II SA/Wa 738/22

II SA/Wa 738/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-11-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Danuta Kania
Ewa Kwiecińska /przewodniczący/
Michał Sułkowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Policja
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 900
art. 8a
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,  Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony  Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Danuta Kania, Asesor WSA Michał Sułkowski (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 listopada 2022 r. sprawy ze skargi A.B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącego A.B. kwotę 486,50 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt sześć złotych, pięćdziesiąt groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
A.B. w piśmie z 10 lipca 2017 r. zwrócił się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej "Minister", "MSWiA") o wyłączenie na podstawie art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (dalej "ustawa zaopatrzeniowa") stosowania wobec niego art. 15c tej ustawy.
W uzasadnieniu wniosku skarżący przedstawił przebieg swojej służby. Podkreślił, że został pozytywnie zweryfikowany w 1990 r. i przyjęty do nowo powstałej Straży Granicznej. Zaznaczył, że służbę wypełniał rzetelnie, o czym świadczą opinie służbowe, awanse na stanowiskach, rozkazy o wyróżnieniach oraz odznaczenia, między innymi Srebrnym Krzyżem Zasługi. Podkreślił, że swoje obowiązki służbowe realizował z narażeniem zdrowia i życia, a jego służba na rzecz totalitarnego państwa była krótkotrwała.
MSWiA decyzją z [...] stycznia 2019 r. nr [...] odmówił wyłączenia stosowania wobec A.B. art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.
A.B. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z [...] stycznia 2019 r.
MSWiA decyzją z [...] grudnia 2020 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy decyzję z [...] stycznia 2019 r.
A.B. zaskarżył decyzję MSWiA z [...] grudnia 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 733/21 uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję MSWiA z [...] stycznia 2019 r. nr [...]. W uzasadnieniu wyroku Sąd:
1. stwierdził, że:
a. "szczególnie uzasadniony przypadek" stawowi jedną przesłankę obejmującą swym zakresem sytuacje wymienione w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej (krótkotrwała służba w organach wymienionych w art. 13b ustawy przed dniem 31 lipca 1990 r.) i art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej (rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r.);
b. "szczególnie uzasadniony przypadek" może wystąpić nawet wówczas, gdy uprawniony nie spełnia warunków określonych w pkt 1 i 2 art. 8a ust. 1 ustawy. Taka sytuacja może mieć miejsce, np. w sytuacjach, gdy służba w formacjach wymienionych w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej nie charakteryzowała się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma - z punktu widzenia aksjologicznych podstaw demokratycznego państwa prawnego – żadnych negatywnych konotacji;
2. stwierdził, że organ administracji odstąpił od oceny tego, czy w okresie od [...] października 1988 r. do [...] lipca 1990 r. skarżący realizował zadania charakteryzujące totalitarny ustrój, czy też wykonywał zwykłe, standardowe działania podejmowane w służbie publicznej, tj. na rzecz państwa jako takiego w ramach służby publicznej;
3. stwierdził, że dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy wymagana jest wszechstronna ocena charakteru służby pełnionej na rzecz totalitarnego państwa, gdyż niespełnienie przesłanki krótkotrwałości służby nie wyłącza możliwości zastosowania art. 8a ustawy zaopatrzeniowej;
4. zaznaczył, że należy poddać wszechstronnemu zbadaniu sprawę określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten objęty ustawowym domniemaniem "służby na rzecz totalitarnego państwa" jest w istocie osobą, której wysokość świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie do tych osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i których prawa – z tego właśnie względu – zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego;
5. nie podzielił argumentacji MSWiA ani co do braku krótkotrwałości służby skarżącego, o której mowa w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy, ani co do braku rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków, o którym mowa w 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej;
6. stwierdził, że nie można uznać za prawidłowe stanowiska co do braku "krótkotrwałości" służby skarżącego "na rzecz totalitarnego państwa", skoro okres tej służby zarówno w ujęciu bezwzględnym, jak i proporcjonalnym, to odpowiednio: 1 rok 9 miesięcy i 27 dni oraz około 6% całego czasu służby skarżącego po 31 lipca 1990 r.;
7. stwierdził, że co prawda MSWiA wskazał, iż skarżący utożsamiał się z ustrojem totalitarnym", o czym świadczy przynależność do PZPR w okresie od 1987 r. do 1990 r. oraz do ZSMP co 1984-1988 r., jednakże nie wykazał jaką ewentualnie pełnił funkcję w tych organizacjach, które wykluczają zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku";
8. podkreślił, że członkostwo w określonych instytucjach charakterystycznych dla ustroju totalitarnego, mających kreować światopogląd właściwy dla owego ustroju, nie może prowadzić do wniosku, że osoba do nich należąca utożsamiała się z systemem totalitarnym;
9. stwierdził, że sama okoliczność pełnienia służby w Wydziale WSW Jednostek Wojskowych MSW przy [...] Brygadzie WOP w [...] oraz w Wydziale Żandarmerii nie jest "wystarczającą przesłanką do uznania, że A.B. pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa", gdyż organ nawet na jednostkowym przykładzie nie wykazał, że w ten sposób skarżący dopuścił się czynów nieakceptowanych aksjologicznie w demokratycznym państwie prawa;
10. zauważył, że MSWiA sam podkreślał, iż skarżący pełniąc służbę przed 1990 r. m.in. w wymienionych wcześniej jednostkach, a także w Strażnicy SG [...],[...] i [...], wykonywał po prostu zadania bezpośrednio związane z ochroną granicy państwowej;
11. zaznaczył, że nie sama przynależność do konkretnej jednostki, lecz określone działania/zaniechania skarżącego powinny decydować o tym, czy można mu przypisać służbę na rzecz państwa totalitarnego w czasie, w którym pełnił służbę przez niespełna 2 lata przed 12 września 1989 r.;
12. za niezrozumiałe uznał stanowisko MSWiA co do niespełnienia przez skarżącego kryterium określonego w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej, zauważając ponadto, że zdezawuowanie przez MSWiA otrzymanych przez skarżącego odznaczeń i medali oznacza, że organ administracji nie wziął pod uwagę, iż stanowią one nagrodę dla osób, które położyły zasługi dla Państwa lub obywateli spełniając czyny przekraczające zakres ich zwykłych obowiązków, a przynoszące znaczną korzyść Państwu lub obywatelom (art. 16 ustawy z dnia 16 października 1992 r. o orderach i odznaczeniach);
13. wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę MSWiA powinien dokonać wyczerpującego ustalenia i oceny, czy sprawa skarżącego stanowi "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu dokonanej przez Sąd wykładni art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej;
14. zaznaczył, że (a) wyrażając stanowisko w tym zakresie organ administracji powinien rozważyć czas trwania służby skarżącego na rzecz totalitarnego państwa przed 31 lipca 1990 r. w ujęciu proporcjonalnym, tj. w stosunku do całego okresu służby; (b) powinien dokonać oceny przebiegu blisko 27-letniej służby skarżącego z uwzględnieniem jego osiągnięć i odznaczeń. Ocena ta powinna stanowić punkt wyjścia do rozważań, czy w sprawie istnieją podstawy do pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego o zastosowanie wyłączenia zasad ogólnych ustawy zaopatrzeniowej.
MSWiA decyzją z [...] marca 2022 r. nr [...] ponownie odmówił wyłączenia stosowania wobec A.B. art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.
W uzasadnieniu organ administracji opisał dotychczasowy przebieg postępowania. Następnie stwierdził, że z pisma Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z 14 marca 2017 r. - stanowiącego Informację o przebiegu służby nr [...]- wynika, że A.B. pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, w okresie od dnia [...] października 1988 r. do dnia [...] lipca 1990 r., tj. 1 rok, 9 miesięcy i 27 dni. MSWiA ustalił też, że całkowity okres służby skarżącego wyniósł 26 lat, 7 miesięcy i 1 dzień (od dnia [...] września 1984 r. do dnia [...] kwietnia 2011 r.).
Następnie organ administracji zauważył, że z kopii akt osobowych o sygn. [...] nie wynika, by A.B. nierzetelnie wykonywał zadania i obowiązki w okresie pełnienia służby po dniu 12 września 1989 r. Wskazał, że Komendant Główny Straży Granicznej w piśmie z 19 stycznia 2018 r. oraz w piśmie z 30 lipca 2018 r. stwierdził, że A.B. w trakcie pełnienia służby w Straży Granicznej był wielokrotnie wyróżniany oraz kilka razy przyznawano mu zwiększony dodatek służbowy do uposażenia. W opiniach służbowych był wysoko oceniany. Odwołując się do stanowiska Komendanta Głównego Straży Granicznej, MSWiA stwierdził, że powyższe może wskazywać na rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków, niemniej jednak podkreślił, że zgodnie z przedmiotową informacją o przebiegu służby, skarżącemu dwukrotnie obniżano dodatek służbowy oraz był objęty postępowaniem przygotowawczym wszczętym przez Prokuraturę Rejonową w [...], na podstawie zawiadomienia Dyrektora Zarządu Spraw Wewnętrznych Straży Granicznej, w sprawie przekroczenia uprawnień.
Ponadto, jak zauważył organ administracji, ze zgromadzonych w sprawie dokumentów dotyczących przebiegu służby wnioskodawcy wynika, że w trakcie służby w Straży Granicznej A.B. zajmował kolejne, wyższe stanowiska służbowe, miał podwyższane uposażenie, był awansowany w stopniu, a także był pozytywnie opiniowany i wyróżniany miedzy innymi "Brązowym Krzyżem Zasługi" oraz "Odznaką Straży Granicznej". W aktach sprawy nie stwierdzono informacji o wymierzonych wobec wnioskującego karach dyscyplinarnych. MSWiA stwierdził również, że w zgromadzonym materiale brak jest dokumentów potwierdzających wprost udział Pana A.B. w zdarzeniach z narażeniem zdrowia i życia. Jednak z załączonych dokumentów wynika, że wnioskujący pełniąc służbę w Straży Granicznej, wykonywał zadania związane z bezpośrednią ochroną granicy państwowej, co może wskazywać na możliwość zaistnienia takiej sytuacji.
Następnie MSWiA odwołał się do treści art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej i stwierdził, że przepis ten w pierwszym rzędzie nakłada na organ obowiązek weryfikacji spełnienia przesłanek formalnych wskazanych w jego pkt 1 ("krótkotrwała służba przed dniem 31 lipca 1990 r.") oraz pkt 2 ("rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia").
Odnosząc się do pierwszej przesłanki, organ administracji wywiódł, że krótkotrwałość musi być każdorazowo oceniana indywidualnie, jednakże powinna być rozpatrywana przede wszystkim w ujęciu bezwzględnym, jako długość okresu służby na rzecz totalitarnego państwa. Dostrzegając, że "krótkotrwałość" jest pojęciem nieostrym, stwierdził, że w oparciu o wykładnię językową, należy utożsamiać ją z nietrwałością, przelotnością lub chwilowością. Odwołując się z kolei do wykładni autentycznej, zwrócił uwagę, że w toku prac legislacyjnych nad regulacją zawartą obecnie w art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, nie zaakceptowano propozycji wprowadzenia jednoznacznego progu 20% całego okresu służby. Dlatego, jak skonstatował MSWiA, należy zakładać, że wolą projektodawcy było pozostawienie uznaniowego charakteru przepisu, pozwalającego w wyjątkowych sytuacjach wyłączyć ograniczenia w zakresie uprawnień emerytalno-rentowych wprowadzonych w stosunku do osób, które pełniły służbę na rzecz totalitarnego państwa.
Odnosząc się do drugiej przesłanki, organ administracji wywiódł, że rzetelność wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia, stanowi również przesłankę o charakterze nieostrym, która powinna być każdorazowo oceniana indywidualnie. Podobnie, jak w odniesieniu do pojęcia "krótkotrwałości" MSWiA odwołał się do literalnego znaczenia "rzetelności", dochodząc do wniosku, że należy je definiować jako sumienne, solidne i dokładne wykonywanie swojej pracy. Jak stwierdził, rzetelne wykonywanie obowiązków służbowych oznacza ich realizację na najwyższym poziomie, w sposób niebudzący żadnych wątpliwości. Postawa rzetelnego funkcjonariusza charakteryzuje się zdaniem MSWiA wzorowością w działaniu służbowym, przez co należy rozumieć nie tylko podejmowanie i nienaganną realizację zadań obligatoryjnych, ale także wykazywanie inicjatywy zarówno w zakresie takich właśnie zadań obligatoryjnych, jak i poprzez gotowość do realizacji dodatkowych obowiązków. Organ administracji zaznaczył ponadto, że zawarty w drugiej przesłance zwrot "szczególnie z narażeniem zdrowia i życia" należy ocenić jako czynnik podnoszący wartość rzetelnej służby funkcjonariusza.
Podsumowując powyższe, organ skonstatował, że jego zadaniem jest stwierdzenie, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego ustawowe "przesłanki" można uznać za spełnione oraz ustalenie, czy zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek". Jak zaznaczył, "szczególnie uzasadniony przypadek" znalazł się w ustawie obok dwóch pozostałych "przesłanek". Oznacza to, że "krótkotrwałość służby na rzecz państwa totalitarnego" i "rzetelność służby pełnionej po dniu 12 września 1989 r.", nawet z narażeniem zdrowia i życia, nie wystarczają do oceny, czy zastosowanie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej jest zasadne.
MSWiA przywołał następnie fragmenty orzeczeń sądów administracyjnych, powtarzając za nimi, że "(...) ustawodawca nie wskazał trzech odrębnych przesłanek określających treść normy materialnoprawnej podlegającej zastosowaniu, lecz jedną przesłankę szczególnie uzasadnionych przypadków, którą należy rozważać z uwzględnieniem kryteriów krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia [...]", oraz że "(...) unormowanie zawarte w art 8a ust 1 ustawy zaopatrzeniowej należy wykładać jako dany przez ustawodawcę organowi administracji publicznej instrument służący wszechstronnemu zbadaniu sprawy określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten objęty ustawowym domniemaniem służby na rzecz totalitarnego państwa jest w istocie osobą, której wysokość świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie do tych osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i których prawa z tego właśnie względu - zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego [...]" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1895/19).
Odnosząc powyższe do realiów przedmiotowej sprawy MSWiA stwierdził, że całkowity okres służby A.B. wynosi 26 lat, 7 miesięcy i 1 dzień, po czym skonstatował, że w sytuacji, w której służba pełniona była na rzecz totalitarnego państwa przez okres 1 roku, 9 miesięcy i 27 dni, nie można mówić o krótkotrwałej służbie pełnionej na rzecz totalitarnego państwa. W ocenie MSWiA, wskazany okres służby na rzecz totalitarnego państwa w ujęciu bezwzględnym - długości tego okresu, nie może być oceniony jako krótkotrwały. Jak skonstatował organ administracji, prawie dwuletni okres wykonywania zadań i obowiązków nie może być uznany za tymczasowy. Strona mogła w sposób kompleksowy zapoznać się ze specyfiką stawianych przed nią zadań oraz charakterem służby.
W ocenie MSWiA, powyższe potwierdza również wnikliwa analiza przedmiotowej sprawy, która bezsprzecznie dowiodła, iż zakończenie powyżej wskazanego okresu pełnienia przez wyżej wymienionego służby na rzecz państwa totalitarnego nie wynikało z jego woli, lecz z likwidacji i transformacji struktur formacji związanych ze zmianami ustrojowymi w Polsce.
Uwzględniając powyższe, MSWiA stwierdził, że nie została spełniona przesłanka z art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej.
Odnosząc się natomiast do przesłanki przewidzianej w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej, MSWiA wskazał, że Komendant Główny Straży Granicznej w swoim wystąpieniu nie kwestionuje rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków przez A.B. w trakcie pełnienia służby w Straży Granicznej po dniu 12 września 1989 r., na co wskazują awanse w stanowisku i stopniu służbowym, wielokrotne wyróżnienia oraz zwiększany dodatek służbowy. W opiniach służbowych wystawiono wnioskującemu wysokie oceny przebiegu służby. Ponadto z informacji sporządzonej przez Dyrektora Biura Spraw Wewnętrznych SG wynika, że A.B. w 2011 r. objęty był postępowaniem przygotowawczym wszczętym przez Prokuraturę Rejonową w [...], na podstawie zawiadomienia Dyrektora Zarządu Spaw Wewnętrznych SG, w sprawie przekroczenia uprawnień. Z posiadanych danych wynika, że postępowanie o sygn. akt [...], prowadzone m.in. przeciwko A.B., wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] w dniu [...] czerwca 2011 r. zostało warunkowo umorzone.
MSWiA zauważył także, że w aktach sprawy nie stwierdzono zapisów o wymierzonych wnioskującemu karach dyscyplinarnych. W dwóch przypadkach obniżono mu dodatek służbowy do uposażenia. Organ administracji odwołał się także do stanowiska Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 19 stycznia 2018 r. odnoszącego się do zdarzeń z udziałem A.B., które miały miejsce z narażeniem zdrowia i życia. Na marginesie zauważył, że świadczenie emerytalne wypłacane A.B. nie było podwyższone ze względu na służbę w warunkach szczególnie zagrażających życiu i zdrowiu.
Następnie MSWiA stwierdził, że mając jednak na uwadze wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 733/21, uznał, że przesłanka stypizowana w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej została w przypadku A.B. spełniona.
Dalej MSWiA, odwołując się do dokumentacji przekazanej przez Instytut Pamięci Narodowej – Komisję Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, stwierdził, że A.B. był funkcjonariuszem Wojsk Ochrony Pogranicza, pełniąc służbę na stanowisku "zwiadowca". Mając to na względzie, organ administracji – odwołując się do zarządzenia MSW nr 026/82 - wskazał, że Związek Wojsk Ochrony Pogranicza przejął ochronę operacyjną pogranicza od SB. W tym celu SB przekazała Zwiadowi WOP obiekty wraz z osobowymi źródłami informacji i inne materiały z dotychczasowego rozpoznania tych obiektów. Odwołując się z kolei do załącznika do zarządzenia nr 026/82, MSWiA opisał przykładowe zadania Zwiadu WOP w operacyjnej ochronie pogranicza. Opierając się na tej charakterystyce, organ administracji stwierdził, że A.B. był funkcjonariuszem operacyjnym - merytorycznym.
Następnie MSWiA stwierdził, że z dokumentacji archiwalnej Instytutu Pamięci Narodowej "można domniemać", że A.B. był świadomy przyjęcia do Wojsk Ochrony Pogranicza, o czym świadczy "Wniosek o przeniesienie" z 7 października 1988 r. W dokumencie tym stwierdzono: "[...] A.B. w br. Ukończył Wyższą Szkołę [...] w [...]- Filia WOP w [...] w grupie zwiadowczej. Posiada więc teoretyczne przygotowanie do pracy operacyjnej. W związku z tym proszę o wyznaczenie ww. na proponowanym stanowisku.".
Odnosząc się do wystąpienia w sprawie szczególnie uzasadnionego przypadku, MSWiA wskazał, że A.B. w trakcie służby na rzecz totalitarnego państwa był pozytywnie opiniowany przez przełożonych - rok 1989: "Oficer młody, ambitny i pracowity. Pracuje dobrze. Nie stwierdzono ujemnych nałogów. Stosunki międzyludzkie na obsługiwanym obiekcie układa dobrze. Wyczulony jest na wszelkie zło i konsekwentnie go zwalcza. Wymaga ciągłej pomocy ze strony przełożonych. Stan zdrowia dobry. W pracy nie narusza praworządności.".
MSWiA odwołał się także do opinii specjalnej z 31 lipca 1990 r. za okres od dnia [...] października 1988 r. do dnia [...] lipca 1991 r., cytując "(...) w okresie służby wojskowej zadania służbowe realizował sumiennie i z dużą samodzielnością. Wykazał się dobrą organizacją pracy.".
Jak ponadto stwierdził organ administracji, wnikliwa analiza przedmiotowej sprawy, bezsprzecznie dowiodła, iż zakończenie powyżej wskazanego okresu pełnienia przez wyżej wymienionego służby na rzecz państwa totalitarnego nie wynikało z woli strony, lecz z likwidacji i transformacji struktur formacji związanych ze zmianami ustrojowymi w Polsce. A.B. wykonywał zatem obowiązki w ramach Służby Bezpieczeństwa do końca jej istnienia, korzystając z uprzywilejowanej pozycji służbowej, którą zajmował.
Dalej MSWiA wskazał, że A.B. był członkiem Związku Socjalistycznej Młodzieży Polskiej oraz Polskiej Zjednoczonej Partii, po czym przedstawił okoliczności powstania, strukturę osobową oraz cele i zadania ZSMP oraz encyklopedyczny opis PZPR.
W konkluzji MSWiA stwierdził, że analiza materiału zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego doprowadziła do wniosku, iż nie została spełniona przesłanka dopuszczalności wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a wskazana w art, 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej. Ponadto całokształt służby A.B., a w szczególności jej charakter przed dniem 31 lipca 1990 r., w ocenie organu administracji, przesądziły o tym, że przedmiotowa sprawa nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, pozwalającego na skorzystanie z uprawnień wynikających żart. 8a ustawy zaopatrzeniowej.
A.B., reprezentowany przez adwokata, zaskarżył decyzję MSWIA z [...] marca 2022 r. nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie:
1. art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej "P.p.s.a.") poprzez: (a) brak uwzględnienia wiążącej oceny prawnej dotyczącej spełnienia przez skarżącego przesłanki "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." wyrażonej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 29 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 733/21, (b) brak wykazania jaką ewentualnie funkcję pełnił skarżący w związku z przynależnością do PZPR i ZSMP, które uzasadniałoby prezentowanie konkretnego światopoglądu i propagowania określonej ideologii, do czego organ był zobowiązany zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 733/21, (c) odstąpienie od oceny tego, czy w okresie od [...] października 1988 r. do [...] lipca 1990 r. skarżący realizował zadania charakteryzujące totalitarny ustrój, czy też wykonywał zwykłe, standardowe działania podejmowane w służbie publicznej, tj. na rzecz państwa jako takiego w ramach służby publicznej;
2. art. 78 § 1 i § 2 w zw. z art. 75 § 1, art. 77 § 1 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie żądania skarżącego w przedmiocie przeprowadzenia dowodów, których przedmiotem były okoliczności mające istotne znaczenie dla sprawy, potwierdzające m.in. fakt wykonywania czynności z narażeniem życia lub zdrowia, co w konsekwencji miało wpływ na treść decyzji, bowiem nieuwzględnienie dowodów świadczących o przebiegu służby skarżącego skutkowało błędnym uznaniem, że skarżący nie spełnił przesłanek zastosowania art. 8a ustawy zaopatrzeniowej (w tym, że sprawa skarżącego nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku);
3. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. poprzez (a) przemilczenie faktów z przebiegu służby skarżącego odnoszących się do wykonywanych przez niego zadań, a mianowicie tego, iż skarżący w okresie od [...] października 1988 r. do [...] lipca 1990 r., wykonywał obowiązki służbowe, które sprowadzały się do zwykłych, standardowych czynności oraz pominięcie okoliczności, iż skarżący nie był związany z podejmowaniem czynności o charakterze przestępnym, szkodzącym innym ludziom, czy moralnie nagannym i nigdy nie zajmował się zwalczaniem opozycji ówczesnej władzy, co skutkowało błędnym przyjęciem, że postawa skarżącego świadczyła o świadomym i aktywnym uczestnictwie w strukturach Służby Bezpieczeństwa oraz że skarżący identyfikował się z realizowanymi, przez ustrój panujący w Polsce przed 1990 r., zadaniami i funkcjami oraz, że jego aktywność zawodowa nie ograniczała się do zwykłych i standardowych działań podejmowanych w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego, a tym samym uznanie, że sprawa nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, (b) poprzez zaniechanie wskazania w uzasadnieniu dowodów, które organ dopuścił i faktów, które organ uznał za udowodnione, co doprowadziło do niemożności skontrolowania decyzji pod względem tego, czy w sposób wyczerpujący zebrał on materiał dowodowy i dokonał jego prawidłowej oceny pod kątem zaistnienia przesłanek zastosowania art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, w tym zwłaszcza przesłanki wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku;
4. art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej poprzez błędne przyjęcie, że służba skarżącego uznana za pełnioną "na rzecz państwa totalitarnego" nie była krótkotrwała pomimo prawidłowego ustalenia, że trwała jedynie 1 rok 9 miesięcy i 27 dni;
5. art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej poprzez dokonanie nieprawidłowej interpretacji art. 8a ustawy zaopatrzeniowej oraz nieocenienie w sposób właściwy okoliczności sprawy z punktu widzenia zastosowania tegoż przepisu, co skutkowało błędnym przyjęciem niewystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku w przedmiotowej sytuacji.
Podnosząc powyższe zarzuty, A.B. wniósł o:
1. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości;
2. rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a.;
3. zasądzenie kosztów postępowania wedle norm przepisanych, w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego oraz kosztów znaczków pocztowych.
MSWiA wniósł o oddalenie, skargi podtrzymując w odpowiedzi na skargę argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i przychylając się do wniosku o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej powoływana jako P.p.s.a.), sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Stosownie natomiast do treści, art. 120 P.p.s.a., w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Skarżący zawarł w skardze wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, natomiast MSWiA przychylił się do tego wniosku w odpowiedzi na skargę.
W związku z powyższym Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Skarga podlegała uwzględnieniu.
Przypominając, że w przedmiotowej sprawie wydano wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 29 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 733/21 uchylający decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] grudnia 2020 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z [...] stycznia 2019 r. nr [...], w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Przepisem prawa zawierającym normę materialnoprawną determinującą zakres okoliczności faktycznych, których ustalenie było niezbędne do wydania prawidłowej decyzji w przedmiotowej sprawie, jest natomiast art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2020 r. poz. 723 ze zm. – stan prawny na dzień wydania zaskarżonej decyzji; dalej powoływana jako "ustawa zaopatrzeniowa"). Zgodnie z nim, minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia.
Z kolei wskazania co do dalszego postępowania stanowią konsekwencję oceny prawnej, determinując sposób i kierunek działania przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Mają one na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie administracyjne dla uniknięcia wystąpienia w nim wadliwości.
Ponownie rozpatrując wniosek A.B. z 10 lipca 2017 r. MSWiA: (1) nie zastosował się w pełni do zawartej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 733/21 wykładni art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej oraz (2) całkowicie zignorował wskazania co do dalszego postępowania, w znacznym stopniu powielając argumentację zawartą w uzasadnieniu uchylonych powołanym wyrokiem decyzji, która w ocenie organu administracji świadczyć ma o tym, że skarżący podejmował działania ukierunkowane na realizację charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji.
MSWiA wbrew jednoznacznej ocenie prawnej wyrażonej uzasadnieniu wyroku z 29 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 733/21 oraz wskazaniom co do dalszego postępowania całkowicie pominął eksponowany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie aspekt stosunku służby skarżącego "na rzecz totalitarnego państwa" w rozumieniu art. 13b ustawy zaopatrzeniowej (1 rok 9 miesięcy i 27 dni) do całości okresu służby (26 lat, 7 miesięcy i 1 dzień), który wyniósł 6%. Organ administracji w sprzeczności ze stanowiskiem Sądu poprzestał na ocenie okresu służby "na rzecz totalitarnego państwa" w ujęciu bezwzględnym, stwierdzając (str. 6 zaskarżonej decyzji), że w sytuacji, gdy służba ta trwała 1 rok, 9 miesięcy i 27 dni, to nie można mówić o krótkotrwałości. Jak skonstatował, "(...) przedmiotowy okres służby na rzecz totalitarnego państwa w ujęciu bezwzględnym – długości okresu, nie może być oceniony jako krótkotrwały. Prawie dwuletni okres wykonywania zadań i obowiązków nie może być uznany za tymczasowy. Strona mogła w sposób kompleksowy zapoznać się ze specyfiką stawianych przed nią zadań oraz charakterem służy [...]".
Wbrew twierdzeniu zawartemu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, niespełnienia przez skarżącego kryterium krótkotrwałości służby "na rzecz totalitarnego państwa" nie potwierdziła "wnikliwa" - w ocenie MSWiA - ocena przedmiotowej sprawy. Z pewnością nie potwierdza tej konkluzji podniesiona przez organ administracji okoliczność zakończenia wskazanego okresu służby nie z woli skarżącego lecz wskutek likwidacji i transformacji struktur związanych ze zmianami ustrojowymi w Polsce.
Z uzasadnienia wydanego w sprawie wyroku z 29 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 733/21 w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że kryterium "krótkotrwałości służby na rzecz totalitarnego państwa" należało ocenić z uwzględnieniem ujęcia proporcjonalnego, ale – co najważniejsze – rozważając, czy działania podejmowane przez A.B. w okresie od [...] października 1988 r. do [...] lipca 1990 r. można scharakteryzować jako ukierunkowane na realizację charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji, czy ograniczały się one do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego.
Wbrew wskazaniom Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organ administracji nie przeprowadził postępowania, które pozwoliłoby na wysnucie wniosku, że skarżący podejmował działania ukierunkowane na realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego. MSWiA w znacznej części powtórzył natomiast (prezentowaną już w postępowaniu zakończonym uchyloną decyzją z [...] grudnia 2020 r. nr [...]) argumentację ograniczającą się w istocie do wykazania przynależności organizacyjnej skarżącego (do jednostki, w której pełnił służbę, do ZSNP i PZPR). Tym samym nie wykazał, że w okresie od [...] października 1988 r. do [...] lipca 1990 r. A.B. podejmował działania, które należy kwalifikować negatywnie z punktu widzenia aksjologii demokratycznego państwa prawnego i chronionych przez to państwo praw słusznie nabytych do zaopatrzenia społecznego (o czym poniżej).
W świetle zatem zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, który stał się podstawą wydania zaskarżonej decyzji, zestawionego z wiążącą w sprawie oceną prawną zawartą w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 733/21 należy stwierdzić, że służba A.B. przed dniem 31 lipca 1990 r. była służbą krótkotrwałą w rozumieniu art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej. Jak już wskazano trwała ona 1 rok, 9 miesięcy i 27 dni, stanowiąc zaledwie 6% ogółu prawie dwudziestosiedmioletniej służby skarżącego, której zdecydowanie przeważająca cześć stanowiła - wyróżniona odznaczeniami i medalami - służba na rzecz wolnej Polski.
Ze względu na wysoki stopień nieostrości kryterium pomocniczego w postaci "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r.", nie można określić ogólnych, uniwersalnych cech służby w aspekcie czasowym, które mogłyby być wykorzystywane w każdym przypadku, jako swoisty wzorzec weryfikacji owej "długotrwałości". Wskazówkę interpretacyjną pomocną w zdefiniowaniu "krótkotrwałości służby" dostrzega się w judykaturze w art. 13c pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej stwierdzając, że w sytuacji gdy zgodnie z tą regulacją, służby, która rozpoczęła się po raz pierwszy nie wcześniej niż 12 września 1989 r. ustawodawca w ogóle nie uznaje za służbę na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b, można przyjąć, że służba niespełniająca wymogu "rozpoczęcia się po raz pierwszy nie wcześniej niż w dniu 12 września 1989 r.", będąc jednak służbą w okresie "totalitarnego państwa", obejmującą okres około 10 miesięcy (tj. długość okresu wyznaczonego datami 12 września 1989 r. i 31 lipca 1990 r.,), będzie służbą krótkotrwałą. Zaznacza się jednak również, że także służba wyrażana w latach może być w realiach indywidualnej sprawy uznana za służbę krótkotrwałą (zob. np. powołane wyżej wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 1511/21 i z 12 maja 2021 r. sygn. akt III OSK 1577/21, a także wyroki z 26 maja 2021 r. sygn. akt III OSK 2174/21 i z 10 lutego 2021 r. sygn. akt III OSK 3267/21 – niepublikowane; dostępne: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Ponieważ więc, z jednej strony w czasie trwającej 1 rok, 9 miesięcy i 27 dni (6% całego okresu służby) służby A.B. "na rzecz" totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b ustawy zaopatrzeniowej - w świetle akt sprawy - nie było podstaw do stwierdzenia działań świadczących o jego zaangażowaniu w realizację zadań i funkcji takiego państwa (o czym poniżej), a z drugiej strony skarżący przez prawie 25 lat pełnił służbę w wolnej Polsce, za co był wyróżniany medalami i odznaczeniami, to w świetle wiążącej w sprawie oceny prawnej zawartej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 733/21 służba, o której mowa w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej była w jego przypadku krótkotrwała.
Uwzględniając powyższe, a także zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (str. 8) stwierdzenie, że MSWiA uznał, że przesłanka stypizowana w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej została w przypadku A.B. spełniona, należy zauważyć, że w powołanym w uzasadnieniu wyroku z 29 czerwca 2021 r., a także w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wyroku z 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1895/19, Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że jednoczesne spełnienie kryteriów "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" należy traktować jako istotny argument za obaleniem domniemania służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. Spełnienie obu wskazanych kryteriów może zatem uprawniać do przyjęcia, że spełniona została przesłanka "szczególnie uzasadnionych przypadków", chyba że w realiach konkretnej sprawy zostanie wykazane, że mimo spełnienia obu kryteriów, funkcjonariusz był zaangażowany w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu.
W zaskarżonej decyzji MSWiA, wbrew wskazaniom co do dalszego postępowania zawartym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 733/21, nie dokonał wyczerpującego ustalenia i oceny, czy sprawa skarżącego stanowi "szczególnie uzasadniony przypadek" i nie wykazał żadnych okoliczności, które świadczyłyby o tym, że A.B. podejmował działania charakteryzujące się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu.
W uzasadnieniu decyzji powołano dwie grupy argumentów, które w ocenie MSWiA mają świadczyć o tym, iż charakter służby skarżącego przed 31 lipca 1990 r. nie pozwala stwierdzić, że w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. Po pierwsze, organ administracji odwołał się faktu pełnienia przez A.B. służby w Wojskach Ochrony Pogranicza na stanowisku "[...]", a w tym zakresie do "świadomości przyjęcia do tej formacji", teoretycznego przygotowania do pracy operacyjnej, pozytywnych opinii służbowych oraz zakończenia służby "na rzecz" totalitarnego państwa ze względu na likwidację formacji, a nie z własnej woli. Po drugie, organ administracji odwołał się do przynależności skarżącego do Związku Socjalistycznej Młodzieży Polskiej oraz Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.
W kwestii przynależności skarżącego do ZSPM i PZPR jednoznacznie wypowiedział się już w przedmiotowej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 29 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 733/21, wywodząc, że członkostwo w określonych instytucjach charakterystycznych dla ustroju totalitarnego, mających kreować światopogląd właściwy dla owego ustroju, nie może prowadzić do wniosku, że osoba do nich należąca utożsamiała się z systemem totalitarnym. Dalej zaś Sąd skonstatował, że organ zastosował kryterium tzw. odpowiedzialności zbiorowej, wynikające z samego faktu członkostwa funkcjonariusza w PZPR, nie kierował się natomiast zasadą dociekania prawdy obiektywnej.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji MSWiA powtórzył zawarty w uzasadnieniu uchylonej decyzji z [...] grudnia 2020 r. nr [...] encyklopedyczny opis PZPR , a ponadto przedstawił okoliczności powstania, strukturę osobową oraz cele i zadania ZSMP, konstatując, że "[...] powyższe świadczy o utożsamianiu się z polityką ówczesnej władzy [...]. MSWiA nie wskazał zatem – wbrew wiążącej go ocenie prawnej i wskazaniom co do dalszego postępowania – działań skarżącego podejmowanych w ramach przynależności do wyżej wymienionych organizacji, które mogłyby świadczyć o prezentowaniu przez niego konkretnego światopoglądu i propagowaniu określonych ideologii mających na celu co najmniej utwierdzanie państwa totalitarnego. Należy natomiast podkreślić, że art. 8a ustawy zaopatrzeniowej nie odwołuje się do przynależności organizacyjnej. "Formalna" przynależność do określonych organizacji (w tym przypadku – ZSMP i PZPR) nie może być więc traktowana jako równoznaczna z bezpośrednim zaangażowaniem w realizację tego typu zadań i funkcji. O ile zatem organ administracji nie ustali, że funkcjonariusz, przynależąc do określonej organizacji, pełnił w jej strukturach taką funkcję i podejmował takie zadania, że jednocześnie realizował zadania państwa totalitarnego, jest to okoliczności obojętna dla oceny przesłanek uprawniających do wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.
W kwestii samej okoliczności pełnienia przez skarżącego służby w Wydziale WSW Jednostek Wojskowych MSW przy [...] Brygadzie Wojsk Ochrony Pogranicza, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie również jednoznacznie wypowiedział się już w uzasadnieniu wyroku z 29 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 733/21, stwierdzając, że sama okoliczność pełnienia służby w Wydziale WSW Jednostek Wojskowych MSW przy [...] Brygadzie WOP w [...] oraz w Wydziale Żandarmerii nie jest wystarczającą przesłanką do uznania, że pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, natomiast organ nawet na jednostkowym przykładzie nie wykazał, iż w ten sposób skarżący dopuścił się czynów nieakceptowanych aksjologicznie w demokratycznym państwie prawa. Wręcz przeciwnie, jak dostrzegł Sąd, organ sam podkreślał, że skarżący pełniąc służbę przed 1990 r. wykonywał po prostu zadania bezpośrednio związane z ochroną granicy państwowej.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji po raz kolejny zabrakło jakichkolwiek przykładów podejmowania przez skarżącego działań ukierunkowanych na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. Podejmowania tego typu działań nie dowodzi z pewnością "domniemanie świadomości" przyjęcia do Wojsk Ochrony Pogranicza, ani teoretyczne przygotowanie do pracy operacyjnej. Także powołane w uzasadnieniu decyzji opinie służbowe w żaden sposób nie świadczą o tym, że działalność A.B. w okresie służby "na rzecz" totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b ustawy zaopatrzeniowej nie była działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań i czynności podejmowanych i wykonywanych w każdej służbie publicznej - służbie na rzecz państwa jako takiego. W opiniach tych oceniano skarżącego, jako osobę ambitną i pracowitą, wyczuloną na wszelkie zło i konsekwentnie je zwalczającą; nienaruszającą praworządności, wymagającą pomocy ze strony przełożonych; sumienną, czy samodzielną. Tego typu oceny przełożonych skarżącego – przy jednoczesnym braku wykazania jakichkolwiek działań świadczących o indywidualnym i osobistym zaangażowaniu w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego – w jakikolwiek sposób nie świadczą o tym, że działalność A.B. nie była działalnością sprowadzającą do zwykłych, standardowych czynności, jakie były podejmowane w ramach służby publicznej.
W świetle powyższego, należy stwierdzić, że MSWiA naruszył art. 153 P.p.s.a. w zw. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, po pierwsze stwierdzając, że służba skarżącego przed dniem 31 lipca 1990 r. nie była krótkotrwała, a po drugie stwierdzając że charakter tej służby nie pozwalał na przyjęcie, iż w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. Taka ocena dowodów i okoliczności powołanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nosi cechy dowolności.
Ponownie rozpatrując sprawę, MSWiA uwzględni, że w przypadku A.B. spełnione jest kryterium "krótkotrwałości służby", o którym mowa w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej. Następnie, jako że w zaskarżonej decyzji w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 733/22 kryterium określone w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej, zostało uznane za spełnione, organ administracji weźmie pod uwagę, że spełnienie obu wyżej wymienionych kryteriów stanowi istotny argument za obaleniem domniemania służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. Spełnienie obu wskazanych kryteriów może zatem uprawniać do przyjęcia, że spełniona została przesłanka "szczególnie uzasadnionych przypadków", chyba że w realiach konkretnej sprawy zostanie wykazane, że mimo spełnienia obu kryteriów, funkcjonariusz był zaangażowany w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. W realiach tej konkretnej sprawy, MSWiA uwzględni natomiast, że powołane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dowody i okoliczności dotyczące tak samego A.B., jak i ogólne spostrzeżenia dotyczące zakresu zadań Zwiadu Wojsk Ochrony Pogranicza oraz celów i zadań PZPR i ZSMP, nie świadczą o tym, że skarżący był zaangażowany w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu, a w konsekwencji o tym, że brak jest podstaw do stwierdzenia "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. MSWiA weźmie pod uwagę, że służba "na rzecz" państwa nie musi być tożsama ze służbą pełnioną w okresie istnienia tego państwa i w ramach istniejących w tym państwie organów i instytucji. Nie każde bowiem nawiązanie stosunku prawnego w ramach służby państwowej wiąże się automatycznie z zindywidualizowanym zaangażowaniem bezpośrednio ukierunkowanym na realizowanie charakterystycznych dla ustroju tego państwa jego zadań i funkcji (tak też np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 grudnia 2021 r. sygn. akt III OSK 2470/21, z 24 listopada 2021 r. sygn. akt III OSK 4747/21, z 23 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 3815/21, z 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1895/19 – niepublikowane; dostępne: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję.
O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. Objęły one wynagrodzenie adwokata ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.) oraz zwrot wydatku (6,50 zł), tj. opłaty pocztowej za przesłanie skargi (karta nr 16 akt sądowych).