II SA/Wa 752/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2019-01-08
NSAAdministracyjneWysokawsa
IPNdostęp do informacjidokumentyustawa o IPNprawo administracyjnetajny współpracownikochrona danychprawo do informacji

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje IPN dotyczące udostępnienia kopii dokumentów, uznając, że interpretacja przepisów przez IPN była zbyt wąska.

Skarżący H.M. domagał się udostępnienia kopii dokumentów dotyczących jego osoby z zasobów IPN. Organ dwukrotnie odmówił udostępnienia części dokumentów, argumentując, że muszą one dotyczyć skarżącego "bezpośrednio jako obiektu". WSA uznał tę interpretację za błędną, wskazując, że wystarczy, aby dokumenty "dotyczyły wnioskodawcy" lub zostały przez niego wytworzone. W konsekwencji sąd uchylił decyzje IPN i zasądził zwrot kosztów postępowania.

Sprawa dotyczyła wniosku H.M. o udostępnienie kopii dokumentów z Instytutu Pamięci Narodowej (IPN). Dyrektor Oddziału IPN udostępnił część dokumentów, ale odmówił udostępnienia innych, uznając, że nie dotyczą one skarżącego "bezpośrednio". Prezes IPN utrzymał tę decyzję w mocy, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego i interpretując przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN w sposób zawężający. Skarżący zaskarżył decyzję Prezesa IPN do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. WSA uznał skargę za zasadną. Sąd stwierdził, że interpretacja przepisów przez IPN była błędna. Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN, wystarczające jest, aby dokumenty "dotyczyły wnioskodawcy" lub zostały przez niego wytworzone w określonych okolicznościach, a niekoniecznie musiały dotyczyć go wyłącznie jako "obiektu" działań organów bezpieczeństwa. Sąd podkreślił, że nowelizacja ustawy o IPN z 2010 r. wprowadziła bardziej liberalne zasady udostępniania dokumentów. W związku z tym WSA uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa IPN oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Oddziału, a także wcześniejszą decyzję Prezesa IPN z września 2017 r., uznając ją za wydaną z naruszeniem zakazu reformationis in peius. Sąd zasądził od Prezesa IPN na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Przesłanka "dotyczących wnioskodawcy" oznacza, że dokumenty te zawierają informacje o wnioskodawcy, nawet jeśli dotyczą również innych osób, i nie jest konieczne, aby dotyczyły go wyłącznie jako "obiektu" działań organów bezpieczeństwa.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że językowa wykładnia przepisu oraz uzasadnienie nowelizacji ustawy o IPN z 2010 r. wskazują na szerokie rozumienie pojęcia "dotyczących wnioskodawcy", obejmujące wszelkie dokumenty związane z wnioskodawcą, a nie tylko te, w których był on "obiektem". Interpretacja organu była zbyt wąska i nie uwzględniała zmian legislacyjnych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

ustawa o IPN art. 30 § ust. 2 pkt 1

Ustawa o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu

Przepis ten należy interpretować szeroko – wystarczające jest, aby dokumenty "dotyczyły wnioskodawcy" lub zostały przez niego wytworzone w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Nie jest konieczne, aby dotyczyły go wyłącznie jako "obiektu".

Pomocnicze

ustawa o IPN art. 30 § ust. 1

Ustawa o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu

ustawa o IPN art. 32 § ust. 1 pkt 2

Ustawa o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a)

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 138 § § 2

Ustawa – Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 139

Ustawa – Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2

Ustawa – Kodeks postępowania administracyjnego

Ustawa o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 - 1990 oraz treści tych dokumentów

Argumenty

Skuteczne argumenty

Błędna wykładnia art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN przez organy IPN, polegająca na zbyt wąskim rozumieniu przesłanki "dotyczących wnioskodawcy". Naruszenie zasady reformationis in peius przez Prezesa IPN w decyzji z dnia [...] września 2017 r.

Godne uwagi sformułowania

nie można bowiem przyjąć, iż posłużenie się przez ustawodawcę w omawianym przepisie stwierdzeniem "dotyczących wnioskodawcy" w odniesieniu do dokumentów wytworzonych przez wnioskodawcę lub przy jego udziale, należy zawęzić tylko do tych dokumentów, które dotyczą wnioskodawcy wyłącznie jako "obiektu" działalności organów bezpieczeństwa państwa, nie obejmując nim natomiast innych dokumentów, które są związane z wnioskodawcą. W konsekwencji uznać należy, iż Prezes IPN dokonał wykładni art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN, bez uwzględnienia zmian legislacyjnych, jakie nastąpiły po wydaniu wskazanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. W konsekwencji powyższego, Sąd uznał, iż w świetle art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN, wnioskodawcy należy udostępnić kopie wszelkich dokumentów, które go dotyczą, czyli zawierają w swej treści informacje o wnioskodawcy, choćby poprzez samo wskazanie, że zostały przez niego sporządzone.

Skład orzekający

Piotr Borowiecki

przewodniczący

Łukasz Krzycki

członek

Konrad Łukaszewicz

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących dostępu do dokumentów IPN, zwłaszcza w kontekście szerokiego rozumienia pojęcia \"dotyczących wnioskodawcy\" oraz zasady reformationis in peius w postępowaniu administracyjnym."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej ustawy o IPN i może wymagać uwzględnienia kontekstu prawnego w innych sprawach dotyczących dostępu do informacji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy dostępu do archiwów IPN, co jest tematem budzącym zainteresowanie społeczne i historyczne. Interpretacja przepisów przez sąd jest kluczowa dla zrozumienia praw obywateli w tym zakresie.

Czy IPN może ukrywać dokumenty dotyczące przeszłości? Sąd administracyjny wyjaśnia granice dostępu do archiwów.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Wa 752/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-01-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-05-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Konrad Łukaszewicz /sprawozdawca/
Łukasz Krzycki
Piotr Borowiecki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6540
Sygn. powiązane
I OSK 1262/19 - Wyrok NSA z 2023-04-05
Skarżony organ
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki, Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Konrad Łukaszewicz (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Wiechowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi H. M. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia kopii dokumentów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Oddziału w [...] Instytutu Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] października 2017 r. nr [...], 2. uchyla decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] września 2017 r. nr [...], 3. zasądza od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz H. M. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie była decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (zwanego dalej: "Prezesem IPN") z dnia [...] marca 2018 r. o numerze [...] w sprawie udostępnienia kopii dokumentów.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Wnioskiem z dnia [...] lutego 2017 r. H. M. (zwany dalej: "Skarżącym") wystąpił do Instytutu Pamięci Narodowej o udostępnienie do wglądu kopii dokumentów na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2032; zwanej dalej: "ustawą o IPN").
Decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. o numerze [...], Dyrektor Oddziału w K. Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (zwany dalej: "Dyrektorem Oddziału") udostępnił Skarżącemu do wglądu w formie kopii dotyczące go dokumenty w postaci: (1) z akt operacyjnych, teczki pracy tajnego współpracownika o sygnaturze [...] t.3 karty o numerach: 13-15, 26-28, (2) z akt operacyjnych, z mikrofilmu tajnego współpracownika o sygnaturze [...] klatkę o numerze: 32.
Skarżący wystąpił pismem z dnia [...] lipca 2017 r. – wniesionym w terminie do złożenia odwołania – do Prezesa IPN o podjęcie działań mających na celu oczyszczenie go od zniesławiającego zarzutu bycia tajnym współpracownikiem i donoszenia na kolegów, który został zawarty w raporcie Komisji Historycznej Uniwersytetu [...]. W uzasadnieniu przedstawił swój życiorys i kategorycznie sprzeciwił się stanowisku, że mógł kiedykolwiek współpracować z komunistycznym aparatem represji, kwestionując przy tym autentyczność obciążających go dokumentów.
Decyzją z dnia [...] września 2017 r. o numerze [...], Prezes IPN – działając na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o IPN – uchylił decyzję Dyrektora Oddziału z dnia [...] lipca 2017 r. o numerze [...] oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż Dyrektor Oddziału w sposób prawidłowy udostępnił Skarżącemu w formie kopii dokument w postaci klatki z mikrofilmu o numerze 32, natomiast pozostałe wskazane w tej decyzji dokumenty nie powinny zostać udostępnione Skarżącemu z uwagi na to, iż nie dotyczą go bezpośrednio. Organ wskazał przy tym, iż przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN należy interpretować w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 października 2005 r. o sygn. akt K 31/04, co sprawia, że udostępnieniu podlegają wyłącznie te dokumenty, których wnioskodawca jest obiektem. W ocenie Prezesa IPN, dokumenty wskazane w punkcie 1 sentencji decyzji Dyrektora Oddziału z dnia [...] lipca 2017 r. zostały wprawdzie wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale, jednakże nie dotyczą go bezpośrednio, bowiem ich treść nie odnosi się do niego, lecz związana jest z działalnością Instytutu [...] w G., to jest ówczesnym miejscem pracy Skarżącego.
Skarżący wystąpił pismem z dnia 5 października 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ze skargą na decyzję Prezesa IPN z dnia [...] września 2017 r. o numerze [...], wydaną na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o IPN.
Decyzją z dnia [...] października 2017 r. o numerze [...], Dyrektor Oddziału udostępnił Skarżącemu do wglądu w formie kopii dotyczące go dokumenty w postaci klatki o numerze 32 z akt operacyjnych, z mikrofilmu tajnego współpracownika o sygnaturze [...].
Skarżący wystąpił do Prezesa IPN z odwołaniem od decyzji Dyrektora Oddziału z dnia [...] października 2017 r., wnosząc jednocześnie o zawieszenie postępowania odwoławczego do czasu rozpoznania skargi na decyzję Prezesa IPN z dnia [...] września 2017 r. przez sąd administracyjny.
Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2017 r. Prezes IPN zawiesił postępowanie administracyjne w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał w dniu 19 grudnia 2017 r. postanowienie o sygn. akt II SA/Wa 1840/17, którym odrzucił skargę na decyzję Prezesa IPN z dnia [...] września 2017 r. o numerze [...], z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowoadministracyjnej w odniesieniu do decyzji wydawanych przez Prezesa IPN na podstawie art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy o IPN.
Po podjęciu postępowania, Prezes IPN wydał zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2018 r., którą utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Oddziału z dnia [...] października 2017 r. W uzasadnieniu powtórzył argumentację przedstawiona uprzednio w decyzji z dnia [...] września 2017 r., zgodnie z którą Skarżącemu można było udostępnić jedynie kopie tych dokumentów, których był on obiektem, bowiem tylko wówczas można uznać, że dotyczą go one bezpośrednio. Ponadto organ podniósł, iż w postępowaniu z wniosku o udostępnienie kopii dokumentów na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN, organ nie bada autentyczności dokumentów, nie prowadzi również postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w tych dokumentach.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa IPN z dnia [...] marca 2018 r. Skarżący wniósł o jej uchylenie w całości lub o stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przesłanką udostępnienia do wglądu dokumentów jest to, że dokument musi bezpośrednio dotyczyć wnioskodawcy jako obiektu i nie jest wystarczające, aby dokument był jedynie związany z wnioskodawcą. Zarzut ten został rozwinięty w obszernym uzasadnieniu skargi.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie ponawiając argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż stan faktyczny sprawy został ustalony przez Prezesa IPN w sposób prawidłowy i nie jest on sporny. Skarżący nie zarzuca również organowi naruszenia przepisów postępowania.
Spór w niniejszej sprawie sprowadza się natomiast do ustalenia, czy działające w sprawie organy prawidłowo zinterpretowały i zastosowały w niespornym stanie faktycznym sprawy, przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN, który stanowił materialnoprawną podstawę decyzji Dyrektora Oddziału.
Przypomnieć zatem należy, iż zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o IPN, każdy ma prawo wystąpić z wnioskiem do Instytutu Pamięci o udostępnienie do wglądu dotyczących go dokumentów będących w zasobach Instytutu Pamięci. Z kolei w myśl art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN, Instytut Pamięci udostępnia dokumenty, o których mowa w ust. 1, dotyczące wnioskodawcy lub kopie tych dokumentów, jeżeli stan fizyczny zachowania dokumentów nie pozwala na ich udostępnienie lub jeżeli o dostęp do tych samych dokumentów ubiega się jednocześnie wiele osób lub gdy dysponuje wyłącznie kopiami tych dokumentów, przy czym Instytut Pamięci udostępnia kopie dokumentów, o których mowa w ust. 1, dotyczących wnioskodawcy i wytworzonych przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.
Z językowej wykładni omawianych regulacji wynika zatem, iż do wydania decyzji o udostępnieniu wnioskodawcy dotyczących go dokumentów w formie kopii konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: po pierwsze, dokumenty muszą dotyczyć wnioskodawcy, po drugie zaś, dokumenty te muszą być wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.
Prezes IPN dokonując wykładni przepisu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN wskazał, iż musi być ona dokonana w świetle stanowiska zawartego w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 października 2005 r. o sygn. akt K 31/04. W ocenie organu, przesłanki wskazane w tym przepisie są spełnione w przypadku dokumentów wytworzonych przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora, ale jednocześnie dokumenty te muszą dotyczyć wnioskodawcy jako "obiektu". Jako przykłady tego rodzaju dokumentów Prezes IPN wskazał: zobowiązanie do współpracy, pokwitowanie wynagrodzenia za współpracę, notatka z rozmowy przeprowadzonej z tajnym współpracownikiem spisana w jego obecności celem jego zdyscyplinowania, a także inne tego rodzaju dokumenty przechowywane przez organ bezpieczeństwa państwa celem gromadzenia danych o tajnym informatorze. Natomiast pisane doniesienia, notatki służbowe spisane ze słów tajnych informatorów w ich obecności, zawierające informacje operacyjne dotyczące innych osób, należy zaliczyć do dokumentów wytworzonych przez osobę lub przy jej udziale w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zbieraniu informacji, jednak dokumenty te nie dotyczą tajnego informatora (wnioskodawcy) w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN.
W ocenie Sądu pogląd ten nie jest trafny. Nie można bowiem przyjąć, iż posłużenie się przez ustawodawcę w omawianym przepisie stwierdzeniem "dotyczących wnioskodawcy" w odniesieniu do dokumentów wytworzonych przez wnioskodawcę lub przy jego udziale, należy zawęzić tylko do tych dokumentów, które dotyczą wnioskodawcy wyłącznie jako obiektu działalności organów bezpieczeństwa państwa, nie obejmując nim natomiast innych dokumentów, które są związane z wnioskodawcą.
Zdaniem Sądu, dokumenty, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN muszą jedynie "dotyczyć wnioskodawcy", co nie jest równoznaczne z tym, że muszą dotyczyć wnioskodawcy wyłącznie jako "obiektu" i jednocześnie nie mogą dotyczyć osób trzecich będących w zainteresowaniu organów bezpieczeństwa państwa, pod warunkiem oczywiście, że zostały one wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.
Podnieść przy tym należy, iż Prezes IPN powołując się na stanowisko zajęte przez Trybunał Konstytucyjny zdaje się zapominać, iż wykładnia dokonana w wyroku z dnia 26 października 2005 r. o sygn. akt K 31/04, odnosiła się do regulacji ustawy o IPN w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej mocą ustawy z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz ustawy o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 - 1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. Nr 79, poz. 552). W konsekwencji uznać należy, iż Prezes IPN dokonał wykładni art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN, bez uwzględnienia zmian legislacyjnych, jakie nastąpiły po wydaniu wskazanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.
W obowiązującym stanie prawnym, dla odkodowania intencji użycia przez ustawodawcę stwierdzenia "dotyczących wnioskodawcy" sięgnąć należy – zdaniem Sądu – do uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej. Jak można w nim przeczytać: "Projekt nowelizacji wprowadza zasadniczą zmianę dotyczącą zasad udostępniania dokumentów. Będą one udostępnianie w znacznie szybszym tempie niż do tej pory i według bardziej przejrzystych reguł, co będzie efektem m.in. opublikowania inwentarzy archiwalnych. Zniesione zostaną także ograniczenia w udostępnianiu akt osobom, które IPN uznawał za osobowe źródła informacji komunistycznego aparatu bezpieczeństwa. Dotychczas ustawodawca próbował tak skonstruować rozwiązania prawne, by zagrodzić byłym funkcjonariuszom i byłym osobowym źródłom informacji drogę do poznania wytworzonych przez nich akt. Chodziło o ochronę pokrzywdzonych przed możliwymi nadużyciami czy ujawnieniem materiałów niepożądanych przez dawnych funkcjonariuszy i współpracowników komunistycznego aparatu bezpieczeństwa. Ta intencja stanęła jednak w kolizji z prawem do obrony oskarżonych o współpracę z organami bezpieczeństwa. Praktyka działania IPN pogłębiła jeszcze ten problem przez przyjęcie rozszerzających i arbitralnych kryteriów odmowy dostępu do dokumentów. Proponowane rozwiązanie udostępnia więc dokumenty wszystkim zainteresowanym i uwalnia IPN od obowiązku orzekania, który dokument można udostępnić i komu, a który nie. Przedkładany projekt stanowi w tym zakresie również wykonanie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego".
W konsekwencji powyższego, Sąd uznał, iż w świetle art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN, wnioskodawcy należy udostępnić kopie wszelkich dokumentów, które go dotyczą, czyli zawierają w swej treści informacje o wnioskodawcy, choćby poprzez samo wskazanie, że zostały przez niego sporządzone (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2018 r. o sygn. akt II SA/Wa 35/18; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.gov.pl).
Zajęte przez Sąd stanowisko sprawia zatem, iż zarówno zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja Dyrektora Oddziału naruszają prawo materialne i nie mogą ostać się w porządku prawnym. Wobec tego, iż stwierdzone naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, Sąd zobligowany był do uchylenia obu tych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a.
Sąd uznał również za zasadne uchylenie decyzji Prezesa IPN z dnia [...] września 2017 r. – jako aktu wydanego w granicach niniejszej sprawy. Przypomnieć tylko trzeba, iż zgodnie z art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
W powyższym zakresie wskazać należy, iż decyzja wydana na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o IPN, tj. uchylająca zaskarżoną decyzję i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, jest rozstrzygnięciem kasacyjnym i ma charakter stricte procesowy – analogicznie do rozstrzygnięcia podejmowanego na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; zwanej dalej: "k.p.a."), na co wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 czerwca 2014 r. o sygn. akt I OSK 753/14. Decyzja ta nie stanowi rozstrzygnięcia merytorycznego, tj. nie załatwia sprawy co do istoty. Rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o IPN, wobec brzmienia art. 43 ust. 1 tej ustawy, stanowi wyjątek od zasady merytorycznego charakteru postępowania odwoławczego i może zostać wydane jedynie w sytuacji, gdy zachodzi dalsza konieczność wyjaśnienia pewnego zakresu sprawy, istotnego dla jej rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji kasacyjnej może nastąpić tylko wtedy, gdy organ pierwszej instancji nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego albo postępowanie takie przeprowadził z istotnym naruszeniem przepisów procesowych, którego konsekwencją jest brak wyjaśnienia podstawowych okoliczności stanu faktycznego sprawy. Jako wadliwe należy ocenić wydanie decyzji kasacyjnej zarówno w przypadku, gdy postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ pierwszej instancji jest dotknięte niewielkimi brakami, które z powodzeniem można uzupełnić w postępowaniu odwoławczym, jak i w przypadku gdy zaskarżona decyzja jest dotknięta jedynie błędami natury prawnej, co miało miejsce w niniejszej sprawie, bowiem Skarżący nie spełnił jednej z przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN, warunkujących udostępnienie kopii dokumentów będących w zasobach Instytutu Pamięci. Podkreślić przy tym należy, że Prezes IPN nie wskazał w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] września 2017 r., w jakim zakresie organ pierwszej instancji miałby "ponownie rozpatrzyć" sprawę. Okoliczności te stanowiły podstawę do uchylenia decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a.
Niezależnie od powyższego, Sąd nie mógł nie dostrzec, iż decyzja z dnia [...] września 2018 r. wydana została w istocie na niekorzyść odwołującego się, bowiem w jej uzasadnieniu Prezes IPN wskazał na węższy zbiór dokumentów, które podlegają udostępnieniu, niż nastąpiło to na podstawie decyzji Dyrektora Oddziału z dnia [...] lipca 2017 r. Wobec tego, ponownie odwołać należy się do uzasadnienia przywołanego już wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2014 r. o sygn. akt I OSK 753/14, w którym podniesiono, iż ustawodawca w art. 139 k.p.a. wprowadził zakaz reformationis in peius, zgodnie z którym organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Ocena spełnienia przesłanek wydania decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, podlega kontroli sądu administracyjnego (Z. Janowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, W. Pr. PWN 1999 s. 371-372 uw. 4, 5). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalonym jest pogląd, że odstępując od zasady zakazu reformationis in peius, organ odwoławczy obowiązany jest w uzasadnieniu szczegółowo wykazać wystąpienie w decyzji organu I instancji rażącego naruszenia prawa lub rażącego naruszenia interesu społecznego, zaś pojęcie rażące naruszenie prawa należy rozumieć zgodnie z przyjętym w orzecznictwie sądowym znaczeniem tego pojęcia zawartego w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Naruszenie zakazu reformationis in peius dodatkowo przemawia zatem za uchyleniem wskazanej decyzji.
Sąd uchylając decyzję Prezesa IPN z dnia [...] września 2017 r. z wyłuszczonych wyżej względów, miał również na uwadze to, że Skarżący podjął próbę jej bezpośredniego zaskarżenia do sądu administracyjnego, jednakże jego skarga została odrzucona z uwagi na stwierdzoną niedopuszczalność drogi sądowej w przypadku decyzji wydanych na podstawie art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy o IPN (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 19 grudnia 2017 r. o sygn. akt II SA/Wa 1840/17).
Prezes IPN będzie zobowiązany ponownie rozpatrzyć odwołanie Skarżącego z dnia [...] lipca 2017 r., biorąc pod uwagę dokonaną przez Sąd ocenę prawną oraz mając na uwadze, iż w obrocie prawnym pozostaje decyzja Dyrektora Oddziału z dnia [...] lipca 2017 r., którą udostępniono Skarżącemu żądane dokumenty, zaś jego odwołanie w istocie koncentruje się na kwestiach niepodlegających ocenie w ramach niniejszego postępowania.
Z tych wszystkich względów Sąd uznał, iż skarga zasługiwała na uwzględnienie i orzekł, jak w punktach pierwszym i drugim sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. Zwarte w punkcie trzecim postanowienie w przedmiocie kosztów sądowych zostało oparte na przepisach art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI