II SA/WA 1465/24

II SA/Wa 1465/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-04-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-09-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Ewa Marcinkowska /przewodniczący/
Łukasz Krzycki /sprawozdawca/
Mateusz Rogala
Symbol z opisem
650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne
Świadczenie socjalne
Sygn. powiązane
III OSK 1295/25 - Wyrok NSA z 2025-11-12
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 303
art.3 ust 3, art. 4 ust 6 pkt 5 i ust 8,
Ustawa z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Asesor WSA Mateusz Rogala, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi S. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej S. R. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. -Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: "K.p.a") - utrzymał w mocy swoją decyzję z[...] maja 2024 r. o odmowie przyznania p. St. R. (dalej: "Wnioskodawca") rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego (zwanego dalej "świadczeniem") - na podstawie art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz.U. z 2022 r. poz. 1051, dalej: "ustawa o świadczeniu").
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, aby przyznać świadczenie wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia.
Organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie świadczenie nie może być przyznane Wnioskodawcy. Nie stwierdzono bowiem istnienia przesłanki nieposiadania dochodu zapewaniającego niezbędne środki utrzymania.
Pojęcie niezbędnych środków utrzymania - jako przesłankę do przyznania świadczenia - nie zdefiniowano w ustawie o świadczeniu. W celu ustalenia tego kryterium organ posiadane środki utrzymania ocenił na tle wysokości najniższej emerytury. Od [...] marca 2024 r. wynosi ono 1780,96 zł brutto - 1620,67 zł netto.
Z akt sprawy wynika, że dochód Wnioskodawcy, o którym mowa w art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu wynosi: 1795,11 zł netto - 1215,51 zł netto z tytułu pobieranej emerytury oraz 579,60 zł netto z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego. Wykazany dochód może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych jednakże trudno uznać, że nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych. Nie można zatem uznać, że Wnioskodawca pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi Wnioskodawcy, reprezentowanego przez pełnomocnika – radcę prawnego. Wniósł on o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy, a także o zasądzenie od organu na rzecz Wnioskodawcy zwrotu kosztów postępowania.
Zarzucono wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów:
- postępowania -
- art. 7 i 77 K.p.a. przez brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy oraz brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, przez ustalenie, że Wnioskodawca uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 579,60 zł, w sytuacji, gdy nie uzyskuje on tego dochodu;
-prawa materialnego –
- art. 3 ust. 3 ustawy o świadczeniu, poprzez jego wadliwe zastosowanie, czym ustalono, że Wnioskodawca posiada dochód zapewniający mu niezbędne środki utrzymania; skutkowało to błędnym ustaleniem rzeczywistej kwoty dochodu Wnioskodawcy i bezzasadną odmową przyznania przedmiotowego świadczenia;
- art. 2 pkt 2 lit. c tiret 24, art. 4 ust. 6 pkt 5 oraz art. 4 ust. 8 ustawy o świadczeniu przez ich wadliwą wykładnię, a w konsekwencji ich niewłaściwe zastosowanie; polegało to na przyjęciu, że dochód z gospodarstwa rolnego należy ustalić posługując się metodą z 1 ha przeliczeniowego.
W uzasadnieniu skargi zreferowano przebieg postępowania oraz szerzej omówiono zarzuty skargi, powołując na ich poparcie orzecznictwo sądów administracyjnych. W orzecznictwie jednoznacznie wskazano, że ustawodawca w przepisach ustawy o świadczeniu określił, w jaki sposób ustaleniu podlega dochód osiągany przez wnioskodawcę z gospodarstwa rolnego. Odbywa się to na podstawie złożonego przez niego oświadczenia - pod rygorem odpowiedzialności karnej. Jeżeli organ będzie miał wątpliwości co do wiarygodności przedmiotowego oświadczenia, może zażądać wówczas od wnioskodawcy przedłożenia innych, jednoznacznie przez organ wskazanych, środków dowodowych. Organ może również samodzielnie ustalić dochód osiągany przez wnioskodawcę z gospodarstwa rolnego, jeżeli posiada takie możliwości. Ustaleń takich organ nie może czynić poprzez stosowanie w drodze analogii przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283 ze zm.). Tym samym samodzielne ustalenie dochodu osiąganego przez wnioskodawcę z gospodarstwa rolnego polega na wykorzystaniu pozostających w dyspozycji organu środków dowodowych, a nie na poszukiwaniu alternatywnych podstaw prawnych swojego działania.
W skardze wskazano na dołączenie do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy oświadczenia Wnioskodawcy - złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Wynika zeń, że posiadane przez Wnioskodawcę gospodarstwo rolne nie jest przez niego uprawiane. Powyższą okoliczność, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, całkowicie pominął orzekający w niniejszej sprawie organ. Zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie rozpatrzono w sposób pełny i wszechstronny – zgodnie z dyspozycją art. 7 i 77 § 1 K.p.a. - lecz wybiórczo, a zatem wadliwie.
Wnioskodawca zwrócił uwagę, że organ odniósł się w sposób nieuprawniony do regulacji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. poz. 1044), przez ustalanie fikcji prawnej dochodu z 1 ha przeliczeniowego. Powołany akt prawny wydano na podstawie umocowania, sformułowanego w art. 9 ust. 8 ustawy o pomocy społecznej, a nie na podstawie ustawy o świadczeniu. Także w ustawie o świadczeniu w zakresie nieuregulowanym – odesłano wyłącznie do przepisów K.p.a., a nie do ustawy o pomocy społecznej. Jest to tyle zrozumiałe, ze świadczenie nie ma charakteru socjalnego, czego z resztą nie kwestionuje sam organ.
Wobec niedookreślonego pojęcia "niezbędnych środków utrzymania" z art. 3 ust. 3 ustawy o świadczeniu, wskazano, że należy każdorazowo odnieść się do okoliczności konkretnego przypadku - do sytuacji w jakiej znajduje się starająca o świadczenie osoba. Istotne znaczenie przypisać należy koniecznym kosztom związanym z utrzymaniem, schronieniem, leczeniem, wielkością posiadanego majątku.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.
Sąd rozpoznał skargę w trybie uproszczonym, wobec treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.)
Sąd zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna, choć nie wszystkie sformułowane w niej zarzuty są trafne.
Zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy o świadczeniu, świadczenie może być przyznane matce po osiągnięciu wieku 60 lat albo ojcu po osiągnięciu wieku 65 lat, w przypadku gdy nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania.
Słusznie zarzucono organowi w skardze naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, które miały istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd NSA wyrażony w przywołanym przez Wnioskodawcę wyroku z 11 stycznia 2023 r. (sygn. akt III OSK 10/22, dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwanej dalej "CBOSA"), że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności faktycznych mających wpływ na przyznanie świadczenia. W celu ustalenia sytuacji majątkowej i materialnej wnioskodawca załącza do wniosku oświadczenie (m.in.) o: posiadaniu lub nieposiadaniu gospodarstwa rolnego, a w przypadku posiadania gospodarstwa rolnego - również o powierzchni tego gospodarstwa; uzyskiwaniu lub nieuzyskiwaniu dochodów z działów specjalnych produkcji rolnej; uzyskiwaniu lub nieuzyskiwaniu innych dochodów.
Jak przewidziano w art. 4 ust. 6 pkt 5 i ust. 8 ustawy o świadczeniu, dochód z gospodarstwa rolnego wnioskodawcy można ustalić na podstawie jego oświadczenia - złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń.
W konsekwencji - skoro Wnioskodawca, we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosił, że nie osiąga dochodów z gospodarstwa rolnego - organ nieprawidłowo zastosował - w drodze analogii - przepisy ustawy o pomocy społecznej, nie odnosząc się w ogóle do tej kwestii. Ponieważ w ustawie o świadczeniu wprost przewidziano możliwość określenia dochodu na podstawie oświadczenia, stosowanie innych metod – np. szacowania - może być dopuszczalne, gdy w okolicznościach danej sprawy, dochodu nie ustalono inaczej. W tym miejscu nadmienić trzeba, że jeżeli organ poweźmie wątpliwości co do wiarygodności oświadczenia - złożonego przez wnioskodawcę pod rygorem odpowiedzialności karnej - może od niego zażądać przedłożenia innych, wyraźnie określonych środków dowodowych bądź - dopiero w takim przypadku - samodzielnie ustalić jego dochód z gospodarstwa rolnego.
Podsumowując, organ w sposób nieuprawniony – przedwcześnie - posłużył się analogią stosując przepisy z zakresu pomocy społecznej. Wobec wadliwej wykładni przepisów ustawy o świadczeniu – przez przyjęcie jakoby zasadą musiało być szacowanie dochodu z gospodarstwa rolnego, naruszył tym samym także przepisy prawa procesowego, nie podejmując wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy – o czym stanowi art. 7 i 77 K.p.a. W rezultacie przedwcześnie określił dochód Wnioskodawcy z gospodarstwa rolnego. Naruszył tym art. 3 ust. 3 w związku z art. 6 ust. 1 i ust. 4 ustawy o świadczeniu.
W odniesieniu do pojęcia "niezbędnych środków utrzymania" słuszne jest zaś stanowisko organu. Na gruncie bogatego orzecznictwa sądów ugruntował się pogląd, że niezdefiniowane w ustawie emerytalnej pojęcie braku "niezbędnych środków utrzymania" należy oceniać porównując sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne. Wówczas bowiem ocena sytuacji materialnej takiej osoby przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Uznaje się, że najniższe świadczenie przyznane w trybie zwykłym, umożliwia zaspokojenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby. Chodzi przy tym o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu (tak np. wyrok WSA w Warszawie o sygn. akt II SA/Wa 1957/19, dostępny w CBOSA). Bezzasadność zarzutów skargi w danym zakresie nie ma jednak znaczenia dla wyniku sprawy.
Uznając, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu skutkującym koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. W świetle zarzutów skargi ani też z urzędu Sąd nie dopatrzył się, aby było niezbędne - w rozumieniu art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - uchylenie decyzji poprzedzającej. O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 sentencji w myśl art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powyższej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265). Koszty stanowiło wynagrodzenie pełnomocnika.
Ponownie rozpoznając wniosek Wnioskodawcy, organ będzie zobligowany do uwzględnienia zaprezentowanych powyżej podstaw prawnych, w oparciu o które ustali sporny dochód.