II SA/Wa 68/05

II SA/Wa 68/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-05-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-01-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Adam Lipiński
Ewa Grochowska-Jung /przewodniczący/
Joanna Kube /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6243 Skierowanie do służby zastępczej
Skarżony organ
Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska - Jung Sędzia WSA Adam Lipiński Asesor WSA Joanna Kube (spr.) Protokolant: Monika Niewińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2005 r. sprawy ze skargi J. J. na orzeczenie Komisji do Spraw Służby Zastępczej z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przeznaczenia poborowego do odbywania służby zastępczej stwierdza nieważność zaskarżonego orzeczenia stwierdza, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu w całości
Uzasadnienie
II SA/Wa 68/05
UZASADNIENIE
W dniu 13 stycznia 2004 r. poborowy J. J. złożył wniosek o przeznaczenie go do służby zastępczej. Wniosek swój motywował poglądami pacyfistycznymi, które nie pozwalają mu na odbycie zasadniczej służby wojskowej. Wyjaśnił, że jest przeciwny stosowaniu przemocy fizycznej i psychicznej przeciw ludziom.
Komisja do Spraw Służby Zastępczej orzeczeniem nr [...] wydanym na posiedzeniu w dniu [...] listopada 2004 r. na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217), po rozpatrzeniu odwołania J. J. od orzeczenia Komisji Wojewódzkiej do Spraw Służby Zastępczej w [...] nr [...] z dnia [...] lipca 2004 r. postanowiła odmówić przeznaczenia poborowego do odbywania służby zastępczej. Komisja do Spraw Służby Zastępczej w uzasadnieniu orzeczenia uznała, że poborowy nie wykazał zasad moralnych, które budzą konflikt sumienia podczas odbywania służby wojskowej. Zdaniem Komisji poborowy wykazał jedynie obawy przed wojskiem, dyskomfort psychiczny związany z koniecznością wypełnienia obowiązku wobec ojczyzny, co nie stoi w sprzeczności z zadaniami żołnierza służby zasadniczej.
W skardze do Sądu J. J. kwestionując zaskarżone orzeczenie wskazał, że jego zasady moralne nie pozwalają mu na pełnienie służby wojskowej. Skarżący podał, że jako pacyfista uważa, że przemoc nie może być we współczesnym świecie metodą rozwiązywania konfliktów, ponieważ prowadzi do cierpień i śmierci tysięcy istnień ludzkich oraz zniszczeń. Nie chce więc przyczyniać się do takiego stanu rzeczy i dlatego odmawia pełnienia służby wojskowej. Wyjaśnia, że jego sumienie nie pozwala mu na uczenie się strzelania czy celowania do tarczy z wizerunkiem człowieka.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc, się do zarzutów skargi zwrócono uwagę na fakt, że poborowy przed Komisją w dniu [...] listopada 2004 r., co zostało zawarte w protokole przez niego podpisanym, jako przyczynę ubiegania się o służbę zastępczą podawał obawę przed trudami życia wojskowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz.1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka, co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.
Stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając legalność zaskarżonego orzeczenia Komisji do Spraw Służby Zastępczej pod tym kątem, należy stwierdzić, że narusza ono prawo w stopniu rażącym, uzasadniającym stwierdzenie jego nieważności.
Przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej określają zasady przeznaczenia do służby zastępczej, kierowanie do jej odbycia oraz odbywanie służby zastępczej przez podlegających obowiązkowi służby wojskowej, którym przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie pozwalają na pełnienie służby. Zgodnie z przepisem art. 10 ust. 1 tej ustawy orzeczenie o przeznaczeniu do służby zastępczej wydaje komisja wojewódzka do spraw służby zastępczej, natomiast stosownie do jej przepisu art. 13 ust. 1, poborowemu i wojskowemu komendantowi uzupełnień w terminie 14 dni, od dnia otrzymania orzeczenia komisji wojewódzkiej przysługuje odwołanie do komisji do spraw służby zastępczej". Jednocześnie w art. 6 ust. 1 omawianej ustawy o służbie zastępczej ustawodawca postanowił, że do postępowania w sprawach określonych w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), o ile ustawa nie stanowi inaczej. Z kolei przepis art. 14 ust. 5 przedmiotowej ustawy zawiera upoważnienie ustawowe dla Rady Ministrów, która określi, w drodze rozporządzenia, m.in. tryb działania komisji wojewódzkiej i komisji, sposób dokumentowania ich działalności, a także wzory orzeczeń w sprawach przeznaczenia do służby zastępczej. Rada Ministrów wykonała powyższe upoważnienie, wydając w dniu 24 lutego 2004 r., na podstawie art. 14 ust. 5 ustawy o służbie zastępczej, rozporządzenie w sprawie komisji wojewódzkich do spraw służby zastępczej i komisji do spraw służby zastępczej (Dz. U. Nr 35, poz. 307), którego załącznik nr 1 stanowi wzór orzeczenia komisji wojewódzkiej do spraw służby zastępczej w sprawie przeznaczenia do służby zastępczej, zaś załącznikiem nr 2 – wzór orzeczenia komisji do spraw służby zastępczej w sprawie przeznaczenia do służby zastępczej.
W rozpatrywanej sprawie zaskarżone orzeczenie zostało wydane według tego wzoru. Dlatego też sentencja orzeczenia zawiera sformułowanie "postanawia odmówić przeznaczenia go do odbywania służby zastępczej".
Należy zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w swoim orzecznictwie (wyrok z dnia 26 lipca 2004 r. U 16/02, OTK-A 2004/7/70) konsekwentnie stoi na stanowisku, że rozporządzenie ma charakter aktu wykonawczego, wydawanego na podstawie ustawy i w celu jej wykonania. Po pierwsze, zatem – rozporządzenie musi być wydane na podstawie wyraźnego oraz szczegółowego upoważnienia ustawy i zmieścić się w zakresie określonym w upoważnieniu. Po drugie – brak stanowiska ustawodawcy w danej sprawie, przejawiający się nieprecyzyjnością lub ogólnością upoważnienia, winien być interpretowany jako nieudzielenie w tym zakresie kompetencji normodawczej do wydania rozporządzenia. Upoważnienie nie może też opierać się na domniemaniu objęcia jego zakresem materii w upoważnieniu niewymienianych. Nie podlega ona wykładni rozszerzającej, ani też celowościowej. Po trzecie – jeżeli rozporządzenie określa tryb postępowania, winno to czynić tak, aby zachowana została spójność z postanowieniami ustawy. Po czwarte – akt tego rodzaju, oprócz niesprzeczności z ustawą, z której wynika upoważnienie i na podstawie, której został wydany, nie może być sprzeczny z normami konstytucyjnymi, a także aktami ustawodawczymi, które pośrednio lub bezpośrednio dotyczą materii stanowiącej przedmiot rozporządzenia. Po piąte – sfera praw i wolności stanowi materię konstytucyjną w ramach, której przewiduje się upoważnienie na rzecz konstytucyjnie dopuszczalnej regulacji ustawowej. Sfera ta nie może zostać jednakże uregulowana wyłącznie w aktach podstawowych – tj. rozporządzeniach ministra.
Zgodnie z art. 138 § 1 kpa, który jak to już wyżej wspomniano ma zastosowanie do postępowania w sprawach określonych w ustawie o służbie zastępczej, organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka, co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji, albo umarza postępowanie odwoławcze. Natomiast zgodnie z art. 138 § 2 kpa organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Powołany przepis art. 138 kpa, zawiera zamknięty katalog decyzji organu odwoławczego, co oznacza, że organ nie jest uprawniony do wydania decyzji o innej sentencji niż jedna z wyżej wymienionych.
Reasumując należy uznać, że załącznik nr 2 do wskazanego rozporządzenia w sprawie komisji wojewódzkich do spraw służby zastępczej i komisji do spraw służby zastępczej, jest sprzeczny z kodeksem postępowania administracyjnego.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Komisja do Spraw Służby Zastępczej winna wydać swoje orzeczenie kierując się unormowaniem zawartym we wspomnianym wyżej przepisie art. 138 kodeksu postępowania administracyjnego.
Mając na względzie fakt, że zaskarżone orzeczenie jest sprzeczne z powołanym wyżej przepisem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.