II SA/Wa 955/06

II SA/Wa 955/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-07-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-05-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Mierzejewska /przewodniczący sprawozdawca/
Bronisław Szydło
Ewa Pisula-Dąbrowska
Symbol z opisem
647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Skarżony organ
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.), Sędziowie WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Bronisław Szydło, Protokolant Milada Wiśniewska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 lipca 2006 r. sprawy ze skargi K. P., W. A. wspólników A. spółka jawna w P. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] marca 2003 r. nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości 3. zasądza od Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych na rzecz K. P. i W. A. wspólników A. spółka jawna (obecnie A. sp. z. oo) kwotę 250 zł (dwieście pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 marca 2004 r. oddalił skargę K. P. i W. A. - wspólników spółki jawnej A. w P. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] marca 2003 r. utrzymującą w mocy poprzednią decyzję z dnia [...] stycznia 2003 r., nakazującą W. A. i K. P., prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą spółki jawnej A., usunięcie danych osobowych J. I., pozyskanych od Spółki Akcyjnej B. w związku
z zawarciem umowy przelewu bez zgody abonenta tj. bez spełnienia warunków z art. 3851 § 1 kc w zw. z art. 3853 pkt. 5 kc.
W uzasadnieniu wyroku, Sąd przytoczył ustalenia organu, z których wynikało, że [...] marca 1997 r. została zawarta pomiędzy J. I., a B. S.A. umowa o świadczenie usług telekomunikacyjnych, a następnie rozwiązana, bez uregulowania wynikających z niej należności. Od [...] czerwca 2001 r. Spółka B. zawarła umowę o przelew wierzytelności z W. A.
i K. P. - wspólnikami A.., obejmując ją między innymi wierzytelność przysługującą wobec J. I.. Jako podstawę udostępnienia
i pozyskania danych wskazany został przepis art. 509 i nast. kc.
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, zwrócił się do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów o opinię w tej sprawie.
W opinii Prezesa cesja długu abonenta, będącego konsumentem pomiędzy przedsiębiorcą, a firmą windykacyjną jest dopuszczalna jedynie za zgodą konsumenta. W przeciwnym razie na podstawie art. 3851 § 1 kc spełnia przesłanki niedozwolonego postanowienia umownego.
W dniu [...] stycznia 2003 r. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych /w skrócie GIODO/ w decyzji nakazał W. A. i K. P., prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą spółki jawnej A.. usunięcie danych osobowych J. I. pozyskanych bez jego zgody od B. S.A. w związku z przelewem wierzytelności.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący zarzucili błędne ustalenie adresatów decyzji, naruszenie art. 23 ustawy o ochronie danych osobowych, błędną interpretację art. 590 § 1 w zw. z art. 3851 i nast. kc.
Decyzją z dnia [...] marca 2003 r. GIODO utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję, wskazując, że stroną postępowania mogli być zgodnie z art. 29 k.p.a. - tylko wspólnicy spółki.
W skardze do Naczelnego Sądy Administracyjnego w Warszawie K. P.i W. A. żądali stwierdzenia nieważności decyzji, jako skierowanej do osób niebędących stronami, bądź uchylenia decyzji z powodu naruszenia art. 23 ust 1 ustawy o ochronie danych osobowych i art. 3853 § 5 kc oraz pominięcia zarzutów podniesionych w toku postępowania przez skarżących.
Skarżący podkreślili, że spółka jawna jest spółką prawa handlowego, nieposiadającą osobowości prawnej, lecz posiada status ułomnej osoby prawnej /art. 8 § 1 w zw.
z art. 22 §1 ksh /. Spółka może więc nabywać prawa i zaciągać zobowiązania.
Skarżący wskazał też, że GIODO błędnie uznał, że przelew wierzytelności pomiędzy B. S.A. i A. s.c. był nieważny. Zgodnie z art. 509 § 1 kc wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią /przelew/ chyba, że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Podkreślił, że była to umowa zawierana pomiędzy dwoma przedsiębiorcami.
Zdaniem skarżących na podstawie art. 23 ust 1 pkt 5 ustawy o ochronie danych osobowych, możliwe jest przekazywanie danych osobowych przez administratora osobie trzeciej, gdy jest to uzasadnione dla realizacji usprawiedliwionego interesu tej osoby. Może to dotyczyć także egzekwowania nabytych wierzytelności. Oprócz tego na podstawie umowy o ochronie niektórych praw konsumentów /art. 21/ jej przepisy stosuje się do umów zawartych przed datą wejścia w życie tj. 1 lipca 2000 r., lecz do tego momentu niewykonanych. Zdaniem skarżących, umowa została już wykonana, gdyż została rozwiązana.
W odpowiedzi na skargę GIODO wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonych decyzjach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie podzielił zarzutu skierowania decyzji do osoby niebędącej stroną.
Zgodnie z art. 7 pkt 4 ustawy, przez administratora danych należy rozumieć organ, instytucję, jednostkę organizacyjną, podmiot lub osobę, o których mowa w art. 3 ust 1 i 2 decydujące o celach i środkach przetwarzania danych. Oznacza to, że mogą to być również osoby fizyczne i prawne oraz jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, które przetwarzają dane w związku z działalnością zarobkową lub dla realizacji celów statutowych. Jednostki te musiały być jednak ujmowane przez pryzmat art. 29 k.p.a. z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego /Dz. U. z 2000 r. , nr 98 , poz. 1071 ze zm./ według którego stronami mogą być w postępowaniu administracyjnym osoby fizyczne i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne - również jednostki nieposiadającej osobowości prawnej.
Sąd nie dopatrzył się sprzeczności między treścią art. 7 pkt 4 ustawy o ochronie danych osobowych, a art. 29 k.p.a., w ramach art. 7 pkt 4 ustawy o odchronie danych osobowych nadal istniała bowiem kategoria takich administratorów, którzy nie posiadali osobowości prawnej. Ograniczona ona była w tym czasie jednak do wymienionych w art. 29 k.p.a. państwowych i samorządowych jednostek organizacyjnych oraz organizacji społecznych. W przypadku spółek prawa handlowego, reprezentowane były one przez wspólników spółek.
Do sprawy nie odnosi się również uchwała NSA z 26 listopada 2001 r OPK 19/01 /ONSA 2002 nr 2, poz. 68. Dotyczyła ona bowiem innego stanu faktycznego
i prawnego, w którym podmiotem praw i obowiązków mogła stać się wspólnota mieszkaniowa, gdyż przepisy prawa materialnego wyposażyły ją w zdolność prawną. Nie czynią tego natomiast w odniesieniu do spółek jawnych, przepisy ustawy o ochronie danych.
Zmiana w tym zakresie nastąpiła dopiero z dniem 25 września 2003 r. na podstawie ustawy z dnia 14 lutego 2003 r. o zmianie ustawy - kodeks cywilny, oraz niektórych innych ustaw /Dz. U. Nr 49, poz. 408/, wprowadzając do kodeksu cywilnego art. 33/1, na mocy którego do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje osobowość prawną stosuje się odpowiednio przepisy o osobach prawnych. Dopiero od tego momentu, na podstawie art. 8 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. ks w zw. z art. 29 k.p.a. i art. 33 kc , spółka jawna może być stroną postępowania administracyjnego.
Rozważając przesłankę z art. 23 ust 1 pkt 5 ustawy, a więc gdy jest to niezbędne do wypełnienia prawnie usprawiedliwionych celów Sąd podkreślił, iż nie może nastąpić pogorszenie sytuacji właściciela danych. Oceniając sytuację prawną kontrahenta strony konsumenckiej - zdaniem Sądu - należy badać, czy nie nastąpiło pogorszenie jego sytuacji prawnej w świetle przepisów dotyczących umów konsumenckich. Sąd przyjął, że art. 509 kc mówi ogólnie o przelewach wierzytelności i pozwala na takie przelewy bez zgody dłużnika pod warunkiem, że nie sprzeciwia się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania.
Rozważając czy przy umowach konsumenckich dokonanie takiego przelewu bez zgody dłużnika nie sprzeciwia się ustawie, Sąd powołał się na art. 3583 pkt 5 kc. Przepis ten wskazuje na to, że niedozwolonym postanowieniem umownym jest takie zezwolenie, które pozwala kontrahentowi konsumenta na przeniesienie praw
i obowiązków bez zgody konsumenta. Oznacza to, że takie postanowienie niezgodne z nim indywidualnie, jeżeli byłoby zawarte we wzorcu umownym nie wiąże go.
W konsekwencji takie postanowienie, łącząc go treścią art. 3533 pkt 5 kc musiałoby być określone w samej umowie indywidualnie uzgodnionej z konsumentem.
Na tle art. 3853 pkt 5 kc nie można zezwolić kontrahentowi na zawarcie we wzorcach umownych postanowienia zezwalającego na przeniesienie praw i obowiązków. Zdaniem Sądu, dokonana cesja wierzytelności wiąże się zarówno z przeniesieniem prawa, jak i przeniesieniem obowiązków, co potwierdza treść art.
513 § 2 kc, jak i treść umowy przelewu, w której nabywca zobowiązał się do wysłania dłużnikowi w imieniu zbywcy, pisemnego zawiadomienia o przelewie wierzytelności -§ 5 umowy przelewu. Natomiast art. 509 kc nie ma w sprawie znaczenia, bowiem dotyczy wstąpienia osoby trzeciej w miejsce dłużnika i odnosi się do wszystkich umów. Powołane zaś przepisy różnicują sytuację przelewu wierzytelności, a nie przejęcia długu w zależności od charakteru umowy, w tym umowy konsumenckiej.
Sąd nie podzielił również zarzutu skarżących o braku zastosowania ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny /Dz. U. Nr 22 oz 271 ze zm./ w świetle art. 21 tej ustawy. Wskazał bowiem, że nie można mówić o wykonaniu umowy, gdy B. stał na stanowisku niewywiązywania się z niej osoby, której dane dotyczą i wystąpienia sporu w tym zakresie. Przelew wierzytelności był zresztą konsekwencją przekonania o niewykonaniu umowy.
Z tych powodów Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 ustawy Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. A.i K. P., zaskarżając wyrok w całości zarzucili:
1. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez niestwierdzenie przez WSA nieważności zaskarżonej decyzji w wyniku przyjęcia, że adresatami decyzji GIODO zostali prawidłowo określeni: K. P. i W. A. zamiast A. sp.j. , a tym samym naruszenie art. 18 ust 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r., o ochronie danych osobowych w zw. z art. 3 ust 2 pkt 2 ustawy oraz błędne zastosowanie art. 29 k.p.a.;
2. naruszenie prawa materialnego tj. art. 23 ust 1 pkr 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych poprzez przyjęcie, że art. 509 § 1 kc - z uwagi na brzmienie art. 3853 pkt. 5 kc i art. 513 § 2 kc - nie jest przepisem prawa zezwalającym na przetwarzanie danych;
3. naruszenie art. 23 ust 1 pkt 5 ustawy o ochronie danych osobowych, poprzez przyjęcie,że skarżący otrzymując i przetwarzając dane osobowe dla realizacji prawnie usprawiedliwionego celu, naruszyli prawa i wolności osoby, której dane dotyczą /J.I./, a tym samym błędną wykładnię tego przepisu;
4. naruszenie art. 18 ust 1 ustawy o ochronie danych osobowych, poprzez przyjęcie, że GIODO miał prawo wydać decyzję nakazującą uzyskanie zgody klienta na przelew wierzytelności w sytuacji, gdy kompetencje GIODO ograniczają się tylko do sfery przetwarzania danych osobowych, a nie do sfery czynności cywilnoprawnych.
Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub zmianę zaskarżonego wyroku i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wniósł o jej oddalenie, a odnosząc się szczegółowo do jej zarzutów, opowiedział się za stanowiskiem zajętym w zaskarżonym wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną uznał ją za zasadną.
Sąd Odwoławczy rozważył przede wszystkim zarzut naruszenia przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt. 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jako najpoważniejszy, bowiem uznanie jego trafności przesądzałoby o konieczności stwierdzenia przez Sąd I instancji nieważności zaskarżonych decyzji.
Postępowanie regulowane przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych /Dz. U. z 2000 r. , Nr 101, poz. 926/ jest postępowaniem administracyjnym prowadzonym według przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej /art. 22 ustawy/. Zatem stroną takiego postępowania w myśl art. 28 k.p.a. jest podmiot, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Legitymację procesową
w postępowaniu administracyjnym należy rozpatrywać według norm prawa materialnego. W prawie materialnym konkretna norma wskazuje czy dany podmiot może stać się stroną postępowania administracyjnego. Na gruncie omawianej ustawy, przymiot taki posiadają osoby fizyczne, dysponujące danymi osobowymi oraz podmioty przetwarzające dane, do których ustawa ma zastosowanie.
Krąg tych podmiotów wymienił ustawodawca w art. 3 ust 1 i 2, są to organy państwowe oraz samorządu terytorialnego, państwowe i komunalne jednostki organizacyjne oraz podmioty niepaństwowe realizujące zadania publiczne, a także osoby fizyczne i prawne oraz jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, które przetwarzają dane w związku z działalnością zarobkową, zawodową lub dla realizacji celów statutowych.
Powołując organ państwowy do spraw ochrony danych osobowych ustawodawca w art. 18 ust 1 ustawy upoważnił Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych w uprawnienia władcze do nakazania administratorowi danych w drodze decyzji administracyjnej, przywrócenie stanu zgodnego z prawem. Akt indywidualny kierowany jest więc przez organ do ściśle oznaczonego administratora danych .
W przedmiotowej sprawie organ skierował decyzję do osób fizycznych K. P. i W. A.. Wprawdzie osoby te najpierw prowadziły działalność w formie spółki cywilnej A. z siedzibą w P., lecz spółka ta została przekształcona w spółkę jawną, potwierdza to wpis do Krajowego Rejestru Sądowego dokonany w dniu [...] maja 2002 r.
Zgodnie z treścią art. 251 § 5 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych /Dz. U. Nr 94 poz 1037 z późn. Zm./ spółce tej z chwilą wpisania do rejestru zaczęły przysługiwać wszystkie prawa i obowiązki stanowiące majątek wspólników.
Art. 8 ksh wyposaża spółkę jawną w zdolność nabywania praw i zaciągania zobowiązań oraz prowadzenia przedsiębiorstwa pod własną firmą. Te przymioty prawne mają charakter ogólny i odnosząc się do innych dziedzin prawa,
w powiązaniu z regulacją zamieszczoną w art. 7 pkt 4 w zw z art. 3 ust 1 i 2 ustawy
o ochronie danych osobowych pozwalają przyjąć, iż zdolność prawną w tej sprawie posiadała spółka jawna A. z siedzibą w P., a nie jej wspólnicy.
W przedmiotowej sprawie błędne było ustalenie strony z powołanie się na art.
29 k.p.a. Na gruncie przepisów art. 7 pkt 4 w zw. z art. 3 ust 1 i 2 ustawy z dnia
29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych /Dz. U. z 2000 r. nr 101, poz. 926/ przymiot strony posiada spółka jawna jako administrator danych, nie zaś jej wspólnicy.
Błędna ocena, co do przymiotu strony przyznanego skarżącym będącym osobami fizycznymi, wywołała dalsze konsekwencje w zakresie niewłaściwego określenia strony.
Przed wydaniem decyzji z dnia [...] stycznia 2003 r., w dniu [...] października 2002 r. aktem notarialnym przedsiębiorstwo spółki jawnej A. zostało w całości przejęte przez A. sp. z o. o., a postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia [...] lutego 2003 r. połączenie zostało ujawnione w rejestrze. Spółka jawna z dniem [...] marca 2003 r. została wykreślona z rejestru, a wszelkie wierzytelności posiadane przez nią, jak również pozyskane dane osobowe J. I. przeszły na Spółkę z o. o. A.
Wprawdzie w dacie wydania decyzji ostatecznej tj. w dniu [...] marca 2003 r. spółka jawna A. jeszcze istniała w znaczeniu prawnym, lecz już z datą [...] marca 2003 r. administratorem danych stała się A. sp. z o. o. W dacie wyrokowania ani wymienieni wspólnicy danej spółki cywilnej, ani spółka jawna nie byli już w posiadaniu danych osobowych abonenta J. I..
Przekształcenie spółki cywilnej w spółkę jawną A. miało taki skutek, iż w myśl art. 30 § 4 k.p.a. do postępowania winna wstąpić zamiast dotychczasowych wspólników spółki cywilnej K. P. i W. A. spółka jawna A..
Skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną powoduje ciężkie wady materialnoprawne decyzji i konieczność usunięcia jej z obrotu prawnego w myśl art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt. 4 k.p.a.
Zaniechanie tego przez Sąd i oddalenie skargi, stanowiło naruszenie art. 145 § 1 pkt. 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż należało w tej sprawie stwierdzić nieważność wydanych decyzji.
Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
Zgodnie z treścią art. 190 ppsa sąd, któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej, od orzeczenia wydanego po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na podstawie sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Jak stwierdził w uzasadnieniu swojego orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny, powołując organ państwowy do spraw ochrony danych osobistych ustawodawca w art. 18 ust 1 ustawy o ochronie danych osobistych upoważnił Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobistych w uprawnienia władcze do nakazania administratorowi danych, w drodze decyzji administracyjnej, przywrócenie stanu zgodnego z prawem. Akt indywidualny kierowany jest przez organ do ściśle oznaczonego administratora danych.
W przedmiotowej sprawie organ skierował decyzję do osób fizycznych K. P. i W. A., wprawdzie osoby te najpierw prowadziły działalność w formie spółki cywilnej A., lecz spółka ta została przekształcona w spółkę jawną.
Jak wskazał NSA, w przedmiotowej sprawie błędne było ustalenie strony
z powołaniem się na art. 29 k.p.a., zgodnie z art. 7 pkt 4 w zw. z art. 3 ust 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobistych /Dz. U. z 2000 r nr 101, poz. 926/ przymiot strony posiada spółka jawna jako administrator danych, nie zaś jej wspólnicy. Błędna ocena co do przymiotu strony przyznanego skarżącym będącym osobami fizycznymi, wywołała dalsze konsekwencje w zakresie niewłaściwego określenia strony.
Wprawdzie w dacie wydania decyzji ostatecznej tj. w dniu [...] marca 2003 r. spółka jawna A. jeszcze istniała w znaczeniu prawnym, lecz już z tą datą
[...] marca 2003 r. administratorem danych stała się A. sp z o. o.
Skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną powoduje ciężkie wady materialnoprawne decyzji i konieczność usunięcia jej z obrotu prawnego, zgodnie z art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.
W takiej sytuacji należało stwierdzić nieważność obu decyzji.
Z uwagi na treść rozstrzygnięcia zbyteczne są rozważania w zakresie innych zarzutów podniesionych w skardze.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt. 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.
W oparciu o art. 152 ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.