II SA/Wa 851/23

II SA/Wa 851/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-02-07
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-05-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Joanna Kruszewska-Grońska /przewodniczący/
Lucyna Staniszewska
Piotr Borowiecki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne
Ochrona danych osobowych
Skarżony organ
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2019 poz 1781
art. 7 ust. 1
Ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.), Asesor WSA Lucyna Staniszewska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marcin Rusinowicz-Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2024 r. sprawy ze skargi Prezesa Instytutu [...] na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2023 r., nr [...], Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (dalej także: "Prezes UODO" lub "organ nadzorczy"), działając na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm. - dalej: "k.p.a.") w związku z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 1781 - dalej także: "u.o.d.o.") oraz art. 6 ust. 1 i art. 58 ust. 2 lit. b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z dnia 4 maja 2016 r., s. 1, Dz. Urz. UE L 127 z dnia 23 maja 2018 r., s. 2 oraz Dz. Urz. UE L 74 z 4 marca 2021, s. 35 - dalej także: "RODO"), po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego zainicjowanego skargą J.N. (dalej także: "uczestnik postępowania" lub "wnoszący skargę") dotyczącą nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych przez Instytut Pamięci Narodowej - Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z siedzibą w Warszawie (dalej także: "IPN"), polegające na opublikowaniu na stronie internetowej [...] danych osobowych J.N. w treści rekordów:
- [...] - Tytuł: Teczka personalna tajnego współpracownika pseudonim "[...]" dot. J.N., imię ojca: J., ur. [...]-02-1951 r.;
- [...], t. 1 - Tytuł: Teczka personalna tajnego współpracownika pseudonim "[...]" dot. J.N., imię ojca: J., ur. [...]-02-1951 r.;
- [...], t. 2 - Tytuł: Teczka pracy tajnego współpracownika pseudonim "[...]" dot. J.N., imię ojca: J., ur. [...]-02-1951 r.;
- [...], t. 3 - Tytuł: Teczka personalna tajnego współpracownika pseudonim "[...]" dot. J.N., imię ojca: J., ur. [...]-02-1951 r.,
a w szczególności opublikowaniu stwierdzeń "Tytuł: Teczka personalna tajnego współpracownika pseudonim "[...]"" i "Tytuł: Teczka pracy tajnego współpracownika pseudonim "[...]" - udzielił upomnienia Instytutowi Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z siedzibą w Warszawie za naruszenie art. 6 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) poprzez udostępnianie bez podstawy prawnej na stronie internetowej [...]:
1) od dnia [...] maja 2018 r. do dnia [...] czerwca 2019 r. danych osobowych J.N. w zakresie imienia, nazwiska, daty urodzenia, imienia ojca oraz stwierdzeń "personalna tajnego współpracownika pseudonim "[...]"" i "pracy tajnego współpracownika pseudonim "[...]"";
2) od dnia [...] czerwca 2019 r. do dnia [...] czerwca 2021 r. danych osobowych J.N. w postaci stwierdzeń "personalna tajnego współpracownika pseudonim "[...]"" i "pracy tajnego współpracownika pseudonim "[...]"".
Zaskarżona decyzja Prezesa UODO została wydana w następującym stanie faktycznym.
W piśmie z dnia [...] września 2018 r. J.N. wniósł do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych skargę na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych przez Instytut Pamięci Narodowej - Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z siedzibą w Warszawie, polegającego na opublikowaniu na stronie internetowej [...] jego danych osobowych w treści rekordów:
- [...] - Tytuł: Teczka personalna tajnego współpracownika pseudonim "[...]" dot. J.N., imię ojca: J., ur. [...]-02-1951 r.;
- [...] t. 1 - Tytuł: Teczka personalna tajnego współpracownika pseudonim "[...]" dot. J.N., imię ojca: J., ur. [...]-02-1951 r.;
- [...], t. 2 - Tytuł: Teczka pracy tajnego współpracownika pseudonim "[...]" dot. J.N., imię ojca: J., ur. [...]-02-1951 r.;
- [...], t. 3 - Tytuł: Teczka personalna tajnego współpracownika pseudonim "[...]" dot. J.N., imię ojca: J., ur. [...]-02-1951 r., a w szczególności opublikowaniu stwierdzeń "Tytuł: Teczka personalna tajnego współpracownika pseudonim "[...]"" i "Tytuł: Teczka pracy tajnego współpracownika pseudonim "[...]"".
W treści skargi uczestnik postępowania zarzucił, że "(...) brak jest jakiejkolwiek podstawy prawnej przetwarzania danych osobowych skarżącego w tym zakresie, dane te są błędne, a zakres ich publikacji zbyt szeroki w stosunku do celu, któremu publikacja tych danych miałaby służyć".
W konsekwencji, wnoszący skargę zwrócił się do organu nadzorczego m.in. o stwierdzenie, że przetwarzanie jego danych osobowych przez IPN za pośrednictwem inwentarza archiwalnego pod adresem strony internetowej: [...] następuje z naruszeniem przepisów o ochronie danych osobowych. Jednocześnie, wnoszący skargę zażądał, aby Prezes UODO nakazał IPN usunięcie wyrażeń: "Tytuł: Teczka personalna (pracy) tajnego współpracownika pseudonim "[...]"" z rekordów inwentarza archiwalnego prowadzonego pod adresem [...], których dotyczy niniejsze postępowanie, ewentualnie aby organ nadzorczy nakazał IPN sprawdzenie prawidłowości danych osobowych przetwarzanych w inwentarzu archiwalnym pod adresem [...] oraz ograniczenie przetwarzania spornych danych osobowych wyłącznie do ich przechowywania w archiwach do czasu uzyskania wyników tego sprawdzenia.
Ponadto, wnoszący skargę podniósł m.in., że publikowane informacje wskazują jednoznacznie, jakoby uczestnik był tajnym współpracownikiem organów bezpieczeństwa państwa. Jednocześnie, uczestnik postępowania nie zgodził się z treścią publikacji, uznając, że zamieszczone w inwentarzu archiwalnym dane są niezgodne z rzeczywistością, jak również, że zostały tam zamieszczone niezgodnie z prawem. Wnoszący skargę jako niedopuszczalne i sprzeczne z obowiązującym prawem uznał również publikowanie w inwentarzu archiwalnym opisu akt o charakterze osobowych zawierającego określenie "tajny współpracownik" oraz nadany pseudonim.
W wyniku rozpatrzenia sprawy zainicjowanej skargą J.N. z dnia [...] września 2018 r., Prezes UODO - działając na podstawie art. 61a k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych oraz art. 71 i art. 53f ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2032 - dalej także: "ustawa o IPN") - postanowieniem z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...], odmówił wszczęcia postępowania.
W uzasadnieniu postanowienia Prezes UODO zauważył, że zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Jednocześnie, organ nadzorczy uznał, że nie posiada uprawnień do rozpatrywania sprawy dotyczącej przetwarzania danych osobowych w bazie danych prowadzonych przez Prezesa IPN innych niż Baza Materiału Genetycznego zdefiniowanej w art. 53f ustawy o IPN.
J.N., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na powyższe postanowienie Prezesa UODO z dnia [...] listopada 2018 r.
W wyniku rozpatrzenia skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 września 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 338/19 oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wyraził opinię, że organ nadzorczy prawidłowo zastosował w tej sprawie przepis art. 61a k.p.a. i zasadnie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie skargi skarżącego na przetwarzanie jego danych osobowych przez Prezesa IPN. Sąd stwierdził bowiem, że - wbrew stanowisku skarżącego - organ nadzorczy dokonał prawidłowej wykładni przepisów ustawy o IPN dotyczących prowadzenia i administrowania Bazy Materiału Genetycznego, a także prowadzenia przez IPN prac poszukiwawczych miejsc spoczynku osób, które straciły życie wskutek walki z narzuconym systemem totalitarnym lub wskutek represji totalitarnych lub czystek etnicznych w okresie od dnia 8 listopada 1917 r. do dnia 31 lipca 1990 r. Ponadto, Sąd podkreślił, że przepisy RODO mają zastosowanie wyłącznie do Bazy Materiału Genetycznego, co wynika wprost z art. 71 ustawy o IPN. Sąd wskazał, że definicja "Bazy" została zawarta w art. 53f ustawy o IPN. W tej sytuacji, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że gdy w rezultacie wstępnego badania treści żądania organ administracji publicznej ustali wystąpienie przeszkody przedmiotowej, czyniącej jego rozpoznanie w administracyjno-prawnej formie niedopuszczalnym, powinien wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (art. 61a k.p.a.), co w niniejszej sprawie nastąpiło.
Od powyższego wyroku WSA w Warszawie z dnia 18 września 2019 r. J.N. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną.
W wyniku rozpatrzenia skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 2600/21, uchylił zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji i zaskarżone postanowienie Prezesa UODO z dnia [...] listopada 2018 r.
W uzasadnieniu wydanego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 u.o.d.o., w postępowaniu przed Prezesem UODO stosuje się, w zakresie nieuregulowanym tą ustawą, przepisy k.p.a. Zgodnie zaś z art. 60 u.o.d.o., postępowanie w sprawie naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych prowadzone jest przez Prezesa Urzędu. Jest to więc - jak zauważył NSA - ten rodzaj postępowania, o którym mowa w art. 7 ust. 1 tej ustawy. Jeżeli zaś chodzi o podstawy prawnomaterialne, to NSA przypomniał, że w obowiązującym porządku prawnym, w zakresie ochrony danych osobowych zasadniczą rolę odgrywa rozporządzenie RODO, którego regulacje w całości znajdują bezpośrednie zastosowanie we wszystkich państwach członkowskich. Jednakże, NSA zwrócił uwagę, że przepisy RODO nie mają zastosowania do przetwarzania danych osobowych w ramach działalności nieobjętej zakresem prawa Unii Europejskiej (art. 2 ust. 2 lit. a RODO).
NSA wskazał, że wniosek J.N., zmierzający do zainicjowania postępowania mającego na celu doprowadzenie do zmiany zakresu informacji zawartych w zbiorach IPN i do stanu zgodnego z rzeczywistością, stanowi wyraz realizacji gwarantowanego Konstytucją RP prawa do uzupełnienia, sprostowania lub usunięcia danych nieodpowiadających prawdzie. Tymczasem, jak zauważył NSA, zarówno organ nadzorczy, jak i Sąd pierwszej instancji, przyjęte przez siebie stanowisko oparli na poglądzie, zgodnie z którym regulacje zawarte w RODO ograniczają się "wyłącznie" do Bazy Materiału Genetycznego (wskazanej w art. 53f ustawy o IPN) - art. 71 ustawy o IPN. NSA uznał jednak, że taka wykładnia tego przepisu jest niewłaściwa.
Uzasadniając powyższe stanowisko, NSA wskazał przede wszystkim, że w treści art.71 ustawy o IPN ustawodawca nie użył słów: "wyłącznie", "jedynie", "tylko", itp., a zatem przyjęta przez Prezesa UODO oraz Sąd pierwszej instancji wykładnia nie uwzględnia literalnego brzmienia przepisu, a jego "uzupełnianie" o wspomniane słowa w celu uzyskania określonego celu wykładni stanowi przykład wykładni prawotwórczej contra legem. NSA podniósł, że niewątpliwie prowadziło to do zastosowania wnioskowania a contrario, lecz pamiętać należy o tym, że wnioskowanie to jest zawodne, a co więcej czym innym jest ustalenie znaczenia interpretowanego przepisu, a czym innym wyprowadzenie wniosków o niewiązaniu skutków prawnych z przypadkami nieunormowanymi. NSA zauważył, że w doktrynie podnosi się, że "W większości przypadków, kiedy mamy do czynienia z wnioskowaniem a contrario, podmiot przeprowadzający to wnioskowanie obowiązujący przepis sam dekonstruuje w ten sposób, by znalazły się w nim wspomniane zwroty "jedynie", itp." (por. J. Nowacki, Z. Tabor, Wstęp do prawoznawstwa, Zakamycza 2000, s. 212). NSA uznał w konsekwencji, że z takim właśnie uzupełnienie treści przepisu przez podmioty dokonujące jego wykładni mieliśmy do czynienia w niniejszej sprawie.
Ponadto, NSA stwierdził, że zastosowane przez Prezesa UODO i Sąd pierwszej instancji wnioskowanie oznaczałoby, że dane znajdujące się w rejestrach Instytutu Pamięci Narodowej pozostają poza jakąkolwiek kontrolą organów powołanych do przetwarzania i ochrony danych osobowych, nawet jeżeli nie odpowiadają rzeczywistości. W rezultacie, jak zauważył NSA, w odniesieniu do danych niepełnych lub nieprawdziwych brak byłoby jakiegokolwiek trybu ich weryfikacji. Tymczasem, zdaniem NSA, nie można zapominać o tym, że norma prawna zawarta w art. 51 ust. 4 Konstytucji RP pozostaje w bezpośrednim związku z regulacją art. 47 Konstytucji RP, przyznającym każdemu prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia. NSA wskazał, że dane archiwalne gromadzone w bazach IPN dotyczą niejednokrotnie tych obszarów życia, które odnoszą się właśnie do czci oraz dobrego imienia, a w sytuacji, gdy są one niezgodne z prawdą, to wówczas dochodzi o naruszenia tych, konstytucyjnie chronionych, wartości. W tej sytuacji, NSA zwrócił uwagę na treść pkt 158 preambuły RODO, który expressis verbis przewiduje możliwość stosowania regulacji RODO do przetwarzania danych osobowych w celach archiwalnych. Z takim zaś przypadkiem, jak stwierdził NSA, mamy do czynienia na gruncie niniejszej sprawy, gdzie intencją skarżącego było uzupełnienie oraz usunięcie nieprawdziwych danych w Biuletynie Informacji Publicznej IPN. NSA uznał zatem, że modyfikacja danych zawartych w BIP IPN niewątpliwie mieści się w zakresie przetwarzania danych osobowych w celach archiwalnych, a z perspektywy przywołanych wcześniej regulacji konstytucyjnych, objęta jest zakresem regulacji RODO.
Mając na względzie powyższe, NSA stwierdził, że wskutek nieuzasadnionego zastosowania rozumowania a contrario względem art. 71 ustawy o IPN organ nadzorczy oraz Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo przyjęły, że przepisy RODO stosuje się wyłącznie w odniesieniu do Bazy Materiału Genetycznego. Jednocześnie, NSA zauważył, że umknęło uwadze zarówno organu nadzorczego, jak i Sądu pierwszej instancji to, że z treści pkt 27 preambuły RODO wprost wynika, iż jego przepisów nie stosuje się względem osób zmarłych - jakkolwiek dopuszczono możliwość przyjęcia przez państwa członkowskie przepisów o przetwarzaniu danych osobowych osób zmarłych. NSA uznał, że takim wyjątkiem zdaje się być art. 71 ustawy o IPN, a więc traktować go należy jako normatywną podstawę do stosowania regulacji RODO względem danych, które co do zasady pozostawały poza jego zakresem. Zdaniem NSA, nie jest to więc wyjątek od reguły, który dopuszcza możliwość ochrony danych osobowych, którymi administruje IPN, lecz należy go postrzegać jako przewidziane prawem odstępstwo od generalnej zasady niestosowania RODO względem osób zmarłych.
Niezależnie od powyższego, NSA podniósł w uzasadnieniu wyroku, że rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego w ujęciu konstytucyjnego systemu źródeł prawa (art. 87 ust. 1 w zw. z art. 90 ust. 1 i art.91 ust. 3 Konstytucji RP) i jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami. W konsekwencji, NSA wskazał, że należy mieć na uwadze obowiązek interpretowania prawa krajowego zgodnie z prawem unijnym. Natomiast, jak zauważył NSA, w przypadku braku możliwości uzyskania zgodności prawa krajowego z prawem unijnym w grę będzie wchodzić wspomniana zasada pierwszeństwa prawa unijnego wobec prawa krajowego.
Mając na względzie powyższe, NSA uznał, że w przedmiotowym stanie faktycznym i prawnym nie było podstaw do odmowy wszczęcia postępowania ze względu na brak regulacji normujących zmianę danych zawartych w katalogach IPN, skoro tego rodzaju normą był właśnie powołany wyżej przepis Konstytucji RP, jak również przepisy RODO, których zastosowanie, w świetle tego co zostało wyżej powiedziane, organ winien był rozważyć.
Ponadto, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 3325/19, iż przepis art. 61a § 1 k.p.a. ma zastosowanie tylko wtedy, gdy postępowania zainicjowanego wnioskiem strony nie da się prowadzić, a więc gdy okoliczności prawne wykluczają podjęcie przez organ działań zmierzających do załatwienia sprawy administracyjnej. Jednakże, jak zauważył NSA, organ administracji - odmawiając wszczęcia postępowania administracyjnego - nie może argumentować swojego działania brakiem właściwości, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Według NSA, jeżeli bowiem organ, który otrzymał wniosek, uznaje się za niewłaściwy, wówczas zastosowanie znajduje art. 65 lub art. 66 k.p.a. W konsekwencji, jak uznał NSA, po zbadaniu treści podania i stwierdzeniu braku właściwości, organ winien albo przekazać sprawę organowi właściwemu (art. 65 § 1 k.p.a.), albo - jeżeli takowego nie jest w stanie ustalić lub gdy właściwy jest sąd powszechny - zwrócić podanie wnoszącemu (art. 66 § 3 k.p.a.). W żadnej mierze nie może być to jednak przesłanka do odmowy wszczęcia postępowania, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, gdyż oba tryby (odmowa wszczęcia postępowania oraz przekazanie podania wg. właściwości) są względem siebie niezależne i niekonkurencyjne.
Tym samym, jak stwierdził NSA, Prezes UODO powinien raz jeszcze poddać analizie wniosek skarżącego i nadać mu odpowiedni bieg, zgodnie z treścią żądania strony, przy uwzględnieniu powołanych wyżej przepisów i ich wykładni.
Po przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w wyniku którego ustalił, że wnoszący skargę J.N. nie jest uznawany przez IPN za tajnego współpracownika (vide: ustalenie zawarte na stronie 5 uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] czerwca 2019 r., sygn. akt [...] - karta 145 akt sprawy).
Organ nadzorczy ustalił ponadto, że na stronie internetowej IPN pod adresem [...] zostały opublikowane dotyczące wnoszącego skargę następujące opisy jednostek archiwalnych:
- przy sygnaturze [...] o treści "Tytuł: Teczka personalna tajnego współpracownika pseudonim "[...]" dot. J.N., imię ojca: J., ur. [...]-02-1951 r.";
- przy sygnaturze [...] t. 1 o treści "Tytuł: Teczka personalna tajnego współpracownika pseudonim "[...]" dot. J.N., imię ojca: J., ur. [...]-02-1951 r.";
- przy sygnaturze [...], t. 2 o treści "Tytuł: Teczka pracy tajnego współpracownika pseudonim "[...]" dot. J.N., imię ojca: J., ur. [...]-02-1951 r.";
- przy sygnaturze [...], t. 3 o treści "Tytuł: Teczka personalna tajnego współpracownika pseudonim "[...]" dot. J.N., imię ojca: J., ur. [...]-02-1951 r.".
Z wyjaśnień IPN wynikało, że celem opublikowania ww. opisów było udostępnienie informacji o zasobie archiwalnym IPN w taki sposób, aby możliwa była identyfikacja rodzaju dokumentów zawartych w opisywanych jednostkach archiwalnych oraz - w przypadku akt osobowych - osób, których one dotyczą. IPN wyjaśnił, że opisy te związane są z faktem, że w zasobach IPN znajdują się cztery teczki - jednostki archiwalne, w których zostały zgromadzone dokumenty dotyczące J.N. w związku z działaniami tajnego współpracownika pseudonim "[...]" (vide: informacja przekazana przez IPN w odpowiedzi na pozew wnoszącego skargę, zawarta na stronach 2-3 uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] czerwca 2019 r., sygn. akt [...] - karty 143 verte-144 akt sprawy).
Z ustaleń organu nadzorczego wynikało ponadto, że IPN jako podstawę prawną opublikowania powyższych opisów wskazało art. 5 ustawy z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz ustawy o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2010 r. Nr 79, poz. 522). IPN wyjaśnił, że opisy te zostały opublikowane przez IPN w dniu [...] czerwca 2017 r. i w dniu [...] października 2017 r.
Z ustaleń Prezesa UODO wynikało ponadto, że wnoszący skargę skierował do IPN pismo z dnia [...] maja 2018 r., w którym - powołując się na art. 17 ust 1 lit d RODO - żądał usunięcia jego danych osobowych przetwarzanych przez Instytut Pamięci Narodowej - Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi i Polskiemu w inwentarzu archiwalnym pod adresem strony internetowej: [...], w postaci szczegółowo określonych powyżej rekordów (danych). Wnoszący skargę w przedmiotowym piśmie wskazał również, że w razie nieuwzględnienia powyższego wniosku żąda od IPN:
- sprostowania jego danych osobowych poprzez wykreślenie informacji, jakoby był tajnym współpracownikiem służb bezpieczeństwa państwa o pseudonimie "[...]";
- ograniczenia przetwarzania jego danych osobowych poprzez ich usunięcie z inwentarza archiwalnego pod adresem strony internetowej: [...] na okres pozwalający IPN sprawdzenie prawidłowości danych w tym zakresie,
- weryfikacji prawidłowości jego danych osobowych, w szczególności informacji o tym, aby miał być tajnym współpracownikiem organów bezpieczeństwa państwa o pseudonimie "[...]", poprzez zlecenie biegłemu z zakresu pisma ręcznego wykonania opinii na okoliczność tego, czy dokumenty w postaci zobowiązania do współpracy oraz zobowiązania do zachowania poufności, znajdujące się w jego aktach personalnych, zostały opatrzone jego podpisem, co też kwestionuje.
Z ustaleń organu nadzorczego wynikało ponadto, że IPN w przesłanej w piśmie z dnia [...] lipca 2018 r. wnoszącemu skargę odpowiedzi na jego żądania zawarte w piśmie z dnia [...] maja 2018 r. wskazał, że żądanie wnoszącego skargę w zakresie usunięcia, sprostowania lub graniczenia przetwarzania danych osobowych znajdujących się w inwentarzu archiwalnym IPN jest bezprzedmiotowe.
Organ nadzorczy ustalił również, że Sąd Okręgowy w [...] w wyroku z dnia [...] czerwca 2019 r., sygn. akt [...], prowadzonej z powództwa J.N.:
- nakazał IPN zaniechania naruszania dóbr osobistych powoda w postaci jego czci i dobrego imienia poprzez usunięcie wyrażeń "personalna lub pracy tajnego współpracownika pseudonim "[...]"" z rekordów inwentarza archiwalnego prowadzonego przez IPN pod adresem strony internetowej [...] których dotyczy również niniejsze postępowanie prowadzone przez Prezesa UODO.
Jednocześnie, organ nadzorczy ustalił, że w powyższym zakresie ww. wyrok został utrzymany w mocy prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] maja 2021 r., sygn. akt [...], w uzasadnieniu którego Sąd Apelacyjny w [...] stanął na stanowisku, że do dnia [...] czerwca 2019 r ukształtowanie treści zapisów w inwentarzu archiwalnym IPN dotyczących powoda, zawartych w czterech rekordach, z którymi wiąże on naruszenie swojego dobra osobistego, wobec ujawnienia w nich jego danych osobowych, w szczególności przez podanie jego daty urodzenia oraz imienia ojca, stanowiło działanie bezprawne strony pozwanej. Jednocześnie, Sąd Apelacyjny w [...] stwierdził w uzasadnieniu wyroku, że "(...) zupełne usuniecie spornych rekordów - w miejsce skorygowania ich treści, w sposób wskazany w zaskarżonym wyroku, doprowadziłoby do sytuacji niezgodności pomiędzy zapisami inwentarza archiwalnego a zawartością zasobu archiwalnego IPN po którym jest rodzajem przewodnika. Doprowadzenie do tego rodzaju rozbieżności nie może mieć miejsca o ile inwentarz ma spełniać funkcję wyznaczoną przez ustawodawcę".
Organ nadzorczy ustalił na postawie wyjaśnień IPN, że instytucja ta - wykonując powyższe wyroki sądów obu instancji, wycofała w dniu [...] czerwca 2021 r. z inwentarza archiwalnego opisy odnoszących się do J.N. jednostek archiwalnych, których dotyczy niniejsze postępowanie. Jednocześnie, organ nadzorczy ustalił, że następnie w dniu [...] października 2021 r. opisy jednostek archiwalnych zostały ponownie opublikowane po usunięciu stwierdzeń "personalna tajnego współpracownika pseudonim "[...]"" i "pracy tajnego współpracownika pseudonim "[...]"" oraz z dodaną informacją o treści "[Tytuł teczki zmieniono w zawiązku z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] maja 2021 r., sygn. [...]]".
Mając na względzie powyższe, Prezes UODO ustalił w toku postępowania wyjaśniającego, że aktualnie dostępne na stronie internetowej IPN pod adresem [...] dotyczące J.N. opisy jednostek archiwalnych przy sygnaturach [...], [...], [...] i [...] mają brzmienie "Tytuł: Teczka dot. J.N., imię ojca: J., ur. [...]-02-1951 r. [Tytuł teczki zmieniono w związku z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] maja 2021 r., sygn. [...]]" (vide: wydruki ze strony internetowej [...] - karty 128-132 akt sprawy).
W wyniku analizy zgromadzonego materiału dowodowego, Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych - działając na podstawie art. 104 § 1 k.p.a. oraz art. 7 ust. 1 u.o.d.o., a także art. 6 ust. 1 oraz art. 58 ust. 2 lit. b RODO - decyzją z dnia [...] lutego 2023 r. udzielił upomnienia Instytutowi Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z siedzibą w Warszawie za naruszenie art. 6 ust. 1 RODO poprzez udostępnianie bez podstawy prawnej na stronie internetowej [...]:
1) od dnia [...] maja 2018 r. do dnia [...] czerwca 2019 r. danych osobowych J.N. w zakresie imienia, nazwiska, daty urodzenia, imienia ojca oraz stwierdzeń "personalna tajnego współpracownika pseudonim "[...]"" i "pracy tajnego współpracownika pseudonim "[...]"";
2) od dnia [...] czerwca 2019 r. do dnia [...] czerwca 2021 r. danych osobowych J.N. w postaci stwierdzeń "personalna tajnego współpracownika pseudonim "[...]"" i "pracy tajnego współpracownika pseudonim "[...]"".
W uzasadnieniu decyzji Prezes UODO, powołując się na art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zauważył na wstępie, że stosownie do wytycznych zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 2600/21, organ nadzorczy jest obowiązany w niniejszej sprawie do przeprowadzenia postępowania administracyjnego i merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto, Prezes UODO stwierdził, że w niniejszej sprawie jest związany ocenami dokonanymi przez Sąd Okręgowy w [...] w wyroku z dnia [...] czerwca 2019 r., sygn. akt [...] i Sąd Apelacyjny w [...] w wyroku z dnia [...] maja 2021 r., sygn. akt [...]. Organ nadzorczy wskazał bowiem, że orzeczenia te zawierają stanowisko ww. sądów powszechnych co do zgodności z przepisami prawa opublikowania dotyczących J.N. rekordów na stronie internetowej IPN pod adresem [...], które to zagadnienie jest również przedmiotem niniejszego postępowania. Organ nadzorczy podniósł, że zgodnie z art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 1805 ze zm.) stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Prezes UODO zauważył jednocześnie, że w niniejszej decyzji administracyjnej nie może oceniać zgodności z przepisami o ochronie danych osobowych publikowania przez IPN informacji dotyczących skarżącego publikowanych przed dniem 25 maja 2018 r., przed którym to dniem obowiązywały przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 922 ze zm. - dalej także "u.o.d.o. z 1997 r."). W tej sytuacji, organ nadzorczy uznał, że publikowanie przez IPN informacji dotyczących skarżącego przed 25 maja 2018 r. nie może być rozpatrywane w toku postępowania administracyjnego zmierzającego do wydania decyzji w oparciu o przepisy RODO. Organ nadzorczy zauważył bowiem, że art. 99 ust. 2 RODO wskazuje, że niniejsze rozporządzenie ma zastosowanie od dnia 25 maja 2018 r. W związku z tym, przepisy RODO mają zastosowanie wyłącznie w sprawach, w których skargę wniesiono od dnia 25 maja 2018 r. i w tej dacie kwestionowany proces przetwarzania danych osobowych trwał.
Ponadto, Prezes UODO wskazał, że art. 58 RODO określa uprawnienia organu nadzorczego, w tym m.in. uprawnienia do prowadzenia postępowań, uprawnienia naprawcze i uprawnienia do nakładania administracyjnych kar pieniężnych. Organ nadzorczy podniósł, że ocena dokonywana w każdym przypadku służy zbadaniu zasadności skierowania pod adresem określonego podmiotu rozstrzygnięcia odpowiadającego dyspozycji art. 58 ust. 2 RODO służącego przywróceniu stanu zgodnego z prawem.
W tej sprawie organ nadzorczy zauważył, że nie ma możliwości zastosowania przysługujących mu uprawnień naprawczych w stosunku do zdarzeń, które miały miejsce przed dniem 25 maja 2018 r. Organ nadzorczy stwierdził, że z uwagi na fakt, iż publikowanie danych osobowych wnoszącego skargę przed dniem 25 maja 2018 r. następowało w czasie, gdy obowiązywały przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, a postępowanie administracyjne przed organem nadzorczym zostało zainicjowane w czasie, gdy zaczęły obowiązywać przepisy ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych, uznać należy, że do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy nie jest możliwe również zastosowanie przepisów cyt. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Tym samym, Prezes UODO uznał, że nie ma możliwości prowadzenia postępowania administracyjnego w oparciu o przepisy u.o.d.o. z 1997 r., gdyż postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte w dniu [...] września 2018 r., tj. po dniu wejścia wżycie ustawy z dnia 10 maja 2018 r. Ponadto, organ nadzorczy wskazał, że brak jest obecnie przepisów kompetencyjnych uprawniających ten organ do prowadzenia postępowania w przedmiocie oceny zgodności działania administratora danych z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.
Przechodząc do kwestii oceny legalności publikowania przez IPN na stronie internetowej [...] kwestionowanych przez wnoszącego skargę, a dotyczących go informacji od dnia 25 maja 2018 r., Prezes UODO wskazał, że na gruncie przepisów RODO, aby przetwarzanie danych osobowych było dopuszczalne musi zaistnieć co najmniej jedna z przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 6 ust. 1 RODO.
Organ nadzorczy zauważył, że IPN wskazał, jako podstawę prawną opublikowania spornych opisów jednostek archiwalnych dotyczących wnoszącego skargę, przepis art. 5 ustawy z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz ustawy o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2010 r. Nr 79, poz. 522), który stanowi, że Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu opublikuje inwentarz archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, zapewniający opis zasobu na poziomie jednostek archiwalnych, w terminie do dnia 31 grudnia 2012 r., w formie, o której zadecyduje Rada Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.
Prezes UODO stwierdził, że publikowane przez IPN w tytułach jednostek archiwalnych, których dotyczy niniejsze postępowanie, stwierdzenia "personalna tajnego współpracownika pseudonim "[...]"" i "pracy tajnego współpracownika pseudonim "[...]"" stanowiły dane osobowe wnoszącego skargę, mimo, iż - co wynika z treści wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] czerwca 2019 r., sygn. akt [...] i wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] maja 2021 r., sygn. akt [...] - nie był on tajnym współpracownikiem o pseudonimie "[...]". Organ nadzorczy zauważył bowiem, ze stwierdzenia te były publikowane łącznie z danymi osobowymi J.N. w postaci imienia, nazwiska, daty urodzenia i imienia ojca, w sposób wskazujący na powiązanie tych stwierdzeń z wnoszącym skargę. Organ nadzorczy wskazał, że analogiczny pogląd zaprezentował Sąd Apelacyjny w [...] w uzasadnieniu wyroku z dnia [...] maja 2021 r., sygn. akt [...], stwierdzając, że "tyle tylko, że większość potencjalnych odbiorców w ten sposób ujawnionych danych, takiego przygotowania nie mając, może odczytać je, bez złej woli wobec tej osoby, której niejednoznaczne treści dotyczą tak, że uzasadni to w ich usprawiedliwianym przekonaniu wniosek, iż J.N. był tajnym współpracownikiem SB o pseudonimie [...]" (karta 162 akt sprawy). Zatem, jak zauważył organ nadzorczy, w powszechnym odbiorze ww. stwierdzenia były uznawane, jako związane z wnoszącym skargę. W konsekwencji, organ nadzorczy uznał, że wskazane powyżej stwierdzenia, jako stanowiące w powszechnym odbiorze informacje o wnoszącym skargę, były jego danymi osobowymi, w rozumieniu art. 4 pkt 1 RODO.
Mając na względzie powyższe, Prezes UODO uznał, że istotny dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest fakt, iż Sąd Okręgowy w [...] w wyroku z dnia [...] czerwca 2019 r., sygn. akt [...] i Sąd Apelacyjny w [...] w wyroku z dnia [...] maja 2021 r., sygn. akt [...], dokonały oceny zgodności z przepisami prawa będącego przedmiotem niniejszego postępowania procesu przetwarzania danych osobowych J.N., a organ nadzorczy, stosownie do treści przytoczonego wcześniej art. 365 § 1 K.p.c. jest tymi orzeczeniami związany.
W tej sytuacji, organ nadzorczy zauważył, że Sąd Apelacyjny w [...] w uzasadnieniu wspomnianego wyroku stanął na stanowisku, iż "do dnia 12 czerwca 2019 r. ukształtowanie treści zapisów w inwentarzu archiwalnym IPN dotyczących powoda, zawartych w czterech rekordach z którymi wiąże on naruszenie swojego dobra osobistego, wobec ujawnienia w nich jego danych osobowych, w szczególności przez podanie jego daty urodzenia oraz imienia ojca, stanowiło działanie bezprawne strony pozwanej" (karta 160 verte akt sprawy).
W związku z tym, Prezes UODO stwierdził, że jest zobowiązany do uznania w niniejszej sprawie, że publikowanie danych osobowych wnoszącego skargę w treści opisów jednostek archiwalnych, których dotyczy niniejsze postępowanie, od dnia 25 maja 2018 r. (dzień rozpoczęcia stosowania RODO) do dnia 12 czerwca 2019 r. (dzień wejścia w życie art. 28a ustawy o lPN) było niedopuszczalne, a zatem odbywało się z naruszeniem art. 6 ust. 1 RODO.
Z kolei, jeśli chodzi o publikowanie danych osobowych wnoszącego skargę od dnia 12 czerwca 2019 r., organ nadzorczy zauważył, że sądy powszechne obu instancji we wskazanych powyżej wyrokach uznały, iż bezprawne było jedynie powiązanie danych wnoszącego skargę z tajnym współpracownikiem pseudonim "[...]", tj. publikowanie stwierdzeń "personalna tajnego współpracownika pseudonim "[...]"" i "pracy tajnego współpracownika pseudonim "[...]". Organ nadzorczy wskazał, że składy orzekające sądów obu instancji nie stwierdziły natomiast istnienia w tym okresie cech bezprawności odnośnie pozostałych dotyczących J.N. informacji opublikowanych w treści kwestionowanych przez niego opisów jednostek archiwalnych.
Mając na względzie powyższe, Prezes UODO stwierdził, że również jest zobowiązany do uznania w niniejszej sprawie, że publikowanie przez IPN od dnia 12 czerwca 2019 r. do dnia 4 czerwca 2021 r. (wskazana w wyjaśnieniach IPN data wycofania z inwentarza archiwalnego opisów jednostek archiwalnych dotyczących J.N.) dotyczących wnoszącego skargę stwierdzeń "personalna tajnego współpracownika pseudonim "[...]"" i "pracy tajnego współpracownika pseudonim "[...]"" nie znajdowało oparcia w żadnej z przesłanek określonych w art. 6 ust. 1 RODO, a zatem było niedopuszczalne.
Jednocześnie, Prezes UODO uznał, że publikowanie od dnia 12 czerwca 2019 r. pozostałych informacji kwestionowanych przez wnoszącego skargę w niniejszym postępowaniu znajduje oparcie w przesłance wskazanej w art. 6 ust. 1 lit. c RODO, albowiem art. 28 ustawy o lPN wprost nakłada na IPN obowiązek publikowania na stronie internetowej inwentarza archiwalnego, w którym opis jednostki archiwalnej zawiera tytuł jednostki archiwalnej identyfikujący rodzaj materiałów archiwalnych ze wskazaniem danych osobowych osób, takich jak: imię, nazwisko, data urodzenia, imię ojca. W konsekwencji, organ nadzorczy stwierdził zatem, że publikowanie przez IPN na stronie internetowej [...] imienia, nazwiska, daty urodzenia J.N. i imienia jego ojca jest niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na IPN, jako administratorze tych danych. Organ nadzorczy zauważył również, że określenie zakresu publikowanych danych osobowych w treści przepisu rangi ustawowej, czyni udostępnienie danych w oparciu o taki przepis zgodnym z art. 51 ust. 5 Konstytucji RP.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie o konsekwencjach stwierdzonych w niniejszym postępowaniu nieprawidłowości w procesie przetwarzania danych osobowych J.N., Prezes UODO wskazał, że z treści art. 58 ust. 2 lit. b RODO wynika, iż w przypadku naruszenia przepisów tego rozporządzenia przez operacje przetwarzania, organowi nadzorczemu przysługuje uprawnienie do udzielania upomnienia administratorowi lub podmiotowi przetwarzającemu. W tej sytuacji, uwzględniając wagę i charakter oraz czas, w którym trwało stwierdzone naruszenie, a także potrzebę egzekwowania przepisów RODO (por. motyw 148 preambuły do RODO), Prezes UODO uznał, że zasadne będzie skorzystanie w niniejszej sprawie z instrumentu o charakterze naprawczym, który przewidziany jest w art. 58 ust. 2 lit. b RODO, i udzielenie IPN upomnienia w zakresie stwierdzonego naruszenia przepisów art. 6 ust. 1 RODO. Prezesa UODO stwierdził, że zastosowanie w niniejszej sprawie tego instrumentu prawnego jest adekwatne do wagi stwierdzonego naruszenia.
W piśmie z dnia [...] marca 2023 r. Prezes IPN, reprezentowany przez radcę prawnego, działając za pośrednictwem organu nadzorczego, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lutego 2023 r., zaskarżając ją w całości.
Wnosząc w petitum skargi o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także o zasądzenie od organu nadzorczego na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, Prezes IPN zarzucił spornej decyzji:
1) brak odniesienia się do art. 2 ust. 2a RODO w związku z art. 71 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 102), co doprowadziło o błędnego uznania o stosowaniu przepisów RODO w działalności IPN polegającej na publikowaniu inwentarza archiwalnego;
2) niewłaściwe zastosowanie art. 365 § 1 K.p.c. o związaniu Prezesa UODO rozpatrującego sprawę przetwarzania danych osobowych treścią wyroku sądu powszechnego rozstrzygającego sprawę cywilną o naruszenie dóbr osobistych;
3) nierozpatrzenie istoty sprawy wynikające z twierdzenia o związaniu treścią wyroku sądu cywilnego;
4) uznanie stwierdzeń "personalna tajnego współpracownika pseudonim "[...]" i "pracy tajnego współpracownika pseudonim "[...]"" za dane osobowe J.N.;
5) naruszenie art. 6 ust. 1 RODO - poprzez niewskazanie w sentencji decyzji konkretnej jednostki redakcyjnej, która miałaby zostać naruszona.
W uzasadnieniu skargi Prezes IPN zauważył na wstępie, że zgodnie z art. 2 ust. 2a RODO, rozporządzenie to nie ma zastosowania do przetwarzania danych osobowych w ramach działalności nieobjętej zakresem prawa Unii.
Prezes IPN podniósł, że zakres kompetencji Unii Europejskiej został określony w art. 2 - 6 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE z 2016 r., C-202/49).
Strona skarżąca podkreśliła, że określona w art. 1 ustawy o IPN działalność IPN w zakresie ochrony dziedzictwa narodowego, historycznego oraz tożsamości narodu polskiego nie jest regulowana prawem UE, które nie zajmowało stanowiska we wrażliwych kwestiach związanych z przeszłością państw członkowskich.
W tej sytuacji, Prezes IPN stwierdził, że prawodawstwem UE nie jest objęta m. in. następująca działalność Instytutu Pamięci Narodowej:
- zgodnie z art. 1 pkt 1 ustawy o IPN: ewidencjonowanie, gromadzenie, przechowywanie, opracowanie, zabezpieczenie, udostępnienie i publikowanie dokumentów określonych w tym przepisie;
- zgodnie z art. 1 pkt 1a ustawy o IPN: opracowywanie, publikowanie i udostępnianie inwentarza archiwalnego Instytutu Pamięci Narodowej.
Strona skarżąca podniosła, że archiwum IPN, zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 164 ze zm.), stanowi archiwum wyodrębnione, W świetle przepisów art. 22 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, archiwa wyodrębnione nie mają statusu archiwów państwowych i stanowią oddzielne kategorie archiwów. Prezes IPN wskazał ponadto, że archiwum IPN jest wewnętrzną komórką organizacyjną Instytutu Pamięci Narodowej, której zadaniem jest obsługa w celu realizacji zadań określonych w art. 1 ustawy o IPN, a zatem stanowi część składową szerszej działalności powierzonej ustawowo IPN.
Mając na względzie powyższe, Prezes IPN uznał, że do działalności archiwum IPN nie mają zastosowania przepisy art. 89 RODO, który dotyczy przetwarzania danych osobowych do celów archiwalnych w interesie publicznym.
W tej sytuacji, Prezes IPN stwierdził, że z uwagi na fakt, iż wyszczególnione powyżej zadania Instytutu Pamięci Narodowej nie reguluje prawo UE, uznać trzeba, że nie podlegają one regulacjom zawartym w RODO na podstawie wyłączenia z art. 2 ust. 2a RODO.
Powołując się na brzmienie motywu 73 i 158 preambuły do RODO, a także na brzmienie przepisu art. 71 ustawy o IPN, strona skarżąca wskazała, iż zastosowanie wykładni a contrario prowadzi do jednoznacznych wniosków, że jeżeli RODO stosuje się do Bazy Materiału Genetycznego, to nie stosuje się tych przepisów do działalności IPN określonej w art. 1 ust. 1a ustawy o IPN, czyli do opracowywania, publikowania i udostępniania inwentarza archiwalnego.
Strona skarżąca podkreśliła jednocześnie, że rozpoczęcie stosowania RODO w dniu 25 maja 2018 r. nie zobowiązało Instytutu Pamięci Narodowej do wprowadzenia nowych unormowań prawnych w kontekście ewidencjonowania, gromadzenia, przechowywania, opracowywania, zabezpieczania, udostępniania i publikowania dokumentów.
Strona skarżąca zarzuciła ponadto, że Prezes UODO, wydając zaskarżoną decyzję z dnia [...] lutego 2023 r., nie odniósł się w żaden sposób do powyższych przepisów, a więc zarówno art. 2 ust. 2a RODO, jak i art. 71 ustawy o IPN, które funkcjonują w polskim porządku prawnym. Prezes IPN podkreślił, że przepis art. 71 ustawy o IPN korzysta z domniemania konstytucyjności, które to domniemanie może być obalone jedynie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. W tej sytuacji, zdaniem strony skarżącej, stwierdzić należy, że przepis art. 71 ustawy o IPN nie stoi w sprzeczności z art. 51 i art. 47 Konstytucji RP.
Strona skarżąca, zwracając uwagę na specyficzny charakter zasobu archiwalnego Instytutu Pamięci Narodowej, podniosła, że gdyby do działalności IPN miały zastosowanie przepisy RODO, to osoby widniejące w archiwum IPN byłyby uprawnione do powoływania się na prawo do usunięcia danych (art. 17 ust. 1 RODO), zwane również jako "prawo do bycia zapomnianym", co w konsekwencji uniemożliwiłoby korzystanie z dokumentów badaczom, prokuratorom, autorom materiałów prasowych, a nawet osobom, które występują o udostępnienie do wglądu dotyczących ich dokumentów będących w zasobach IPN. Według Prezesa IPN, opisana sytuacja stałaby w jaskrawej sprzeczności z określoną w preambule do ustawy o IPN powinnością zadośćuczynienia przez nasze państwo wszystkim pokrzywdzonym przez państwo łamiące prawa człowieka.
W konsekwencji, strona skarżąca uznała, że przepisy RODO, zgodnie z literalnym brzmieniem art. 71 ustawy o IPN, stosuje się wyłącznie do prowadzenia Bazy Materiału Genetycznego, o której mowa w art. 53f ustawy o IPN, natomiast nie stosuje się ich do opracowywania, publikowania i udostępniania inwentarza archiwalnego Instytutu Pamięci Narodowej.
Strona skarżąca nie zgodziła się ponadto ze stanowiskiem Prezesa UODO, który wydając decyzję z dnia [...] lutego 2023 r., wskazał, że jako organ administracji publicznej jest związany ocenami dokonanymi przez Sąd Okręgowy w [...] w wyroku z dnia [...] czerwca 2019 r., sygn. akt [...] oraz przez Sąd Apelacyjny w [...] w wyroku z dnia [...] maja 2021 r., sygn. akt [...]. Strona skarżąca zauważyła bowiem, że sądy powszechne we wskazanych orzeczeniach rozstrzygały wyłącznie sprawę cywilną dotyczącą naruszenia dóbr osobistych powoda, natomiast nie wypowiadały się w sprawie przetwarzania danych osobowych przez IPN, a także nie stosowały żadnych przepisów dotyczących ochrony danych osobowych ani RODO. W tej sytuacji, strona skarżąca stwierdziła, że wskazane orzeczenia sądów powszechnych obu instancji nie mogły być podstawą do wydania skarżonej decyzji Prezesa UODO.
Mając na względzie powyższe, Prezes IPN zarzucił, że rażąco błędna jest teza organu nadzorczego, że Sąd Okręgowy w [...] oraz Sąd Apelacyjny w [...] "dokonały oceny zgodności z przepisami prawa będącego przedmiotem niniejszego postępowania procesu przetwarzania danych osobowych Skarżącego, a Prezes UODO stosownie do treści przytoczonego wcześniej art. 365 § 1 K.p.c. jest tymi orzeczeniami związany". Strona skarżąca podkreśliła bowiem, że sądy powszechne nie badały prawidłowości przetwarzania danych osobowych powoda, w rozumieniu prawa administracyjnego, a także nie analizowały zgodności działania organu nadzorczego z przepisami ustawy o ochronie danych osobowych i RODO.
Strona skarżąca uznała, że oparcie całości spornego rozstrzygnięcia organu nadzorczego na wyrokach sądów powszechnych i brak własnych ustaleń w zakresie przepisów o ochronie danych osobowych, RODO oraz art. 71 ustawy o IPN sprawia, że zasadny jest zarzut, iż Prezes UODO nie rozpoznał istoty sprawy. Zdaniem strony skarżącej, nie sposób bowiem w niniejszej sprawie rozstrzygnąć o prawidłowości przetwarzania danych osobowych bez szczegółowej analizy art. 71 ustawy o IPN, a także art. 2 ust. 2a i art. 73 RODO, które to przepisy wyłączają stosowanie RODO w działalności IPN polegającej na opracowywaniu, publikowaniu i udostępnianiu inwentarza archiwalnego Instytutu Pamięci Narodowej. W konsekwencji, strona skarżąca stwierdziła, że Prezes UODO nie mógł orzec o udostępnieniu na stronie internetowej [...] określonych danych osobowych bez podstawy prawnej, bez analizy powyższych przepisów.
Ponadto, strona skarżąca zarzuciła, że błędne jest rozstrzygnięcie Prezesa UODO zawarte w sentencji zaskarżonej decyzji, w której uznano zwroty "personalna tajnego współpracownika pseudonim [...]" i "pracy tajnego współpracownika pseudonim [...]" za dane osobowe, w rozumieniu art. 4 pkt 1 RODO.
Jednocześnie, strona skarżąca - odnosząc się do powoływanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyroku NSA z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 2600/21, w którym NSA zakwestionował przede wszystkim poprawność stosowanego przez Instytut Pamięci Narodowej oraz Prezesa UODO wnioskowania a contrario względem art. 71 ustawy o IPN, dającego podstawy do twierdzenia, że przepisy RODO nie mają zastosowania do działalności IPN poza Bazą Materiału Genetycznego - podkreśliła, że z taką interpretacją art. 71 ustawy o IPN, jako wyjątkowego przepisu stworzonego w celu ochrony przetwarzania danych osobowych osób zmarłych (w opozycji do motywu 27 RODO, nie sposób się zgodzić.
Jednocześnie, strona skarżąca dodała na marginesie, że wyrażone przez NSA stanowisko w zakresie braku realizacji w ustawie o IPN gwarantowanego Konstytucją prawa do uzupełniania, sprostowania lub usunięcia danych, nie może skutkować nieuzasadnioną próbą rozszerzenia stosowania RODO na sytuacje, do których - w świetle art. 2 ust. 2 lit. a RODO oraz art. 71 ustawy o IPN - RODO nie ma zastosowania.
W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Ustosunkowując się szczegółowo do zarzutów strony skarżącej, organ nadzorczy zauważył przede wszystkim, że wydając zaskarżoną decyzję był związany oceną prawną zawartą w uzasadnieniu wydanego w niniejszej sprawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 2600/21.
W skierowanym do Sądu piśmie procesowym z dnia [...] czerwca 2023 r. uczestnik postępowania J.N., reprezentowany przez adwokata, ustosunkowując się do zarzutów skargi, wniósł o jej oddalenie, w pełni podzielając stanowisko Prezesa UODO.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu lub podjęcia spornej czynności. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną wyłącznie pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności, czy też zgodności z zasadami współżycia społecznego.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2024 r., poz. 935 - dalej także: "P.p.s.a.").
Należy jednocześnie wyraźnie zaznaczyć, że od dnia wejścia w życie Traktatu Akcesyjnego z dnia 16 kwietnia 2003 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864), na mocy którego Polska stała się państwem członkowskim Unii Europejskiej, kontrola sądu administracyjnego obejmuje również zgodność rozstrzygnięć organów administracji publicznej z prawem europejskim (prawem Unii Europejskiej), rozumianym, jako całokształt dorobku prawnego Unii Europejskiej (acquis communautaire), w tym zasad ogólnych prawa europejskiego, interpretowanych oraz stosowanych w sposób jednolity na całym obszarze Unii Europejskiej.
Należy zauważyć, że w tej sytuacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, zobowiązany był - co do zasady - zbadać jej zgodność przede wszystkim z przepisami prawa europejskiego, w tym w szczególności z regulacjami zawartymi w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych - zwane także: "RODO").
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, analizowana pod tym kątem skarga Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z siedzibą w Warszawie nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lutego 2023 r. - nie narusza obowiązujących przepisów prawa.
Sąd uznał, że Prezes UODO, wydając sporną decyzję administracyjną z dnia [...] lutego 2023 r., nie dopuścił się naruszenia zarówno wiążących Polskę przepisów prawa europejskiego, jak również stosownych regulacji prawa krajowego, w stopniu mającym istotny wpływ na końcowy wynik sprawy zakończonej wydaniem wspomnianej wyżej decyzji.
Przede wszystkim, stwierdzić należy, że - wbrew zarzutom strony skarżącej - Prezes UODO, wydając w dniu [...] lutego 2023 r. sporne rozstrzygnięcie, nie dopuścił się - mogącego mieć jakikolwiek istotny wpływ na wynik sprawy - naruszenia przepisów procedury administracyjnej, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych, albowiem wyjaśnił wszystkie okoliczności istotne dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy, a także dokonał właściwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, przeprowadzając jednocześnie ową ocenę w kontekście właściwie zastosowanych przepisów prawa materialnego.
Jednocześnie, Sąd uznał, że na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego organ nadzorczy zasadnie przyjął, że Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z siedzibą w Warszawie, dopuszczając się kwestionowanego przetwarzania danych osobowych polegającego na opublikowaniu na stronie internetowej [...] danych osobowych J.N. w treści szczegółowo opisanych w decyzji rekordów, nie realizował tego przetwarzana w sposób legalny, tj. na podstawie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 6 ust. 1 RODO.
W ocenie Sądu, Prezes UODO prawidłowo uznał bowiem, że strona skarżąca nie wykazała w toku postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przed organem nadzorczym, iż dysponuje podstawą prawną do prowadzenia kwestionowanego procesu przetwarzania danych uczestnika postępowania.
W tej sytuacji, Sąd stwierdził, że w konsekwencji stwierdzonych naruszeń przepisów RODO organ nadzorczy w sposób prawidłowy udzielił Instytutowi Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z siedzibą w Warszawie upomnienia za naruszenie tych regulacji.
Stwierdzić należy, że Prezes UODO słusznie przyjął, iż zastosowanie upomnienia będzie w tej sprawie wystarczające przy uwzględnieniu charakteru, wagi oraz czasu trwania naruszenia, a także innych istotnych okoliczności związanych z zachowaniem administratora danych.
W działaniu Prezesa UODO, jako organu administracji publicznej wydającego sporną decyzję, Sąd nie dopatrzył się jakichkolwiek istotnych nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa materialnego.
Jednocześnie, Sąd stwierdził, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezesa UODO z dnia [...] lutego 2023 r. wyjaśnione zostały w sposób dostatecznie jasny i przekonywujący motywy jej podjęcia, zaś przytoczona w tym zakresie argumentacja jest wyczerpująca i w pełni odnosząca się do stanowiska strony skarżącej podniesionego w toku postępowania wyjaśniającego.
W konsekwencji, zdaniem Sądu, stwierdzić należy, iż Prezes UODO, wydając zaskarżoną decyzję administracyjną - nie dopuścił się tym samym istotnego naruszenia zasady praworządności wyrażonej w przepisach art. 6 k.p.a. i art. 7 in principio k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP.
Analizując wniesioną skargę, Sąd uznał jednak przede wszystkim, że organ nadzorczy, wydając zaskarżoną decyzję, w sposób prawidłowy uwzględnił oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 2600/21.
Należy wyraźnie wskazać w niniejszej sprawie, że zgodnie z przepisem art. 190 P.p.s.a., wojewódzki sąd administracyjny, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Przyjmuje się, że wykładnia prawa wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla sądu pierwszej instancji zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że wojewódzki sąd administracyjny jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do wykładni prawa zawartej w uzasadnieniu wyroku NSA, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych podobnych sprawach.
Wykładnia prawa wyrażona w uprzednim wyroku NSA musi być uznana za jedynie słuszną w rozpatrywanej sprawie, nawet gdyby organ i sąd orzekający w tej sprawie miały odmienne stanowisko (por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2007 r., sygn. akt I GSK 360/06).
Przez wykładnię prawa rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.
Niewątpliwie, uznać należy, że wykładnia prawa, w rozumieniu art. 190 P.p.s.a., obejmuje zarówno prawo materialne, jak i procesowe. Sąd pierwszej instancji nie jest natomiast związany oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącą stanu faktycznego sprawy, bowiem ocena ta nie jest wykładnią przepisów prawa (tak: m.in. H. Knysiak-Molczyk /w:/ T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wydanie 4, LexisNexis, Warszawa 2011, s. 881 i powołane tam orzecznictwo; podobnie: J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 268; por. także: m.in. wyrok NSA z dnia 16 października 2007 r., sygn. akt II OSK 1388/06, czy też wyrok NSA z dnia 12 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1223/15).
Obowiązek podporządkowania się wykładni prawa wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ciążący na wojewódzkim sądzie administracyjnym, może być wyłączony tylko w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego sprawy.
Należy również bardzo wyraźnie wskazać, że z zakresu związania wykładnią można wykluczyć oceny i poglądy wyrażone w sposób niejednoznaczny, jak też oceny przybierające postać pośrednich wniosków, jakie można wywieść z podanych w uzasadnieniu orzeczenia rozważań (zob. m.in. J. Drachal, A. Wiktorowska, R. Stankiewicz /w:/ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. prof. R. Hausera i prof. M. Wierzbowskiego, wyd. 5, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2017 i powołany tam wyrok NSA z dnia 12 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1223/15).
W konsekwencji, należy uznać, że związanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w rozumieniu art. 190 P.p.s.a., oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażoną wcześniej przez NSA wykładnią prawa, a zobowiązany jest do podporządkowania się jej w pełnym zakresie, co niewątpliwie determinuje treść nowego wyroku sądu pierwszej instancji.
Mając na względzie powyższe, zauważyć trzeba, iż w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie związany był wykładnią prawa zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 2600/21.
W orzeczeniu tym Naczelny Sąd Administracyjny, dokonując analizy skargi kasacyjnej J.N., zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, rozstrzygającemu sprawę w postępowaniu zakończonym wyrokiem z dnia 18 września 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 338/19, że Sąd ten, rozpatrując skargę J.N., a wcześniej organ nadzorczy wydając sporne postanowienie z dnia [...] listopada 2018 r. o odmowie wszczęcia postępowania, dokonali niewłaściwej wykładni przepisu art. 71 ustawy o IPN, przyjmując, że zastosowanie regulacji prawnych zawartych w RODO ogranicza się "wyłącznie" do Bazy Materiału Genetycznego, wskazanej w art. 57f ustawy o IPN.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważył tymczasem, że zgodnie z treścią art. 51 ust. 4 Konstytucji RP, każdy ma prawo do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą. W tej sytuacji, NSA uznał, że wniosek skarżącego J.N., zmierzający do zainicjowania postępowania mającego na celu doprowadzenie do zmiany zakresu informacji zawartych w zbiorach IPN i do stanu zgodnego z rzeczywistością, stanowi wyraz realizacji gwarantowanego Konstytucją RP prawa do uzupełnienia, sprostowania lub usunięcia danych nieodpowiadających prawdzie.
W konsekwencji, NSA stwierdził w uzasadnieniu wyroku, że w przedmiotowym stanie faktycznym i prawnym nie było podstaw do odmowy wszczęcia postępowania ze względu na brak regulacji normujących zmianę danych zawartych w katalogach IPN, skoro tego rodzaju normą był właśnie powołany wyżej przepis art. 51 ust. 4 Konstytucji RP, jak również przepisy RODO, których zastosowanie, organ nadzorczy winien był rozważyć.
Mając na względzie wskazaną powyżej ocenę prawną i zalecenia Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w uzasadnieniu wspomnianego wyroku z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 2600/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga Prezesa IPN nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Prezesa UODO z dnia [...] lutego 2023 r. odpowiada prawu.
Sąd uznał bowiem, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wyczerpujący i został poddany przez organ nadzorczy wszechstronnemu i wnikliwemu rozpatrzeniu, w wyniku czego doszło do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych, przeprowadzając wspomniane postępowanie wyjaśniające, dokonał wszelkich niezbędnych ocen, przy uwzględnieniu całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz w kontekście odpowiednio zastosowanych przepisów prawa, w tym przede wszystkim przepisów RODO oraz regulacji prawnych zawartych w ustawie z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych, a także ustawie z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.
Nie ulega wątpliwości, że zasadniczym przedmiotem sporu pomiędzy Prezesem IPN a Prezesem UODO jest przede wszystkim ocena zasadności przyjęcia przez organ nadzorczy, iż przepisy RODO znajdują zastosowanie do przetwarzania danych osobowych w inwentarzu archiwalnym IPN.
Według Sądu, nie sposób zgodzić się z zarzutem Prezesa IPN, jakoby organ nadzorczy nie odniósł się w zaskarżonej decyzji do kwestii zastosowania art. 2 ust. 2 lit. a RODO w związku z art. 71 ustawy o lPN, co rzekomo doprowadzić miało do błędnego - zdaniem strony skarżącej - uznania przez Prezesa UODO, że przepisy RODO mają zastosowanie do działalności IPN polegającej na publikowaniu inwentarza archiwalnego.
W ocenie Sądu, wskazać należy, że powyższy zarzut strony skarżącej nie uwzględnia faktu, iż Prezes UODO był w niniejszej sprawie związany oceną prawną zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 2600/21, w którym NSA wskazał jednoznacznie, że pkt 158 preambuły RODO expressis verbis przewiduje możliwość stosowania regulacji RODO do przetwarzania danych osobowych w celach archiwalnych, co oznacza w konsekwencji, że modyfikacja danych zawartych w Biuletynie Informacji Publicznej IPN niewątpliwie mieści się w zakresie przetwarzania danych osobowych w celach archiwalnych, a zatem - w świetle przywołanych przepisów art. 47 w zw. z art. 51 ust. 4 Konstytucji RP - objęta jest zakresem regulacji RODO. W tej sytuacji NSA uznał, że wskutek nieuzasadnionego rozumowania a contrario względem art. 71 ustawy o IPN zarówno organ nadzorczy, jak i Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo przyjęły, że przepisy RODO stosuje się wyłącznie w odniesieniu do Bazy Materiału Genetycznego.
Mając na względzie powyższe, uznać należy, że organ nadzorczy - będąc związany oceną prawną zawartą w wyroku NSA z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 2600/21 - zasadnie przyjął w zaskarżonej decyzji, że przepisy RODO znajdują zastosowanie do przetwarzania danych osobowych w inwentarzu archiwalnym IPN, jako przetwarzania w celach archiwalnych.
Odnosząc się z kolei do zarzutu niewłaściwego zastosowania przez organ nadzorczy art. 365 § 1 K.p.c. i w konsekwencji nieuzasadnionego przyjęcia przez Prezesa UODO, iż jest on związany treścią wyroków sądów powszechnych rozpatrujących sprawę cywilną, należy zauważyć, że art. 365 § 1 K.p.c. stanowi wyraźnie, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Tymczasem, z akt sprawy wynika, że Sąd Okręgowy w [...] w wyroku z dnia [...] czerwca 2019 r., sygn. akt [...], dotyczącym danych osobowych powoda J.N. opublikowanych w inwentarzu archiwalnym IPN, nakazał pozwanemu Instytutowi Pamięci Narodowej usunięcie wyrażeń "personalna lub pracy tajnego współpracownika pseudonim "[...]"" z rekordów inwentarza archiwalnego prowadzonego przez IPN pod adresem strony internetowej [...], których to rekordów dotyczyło również sporne postępowanie prowadzone przez Prezesa UODO. Warto jednocześnie zauważyć, że Sąd Okręgowy w [...] w uzasadnieniu tego wyroku jednoznacznie wskazał, iż żaden przepis ustawy o IPN nie uprawiał do takiego opisania rekordów, jak miało to miejsce w przypadku powoda, w szczególności poprzez powiązanie jego danych z tajnym współpracownikiem pseudonim "[...]". W konsekwencji, Sąd Okręgowy w [...] uznał, że publikowanie w treści owych rekordów stwierdzeń "personalna tajnego współpracownika pseudonim "[...]"" i "pracy tajnego współpracownika pseudonim "[...]"" jest pozbawione podstawy prawnej.
Ponadto, nie bez znaczenia jest to, że dokonaną w wyroku Sądu Okręgowego w [...] ocenę odnośnie istnienia podstaw prawnych do publikowania dotyczących powoda J.N. informacji w treści rekordów inwentarza archiwalnego prowadzonego przez IPN pod adresem strony internetowej [...] podtrzymał Sąd Apelacyjny w [...] w prawomocnym wyroku z dnia [...] maja 2021 r., sygn. akt [...], w którym jednoznaczni uznał, że do dnia 12 czerwca 2019 r. nie było podstawy prawnej do udostępniania przez IPN danych osobowych powoda na stronie internetowej [...] w treści rekordów, których dotyczy również niniejsze postępowanie prowadzone przez Prezesa UODO.
W tej sytuacji, stwierdzić należy, że ze względu na fakt, iż w powyższych wyrokach sądy powszechne obu instancji, rozstrzygając wprawdzie o naruszeniu dóbr osobistych, oparły się jednak na tym samym stanie faktycznym i prawnym, co Prezes UODO w zaskarżonej decyzji, to zgodzić się należy z organem nadzorczym, że miał on pełne prawo uznać, że stanowisko zaprezentowane we wspomnianych wyrokach co do dopuszczalności udostępniania przez IPN danych osobowych powoda J.N., potwierdza zasadność ustaleń organu nadzorczego co do braku podstawy prawnej dla udostępnienia danych osobowych tej osoby na stronie internetowej [...] w postaci szczegółowo wskazanej w sentencji decyzji z dnia [...] lutego 2023 r.
Zdaniem Sądu, nie sposób zgodzić się również z zarzutem Prezesa IPN, jakoby sporne stwierdzenia "personalna tajnego współpracownika pseudonim "[...]"" i "pracy tajnego współpracownika pseudonim "[...]"" nie stanowiły danych osobowych J.N., a tym samym ich publikowanie nie mogło być uznane za przetwarzanie danych osobowych.
Otóż, należy wskazać, że "przetwarzanie", zgodnie z art. 4 pkt 2 RODO, oznacza operację lub zestaw operacji wykonywanych na danych osobowych lub zestawach danych osobowych w sposób zautomatyzowany lub niezautomatyzowany, taką jak zbieranie, utrwalanie, organizowanie, porządkowanie, przechowywanie, adaptowanie lub modyfikowanie, pobieranie, przeglądanie, wykorzystywanie, ujawnianie poprzez przesłanie, rozpowszechnianie lub innego rodzaju udostępnianie, dopasowywanie lub łączenie, ograniczanie, usuwanie lub niszczenie.
Z kolei "dane osobowe" to - w świetle art. 4 pkt 1 RODO - wszelkie informacje o zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osobie fizycznej ("osobie, której dane dotyczą"); możliwa do zidentyfikowania osoba fizyczna to osoba, którą można bezpośrednio lub pośrednio zidentyfikować, w szczególności na podstawie identyfikatora takiego jak imię i nazwisko, numer identyfikacyjny, dane o lokalizacji, identyfikator internetowy lub jeden bądź kilka szczególnych czynników określających fizyczną, fizjologiczną, genetyczną, psychiczną, ekonomiczną, kulturową lub społeczną tożsamość osoby fizycznej.
W tej sytuacji, uznać należy, że Prezes UODO zasadnie stwierdził w zaskarżonej decyzji, że publikowane przez IPN w tytułach jednostek archiwalnych stwierdzenia "personalna tajnego współpracownika pseudonim "[...]"" i "pracy tajnego współpracownika pseudonim "[...]"" stanowiły dane osobowe J.N., pomimo, iż osoba ta nie była tajnym współpracownikiem o pseudonimie "[...]". Należy zauważyć bowiem, że powyższe stwierdzenia były publikowane łącznie z danymi osobowymi uczestnika postępowania w postaci jego imienia, nazwiska, daty urodzenia i imienia ojca, w sposób wskazujący na powiązanie tych spornych stwierdzeń z J.N..
Nie ulega wątpliwości, że wskazane powyżej stwierdzenia zawarte w treści rekordów opublikowanych na stronie internetowej [...], jako stanowiące informacje o J.N., stanowiły jego dane osobowe, w rozumieniu art. 4 pkt 1 RODO, mimo, iż uczestnik postępowania nie był tajnym współpracownikiem o pseudonimie "[...]". Jednocześnie, Sąd uznał, że nie sposób przyjąć, jakoby Prezes IPN nie przetwarzał spornych danych osobowych.
Sąd nie zgodził się również z zarzutem Prezesa IPN, jakoby organ nadzorczy naruszył art. 6 ust. 1 RODO z uwagi na niewskazanie w sentencji decyzji konkretnej jednostki redakcyjnej tego przepisu, która miałaby zostać naruszona przez stronę skarżącą. Według Sądu, stwierdzić należy, że z sentencji zaskarżonej decyzji Prezesa UODO jednoznacznie wynika, że stwierdzone naruszenie art. 6 ust. 1 RODO nastąpiło poprzez udostępnianie danych osobowych J.N. bez podstawy prawnej, co oznacza, iż działanie IPN, za które nałożono upomnienie, nie znajdowało oparcia w żadnej z przesłanek określonych w art. 6 ust. 1 RODO. Tym samym, organ nadzorczy słusznie wskazał, że nie było możliwe wyszczególnienie w sentencji spornej decyzji konkretnej jednostki redakcyjnej art. 6 ust. 1 RODO, skoro naruszono cały ten przepis.
Należy zauważyć, że warunki uznania przetwarzania danych osobowych za zgodne z prawem określono przede wszystkim w art. 6 ust. 1 RODO, zgodnie z którym, przetwarzanie jest zgodne z prawem wyłącznie w przypadkach, gdy - i w takim zakresie, w jakim - spełniony jest co najmniej jeden z poniższych warunków:
a) osoba, której dane dotyczą wyraziła zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych w jednym lub większej liczbie określonych celów;
b) przetwarzanie jest niezbędne do wykonania umowy, której stroną jest osoba, której dane dotyczą, lub do podjęcia działań na żądanie osoby, której dane dotyczą, przed zawarciem umowy;
c) przetwarzanie jest niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na administratorze;
d) przetwarzanie jest niezbędne do ochrony żywotnych interesów osoby, której dane dotyczą, lub innej osoby fizycznej;
e) przetwarzanie jest niezbędne do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej powierzonej administratorowi;
f) przetwarzanie jest niezbędne do celów wynikających z prawnie uzasadnionych interesów realizowanych przez administratora lub przez stronę trzecią, z wyjątkiem sytuacji, w których nadrzędny charakter wobec tych interesów mają interesy lub podstawowe prawa i wolności osoby, której dane dotyczą, wymagające ochrony danych osobowych, w szczególności gdy osoba, której dane dotyczą, jest dzieckiem.
Sąd uznał, że - wbrew zarzutom strony skarżącej - organ nadzorczy trafnie stwierdził w zaskarżonej decyzji, że u podstaw przetwarzania danych osobowych uczestnika postępowania przez Prezesa IPN nie leżała żadna z przesłanek określonych w art. 6 ust. 1 RODO warunkujących legalne przetwarzanie danych w inwentarzu archiwalnym IPN. W szczególności, nie sposób uznać, że zachodziła podstawa wskazana w art. 6 ust. 1 lit. f RODO (niezbędność przetwarzania danych osobowych do celów wynikających z prawnie uzasadnionego interesu realizowanego przez IPN, jako administratora), czy też przesłanka, o której mowa w art. 6 ust. 1 lit. c RODO, skoro sporne przetwarzanie nie było niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na stronie skarżącej. Według Sądu, kwestionowane przetwarzanie danych osobowych nie było także niezbędne do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym (art. 6 ust. 1 lit. e RODO).
W tych okolicznościach, stwierdzić należy, że Prezes UODO był uprawniony do skorzystania z uprawnienia naprawczego przewidzianego w art. 58 ust. 2 lit. b RODO.
Zasadnie zatem, stwierdzając naruszenie art. 6 ust. 1 RODO, organ nadzorczy udzielił IPN upomnienia.
W tym miejscu warto zauważyć, że uprawnienia naprawcze organu nadzorczego wskazane w art. 58 ust. 2 RODO mają charakter władczy i przybierają postać: ostrzeżeń, upomnień, nakazów, zakazów i kar. Ich realizacja stanowi istotę oddziaływania nadzorczego, które nie ogranicza się jedynie do sprawowania kontroli, ale obejmuje również władcze oddziaływanie organu nadzorczego na podmioty, wobec których sprawuje on nadzór.
Wskazać należy, że środki przysługujące organowi w ramach uprawnień naprawczych określonych w art. 58 ust. 2 RODO są zróżnicowanie w zależności od tego, czy mamy do czynienia z przetwarzaniem danych przez administratora lub podmiot przetwarzający, czy też jest ono dopiero na etapie planowanych operacji przetwarzania. W tym pierwszym przypadku organ nadzorczy może wydać ostrzeżenie dotyczące możliwości naruszenia przepisów rozporządzenia. W sytuacji kiedy mamy do czynienia z operacjami przetwarzania danych organowi przysługuje szereg środków naprawczych, w tym udzielenie upomnienia, wydawanie nakazów, wprowadzenie ograniczenia albo zakazu przetwarzania. Ponadto, w odniesieniu do procedury certyfikacyjnej, organ nadzorczy posiada uprawnienia do cofnięcia certyfikacji, z uwzględnieniem krajowych uregulowań w tym zakresie. Szczególną kompetencją organu nadzorczego jest prawo do nakładania administracyjnych kar pieniężnych, zgodnie z art. 83 RODO, oprócz lub zamiast pozostałych kompetencji naprawczych przyznanych w komentowanym przepisie.
Jednym ze środków naprawczych przewidzianych w przepisie art. 58 ust. 2 jest upomnienie, które udzielane jest w przypadku naruszenia przepisów RODO przez operacje przetwarzania danych.
Zasadnicza wątpliwość, związana z korzystaniem z instytucji upomnienia, wiąże się z tym, kiedy organ nadzorczy powinien udzielić upomnienia, a kiedy skorzystać z możliwości nałożenia administracyjnej kary pieniężnej.
Pewnych wskazówek udziela tutaj motyw 148 preambuły do RODO, zgodnie z którym "jeżeli naruszenie jest niewielkie lub jeżeli grożąca kara pieniężna stanowiłaby dla osoby fizycznej nieproporcjonalne obciążenie, można zamiast tego udzielić upomnienia. Powinno się jednak zwrócić należytą uwagę na charakter, wagę oraz czas trwania naruszenia, na to, czy naruszenie nie było umyślne, na działania podjęte dla zminimalizowania szkody, na stopień odpowiedzialności lub wszelkie mające znaczenie wcześniejsze naruszenia, na sposób, w jaki organ nadzorczy dowiedział się o naruszeniu, na przestrzeganie środków nałożonych na administratora lub podmiot przetwarzający, na stosowanie kodeksów postępowania oraz wszelkie inne czynniki obciążające lub łagodzące".
W tej sytuacji, przyjmuje się więc, że z jednej strony nie powinno budzić wątpliwości, że skorzystanie z możliwości udzielenia upomnienia pozostawione zostało do uznania organu nadzorczego, z drugiej jednak pewną wskazówką, kiedy udzielenie upomnienia jest preferowaną formą załatwienia sprawy, jest wskazanie w przywołanym motywie preambuły dwóch sytuacji: gdy naruszenie zostało uznane za "niewielkie" lub gdy "grożąca kara pieniężna stanowiłaby dla osoby fizycznej nieproporcjonalne obciążenie" (por. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych). Komentarz /w:/ Ogólne rozporządzenie o ochronie danych osobowych. Ustawa o ochronie danych osobowych. Wybrane przepisy sektorowe. Komentarz, pod red. dr Pawła Litwińskiego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2021, t. 12 komentarza do art. 58 RODO).
Zdaniem Sądu, stwierdzić należy, że Prezes UODO, wydając sporną decyzję z dnia [...] lutego 2023 r., uzasadnił w sposób klarowny, dlaczego przyjął, że wystarczające będzie udzielenie administratorowi danych upomnienia, a nie zastosowanie administracyjnej kary pieniężnej.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że w ustalonych okolicznościach niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż organ nadzorczy zastosował wystarczające uprawnienie naprawcze polegające na udzieleniu administratorowi danych upomnienia, o którym mowa w art. 58 ust. 2 lit. b RODO, precyzyjnie wskazując przy tym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jakie konkretne okoliczności wpłynęły na rodzaj zastosowanego uprawnienia naprawczego.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie - działając na podstawie art. 151 P.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji wyroku.
[pic]