Orzeczenie · 2022-10-07

II SA/Wa 856/22

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie

Miejsce

Warszawa

Data

2022-10-07

NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa

świadczenie w drodze wyjątkuZUSrentaniezdolność do pracyniepełnosprawnośćkoszty leczeniasytuacja materialnaprawo ubezpieczeń społecznych

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sprawa dotyczyła skargi J. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która utrzymała w mocy wcześniejszą decyzję odmawiającą przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, ponieważ dochód jej trzyosobowej rodziny (renta męża i świadczenie pielęgnacyjne córki) wynosił 4325,53 zł, co daje 1441,85 zł na osobę, a kwota ta przekraczała minimalną emeryturę (1338,44 zł). Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 83 ustawy emerytalnej poprzez nieprawidłową ocenę jej sytuacji materialnej, a także naruszenie przepisów KPA dotyczących czynnego udziału strony w postępowaniu i zawiadomienia o sposobie załatwienia wniosku. W uzasadnieniu skargi szczegółowo opisała swój stan zdrowia, w tym znaczną niepełnosprawność, konieczność stałej opieki, wysokie koszty leczenia, leków i rehabilitacji, a także trudną sytuację materialną rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za zasadną. Sąd podkreślił, że pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej ma charakter niedookreślony i powinno być oceniane indywidualnie, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy, w tym koniecznych wydatków na leczenie i utrzymanie. Sąd stwierdził, że organ ZUS nieprawidłowo zignorował zwiększone koszty związane ze stanem zdrowia skarżącej, opierając się jedynie na mechanicznym porównaniu dochodu na osobę z wysokością minimalnej emerytury. W związku z tym sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję, nakazując organowi ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wskazanych przez sąd wytycznych.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Interpretacja pojęcia "niezbędnych środków utrzymania" w kontekście świadczeń w drodze wyjątku, konieczność indywidualnej oceny sytuacji materialnej z uwzględnieniem kosztów leczenia, zasady prowadzenia postępowania przez organy administracji.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej sytuacji osób ubiegających się o świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy emerytalnej. Ocena indywidualna może się różnić w zależności od konkretnych okoliczności.

Zagadnienia prawne (3)

Czy przy ocenie przesłanki braku "niezbędnych środków utrzymania" do przyznania świadczenia w drodze wyjątku można mechanicznie porównywać dochód na osobę z wysokością minimalnej emerytury, pomijając zwiększone koszty leczenia i utrzymania związane ze stanem zdrowia?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, nie można mechanicznie porównywać dochodu na osobę z wysokością minimalnej emerytury, pomijając zwiększone koszty leczenia i utrzymania związane ze stanem zdrowia. Należy indywidualnie ocenić sytuację materialną, uwzględniając wszystkie okoliczności.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" jest niedookreślone i wymaga indywidualnej oceny. Kwota minimalnej emerytury jest jedynie kryterium pomocniczym, a nie bezwzględnym wskaźnikiem. Organ ZUS powinien uwzględnić konieczne wydatki na leczenie i utrzymanie osoby ubiegającej się o świadczenie.

Czy organ administracji publicznej, wydając decyzję uznaniową, może działać dowolnie, czy też jest związany granicami wyznaczonymi przez przepisy prawa i zasady postępowania administracyjnego?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Organ administracji, wydając decyzję uznaniową, nie może działać dowolnie. Jest związany granicami wyznaczonymi przez przesłanki ustawowe oraz przepisami KPA, w tym zasadą dochodzenia do prawdy materialnej i obowiązkiem wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że uznanie administracyjne nie oznacza całkowitej i niekontrolowanej swobody. Organ musi przestrzegać przepisów KPA, w tym zasady prawdy materialnej (art. 7 KPA) oraz obowiązku zebrania i oceny dowodów (art. 77 § 1 i art. 80 KPA), a także uzasadnienia decyzji (art. 107 § 3 KPA).

Czy organ ZUS naruszył przepisy KPA poprzez zaniechanie zapewnienia stronie czynnego udziału w sprawie i nieuwzględnienie dokumentów złożonych po wydaniu decyzji?

Odpowiedź sądu

Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 10 § 1 KPA i art. 244 § 2 KPA. Sąd nie ocenił tych zarzutów w pełni, wskazując, że organ nie rozpoznał przesłanki "szczególnych okoliczności", ale wskazał na potrzebę ponownego rozpatrzenia sprawy z uwzględnieniem zasad KPA.

Uzasadnienie

Skarżąca podniosła zarzuty dotyczące naruszenia jej prawa do czynnego udziału w postępowaniu, wskazując, że organ nie wziął pod uwagę dokumentów złożonych po wydaniu decyzji, które miały istotne znaczenie dla sprawy. Sąd odnotował te zarzuty, ale skupił się na merytorycznej ocenie przesłanki "niezbędnych środków utrzymania".

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylono decyzję

Uchylono zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS oraz poprzedzającą ją decyzję odmawiającą przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Przepisy (8)

Główne

ustawa emerytalna art. 83 § 1

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane, jeżeli ubezpieczony lub członek rodziny nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń z powodu szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, i nie ma niezbędnych środków utrzymania. Decyzja ma charakter uznaniowy, ale musi być oparta na przepisach KPA i uwzględniać indywidualną sytuację.

Pomocnicze

ustawa emerytalna art. 124

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

W sprawach o świadczenia z FUS stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

k.p.a. art. 7