II SA/Wa 680/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na decyzję Prokuratora Regionalnego, uznając, że przepisy Kodeksu postępowania karnego o dostępie do akt zakończonych postępowań przygotowawczych wyłączają stosowanie ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Skarżący Z.S. domagał się udostępnienia dokumentów z akt zakończonego postępowania przygotowawczego w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Prokurator Regionalny uchylił decyzję Prokuratora Okręgowego odmawiającą udostępnienia i umorzył postępowanie, powołując się na przepisy k.p.k. regulujące dostęp do akt. Sąd administracyjny uznał to stanowisko za prawidłowe, stwierdzając, że przepisy k.p.k. stanowią lex specialis i wyłączają stosowanie u.d.i.p. w tym zakresie. Skarga została oddalona.
Sprawa dotyczyła wniosku Z.S. o udostępnienie dokumentów z akt zakończonego postępowania przygotowawczego na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej (u.d.i.p.). Prokurator Okręgowy odmówił udostępnienia, ale Prokurator Regionalny uchylił tę decyzję i umorzył postępowanie, uznając, że dostęp do takich dokumentów regulują przepisy Kodeksu postępowania karnego (k.p.k.), a nie u.d.i.p. Skarżący zarzucił naruszenie prawa do informacji publicznej, konstytucyjnych i międzynarodowych praw do wolności słowa oraz przepisów k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 1 ust. 2 u.d.i.p., przepisy tej ustawy nie naruszają innych ustaw określających odmienne zasady dostępu do informacji. W ocenie Sądu, przepisy art. 156 § 5 i § 5b k.p.k. regulują w sposób wyczerpujący dostęp do akt postępowań przygotowawczych, zarówno w toku, jak i po ich zakończeniu, i stanowią przepisy szczególne wyłączające stosowanie u.d.i.p. Sąd odwołał się do uchwały NSA I OPS 7/13 oraz orzecznictwa wskazującego, że przepisy k.p.k. są lex specialis w stosunku do u.d.i.p. w zakresie dostępu do akt spraw karnych. Sąd uznał również, że ograniczenie dostępu do akt w tym trybie jest uzasadnione i nie narusza konstytucyjnych ani międzynarodowych praw do informacji i wolności słowa, ponieważ prawo to nie jest absolutne i może podlegać ograniczeniom w celu ochrony ważnych interesów. Sąd nie znalazł podstaw do skierowania pytania prejudycjalnego do TSUE.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, przepisy k.p.k. stanowią przepisy szczególne, które w sposób wyczerpujący regulują zasady dostępu do akt postępowań przygotowawczych i tym samym wyłączają stosowanie ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na art. 1 ust. 2 u.d.i.p. oraz orzecznictwo NSA, zgodnie z którym przepisy innych ustaw określające odmienne zasady dostępu do informacji publicznej wyłączają stosowanie u.d.i.p. w zakresie, w jakim się z nią nie godzą. Przepisy k.p.k. dotyczące dostępu do akt postępowań przygotowawczych są uznawane za takie przepisy szczególne.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (18)
Główne
k.p.k. art. 156 § 5b
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego
u.d.i.p. art. 1 § 2
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej
Pomocnicze
k.p.k. art. 156 § 1
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 156 § 5
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego
u.d.i.p. art. 6 § 1
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej
u.d.i.p. art. 3 § 1
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej
Konstytucja RP art. 61 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 61 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 31 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
PPSA art. 138 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
PPSA art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
PPSA art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
PPSA art. 33 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 138 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 11
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepisy k.p.k. (art. 156 § 5 i 5b) stanowią przepisy szczególne wyłączające stosowanie ustawy o dostępie do informacji publicznej do akt zakończonych postępowań przygotowawczych. Ograniczenie dostępu do akt w trybie k.p.k. jest zgodne z Konstytucją RP i prawem międzynarodowym, gdyż prawo do informacji nie jest absolutne i może być ograniczane w uzasadnionych przypadkach.
Odrzucone argumenty
Zastosowanie przepisów k.p.k. narusza prawo do informacji publicznej gwarantowane przez art. 61 Konstytucji RP. Ograniczenie dostępu do akt narusza art. 19 ust. 2 MPPOiP i art. 10 ust. 1 EKPC. Prokurator Regionalny naruszył przepisy k.p.a. dotyczące uzasadnienia decyzji (odwołanie do nieistniejącego przepisu, oparcie na projekcie ustawy). Niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.
Godne uwagi sformułowania
przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi przepisy k.p.k. regulują w sposób zupełny zasady dostępu do akt postępowania karnego i znajdujących się w nich informacji publicznych prawo do informacji publicznej ze swej natury nie jest prawem absolutnym i może być ograniczone nie istnieje formuła zagwarantowania obywatelom dostępu do informacji "za wszelką cenę"
Skład orzekający
Karolina Kisielewicz
przewodniczący sprawozdawca
Andrzej Góraj
członek
Danuta Kania
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie prymatu przepisów k.p.k. nad ustawą o dostępie do informacji publicznej w zakresie dostępu do akt postępowań przygotowawczych."
Ograniczenia: Dotyczy wyłącznie dostępu do akt postępowań przygotowawczych w sprawach karnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia dostępu do informacji publicznej w kontekście postępowań karnych, co jest istotne dla prawników i obywateli zainteresowanych transparentnością działań organów ścigania.
“Czy akta prokuratorskie są dostępne dla każdego? Sąd administracyjny wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Wa 680/22 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2022-11-04 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-04-22 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Andrzej Góraj Danuta Kania Karolina Kisielewicz /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6480 Hasła tematyczne Dostęp do informacji publicznej Sygn. powiązane III OSK 486/23 - Wyrok NSA z 2023-11-29 Skarżony organ Prokurator Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2017 poz 1904 art. 156 § 1 i §5b Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego - tekst jednolity Dz.U. 2022 poz 902 art. 1 ust. 2 Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karolina Kisielewicz (spr.), Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędzia WSA Danuta Kania, Protokolant starszy specjalista Ewa Kielak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2022 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Prokuratora Regionalnego w [...] z dnia [...] stycznia 2022 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę Uzasadnienie Prokurator Regionalny w [...] decyzją z [...] stycznia 2022 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchylił decyzję z [...] grudnia 2021 r., którą Prokurator Okręgowy w [...] działając na podstawie art. 16 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2022 r., poz. 902), odmówił Z.S. udostępnienia dokumentów znajdujących się w aktach zakończonego postępowania przygotowawczego o sygn. [...], wymienionych przez wnioskodawcę we wniosku z 27 października 2021 r. i umorzył postępowanie przed organem I instancji w całości. Organ odwoławczy podał, że art. 156 § 5b ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego, w brzmieniu nadanym nowelą z dnia 20 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 1023) i obowiązującym od 22 czerwca 2021 r. stanowi, że przepis § 5 tej ustawy (dotyczący zasad udostępniania akt w toku postępowania przygotowawczego), stosuje się odpowiednio do udostępniania akt zakończonego postępowania przygotowawczego. Prokurator Regionalny w [...] odwołał się do uzasadnienia projektu tej noweli i podniósł, że "nowelizacja miała na celu jednoznaczne ukształtowanie podstawy do udostępniania akt zakończonych postępowań przygotowawczych, zapewniającej możliwość szerokiego udostępnienia materiałów określonej sprawy w przypadkach takie udostępnienie uzasadniających, z drugiej zaś strony gwarantującej ochronę materiałów w sprawach, które pomimo formalnie zapadłej decyzji o zakończeniu postępowania przygotowawczego nie są sprawami zakończonymi w sensie merytorycznym (np. sprawy zakończone umorzeniem z powodu niewykrycia sprawcy przestępstwa albo braku wymaganego zezwolenia na ściganie lub wniosku o ściganie) i mogą zostać podjęte w razie ujawnienia nowych faktów, dowodów lub zaistnienia określonych zdarzeń prawnych". W konsekwencji stwierdził, że decyzja Prokuratora Okręgowego w [...] została wydana z naruszeniem prawa (z uwagi na zastosowanie niewłaściwego trybu) i zachodzą podstawy do zastosowania art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. – uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania w całości przed organem pierwszej instancji. Z.S. w skardze z 5 kwietnia 2022 r. na opisaną decyzję Prokuratora Regionalnego w [...] z [...] stycznia 2022 r. zarzucił, że wydana została z naruszeniem art. 19 ust. 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167), który stanowi, że każdy człowiek ma prawo do swobodnego wyrażania opinii; prawo to obejmuje swobodę poszukiwania, otrzymywania i rozpowszechniania wszelkich informacji i poglądów, bez względu na granice państwowe, ustnie, pismem lub drukiem, w postaci dzieła sztuki bądź w jakikolwiek inny sposób według własnego wyboru, poprzez jego niezastosowanie, a przez to nieuzasadnione ograniczenie prawa do swobodnego pozyskiwania i rozpowszechniania informacji, skutkujące ograniczeniem debaty publicznej o działaniach organów ścigania, a także narusza art. 10 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., poz. 284), zgodnie z którym każdy ma prawo do wolności wyrażania opinii. Prawo to obejmuje wolność posiadania poglądów oraz otrzymywania i przekazywania informacji i idei bez ingerencji władz publicznych i bez względu na granice państwowe. Zdaniem skarżącego, decyzja Prokuratora Regionalnego w [...] z [...] stycznia 2022 r. narusza również art. 61 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim przepis ten stanowi podstawę do prawa do uzyskiwania informacji publicznej, poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieudostępnieniu informacji publicznej na wniosek i wydanie decyzji administracyjnej ograniczającej konstytucyjne prawo do informacji, art. 6 ust. 1 pkt 3 lit. a i d, pkt. 4 lit. a tiret pierwszy w zw. z art. 3 ust 1 pkt. 2 u.d.i.p., w zakresie w jakim przepis ten stanowi o informacjach publicznych podlegających udostępnieniu oraz stanowi o uprawnieniu do wglądu w dokumenty urzędowe, poprzez niezastosowanie, a przez to nieuzasadnione ograniczenie prawa do informacji o trybie i sposobie załatwiania spraw oraz treści dokumentów urzędowych. Z.S. zarzucił również zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 107 § 1 pkt. 6 i § 3 w zw. z art. 7 w zw. z art. 11 k.p.a., poprzez niewyczerpujące wyjaśnienie przesłanek decyzji, odwołanie się w jej uzasadnieniu do nieistniejącego w porządku prawnym art. 156 § 5c k.p.k. (zamiast § 5b) i przez to nienależyte sporządzenie uzasadnienia, oparcie rozstrzygnięcia na treści uzasadnienia projektu ustawy, który choć wskazuje pośrednio na motywy autorów projektu, nie stanowi źródła powszechnie obowiązującego prawa, ani też nie zalicza się do dorobku doktryny, naruszenie art. 138 § 1 w zw. z art. 15 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez nieodniesienie się do zarzutów oraz twierdzeń strony, wskazanych w odwołaniu i w konsekwencji wadliwą kontrolę instancyjną orzeczenia organu I instancji a w konsekwencji naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. W uzasadnieniu skargi Z.S. podniósł m. in., że art 156 § 5 i art. 156 § 5b regulują jedynie dostęp do akt postępowania przygotowawczego, jako uporządkowanego zbioru materiałów, traktowanych jako całość i nie stanowi o wyłączeniu stosowania przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej w odniesieniu do pojedynczych, określonych dokumentów z tych akt, które świadczą o sposobie działania organów władzy publicznej. Zdaniem Z.S., gdyby intencją ustawodawcy było całkowite wyłączenie dostępu do informacji zawartych we wszelkich dokumentach postępowania przygotowawczego, umieściłby w art. 156 k.p.k. przepis w brzmieniu: "do treści zawartych w aktach postępowania przygotowawczego, nie stosuje się przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej". Skoro takiego wyłączenia nie zastosowano, nie sposób twierdzić, aby intencją ustawodawcy było całkowite wyłączenie stosowania przepisów u.d.i.p. Skarżący stwierdził ponadto, że opieranie rozstrzygnięcia decyzji na uzasadnieniu projektu ustawy, "jawi się jako niedopuszczalne i sprzeczne nie tylko z zasadą przekonywania, ale również legalizmu" oraz że nie wynika z niego, że intencją ustawodawcy było całkowite wyłączenie stosowania przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej. Z.S. w uzasadnieniu skargi wywiódł, że prawo do informacji jest prawem chronionym przez prawo międzynarodowe i wniósł o skierowanie pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o rozstrzygnięcie: czy przepisy wspólnotowe zawarte w art. 42 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej i art. 10 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. należy interpretować w ten sposób, że naruszona zostaje wolność otrzymywania i przekazywania informacji bez ingerencji władz publicznych, w sytuacji w której: a) przepisy prawa krajowego Rzeczypospolitej Polskiej, zawarte w art. 156 § 5b w zw. z art. 156 § 5 k.p.k., w sposób nieuzasadniony i znaczący ograniczają dostęp do wybranej części akt zakończonego postępowania przygotowawczego karnego, ponieważ dostęp do nich mają wyłączenie strony, obrońcy, pełnomocnicy i przedstawiciele ustawowi stron, ewentualnie osoby upoważnione przez prokuratora, według jego indywidualnego uznania wobec braku wyraźnych przesłanek ustawowych?, b) osobie będącej świadkiem w danym postępowaniu karnym przygotowawczym, na skutek działań której wszczęto postępowanie karne przygotowawcze, prokurator odmawia dostępu do wybranej części akt przedmiotowego postępowania karnego przygotowawczego, nawet już po zakończeniu tegoż postępowania? Zdaniem Z.S. przepis art. 156 § 5b w zw. z art. 156 § 5 k.p.k., uprawniający prokuratora do podejmowania arbitralnych decyzji określających osoby, którym udostępnione zostaną akta zakończonego postępowania przygotowawczego jest sprzeczny z normami prawa wspólnotowego i sądy krajowe powinny odmówić ich zastosowania jako sprzecznych z bezpośrednio skutecznymi przepisami prawa unijnego (tzw. formuła Simmenthal). Skarżący podkreślił, że uniemożliwiono mu dostęp do dokumentów znajdujących się w aktach postępowania przygotowawczego w sprawie, która dotyczyła fotografowania przez niego przestrzeni publicznej w pobliżu ABW i MSWiA i w której został przesłuchany jako świadek (nie miał statusu strony), dokonano przeszukania jego mieszkania oraz zatrzymania mienia ruchomego. Skarżący wyjaśnił, że zwrócił się o udostępnienie akt sprawy w trybie k.p.k., jednak takiego dostępu mu odmówiono. Z tych wszystkich względów Z.S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Prokurator Regionalny w [...] w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, podkreślił że wykładania literalna art. 156 § 5 i § 5b k.p.k. jest jednoznaczna i zbieżna z wykładnią celowościową, na którą pomocniczo powołał się w uzasadnieniu decyzji, cytując uzasadnienie projektu ustawy i wniósł o oddalenie skargi. Stowarzyszenie [...] z siedzibą w [...] w piśmie z 8 lipca 2022 r. wniosło o dopuszczenie do udziału w niniejszym postępowaniu na prawach uczestnika postępowania, a ponadto o uwzględnienie skargi Z.S. z powodów wskazanych w jego skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 22 sierpnia 2022 r. wydanym na podstawie art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 20222 r., poz. 329 ze zm.), dopuścił Stowarzyszenie [...] z siedzibą w [...] do udziału w postępowaniu w sprawie w charakterze uczestnika postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. W kontrolowanej decyzji o uchyleniu decyzji Prokuratora Okręgowego w [...] o odmowie udostępnienia skarżącemu, na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej, dokumentów z akt zakończonego postępowania przygotowawczego i umorzeniu postępowania administracyjnego przed tym organem, Prokurator Regionalny stwierdził, że wnioskowane informacje publiczne nie podlegają udostępnieniu w trybie u.d.i.p. z uwagi na przepisy szczególne określające zasady dostępu do tych dokumentów, tj. art. 156 § 5 i § 5b k.p.k. Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznaje to stanowisko za prawidłowe. Prokurator Regionalny prawidłowo uznał, że żądane przez skarżącego informacje nie podlegają udostępnieniu w trybie przepisów u.d.i.p. z uwagi na przepisy szczególne, czyli k.p.k. Rozważania w tej sprawie należy rozpocząć od przypomnienia, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu 7 sędziów z dnia 9 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 7/13, wyjaśnił, że przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Oznacza to, że przepisów tej ustawy nie stosuje się wyłącznie wtedy, gdy są one nie do pogodzenia z przepisami ustaw szczególnych, które w sposób odmienny regulują zasady i tryb dostępu do informacji publicznej. W konsekwencji, w orzecznictwie sądowym przyjmuje się jednolicie, że art. 1 ust. 2 u.d.i.p., który wyłącza stosowanie przepisów u.d.i.p. w przypadku istnienia regulacji szczególnych o dostępie do informacji publicznych, należy rozumieć w ten sposób, że wyłącza on u.d.i.p. w zakresie, w jakim inna szczególna ustawa reguluje ten dostęp, a pozwala na jej stosowanie tam, gdzie ustawa szczególna nie reguluje kwestii dostępności do informacji publicznych (por. wyroki NSA z 28 kwietnia 2021 r., sygn. akt III OSK 865/21, z 20 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 2451/11, dostępne w CBOSA). W odniesieniu zaś do tych dokumentów, które są informacją publiczną i znajdują się w aktach postępowania przygotowawczego, przepisami szczególnymi, o których mowa w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., są przepisy zawarte w art. 156 k.p.k. co oznacza, że nie mają do nich zastosowania przepisy u.d.i.p. Zgodnie z powołanym przepisem stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta sprawy sądowej oraz daje możność sporządzenia z nich odpisów lub kopii. Za zgodą prezesa sądu akta te mogą być udostępnione również innym osobom. Informacje o aktach sprawy mogą być udostępnione także za pomocą systemu teleinformatycznego, jeżeli względy techniczne nie stoją temu na przeszkodzie (art. 156 § 1 k.p.k.). Natomiast w myśl art. 156 § 5 k.p.k. jeżeli nie zachodzi potrzeba zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania lub ochrony ważnego interesu państwa, w toku postępowania przygotowawczego stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta, umożliwia sporządzanie odpisów lub kopii oraz wydaje odpłatnie uwierzytelnione odpisy lub kopie. W przedmiocie udostępnienia akt, sporządzenia odpisów lub kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów lub kopii prowadzący postępowanie przygotowawcze wydaje zarządzenie. W przypadku odmowy udostępnienia akt pokrzywdzonemu na jego wniosek należy poinformować go o możliwości udostępnienia mu akt w późniejszym terminie. Z chwilą powiadomienia podejrzanego lub obrońcy o terminie końcowego zaznajomienia z materiałami postępowania przygotowawczego pokrzywdzonemu, jego pełnomocnikowi lub przedstawicielowi ustawowemu nie można odmówić udostępnienia akt, umożliwienia sporządzania odpisów lub kopii oraz wydania odpisów lub kopii. Za zgodą prokuratora akta w toku postępowania przygotowawczego mogą być w wyjątkowych wypadkach udostępnione innym osobom. Prokurator może udostępnić akta w postaci elektronicznej. Przepis § 5 stosuje się odpowiednio do udostępniania akt zakończonego postępowania przygotowawczego (art. 156 § 5b k.p.k.). Należy zauważyć, ze powołane przepisy k.p.k. regulują w sposób zupełny zasady dostępu do akt postępowania karnego i znajdujących się w nich informacji publicznych, tak na etapie postępowania przygotowawczego, jak i sądowego (także do akt postępowania już zakończonego). Te przepisy są adresowane do wszystkich, nie tylko do stron postępowania karnego, bowiem jak wynika z treści zdania drugiego art. 156 § 5 k.p.k. akta mogą być w wyjątkowych sytuacjach udostępnione innym osobom niż stronom (obrońcom, pełnomocnikom, przedstawicielom ustawowym). Z tego wynika, że powołane przepisy k.p.k. stanowią "przepisy innych ustaw", o których mowa w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., określające odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi, które w całości wyłączają zastosowanie przepisów u.d.i.p. do informacji publicznych znajdujących się w aktach sprawy karnej (por. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2021 r., sygn. akt III OSK 4343/21, LEX nr 3275807). Całkowicie nieuzasadnione jest zapatrywanie skarżącego, że gdyby intencją ustawodawcy było całkowite wyłączenie dostępu do informacji zawartych we wszelkich dokumentach postępowania przygotowawczego, umieściłby w art. 156 k.p.k. przepis w brzmieniu: "do treści zawartych w aktach postępowania przygotowawczego, nie stosuje się przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej". Zacytowany przepis art. 156 k.p.k. jest jednoznaczny pod względem językowym. Wykładnia literalna powołanego przepisu pozostaje w zgodzie z celem, jaki przyświecał ustawodawcy, który w przywołany wyżej sposób zredagował analizowane przepisy. W przedstawionym Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej przez grupę posłów projekcie ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy z 8 stycznia 2021 nr 867) podniesiono m. in., że projektowane rozwiązanie ma na celu jednoznaczne ukształtowanie podstawy do udostępniania akt zakończonych postępowań przygotowawczych, zapewniającej możliwość szerokiego udostępniania materiałów określonej sprawy w przypadkach takie udostępnienie uzasadniających, z drugiej zaś strony gwarantującej ochronę materiałów w sprawach, które pomimo formalnie zapadłej decyzji o zakończeniu postępowania przygotowawczego nie są sprawami zakończonymi w sensie merytorycznym (np. sprawy zakończone umorzeniem z powodu niewykrycia sprawcy przestępstwa albo braku wymaganego zezwolenia na ściganie lub wniosku o ściganie) i mogą zostać podjęte w razie ujawnienia nowych faktów, dowodów lub zaistnienia określonych zdarzeń prawnych. (...) Projektowane rozwiązanie, przewidujące odpowiednie stosowanie do akt zakończonego postępowania przygotowawczego reguł określonych w art. 156 § 5 k.p.k., pozwoli na objęcie ochroną informacji zawartych w materiałach sprawy, w celu zagwarantowania możliwości efektywnego kontynuowania postępowania w przypadku zaistnienia do tego podstaw oraz zapewnienia dostatecznej ochrony interesów osób uczestniczących w postępowaniu, z drugiej zaś strony pozwoli na udostępnianie akt sprawy w przypadkach za tym przemawiających, np. do celów naukowych, analitycznych lub szkoleniowych." Nie są uzasadnione postawione w skardze zarzuty dotyczące naruszenia art. 61 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim przepis ten stanowi podstawę prawa do uzyskiwania informacji publicznej, poprzez niewłaściwe zastosowanie. Prawo do informacji publicznej ze swej natury nie jest prawem absolutnym i może być ograniczone, na warunkach wymienionych w art. 61 ust. 3 Konstytucji. W orzecznictwie Trybunału podkreśla się, że nie istnieje formuła zagwarantowania obywatelom dostępu do informacji "za wszelką cenę" (zob. wyroki z 19 czerwca 2002 r., sygn. K 11/02, OTK ZU nr 4/A/2002, poz. 43 i o sygn. K 17/05). Konstytucja w art. 61 ust. 3 wskazuje na możliwość ograniczenia prawa dostępu do informacji publicznej, ze względu na ochronę wolności i praw innych osób oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa. Oceniając konstytucyjność ograniczeń prawa do informacji publicznej, należy ponadto przeprowadzić test proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji), tj. zbadać ich przydatność, konieczność i proporcjonalność (zob. wyroki o sygn. K 17/05 i K 26/08). Powołany art. 156 k.p.k. korzysta z domniemania konstytucyjności. W ocenie Sądu nie można również przyjąć, że zaskarżona decyzja Prokuratora Regionalnego została wydana z naruszeniem art. 19 ust. 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167) oraz z naruszeniem art. 10 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Według art. 19 ust. 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych każdy człowiek ma prawo do swobodnego wyrażania opinii; prawo to obejmuje swobodę poszukiwania, otrzymywania i rozpowszechniania wszelkich informacji i poglądów, bez względu na granice państwowe, ustnie, pismem lub drukiem, w postaci dzieła sztuki bądź w jakikolwiek inny sposób według własnego wyboru. Stosownie do art. 10 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, każdy ma prawo do wolności wyrażania opinii. Prawo to obejmuje wolność posiadania poglądów oraz otrzymywania i przekazywania informacji i idei bez ingerencji władz publicznych i bez względu na granice państwowe. Jak już powiedziano, wyrażona w art. 61 ust. 1 Konstytucji RP zasada dostępu do informacji publicznej nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniom. Konieczne jest jednak, by ograniczenia te były formułowane w sposób czyniący zadość wymaganiom konstytucyjnym. Przepis art. 31 ust. 3 Konstytucji, który określa przesłanki dopuszczalności ustanawiania ograniczeń wolności i praw jednostki, w aspekcie formalnym wymaga, by ograniczenia te były ustanawiane "tylko w ustawie", natomiast w aspekcie materialnym dopuszcza ustanawianie ograniczeń "tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia, moralności publicznej albo wolności i praw innych osób". Dodatkową granicą dla dopuszczalnego zakresu ograniczeń jest zakaz naruszania "istoty" wolności i praw. Określone w art. 10 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności ramy dopuszczalnych ograniczeń wolności wyrażania opinii, obejmującej wolność posiadania poglądów oraz otrzymywania i przekazywania informacji i idei bez ingerencji władz publicznych i bez względu na granice państwowe, zostały określone podobnie do tych, które formułuje art. 31 ust. 3 Konstytucji. W myśl ust. 2 art. 10 Konwencji "korzystanie z tych wolności pociągających za sobą obowiązki i odpowiedzialność może podlegać takim wymogom formalnym, warunkom, ograniczeniom i sankcjom, jakie są przewidziane przez ustawę i niezbędne w społeczeństwie demokratycznym w interesie bezpieczeństwa państwowego, integralności terytorialnej lub bezpieczeństwa publicznego, ze względu na konieczność zapobieżenia zakłóceniu porządku lub przestępstwu, z uwagi na ochronę zdrowia i moralności, ochronę dobrego imienia i praw innych osób oraz ze względu na zapobieżenie ujawnieniu informacji poufnych lub na zagwarantowanie powagi i bezstronności władzy sądowej". Nieco odmiennie ukształtowane zostały granice dopuszczalnego ograniczania swobody wyrażania opinii w Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych. Zgodnie z jego art. 19 ust. 3 realizacja prawa do swobodnego wyrażania opinii "pociąga za sobą specjalne obowiązki i specjalną odpowiedzialność. Może ona w konsekwencji podlegać pewnym ograniczeniom, które powinny być jednak wyraźnie przewidziane przez ustawę i które są niezbędne w celu: a) poszanowania praw i dobrego imienia innych; b) ochrony bezpieczeństwa narodowego lub porządku publicznego albo zdrowia lub moralności publicznej". Zwraca uwagę fakt, że w świetle cytowanego przepisu umowy międzynarodowej warunki, którym odpowiadać mają ograniczenia, by można je było uznać za dopuszczalne, nie muszą być "konieczne w państwie demokratycznym", co pozwala stwierdzić, że korzystanie z wyrażonego w Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych prawa do swobodnego wyrażania opinii, które w myśl ust. 2 art. 19 obejmuje "swobodę poszukiwania, otrzymywania i rozpowszechniania wszelkich informacji i poglądów, bez względu na granice państwowe, ustnie, pismem lub drukiem, w postaci dzieła sztuki bądź w jakikolwiek inny sposób według własnego wyboru", podlegać może dalej idącym ograniczeniom, niż wynika to z bardziej restrykcyjnego pod tym względem art. 31 ust. 3 Konstytucji. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o skierowanie pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w zakresie postulowanym przez skarżącego w skardze do Sądu (zgodności prawa krajowego z prawem europejskim, tj. z art. 10 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 42 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej). W konsekwencji nie można zasadnie zarzucić, że naruszono art 6 ust. 1 pkt 3 lit. a i d, pkt. 4 lit. a tiret pierwszy w zw. z art. 3 ust 1 pkt. 2 u.d.i.p. który stanowi, że informacje o trybie i sposobie załatwiania spraw oraz treści dokumentów urzędowych stanowią informację publiczną podlegającą udostępnieniu. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wszystkie wymogi przewidziane w przepisach prawa i z całą pewnością fakt, że organ w jej treści odwołał się do nieistniejącego art. 156 §5c k.p.k. (zamiast § 5b) oraz do uzasadnienia projektu nowelizacji art. 156 k.p.k. nie pozwala uznać za uzasadniony zarzut naruszenia art. 107 § 1 pkt. 6 i § 3 w zw. z art. 7 w zw. z art. 11 k.p.a. Z tych wszystkich powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał zarzuty skargi za nieuzacnione. Sąd kontrolując zaskarżoną decyzję w zakresie wykraczającym poza granice wyznaczone zarzutami skargi (art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), stwierdził, że nie ma podstaw do jej uchylenia lub orzeczenia o jej nieważności, które Wojewódzki Sąd Administracyjny byłby zobowiązany uwzględnić z urzędu. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 powołanej ustawy, orzekł jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI