II SA/Wa 1017/24

II SA/Wa 1017/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-03-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Pośpiech-Kłak
Izabela Głowacka-Klimas /sprawozdawca/
Łukasz Krzycki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6198 Inspekcja pracy
Skarżony organ
Inspektor Pracy
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.), Asesor WSA Anna Pośpiech-Kłak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 marca 2025 r. sprawy ze skargi [...] Zakładu Opieki Zdrowotnej Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w [...] z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie nakazu umieszczenia stanowiska w wykazie stanowisk pracy oddala skargę
Uzasadnienie
Okręgowy Inspektor Pracy w [...], zwany dalej "Inspektorem Okręgowym" decyzją z [...] kwietnia 2024 r. znak [...] ([...]), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775; dalej "Kpa."), art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2024 r. poz. 971), po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez [...] Zakład Opieki Zdrowotnej sp. z o.o. z siedzibą w [...], zwany dalej "Spółką", od rozstrzygnięcia inspektora pracy z [...] lutego 2024 r., zwanego dalej "Nakazem", wydanego na podstawie art. 11a i art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, w związku z art. 41 ust. 4 pkt 1 oraz art. 3 ust. 3 i pkt 24 załącznika nr 2 do ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. z 2023 r. poz. 164; dalej "ustawa"), którym nakazano umieszczenie stanowiska: pielęgniarka oddziałowa na Bloku Operacyjnym w wykazie stanowisk pracy, o którym mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy, utrzymał w mocy powołany Nakaz.
Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie sprawy.
W trakcie kontroli przeprowadzonej w Spółce, przedłożono inspektorowi pracy wykaz prac w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze w Spółce, stanowiący załącznik do Zarządzenia Nr 12/2016 Prezesa Zarządu [...] Zakładu Opieki Zdrowotnej sp. z o.o. z siedzibą w [...] z [...] września 2016 roku w sprawie wykazu stanowisk w [...] Zakładzie Opieki Zdrowotnej sp. z o.o., zwanego dalej "Zarządzeniem", na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Zgodnie z wykazem prac o szczególnym charakterze do rodzaju prac wymienionych w załączniku nr 2 do ustawy, pracodawca zaliczył: prace na oddziale [...] z [...]: pielęgniarka-pielęgniarz, starsza pielęgniarka – starszy pielęgniarz, specjalistka pielęgniarka – specjalista pielęgniarz, pielęgniarka oddziałowa, z-ca pielęgniarki oddziałowej, młodszy asystent (lekarz), asystent (lekarz), starszy asystent (lekarz), ordynator, z-ca ordynatora, terapeuta zajęciowy, sanitariusz, psycholog.
W trakcie kontroli ustalono, że zakres uprawnień wynikający z kompetencji zawodowych dla stanowiska pielęgniarka oddziałowa na Bloku Operacyjnym i Oddziale Anestezjologii jest m.in. następujący:
- organizowanie pracy podległego personelu,
- ustalenie sposobu realizacji kompleksowej i ciągłej opieki pielęgniarskiej zgodnie
z obowiązującymi standardami oraz zasadami etyki zawodowej,
- zgłaszanie uwag, spostrzeżeń i propozycji zmian w zakresie organizacji
i zarządzenia w oddziale.
Wskazano m.in., co należy do zakresu obowiązków, czynności, uprawnień
i odpowiedzialności pracownika zatrudnionego na stanowisku pielęgniarka na Bloku Operacyjnym.
Wyjaśniono, że podstawowym obowiązkiem pielęgniarki oddziałowej jest nadzór nad podległymi pracownikami na Bloku Operacyjnym i na Oddziale Anestezjologii poprzez samodzielne, fachowe, biegłe i planowe przygotowanie zabiegu operacyjnego oraz asystowanie przy jego przebiegu. Zabiegi zaplanowane na Bloku Operacyjnym, którym towarzyszy oddziałowa pielęgniarka to takie, które odbywają się zgodnie z harmonogramem w ilości przez ten przewidziany. Natomiast realnie wykonane zabiegi na Bloku Operacyjnym w Spółce nie zawsze pokrywają się z pierwotnym zarysem, gdyż nie przewidują zabiegów interwencyjnych. Praca pielęgniarki wchodzącej w skład personelu medycznego w zespole operacyjnym na sali operacyjnej oraz na sali pooperacyjnej wiąże się z udziałem w zabiegach tak planowych jak i wymagających natychmiastowej interwencji jakimi mogą być nagłe operacje, reoperacje, cięcia cesarskie, czyli tzw. interwencje "na ratunek życia", które wykonywane są w warunkach ostrego dyżuru.
Praca na powołanym stanowisku związana jest również z czynnikami ryzyka
i warunkami środowiska pracy, które z wiekiem mogą powodować trwałe uszkodzenie zdrowia. Wśród tych czynników występują: pola elektromagnetyczne, substancje chemiczne o działaniu drażniącym i uczulającym, mikroorganizmy chorobotwórcze, ryzyko urazów, wykonywanie powtarzających się czynności, praca poza normalnymi godzinami pracy. Praca pielęgniarki oddziałowej na Bloku Operacyjnym wymaga szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej. Do prawidłowego jej wykonywania nie może ona przekraczać poziomu możliwości wynikającego z procesu starzenia się. Z uwagi na powyższe czynniki ustawodawca przewidział konieczność dokonania regulacji prawnych w sposób szczególny traktujący osoby wykonujące określone prace w kontekście nabywania prawa do emerytury pomostowej i rekompensaty. Do tych osób na podstawie zał. Nr 2 pkt. 24 do ustawy zaliczono prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru, anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru, zaliczane są do prac o szczególnym charakterze.
W poradniku do ustawy, opracowanym przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej wspólnie z Centralnym Instytutem Ochrony Pracy - Państwowym Instytutem Badawczym, przy pkt. 24 w załączniku nr 2 wymieniono skład zespołów operacyjnych dyscyplin zabiegowych: lekarze dyscyplin zabiegowych, anestezjolodzy, pielęgniarki operacyjne wchodzące w skład zespołów operacyjnych działających w warunkach ostrego dyżuru. Pod pojęciem "Personelu medycznego" występującym w pkt 23 załącznika nr 2 do ustawy, należy rozumieć "osoby wykonujące zawód medyczny", zdefiniowane w art. 18d ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. z 2007 r. Nr 14, poz. 89 ze zm.).
Są to zatem osoby, które na podstawie odrębnych przepisów uprawnione są do udzielania świadczeń zdrowotnych, oraz osoby legitymujące się nabyciem fachowych kwalifikacji do udzielania świadczeń zdrowotnych w określonym zakresie lub w określonej dziedzinie medycyny. Z powyższego wynika, iż ustawodawca wyodrębnia dwie grupy osób wykonujących zawód medyczny. Jedną grupę stanowią osoby, które na podstawie odrębnych przepisów uprawnione są do udzielania świadczeń zdrowotnych. Do grupy tej zaliczyć należy: lekarzy, lekarzy dentystów, felczerów, pielęgniarki, położne, diagnostów laboratoryjnych, farmaceutów. Drugą grupę osób wykonujących zawód medyczny stanowią osoby, które legitymują się nabyciem fachowych kwalifikacji do udzielania świadczeń zdrowotnych w określonym zakresie lub określonej dziedzinie medycyny. W przypadku tej grupy osób uzależniono zakwalifikowanie danej osoby do osób wykonujących zawód medyczny od posiadania fachowych kwalifikacji. Kwalifikacje te muszą być odpowiednie do udzielanych świadczeń zdrowotnych. Przy interpretacji pojęcia "personelu medycznego" należy również wziąć pod uwagę elementy niezbędne do zakwalifikowania pracy tego personelu jako pracy o szczególnym charakterze, wymienione w definicji zawartej w art. 3 ust. 3 ustawy. Chodzi tu przede wszystkim o prace wymagające szczególnej sprawności psychofizycznej i szczególnej odpowiedzialności gwarantujących, że ich wykonywanie nie zagraża bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób.
Pojęcie warunków ostrego dyżuru wyjaśnił m.in. Trybunał Konstytucyjny w wyroku
z dnia 3 marca 2011 r., sygn. akt K 23/09 (Dz.U. Nr 54, poz. 285 z 11 marca 2011 r.), akcentując pracę w warunkach nagłości i nieprzewidywalności, utrudniających stosowanie procedur zapewniających bezpieczeństwo własne i innych osób. TK stwierdził, że ustawodawca wyszedł z założenia, że emerytura pomostowa będzie przysługiwała osobom pracującym w najtrudniejszych warunkach, które nie mogą być usunięte przez pracodawcę żadnymi środkami profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej.
Również doktryna przedmiotu zdaje się zajmować stanowisko, w którym uznaje pracę pielęgniarek na Bloku Operacyjnym jako pracę o szczególnym charakterze
w rozumieniu ustawy. Jak stwierdza Maciej Ambroziewicz, dokonując wykładni art. 3 ust. 3 ustawy: "Praca pielęgniarek instrumentariuszek i pielęgniarek anestezjologicznych na bloku operacyjnym może być uznana za pracę w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych’’.
Pismem z [...] lutego 2024 r. (przekazanym przez organ I instancji do Inspektora Okręgowego [...] marca 2024 r.), prokurent reprezentujący Spółkę złożyła odwołanie,
w którym zaskarżyła w całości nakaz [...] lutego 2024 r., wnosząc o jego uchylenie.
W odwołaniu podniesiono, że specyfika pracy pielęgniarek zatrudnionych na Bloku Operacyjnym i w Oddziale Anestezjologicznym jest związana z udzielaniem świadczeń zdrowotnych pacjentom zarówno w trybie planowym (zabiegi planowe - z Oddziału Ortopedii i Oddziału Chirurgicznego Ogólnego), jak również w trybie nieplanowym (Oddział Ginekologiczno-Położniczy). Oddział Ginekologiczno-Położniczy przyjmuje nagłe przypadki z uwagi na zapewnienie pacjentkom pełnej hospitalizacji związanej z porodami, co wynika z treści umowy z NFZ. W żadnym z ww. oddziałów pielęgniarki nie świadczyły pracy w ramach "ostrego dyżuru", z którym wiąże się kryterium dotyczące wykonywania prac w warunkach trudnych do przewidzenia, w warunkach nagłości i nieprzewidywalności.
W związku z powyższym nie dostrzeżono przesłanek do umieszczenia stanowisk wymienionych w nakazie w wykazie stanowisk, o których mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy.
W uzasadnieniu wymienionej na wstępie decyzji wskazano, że zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które
z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku. W myśl natomiast art. 3 ust. 3 ustawy, prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się.
W trakcie kontroli ustalono, że pracodawca prowadzi wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace o szczególnym charakterze.
Pracodawca przedłożył inspektorowi pracy wykaz prac o szczególnym charakterze wykonywanych w Spółce, stanowiący załącznik do Zarządzenia, na których są wykonywane prace o szczególnym charakterze. Zgodnie z wykazem prac o szczególnym charakterze
do rodzaju prac wymienionych w załączniku nr 2 do ustawy pracodawca zaliczył: prace
na oddziale [...] z [...] na stanowiskach: pielęgniarka-pielęgniarz, starsza pielęgniarka - starszy pielęgniarz, pielęgniarka oddziałowa, z-ca pielęgniarki oddziałowej, młodszy asystent (lekarz), asystent (lekarz), starszy asystent (lekarz), ordynator, z-ca ordynatora, terapeuta zajęciowy, sanitariusz, psycholog.
Ustalono, że stanowisko pielęgniarki oddziałowej wykonującej pracę na Bloku Operacyjnym i w Oddziale Anestezjologii nie zostało zamieszczone w wykazie stanowisk, na których są wykonywane prace o szczególnym charakterze.
Zgodnie z pkt 24 załącznika nr 2 pt. "Wykaz prac o szczególnym charakterze" do ustawy, prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych
i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru, zaliczono do prac o szczególnym charakterze. Prace wykonywane na stanowisku: pielęgniarka oddziałowa na Bloku Operacyjnym i Oddziału Anestezjologii wyczerpują następujące kryteria, a mianowicie kryterium pracy personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru. Wszystkie elementy składowe prac określonych danym akcie, zostały opisane i wyjaśnione w Nakazie. W badanej sprawie zaistniały wszystkie kryteria, żeby nakazać umieszczenie stanowiska: pielęgniarka oddziałowa na Bloku Operacyjnym i Oddziału Anestezjologii w wykazie stanowisk pracy, o którym mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy.
Organy Państwowej Inspekcji Pracy są organami sprawującymi funkcje kontrolne
i nadzorcze w zakresie przestrzegania przez pracodawców przepisów prawa pracy. Celem organu – inspektora pracy – jest przede wszystkim sprawowanie nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. W przypadku niezastosowania się przez pracodawcę do obowiązujących przepisów, zadaniem organów (w tym inspektorów pracy) jest egzekwowanie ich przestrzegania. Powołano przepis art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1712; dalej "ustawa o PIP").
Zdaniem Inspektora Okręgowego organ I instancji wydając zaskarżony nakaz odniósł się w sposób konkretny i bezpośredni do samej kwestii wykonywania pracy przez konkretne pielęgniarki zatrudnione na stanowisku: pielęgniarka oddziałowa na Bloku Operacyjnym
i Oddziału Anestezjologii, która spełniała kryteria pracy o szczególnym charakterze. Nakaz dotyczy konkretnego stanowiska pracy, a jego uzasadnienie faktyczne i prawne zawiera ustalenia odnoszące się bezpośrednio do pielęgniarek wykonujących pracę na powołanym stanowisku – w tym przypadku charakteru wykonywanej pracy, a także wymiaru tej pracy.
W szczególności wskazano w sposób dostatecznie wyraźny, że pielęgniarka oddziałowa na Bloku Operacyjnym i Oddziału Anestezjologii wykonuje prace w warunkach ostrego dyżuru. Pojęcie "w warunkach ostrego dyżuru" zdefiniowało Ministerstwo Zdrowia w komunikacie z dnia 22 lipca 2009 r. w sprawie rozumienia pojęcia "w warunkach ostrego dyżuru" zawartym w pkt 24 załącznika nr 2 do ustawy.
W komunikacie Ministerstwa Zdrowia z dnia 2 listopada 2010 r. wskazano z kolei jasno i wyraźnie, że kryterium dotyczące wykonywania prac w warunkach ostrego dyżuru, wynika z konieczności działania w warunkach, które są szczególnie trudne do przewidzenia i w których stosowanie określonych procedur zapewniających bezpieczeństwo własne
i innych osób jest często utrudnione. To właśnie ten aspekt, czyli działanie w warunkach nagłości i nieprzewidywalności, decyduje o szczególnym charakterze pracy personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii
w warunkach ostrego dyżuru i kwalifikuje wykonujących ją pracowników do przyznawania emerytur pomostowych.
W związku z powyższym – w analizowanym w trakcie kontroli stanie faktycznym – prace wykonywane przez osoby zatrudnione na stanowisku: pielęgniarka oddziałowa
na Bloku Operacyjnym są bezspornie pracami o szczególnym charakterze w rozumieniu
art. 3 ust. 3 ustawy. Dlatego też w pełni uzasadnionym jest nakazanie umieszczenie stanowiska: pielęgniarka oddziałowa na Bloku Operacyjnym i w Oddziale Anestezjologii
w wykazie stanowisk pracy, o którym mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy.
W odniesieniu do podstawy prawnej wydanego nakazu wskazano, że jego podstawą jest art. 11a i art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy o PIP, w związku z art. 41 ust. 4 pkt 1 oraz art. 3 ust. 3 ustawy i pkt 24 załącznika nr 2 do ustawy.
Reasumując Inspektor Okręgowy stwierdził, że nakaz inspektora pracy z [...] lutego 2024 r. znajduje uzasadnienie faktyczne i prawne w aktualnie obowiązujących przepisach prawa, a także w utrwalonym orzecznictwie sądów.
Spółka, reprezentowana przez radcę prawnego, wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powołaną na wstępie decyzję Inspektora Okręgowego.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie następujących przepisów:
- "art. na ustawy z dnia 13 kwietnia 2024 r. o Państwowej Inspekcji Pracy" w związku z art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy oraz art. 3 ust. 3 ustawy i pkt 24 załącznika nr 2 do tej ustawy, poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do umieszczenia stanowiska pracy: starsza pielęgniarka na Bloku Operacyjnym Szpitala skarżącej Spółki w wykazie stanowisk pracy,
o którym mowa w art. 41 ust 4 pkt 1 ustawy, gdy stanowisko to ze względu na charakter świadczonej na nim pracy, a także istniejący zakres obowiązków nie wypełnia norm określonych ww. przepisami,
- art. 7 i 77 § 1 Kpa. poprzez nieprawidłowe przeprowadzenie przez organ postępowania wyjaśniającego polegające na niedostatecznym i niepełnym zebraniu materiału dowodowego w szczególności przejawiającym się w zaniechaniu uzyskania opinii biegłego z zakresu specjalistycznej wiedzy medycznej, co doprowadziło do błędnej kwalifikacji prawnej stanu faktycznego sprawy.
Mając na względzie wskazane zarzuty, wniesiono o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją Nakazu, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji, poprzedzającego ją Nakazu i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania. Wniesiono o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skargi podano m.in., że wykaz prac o szczególnym charakterze zawiera załącznik nr 2 do ustawy. Sądy administracyjne zajmują stanowisko w swych orzeczeniach, że katalog prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, wymienionych w załączniku nr 2 jest zamknięty, co oznacza, że cech pracy "w szczególnych warunkach" lub "o szczególnym charakterze" nie mogą posiadać inne prace, choćby sposób ich wykonywania i ich jakość mogły obniżyć się z wiekiem. Kwalifikacji stanowisk pracy do wykazu prac wykonywanych przez pracownika o szczególnym charakterze dokonuje zawsze i tylko pracodawca. U skarżącej Spółki kwalifikacja taka odbywa się po uprzednim wykonaniu obowiązków związanych z oceną ryzyka zawodowego występującego na danym stanowisku pracy. Spółka prowadzi wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace o szczególnym charakterze. Wykaz ten jest na bieżąco weryfikowany.
Prace personelu medycznego – pielęgniarek oddziałowych Bloku Operacyjnego
i Oddziału Anestezjologii nie zostały ujęte w wykazie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace o szczególnym charakterze, a praca pielęgniarek nie spełnia przesłanek z poz. 24 załącznika nr 2 do ustawy. Blok Operacyjny nie jest bowiem oddziałem dyscyplin zabiegowych, a tylko prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych w warunkach ostrego dyżuru mogą być ujęte w wykazie stanowisk pracy, na których pracownicy wykonują prace o szczególnym charakterze.
Zdaniem skarżącej Spółki organ I, jak i II instancji błędnie interpretują art. 3 ust. 3 ustawy, nie uwzględniając okoliczności, że cechy "prac w szczególnym charakterze" nie podlegają każdorazowej, samodzielnej interpretacji przez organy stosujące prawo. Wykaz prac w szczególnym charakterze jest zamknięty, co wynika z załącznika nr 2 do ustawy,
a dopiero ustawa z załącznikiem stanowi normatywną całość. Zaskarżona decyzja i decyzja (nakaz) I instancji tego nie uwzględniają. Ustawa określiła m.in. warunki nabywania i utraty prawa do emerytur pomostowych i rekompensat przez niektórych pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze oraz rodzaje prac w szczególnych warunkach i w szczególnym charakterze, których wykonywanie uprawnia do emerytury pomostowej. W art. 3 ust. 3 ustawy ustawodawca wskazał, w jaki sposób należy dokonywać kwalifikacji stanowisk pracy w szczególnym charakterze.
Organy Państwowej Inspekcji Pracy dokonały błędnej wykładni pkt 24 załącznika
nr 2 do ustawy, gdyż punkt ten dotyczy "prac personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru". Spółka wyjaśniła, że zespoły operacyjne dyscyplin zabiegowych, opisane w pkt 24 załącznika nr 2, wykonują swoją pracę wyłącznie na blokach operacyjnych. Nie każdy zabieg jest wykonywany w warunkach szczególnych, jakie panują w sali operacyjnej bloku operacyjnego i dlatego zabiegi wykonywane w gabinetach zabiegowych nie są kwalifikowane do pracy wykonywanej w szczególnym charakterze. Organy nieprawidłowo interpretują pojęcie "dyscyplin zabiegowych", w rozumieniu pkt 24 załącznika nr 2. Pojęcie to nie jest wprawdzie obecnie zdefiniowane w prawie powszec hnie obowiązującym, jednak występowało ono w Wykazie dyscyplin naukowych na potrzeby 33 konkursu Komitetu Badań Naukowych. Zdaniem skarżącej Spółki przyjęte w tym wykazie rozróżnienie może służyć jako poważna wskazówka służąca wykładni pkt 24 załącznika nr 2.
Jak stwierdziła Spółka, prace w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych są znacznie bardziej obciążające wykonujących je pracowników niż prace na innych, czasem podobnych stanowiskach, ale nie wykonywanych w zespołach operacyjnych. Zabiegi operacyjne wykonywane na bloku operacyjnym są bowiem długotrwałe, bez możliwości opuszczenia bloku operacyjnego podczas trwania operacji. To nie tylko ogromny wysiłek umysłowy, ale i ogromny wysiłek fizyczny. Natomiast prace pielęgniarek bloku operacyjnego, jakkolwiek trudne, odpowiedzialne i ciężkie, nie są pracami wykonywanymi w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych.
Gdyby uznać, że przyjęta przez organ definicja dyscyplin zabiegowych i zespołów zabiegowych jest prawidłowa, to wykaz stanowisk pracy u skarżącej Spółki należałoby znacznie poszerzyć i wpisać do ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnym charakterze wszystkich pracowników działalności podstawowej orzeczniczej podmiotów leczniczych. Gdyby taka była intencja ustawodawcy, to zdaniem skarżącej, w powołanym załączniku nr 2 poz. 24 nie znalazłoby się ograniczenie w postaci "prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii
w warunkach ostrego dyżuru".
Organy orzekające w niniejszej sprawie oparły swoje rozstrzygnięcie
o niewyczerpująco zebrany i rozpatrzony materiał dowodowy. Poczyniły bowiem ustalenia na podstawie błędnie zinterpretowanego zestawienia pracy pielęgniarek w zespołach operacyjnych w warunkach ostrego dyżuru, oraz zakresu obowiązków i czynności pracownika na danym stanowisku. Analiza tych dwóch dokumentów sprowadziła się do nieuprawnionego ustalenia, że pielęgniarki wykonują prace w warunkach ostrego dyżuru.
Skarżąca Spółka nie zakwestionowała przyjętej definicji "warunków ostrego dyżuru".
Zauważyła jednak, że organy Państwowej Inspekcji Pracy, celem ustalenia graniczącego
z pewnością, iż stanowisko pracy pielęgniarki powinno się znaleźć w wykazie stanowisk
o szczególnym charakterze, winny zasięgnąć opinii biegłego z zakresu specjalistycznej wiedzy medycznej. Zaniechanie organów w tym zakresie doprowadziło
do nieprawidłowej kwalifikacji stanu faktycznego sprawy, opartej na cząstkowym
i wyrywkowym materiale dowodowym.
W odpowiedzi na skargę Inspektor Okręgowy wniósł o jej oddalenie.
Sąd postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2024 r. odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżoną decyzją prawa nie naruszono.
Trafnie organ odwoławczy skonstatował wystąpienie w sprawie przesłanek dla wydania Nakazu. W uzasadnieniu skarżonego aktu przywołano wszystkie istotne uwarunkowania formalne – w tym brzmienie stosownych regulacji jak i stanowisko judykatury – oraz okoliczności faktyczne sprawy.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy prace w szczególnych warunkach to prace związane
z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku. W myśl natomiast art. 3 ust. 3 ustawy, prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się.
W sprawie bezsporne są w istocie jej istotne okoliczności faktyczne. Mianowicie, szereg pracowników Spółki – zatrudnionych na stanowisku pielęgniarka na Bloku – epizodycznie wykonuje prace, polegające na asystowaniu przy nieplanowanych zabiegach – w okolicznościach, analogicznych do występujących w przypadku czynności w trakcie tzw. "ostrego dyżuru". Zakres tych aktywności nie jest jednak dominujący – działania realizowane są jedynie incydentalnie. Realizacja tych prac o specyficznym charakterze pozostaje jednocześnie w zakresie obowiązków pracowników na danym stanowisku na Bloku.
W istocie spór między stronami dotyczy tylko właściwego rozumienia (wykładni), kompleksu regulacji, determinujących pojęcie "prac o szczególnym charakterze" - w myśl art. 3 ust. 3 ustawy oraz pkt 24 załącznika do Zarządzenia. Jeżeli bowiem praca na stanowisku ma szczególny charakter, bezspornie winno być ono umieszczone w Wykazie, w rozumieniu art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy, zaś – gdy tego nie uczyniono – organ PIP upoważniony jest do wydania w danym zakresie rozstrzygnięcia władczego – nakazu, na podstawie art. 11a pkt 1 ustawy o PIP.
Jak już wskazano – na gruncie brzmienia stosownych regulacji normatywnych – trafne jest tu stanowisko organu.
W myśl art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy, stanowiskami wpisanymi do stosownych wykazów – co potwierdza uprawnienie pracownika do wcześniejszych świadczeń emerytalnych, wedle reguł art. 4 danego aktu – są te, gdzie prace wykonywane są "w szczególnych warunkach" w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy oraz gdzie prace mają "szczególny charakter" – w myśl art. 3 ust. 3 ustawy. Co wynika z brzmienia ostatniej przywołanej regulacji, jednoznacznie wyartykułowaną przez prawodawcę przesłanką zagwarantowania grupie pracowników, wykonujących pracę o szczególnym charakterze, możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę, jest ograniczenie ryzyka, aby czynności – wymagające szczególnej uwagi czy ostrożności – wykonywały osoby, które z racji wieku, oraz określonego okresu wykonywania już prac o szczególnym charakterze (tak art. 4 pkt 2 ustawy) – mogą mieć już ograniczone zdolności psychofizyczne, także, co do koncentracji, umiejętności działania w stresie itd. Konstatację taką potwierdza zarówno samo brzmienie art. 3 ust. 3 ustawy jak i pobieżna choćby analiza charakteru prac, wymienionych w załączniku do Zarządzenia.
W załączniku - pod pozycją 24 - wymieniono "Prace personelu medycznego
w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru". Spór w rozpoznawanej sprawie sprowadza się zaś do tego, czy regułami ustawy objęte są także osoby, które – w zakresie swoich obowiązków – określone działania realizują jedynie epizodycznie. Kluczowe znaczenie w sprawie ma w tym kontekście, podkreślane
w judykaturze (tak: przywoływane przez organ orzeczenia) – kryterium przewidywalności bądź prawdopodobieństwa potrzeby wykonywania określonych zadań czy czynności. Celem ustawy jest bowiem generalnie wyłączenie potrzeby ich realizacji przez osoby, które – przez wzgląd na osiągnięty wiek – negatywnie oceniają swoje możliwości w danym zakresie. Mogą one skorzystać właśnie z wcześniejszych świadczeń emerytalnych.
Co bezsporne, w realiach rozpoznawanej sprawy, zarówno w świetle przyjętych
w Spółce reguł wykonywania pracy – w tym zakresu zadań na konkretnym stanowisku – jak i faktycznej praktyki – co potwierdzają stosowne ustalenia kontroli, jak i wywody skargi (tam stosowne statystyki) – zatrudnione na stanowisku pielęgniarki na Bloku osoby realizują (choć jedynie marginalnie wobec innych obowiązków) zadania określone przez prawodawcy mianem "Prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru medycznego". Co kluczowe, prawodawca użył pojęcia "w warunkach ostrego dyżuru", nie zaś "na ostrym dyżurze". Jak wyjaśnia Spółka pracownicy realizują czynności m.in. ze względu na stosowne zobowiązania, wynikające z kontraktu z NFZ. Konieczna jest bowiem asysta w nagłych przypadkach.
W takiej sytuacji nie sposób uznać, aby – wobec zatrudnionych na konkretnych stanowiskach osób – wykonywanie prac "wymagających szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej" (tu: asystowanie w nagłych przypadkach – nieplanowanych zabiegach), określonych w art. 3 ust. 3 ustawy, miało charakter nagły czy niespodziewany. W istocie, podejmując powierzone sobie obowiązki, każdy z pracowników, zatrudnionych na stanowisku pielęgniarki na Bloku, winien spodziewać się zlecenia mu także czynności, stanowiących pracę o szczególnym charakterze.
Stanowi to o stosownej kwalifikacji określonych stanowisk i powinności zamieszczenia ich w Wykazie – do czego zobowiązano Spółkę Nakazem.
Chybiona jest argumentacja, jakoby mogło mieć istotne znaczenie, czy praca wymieniona w pkt 24 załącznika do Zarządzenia jest wykonywana na pełen etat, oraz wskazywanie, że praca w "zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii" – ze względu na szczególne warunki (długotrwałość, brak możliwości opuszczenia bloku operacyjnego itd.) – ma istotnie inny charakter niż aktywności epizodyczne – w razie potrzeby. W każdym przypadku bowiem, dana praca wymaga szczególnej odpowiedzialności oraz sprawności psychofizycznej. Możliwość jej należytego wykonania – bez zagrożenia bezpieczeństwa publicznego, w tym zdrowia lub życia innych osób – zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na zasadach ogólnych – na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanej z procesem starzenia się.
Nie są też zasadne zarzuty Spółki, jakoby – wydając Nakaz – nie uwzględniono specyfiki struktury organizacyjnej danej jednostki. Wręcz przeciwnie, co wynika
z uzasadnienia skarżonego aktu – organ odwoławczy miał właśnie na względzie, że zgodnie przyjętymi i realizowanymi zasadami, pielęgniarki z Bloku zobowiązano i wykonują one pracę zdefiniowaną przez prawodawcę określeniem "o szczególnym charakterze". W istocie – dla wyeliminowania takiej sytuacji, gdyby była niekorzystna dla pracodawcy – zasadne jest ograniczenie grona personelu, który musi uczestniczyć w operacjach czy zabiegach nieplanowanych, do których przeprowadzenia zobligowana jest zaś Spółka – przez odmienne niż dotychczas określenie reguł podziału zadań oraz ich praktyczne wdrożenie.
Podnoszona z kolei przez Spółkę problematyka znaczniejszego obciążenia w sferze psychicznej czy fizycznej – wobec wykonywania na pełnym etacie zadań w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii – może mieć znaczenie wyłącznie z perspektywy oceny wykonywania pracy "w szczególnych warunkach" – w myśl art. 3 ust. 1 ustawy. Prawodawca pracy w danym zakresie nie uwzględnił jednak w tej kategorii (tak: zał. nr 1 do ustawy). Bezzasadne było stąd przywołanie w skarżonym akcie fragmentów uzasadnienia Nakazu, gdzie wskazywano również, że prace na danym stanowisku wykonuje się także w szczególnych warunkach – tak sformułowanie: "[...] związana jest również z czynnikami ryzyka i warunkami środowiska pracy, które z wiekiem mogą powodować trwale uszkodzenie zdrowia. Wśród tych czynników występują: pola elektromagnetyczne, substancje chemiczne o działaniu drażniącym i uczulającym, mikroorganizmy chorobotwórcze [...]". W danym kontekście mógłby mieć w istocie znaczenie wymiar pracy, np. aspekt etatowy. Dane uchybienie – co do treści uzasadnienia – nie miało jednak znaczenia dla wyniku sprawy. Kluczowe było bowiem trafne ustalenie, że prace mają szczególny charakter.
Chybione są wywody skargi, jakoby w sprawie niezbędne było zasięgnięcie stanowiska biegłego, co do oceny, czy praca na stanowisku pielęgniarki na Bloku, stanowi "Pracę personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych
i anestezjologicznych w warunkach ostrego dyżuru". Nie budzi to bowiem wątpliwości wobec ustalonych, bezspornych faktów oraz brzmienia stosownych regulacji – przy stosownym uwzględnieniu celu ich wprowadzenia.
W tym świetle orzekając w sprawie nie naruszono przepisów prawa materialnego, zakreślających przesłanki kwalifikacji stanowisk pracy, na których są wykonywane prace
o szczególnym charakterze oraz kompetencje organu PIP do wydania nakazów,
jak i postępowania – co do powinności właściwego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy bądź przywołania w uzasadnieniu decyzji kluczowych ustaleń.
Sąd nie spostrzegł więc – wobec argumentacji skargi ani też z urzędu – wad w zaskarżonym akcie, które przemawiałyby za jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego. Skargę więc oddalono.
Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.