za sobą konieczność zorganizowania przez pracodawcę stałej gotowości do przyjęcie takiego przypadku,
- w analizowanym stanie faktycznym przywołania wymaga - co uczynił też organ I. instancji w uzasadnieniu Nakazu - wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] listopada 2015 r. (sygn. akt [...]); w jego uzasadnieniu wyjaśniono: "Agregacja tych elementów składnia do nadania terminowi "w ramach ostrego dyżuru" takiego znaczeni, które obejmuje udzielenie świadczeń w ramach obowiązków pracowniczych osobom u których występuje zagrożenia życia czy takiego przebiegu schorzenia w którym z dużym prawdopodobieństwem wystąpi konieczność udzielenia pomocy w trybie nagłym. Stąd też udzielenie świadczeń zdrowotnych (planowanych) nie wyklucza pracy w szczególnych warunkach, ani w razie przeprowadzenia operacji, czy udzielenia jej pacjentowi przebywającemu na oddziale intensywnej opieki medycznej (oddziale anestezjologii i intensywnej terapii medycznej)",
- także w doktrynie przeważa pogląd, że praca pielęgniarek instrumentariuszek i pielęgniarek anestezjologicznych na bloku operacyjnym może być uznana za pracę w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust 3 ustawy pomostowej; wykonywane przez personel medyczny w zespołach operacyjnych dyscyplin anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru prace wymagają sprawności sensomotorycznych takich jak: szybki refleks, spostrzegawczość, ostrość wzoru, zręczność rąk, koordynacja wzrokowo – ruchowa; konieczne cechy charakteru to przede wszystkim: umiejętność podejmowania szybkich i trafnych decyzji; sprawności te mogą zmieniać się z wiekiem; z tego względu charakter i specyfika pracy, jako wykonywanej w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych, powoduje, że jest ona pracą "w warunkach ostrego dyżuru",
- w związku z tym - w analizowanym w trakcie kontroli stanie faktycznym - prace wykonywane przez, osoby zatrudnione na stanowisku: specjalistka pielęgniarka na Oddziale są bezspornie pracami o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 3 ustawy pomostowej; dlatego też w pełni uzasadnionym jest nakazanie umieszczenie stanowiska: specjalistka pielęgniarka na Oddziale w wykazie, o którym mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy pomostowej,
- w odniesieniu do podstawy prawnej Nakazu, wskazano: jego podstawę prawną stanowi przywołany w nim art. 11a i 33 ust. 1 pkt 1 ustawy o PIP, w zw. z art. 41 ust. 4 pkt 1 oraz art. 3 ust. 3 ustawy pomostowej i pkt 24 Załącznika; zgodnie bowiem z powołanym art. 3 ust. 3 pracami o szczególnym charakterze są wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; zgodnie natomiast z pkt 24 Załącznika do prac o szczególnym charakterze zaliczono: "Prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru".
W skardze zarzucono wydanie kwestionowanego aktu z naruszeniem przepisów:
- prawa materialnego - art. 11a ustawy o PIP w zw. z art. 41 ust. 4 pkt 1 oraz art. 3 ust. 3 ustawy pomostowej i pkt 24 Załącznika - poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do umieszczenia stanowiska pracy: pielęgniarka na Oddziale w wykazie stanowisk pracy, o którym mowa w art. 41 ust 4 pkt 1; stanowisko to tymczasem - ze względu na charakter świadczonej na nim pracy, a także istniejący zakres obowiązków - nie wypełnia norm, określonych wskazanymi przepisami,
- postępowania - art. 7 i 77 § 1 K.p.a. - poprzez nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego; polegało to na niedostatecznym i niepełnym zebraniu materiału dowodowego; w szczególności zaniechano uzyskania opinii biegłego z zakresu specjalistycznej wiedzy medycznej; doprowadziło to do błędnej kwalifikacji prawnej stanu faktycznego sprawy.
W szerokim uzasadnieniu rozwinięto powyższe zarzuty. Podniesiono m.in.:
- specyfika pracy pielęgniarek zatrudnionych na Bloku i w Oddziale jest związana z udzielaniem świadczeń zdrowotnych pacjentom zarówno w trybie planowym - zabiegi planowe - z Oddziału Ortopedii i Oddziału Chirurgicznego Ogólnego - jak również w trybie nieplanowym - Oddział Ginekologiczno-Położniczy; Oddział Ginekologiczno-Położniczy przyjmuje nagłe przypadki z uwagi na zapewnienie pacjentkom pełnej hospitalizacji - związanej z porodami; wynika to z umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia; w żadnym ze wskazanych oddziałów pielęgniarki nie świadczyły pracy w ramach "ostrego dyżuru", z którym powiązano kryterium wykonywania prac w warunkach trudnych do przewidzenia, nagłości i nieprzewidywalności,
- dalej przedstawiono ilość godzin czasu pracy 18 pielęgniarek, które przepracowały asystując przy zabiegach - wraz z ilością takich zabiegów przeprowadzonych w Zakładzie w latach 2022-2023; zdaniem strony skarżącej wskazuje to na incydentalność prac, świadczonych w warunkach tzw. "ostrego dyżuru"; nie można zatem uznać, że praca, świadczona przez pielęgniarki na stanowisku specjalistka pielęgniarka na Oddziale, spełnia wymogi definicji pracy w warunkach ostrego dyżuru w pełnym jej wymiarze – maksymalnie to 15 h i 15 min. w roku (poz. 12) zaś najmniej 0 h w jednym z owych dwu lat (tak poz. 13 i 14); przedstawiono też statystykę, wykonywanych znieczuleń w trybie pilnym, natychmiastowym, przyspieszonym - w okresie 1 czerwca 2020 r. - 30 czerwca 2023 r.; to odpowiednio, od 3 do 60 zabiegów,
- praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze musi być wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy; organy obu instacji dokonały błędnej wykładni pkt 24 Załącznika; punkt ten dotyczy "prac personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru"; opisane w danej jednostce Załącznika "zespoły operacyjne dyscyplin zabiegowych", wykonują pracę wyłącznie na blokach operacyjnych; nie każdy przy tym zabieg wykonuje się w warunkach szczególnych, jakie panują w sali operacyjnej bloku operacyjnego; dlatego wykonywanych w gabinetach zabiegowych zabiegów nie kwalifikuje się do "pracy wykonywanej w szczególnym charakterze",
- organy nieprawidłowo interpretują też pojęcie "dyscypliny zabiegowe" – w rozumieniu pkt 24 Załącznika; nie zdefiniowano go wprawdzie obecnie w powszechnie obowiązującym prawie; występowało jednak w "Wykazie dyscyplin naukowych" na potrzeby 33 konkursu Komitetu Badań Naukowych; przyjęte w tym wykazie rozróżnienie może służyć jako poważna wskazówka, służąca wykładni pkt 24 Załącznika,
- prace w "zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych" znacznie bardziej obciążają wykonujących je pracowników niż na innych - czasem podobnych -stanowiskach acz nie wykonywanych "w zespołach operacyjnych"; wykonywane na bloku operacyjnym zabiegi operacyjne są bowiem długotrwale - bez możliwości opuszczenia bloku operacyjnego podczas trwania operacji; to nie tylko ogromny wysiłek umysłowy, ale także fizyczny; prace pielęgniarek w oddziałach anestezjologii - jakkolwiek trudne, odpowiedzialne i ciężkie – nie są natomiast wykonywanymi w "zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych",
- co potwierdza treść rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki zdrowotnej w dziedzinie anestezjologii i intensywnej terapii (Dz.U. z 2024 r. poz. 332 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem o opiece", w oddziałach danego rodzaju prowadzi się przede wszystkim profesjonalną opiekę pielęgnacyjną nad pacjentami w stanie ciężkim, opieka przedoperacyjna i pooperacyjna,
- przyjęta przez organy wykładnia pojęcia "zespół operacyjny dyscyplin zabiegowych", w której za zespół operacyjny należy uznać "zespół minimum dwóch osób, które biorą udział w zabiegu", a dyscypliną zabiegową jest "taka dyscyplina medycyny, w której wykonuje się różnego rodzaju zabiegi, w tym ratujące życie" - jest błędna; bowiem gdyby uznać, że przyjęta przez organ definicja "dyscyplin zabiegowych" i "zespołów zabiegowych" jest prawidłowa, to Wykaz w Zakładzie należałoby znacznie poszerzyć - wpisać tam, jako, wykonujących prace w szczególnym charakterze pracowników, wszystkich w działalności podstawowej (leczniczej) podmiotów leczniczych; gdyby taka była intencja ustawodawcy, w Załączniku nie znalazłoby się ograniczenie w postaci "prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru",
- pojęcie warunków "ostrego dyżuru" wyjaśnił m.in. Trybunał Konstytucyjny – w wyroku o sygn. akt K 23/09 - akcentując pracę w warunkach nagłości i nieprzewidywalności - utrudniających stosowanie procedur, zapewniających bezpieczeństwo własne i innych osób,
- organy nie uwzględniły w ogóle struktury organizacyjnej Zakładu - zwłaszcza tego, że dyscypliny zabiegowe nie występują we wszystkich jego jednostkach organizacyjnych,
- rozstrzygnięcie oparto na niewyczerpująco zebranym i rozpatrzonym materiale dowodowym; ustalenia poczyniono bowiem na podstawie błędnie zinterpretowanego zestawienia pracy pielęgniarek w zespołach operacyjnych w warunkach ostrego dyżuru, oraz zakresu obowiązków i czynności pracownika na danym stanowisku; analiza tych dwóch dokumentów sprowadziła się do nieuprawnionego ustalenia, że specjalistki pielęgniarki wykonują prace w warunkach ostrego dyżuru,
- Zakład nie kwestionuje przyjętej definicji "warunków ostrego dyżuru"; organy - dla ustalenia, że stanowisko pracy specjalistki pielęgniarki powinno się znaleźć w wykazie stanowisk o szczególnym charakterze – obowiązane były zasięgnąć opinii biegłego z zakresu specjalistycznej wiedzy medycznej; ustalenie tego wymaga bowiem wiedzy specjalnej; zaniechanie w tym zakresie doprowadziło do nieprawidłowej kwalifikacji stanu faktycznego sprawy – w oparciu o cząstkowy i wyrywkowy materiał dowodowy.
W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Skargę rozpoznano w trybie uproszczonym, wobec treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.).
Sąd zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżoną decyzją prawa nie naruszono.
Trafnie organ odwoławczy skonstatował wystąpienie w sprawie przesłanek dla wydania Nakazu. W uzasadnieniu skarżonego aktu przywołano wszystkie istotne uwarunkowania formalne - w tym brzmienie stosownych regulacji jak i stanowisko judykatury - oraz okoliczności faktyczne sprawy. Z uwagi na uprzednie, szczegółowe zreferowanie stanowiska organu, ponowne przytaczanie jego argumentacji byłoby bezzasadne. Sąd przyjmuje ją za własną.
Odnosząc się do zarzutów Zakładu należy jedynie dodać, co następuje:
W sprawie bezsporne są w istocie jej istotne okoliczności faktyczne. Otóż, szereg pracowników Zakładu - zatrudnionych na stanowisku specjalistka pielęgniarka na Oddziale - epizodycznie wykonuje prace, polegające na asystowaniu przy nieplanowanych zabiegach - w okolicznościach, analogicznych do występujących w przypadku czynności w trakcie tzw. "ostrego dyżuru". Zakres tych aktywności nie jest jednak dominujący – działania realizowane są jedynie incydentalnie. Realizacja tych prac o specyficznym charakterze pozostaje jednocześnie w zakresie obowiązków pracowników na danym stanowisku w Oddziale.
W istocie spór między stronami dotyczy tylko właściwego rozumienia (wykładni), kompleksu regulacji, determinujących pojęcie "prac o szczególnym charakterze" - w myśl art. 3 ust. 3 ustawy pomostowej oraz pkt 24 Załącznika. Jeżeli bowiem praca na stanowisku ma szczególny charakter, bezspornie winno być ono umieszczone w Wykazie, w rozumieniu art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy pomostowej, zaś - gdy tego nie uczyniono - organ PIP upoważniony jest do wydania w danym zakresie rozstrzygnięcia władczego – nakazu, na podstawie art. 11a pkt 1 ustawy o PIP.
Jak już wskazano - na gruncie brzmienia stosownych regulacji normatywnych - trafne jest tu stanowisko organu.
Otóż - w myśl art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy pomostowej - stanowiskami wpisanymi do stosownych wykazów – co potwierdza uprawnienie pracownika do wcześniejszych świadczeń emerytalnych, wedle reguł art. 4 danego aktu - są te, gdzie prace wykonywane są "w szczególnych warunkach" - w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy pomostowej - oraz gdzie prace mają "szczególny charakter" - w myśl art. 3 ust. 3 danego aktu. Co wynika z brzmienia ostatniej przywołanej regulacji, jednoznacznie wyartykułowaną przez prawodawcę przesłanką zagwarantowania grupie pracowników, wykonujących pracę o szczególnym charakterze, możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę, jest ograniczenie ryzyka, aby czynności - wymagające szczególnej uwagi czy ostrożności - wykonywały osoby, które - z racji wieku, oraz określonego okresu wykonywania już prac o szczególnym charakterze (tak art. 4 pkt 2 ustawy pomostowej) - mogą mieć już ograniczone zdolności psychofizyczne - także, co do koncentracji, umiejętności działania w stresie itd. Konstatację taką potwierdza zarówno samo brzmienie art. 3 ust. 3 ustawy pomostowej jak i pobieżna choćby analiza charakteru prac, wymienionych w Załączniku.
W Załączniku - pod pozycją 24 - wymieniono "Prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru". Spór w rozpoznawanej sprawie sprowadza się zaś do tego, czy regułami ustawy pomostowej objęte są także osoby, które – w zakresie swoich obowiązków - określone działania realizują jedynie epizodycznie. Kluczowe znaczenie w sprawie ma w tym kontekście, podkreślane w judykaturze (tak: przywoływane przez organ orzeczenia) - kryterium przewidywalności bądź prawdopodobieństwa potrzeby wykonywania określonych zadań czy czynności. Celem ustawy jest bowiem generalnie wyłączenie potrzeby ich realizacji przez osoby, które - przez wzgląd na osiągnięty wiek - negatywnie oceniają swoje możliwości w danym zakresie. Mogą one skorzystać właśnie z wcześniejszych świadczeń emerytalnych.
Co bezsporne, w realiach rozpoznawanej sprawy, zarówno w świetle przyjętych w Zakładzie reguł wykonywania pracy - w tym zakresu zadań na konkretnym stanowisku - jak i faktycznej praktyki – co potwierdzają stosowne ustalenia kontroli, jak i wywody skargi (tam stosowne statystyki) - zatrudnione na stanowisku specjalistki pielęgniarki na Oddziale osoby realizują (choć jedynie marginalnie wobec innych obowiązków) zadania określone przez prawodawcy mianem "Prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru medycznego". Co kluczowe, prawodawca użył pojęcia "w warunkach ostrego dyżuru", nie zaś "na ostrym dyżurze". Jak wyjaśnia Zakład pracownicy realizują czynności m.in. ze względu na stosowne zobowiązania, wynikające z kontraktu z NFZ. Konieczna jest bowiem asysta w nagłych przypadkach.
W takiej sytuacji nie sposób uznać, aby - wobec zatrudnionych na konkretnych stanowiskach osób - wykonywanie prac "wymagających szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej" (tu: asystowanie w nagłych przypadkach – nieplanowanych zabiegach), określonych w art. 3 ust. 3 ustawy pomostowej, miało charakter nagły czy niespodziewany. W istocie - podejmując powierzone sobie obowiązki - każdy z pracowników, zatrudnionych na stanowisku pielęgniarki w Oddziale, winien spodziewać się zlecenia mu także czynności, stanowiących pracę o szczególnym charakterze.
Stanowi to o stosownej kwalifikacji określonych stanowisk i powinności zamieszczenia ich w Wykazie - do czego zobowiązano Zakład Nakazem.
Chybiona jest argumentacja, jakoby mogło mieć istotne znaczenie, czy praca wymieniona w pkt 24 Załącznika jest wykonywana na pełen etat, oraz wskazywanie, że praca w "zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii" - ze względu na szczególne warunki (długotrwałość, brak możliwości opuszczenia bloku operacyjnego itd.) - ma istotnie inny charakter niż aktywności epizodyczne - w razie potrzeby. W każdym przypadku bowiem, dana praca wymaga szczególnej odpowiedzialności oraz sprawności psychofizycznej. Możliwość jej należytego wykonania – bez zagrożenia bezpieczeństwa publicznego, w tym zdrowia lub życia innych osób – zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na zasadach ogólnych – na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanej z procesem starzenia się.
Nie są też zasadne zarzuty Zakładu, jakoby - wydając Nakaz – nie uwzględniono specyfiki struktury organizacyjnej danej jednostki. Wręcz przeciwnie - co wynika z uzasadnienia skarżonego aktu - organ odwoławczy miał właśnie na względzie, że - zgodnie z przyjętymi i realizowanymi zasadami - pielęgniarki z Oddziału zobowiązano i wykonują one pracę zdefiniowaną przez prawodawcę określeniem "o szczególnym charakterze". W istocie - dla wyeliminowania takiej sytuacji, gdyby była niekorzystna dla pracodawcy – zasadne jest ograniczenie grona personelu, który musi uczestniczyć w operacjach czy zabiegach nieplanowanych, do których przeprowadzania zobligowany jest zaś Zakład (tak jego stanowisko) - przez odmienne niż dotychczas określenie reguł podziału zadań oraz ich praktyczne wdrożenie.
Podnoszona z kolei przez Zakład problematyka znaczniejszego obciążenia w sferze psychicznej czy fizycznej - wobec wykonywania na pełnym etacie zadań w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii - może mieć znaczenie wyłącznie z perspektywy oceny wykonywania pracy "w szczególnych warunkach" - w myśl art. 3 ust. 1 ustawy pomostowej. Prawodawca pracy w danym zakresie nie uwzględnił jednak w tej kategorii (tak: zał. nr 1 do ustawy pomostowej). Bezzasadne było stąd przywołanie w skarżonym akcie fragmentów uzasadnienia Nakazu, gdzie wskazywano również, że prace na danym stanowisku wykonuje się także w szczególnych warunkach - tak sformułowanie: "[...] związana jest również z czynnikami ryzyka i warunkami środowiska pracy, które z wiekiem mogą powodować trwale uszkodzenie zdrowia. Wśród tych czynników występują: pola elektromagnetyczne, substancje chemiczne o działaniu drażniącym i uczulającym, mikroorganizmy chorobotwórcze [...]". W danym kontekście mógłby mieć w istocie znaczenie wymiar pracy - np. aspekt etatowy. Dane uchybienie - co do treści uzasadnienia - nie miało jednak znaczenia dla wyniku sprawy. Kluczowe było bowiem trafne ustalenie, że prace mają szczególny charakter.
Chybione są wywody skargi, jakoby w sprawie niezbędne było zasięgnięcie stanowiska biegłego, co do oceny, czy praca na stanowisku pielęgniarki na Oddziale, stanowi "Pracę personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologicznych w warunkach ostrego dyżuru". Nie budzi to bowiem wątpliwości wobec ustalonych, bezspornych faktów oraz brzmienia stosownych regulacji - przy stosownym uwzględnieniu celu ich wprowadzenia.
W tym świetle orzekając w sprawie nie naruszono przepisów prawa materialnego, zakreślających przesłanki kwalifikacji stanowisk pracy, na których są wykonywane prace o szczególnym charakterze oraz kompetencje organu PIP do wydania nakazów, jak i postępowania – co do powinności właściwego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy bądź przywołania w uzasadnieniu decyzji kluczowych ustaleń.
Sąd nie spostrzegł więc - wobec argumentacji skargi ani też z urzędu – wad w zaskarżonym akcie, które przemawiałyby za jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego. Skargę więc oddalono.
Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.