II SA/Wa 638/21

II SA/Wa 638/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-12-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-03-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Ewa Kwiecińska /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Kruszewska-Grońska
Joanna Kube
Symbol z opisem
647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne
Ochrona danych osobowych
Sygn. powiązane
III OSK 858/22 - Wyrok NSA z 2025-05-30
Skarżony organ
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 par. 1 pkkt 1 lit.a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2018 poz 1000
art. 60
Ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych
Dz.U. 1998 nr 155 poz 1016
art. 71, art. 537
Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Sędzia WSA Joanna Kube, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi A. O. na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz skarżącego A.O. kwotę 597 (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych wydał w dniu [...] stycznia 2021 r. postanowienie nr [...] którym na podstawie art. 61 a § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) w związku z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1781) oraz art. 71 i art. 53f ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2019 r. poz. 1882 ze zm.) odmówił wszczęcia postępowania w sprawie skargi A. O. na przetwarzanie jego danych osobowych przez Instytut Pamięci Narodowej – Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.
W uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych nadmienił, że do organu wpłynęła skarga A. O. z dnia 26 października 2020 r. dotycząca przetwarzania jego danych osobowych przez Instytut Pamięci Narodowej - Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu poprzez zamieszczenie jego danych osobowych na stronie internetowej IPN pod adresem [...].
W treści skargi skarżący zarzucił IPN:
- naruszenie art. 51 ust. 4 Konstytucji RP poprzez niezrealizowanie uzasadnionego prawa do usunięcia nieprawdziwych informacji dotyczących jego osoby zamieszczonych na stronie [...] – inwentarz archiwalny IPN, informacji dotyczących jednostek archiwalnych o sygn.: [...] i [...] o treści: "[...];
- naruszenie art. 12 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE ("RODO") - poprzez nieusunięcie nieprawdziwego wpisu w Biuletynie Informacji Publicznej IPN.
Skarżący wniósł o nakazanie usunięcie jego danych osobowych ze strony [...].
W uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] stycznia 2021 r. Prezes UODO stwierdził, że w myśl art. 61 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., postępowanie wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Zgodnie z art. 61 a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Z treści przedmiotowej skargi wynika, że dotyczy ona przetwarzania danych osobowych A. O. przez IPN. Prezes UODO nadmienił, że IPN został utworzony w celu realizacji zadań określonych w art. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2019 r. poz. 1882 ze zm.). W art. 2 ust. 2 lit. a) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 4.05.2016 ze zm.), zwanego dalej RODO, wskazano, że rozporządzenie to nie ma zastosowania do przetwarzania danych osobowych w ramach działalności nieobjętej zakresem prawa Unii. W ocenie Prezesa UODO działalność IPN polegająca na realizacji zadań określonych w art. 1 ustawy o IPN stanowi działalność nieobjętą zakresem prawa Unii Europejskiej.
Norma art. 1 ustawy o IPN stanowi m.in., że ustawa reguluje: (pkt 1) ewidencjonowanie, gromadzenie, przechowywanie, opracowywanie, zabezpieczenie, udostępnianie i publikowanie dokumentów organów bezpieczeństwa państwa, wytworzonych oraz gromadzonych od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r., a także organów bezpieczeństwa Trzeciej Rzeszy Niemieckiej i Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich; (pkt la) opracowywanie, publikowanie i udostępnianie inwentarza archiwalnego Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu; (pkt 2b) przygotowywanie i publikowanie katalogów prowadzonych przez Biuro Lustracyjne; (pkt 2c) prowadzenie rejestrów oświadczeń lustracyjnych, analizę oświadczeń lustracyjnych oraz przygotowywanie postępowań lustracyjnych.
Działalności objęte zakresem prawa Unii Europejskiej określone są zaś w art. 3, 4 i 6 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2 ze zm.). Art. 3 ww. Traktatu stanowi, że (ust. 1) Unia ma wyłączne kompetencje w następujących dziedzinach: a) unia celna; b) ustanawianie reguł konkurencji niezbędnych do funkcjonowania rynku wewnętrznego; c) polityka pieniężna w odniesieniu do Państw Członkowskich, których walutą jest euro; d) zachowanie morskich zasobów biologicznych w ramach wspólnej polityki rybołówstwa; e) wspólna polityka handlowa, (ust. 2) Unia ma także wyłączną kompetencję do zawierania umów międzynarodowych, jeżeli ich zawarcie zostało przewidziane w akcie ustawodawczym Unii lub jest niezbędne do umożliwienia Unii wykonywania jej wewnętrznych kompetencji lub w zakresie, w jakim ich zawarcie może wpływać na wspólne zasady lub zmieniać ich zakres. Art. 4 ww. Traktatu przewiduje, że (ust. 2) Kompetencje dzielone między Unią a Państwami Członkowskimi stosują się do następujących głównych dziedzin: a) rynek wewnętrzny; b) polityka społeczna w odniesieniu do aspektów określonych w niniejszym Traktacie; c) spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna; d) rolnictwo i rybołówstwo, z wyłączeniem zachowania morskich zasobów biologicznych; e) środowisko; f) ochrona konsumentów; g) transport; h) sieci transeuropejskie; i) energia; j) przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości; k) wspólne problemy bezpieczeństwa w zakresie zdrowia publicznego w odniesieniu do aspektów określonych w niniejszym Traktacie, (ust. 3). W dziedzinach badań, rozwoju technologicznego i przestrzeni kosmicznej Unia ma kompetencje do prowadzenia działań, w szczególności do określania i realizacji programów, jednakże wykonywanie tych kompetencji nie może doprowadzić do uniemożliwienia Państwom Członkowskim wykonywania ich kompetencji (ust. 4). W dziedzinach współpracy na rzecz rozwoju i pomocy humanitarnej Unia ma kompetencje do prowadzenia działań i wspólnej polityki, jednakże wykonywanie tych kompetencji nie może doprowadzić do uniemożliwienia Państwom Członkowskim wykonywania ich kompetencji. Zgodnie z art. 6 powyższego Traktatu Unia ma kompetencje do prowadzenia działań mających na celu wspieranie, koordynowanie lub uzupełnianie działań Państw Członkowskich. Do dziedzin takich działań o wymiarze europejskim należą: a) ochrona i poprawa zdrowia ludzkiego; b) przemysł; c) kultura; d) turystyka; e) edukacja, kształcenie zawodowe, młodzież i sport; f) ochrona ludności; g) współpraca administracyjna.
Porównanie wskazanych w art. 1 ustawy o IPN zadań, w ramach których IPN prowadzi zbiory danych zawierające informacje wytworzone przez organy bezpieczeństwa państwa, z działalnościami określonymi w art. 3, 4 i 6 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej wskazuje, że te zadania IPN nie należą do żadnej z działalności wymienionych w art. 3, 4 i 6 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
W ocenie Prezesa UODO jedyny wyjątek umożliwiający zastosowanie przepisów RODO do działalności IPN wynika z art. 71 ustawy o IPN, zgodnie z którym w działalności IPN określonej w art. 1 tej ustawy, przepisy RODO stosuje się do prowadzenia Bazy. Zgodnie z art. 53f ust. 1 ustawy o IPN, ustawodawca jako Bazę rozumie Bazę Materiału Genetycznego, która na podstawie w/w przepisu w zw. z art. 53b ustawy o IPN utworzona została w celu prowadzenia prac poszukiwawczych oraz identyfikacji tożsamości osób, które straciły życie wskutek walki z narzuconym systemem totalitarnym lub wskutek represji totalitarnych lub czystek etnicznych w okresie od dnia 8 listopada 1917 r. do dnia 31 lipca 1990 r.
Wobec powyższego na podstawie art. 71 w zw. z art. 53f ust. 1, art. 53b ustawy o IPN oraz art. 2 ust. 2 lit. a) RODO Prezes UODO stwierdził, że w działalności IPN przepisy RODO stosuje się wyłącznie do Bazy Materiału Genetycznego zdefiniowanej w art. 53f ustawy o IPN. W konsekwencji powyższego RODO nie jest stosowane do innych zbiorów danych prowadzonych przez Prezesa IPN w celu realizacji jego ustawowych zadań określonych w art. 1 ustawy o IPN. Na fakt, że wprowadzenie takiego brzmienia art. 71 ustawy o IPN miało na celu stosowanie RODO jedynie w stosunku do Bazy Materiału Genetycznego wskazują dokumenty wytworzone podczas prac nad zmianą tego przepisu.
PUODO podkreślił, że to ustawa o IPN zgodnie z jej art. 1 pkt 3 reguluje kwestię ochrony danych osobowych osób, których dotyczą dokumenty zgromadzone w archiwum IPN. Tym samym Prezes UODO - będący, stosownie do art. 34 ust. 2 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1781), zwanej dalej u.o.d.o., organem nadzorczym, o którym mowa w art. 51 ust. 1 RODO – nie posiada uprawnień do rozpatrywania sprawy dotyczącej przetwarzania danych osobowych w zbiorach danych prowadzonych w ramach realizacji zadań ustawowych IPN innych niż Baza Materiału Genetycznego zdefiniowana w art. 53f ustawy o IPN.
Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61 a § 1 k.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, niewymagających analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów, tj. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania.
PUODO mając na uwadze, że skarżący odwołał się do przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, wskazał, że ten akt prawny zobowiązuje Prezesa UODO do rozstrzygania spraw jedynie w zakresie, w jakim jest do tego uprawniony przepisami prawa. Prezes UODO nie może przypisywać sobie kompetencji do nadzoru nad realizacją praw wynikających z art. 51 Konstytucji RP, w przypadkach w których przepisy prawa takiej kompetencji mu nie dają. Prezes UODO jest organem właściwym w sprawie ochrony danych osobowych (art. 34 ust. 1 u.o.d.o.), ale wyłącznie w zakresie wyznaczonym przez przepisy u.o.d.o., które przewidują wprost, że ustawę stosuje się do ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych w zakresie określonym w art. 2 i art. 3 RODO (art. 1 ust. 1 u.o.d.o.). Art. 34 ust. 2 u.o.d.o., a w powiązaniu z nim przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2018 r. o ochronie danych osobowych przetwarzanych w związku z zapobieganiem i zwalczaniem przestępczości (Dz. U. z 2019 r. poz. 125), dają co prawda Prezesowi UODO możliwości działania w pewnych sprawach wykraczających poza kwestie unormowane w RODO, ale to również nie są kompetencje, które pozwoliłyby na rozstrzygnięcie przez Prezesa UODO w przedmiocie, którego dotyczy skarga.
Zdaniem Prezesa UODO nie posiada on uprawnień do rozpatrywania sprawy dotyczącej przetwarzania przez IPN danych osobowych innych niż zgromadzone w Bazie Materiału Genetycznego zdefiniowanej w art. 53f ustawy o IPN, a przedmiotowa skarga dotyczy przetwarzania danych osobowych niewchodzących w skład Bazy Materiału Genetycznego.
A.O. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] stycznia 2021 r. sygn. [...].
Skarżący zarzucił organowi naruszenie:
- art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych poprzez uznanie, że Prezes UODO nie posiada uprawnień do rozpatrywania sprawy dotyczącej przetwarzania przez IPN danych osobowych innych niż zgromadzone w Bazie Materiału Genetycznego zdefiniowanej w art. 53f ustawy o IPN, gdy w rzeczywistości Prezes UODO, jako organ nadzorczy w rozumieniu art. 54 i następnych Rozporządzenia Parlamentu i Rady (UE) nr 2016/679, jest uprawniony do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i rozpatrzenia skargi na przetwarzanie danych osobowych przez Instytut Pamięci Narodowej;
- art. 51 ust. 4 i art. 47 Konstytucji poprzez uniemożliwienie skorzystania z prawa do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych w celu realizacji konstytucyjnego prawa do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów postępowania w sprawie na rzecz skarżącego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Podstawę prawną zaskarżonego do Sądu postanowienia stanowił art. 61a § 1 k.p.a. Przepis ów daje organowi administracji możliwość odmowy wszczęcia postępowania w sytuacji, w której postępowanie chce zainicjować osoba niebędąca stroną, lub gdy z innych przyczyn postępowanie to nie może być wszczęte. W niniejszej sprawie, to właśnie owe "inne przyczyny" stanowiły przesłankę zastosowania przez organ tej regulacji.
Organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia powołał się na art. 71 i art. 53f ust. 1 ustawy o IPN. Przepisy te, jego zdaniem, stanowiły materialnoprawną podstawę do uznania braku swojej właściwości w rozpoznaniu wniosku skarżącego, a w konsekwencji do odmowy wszczęcia postępowania. Jak podnosi się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych ową "inną przyczyną" będącą podstawą do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego może być:
- zawisłość tożsamej sprawy przed sądem administracyjnym lub wydanie rozstrzygnięcia w takiej sprawie;
- brak materialnoprawnej podstawy do rozpatrzenia podania w trybie administracyjnym;
- przedawnienie związane z upływem terminu o charakterze materialnoprawnym;
- uprzednie rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej.
Z treści kontrolowanego przez Sąd I instancji postanowienia wynika, że organ, po analizie złożonego wniosku uznał się niewłaściwym do procedowania w przedmiotowej sprawie.
Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy a zwłaszcza obowiązujący stan prawny, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie obarczone jest wadą, której zaistnienie rzutowało na całe dalsze postępowanie.
Zgodnie z treścią art. 51 ust. 4 Konstytucji RP, każdy ma prawo do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą. Brzmienie przywołanego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że z jednej strony norma ta przewiduje swoiste roszczenie o modyfikację lub usunięcie danych nieprawdziwych, niepełnych lub zgromadzonych niezgodnie z ustawą, z drugiej natomiast kreuje po stronie organów lub podmiotów administrujących bazami danych obowiązek uwzględnienia oczekiwań obywatela, jeżeli rzeczywiście informacje te są obarczone wskazanymi wyżej wadami. Wobec tego każda norma hierarchicznie niższego rzędu (ustawa, rozporządzenie, akt prawa miejscowego), regulująca tego rodzaju kwestie, musi być interpretowana zgodnie z treścią przywołanego przepisu Konstytucji.
Przechodząc do istoty sprawy, wskazać przyjdzie, że zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 u.o.d.o., w postępowaniu przed Prezesem UODO stosuje się, w zakresie nieuregulowanym tą ustawą, przepisy k.p.a. Zgodnie zaś z art. 60 u.o.d.o., postępowanie w sprawie naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych prowadzone jest przez Prezesa Urzędu. Jest to więc ten rodzaj postępowania, o którym mowa w art. 7 ust. 1 tej ustawy. Jeżeli zaś chodzi o podstawy prawnomaterialne, to przypomnieć trzeba, że w obowiązującym porządku prawnym, w zakresie ochrony danych osobowych istotną, a wręcz zasadniczą rolę odgrywa rozporządzenie RODO. In fine RODO wskazuje, iż jego regulacje w całości znajdują bezpośrednie zastosowanie we wszystkich państwach członkowskich. Jednakże zastrzec należy, iż nie mają zastosowania do przetwarzania danych osobowych w ramach działalności nieobjętej zakresem prawa Unii (art. 2 ust. 2 lit. a RODO).
Wniosek strony skarżącej, zmierzający do zainicjowania postępowania mającego na celu doprowadzenie do zmiany zakresu informacji zawartych w zbiorach IPN i do stanu zgodnego z rzeczywistością, stanowi wyraz realizacji gwarantowanego Konstytucją prawa do uzupełnienia, sprostowania lub usunięcia danych nieodpowiadających prawdzie. Tymczasem organ, przyjęte przez siebie stanowisko oparł na poglądzie, zgodnie z którym regulacje zawarte w RODO ograniczają się "wyłącznie" do Bazy Materiału Genetycznego (wskazanej w art. 53f ustawy o IPN) – art. 71 ustawy o IPN. Taka wykładnia tego przepisu jest niewłaściwa.
Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 2600/21, w treści art. 71 ustawy o IPN ustawodawca nie użył słów: "wyłącznie", "jedynie", "tylko" itp. Zatem przyjęta przez Prezesa UODO wykładnia nie uwzględnia literalnego brzmienia przepisu, a jego "uzupełnianie" o wspomniane słowa w celu uzyskania określonego celu wykładni stanowi przykład wykładni prawotwórczej contra legem. Niewątpliwie prowadziło to do zastosowania wnioskowania a contrario, lecz pamiętać należy o tym, że wnioskowanie to jest zawodne, a co więcej czym innym jest ustalenie znaczenia interpretowanego przepisu, a czym innym wyprowadzenie wniosków o niewiązaniu skutków prawnych z przypadkami nieunormowanymi. "W większości przypadków, kiedy mamy do czynienia z wnioskowaniem a contrario, podmiot przeprowadzający to wnioskowanie obowiązujący przepis sam dekonstruowuje w ten sposób, by znalazły się w nim wspomniane zwroty "jedynie itp." (J. Nowacki, Z. Tabor, "Wstęp do prawoznawstwa.", Zakamycze 2000, s.212). Takim właśnie uzupełnienie treści przepisu, przez podmioty dokonujące jego wykładni miało miejsce w niniejszej sprawie.
Ponadto, jak podkreślił NSA w przywołanym powyżej wyroku sygn. akt III OSK 2600/21, zastosowane przez Prezesa UODO wnioskowanie oznaczałoby, że dane znajdujące się w rejestrach Instytutu Pamięci Narodowej pozostają poza jakąkolwiek kontrolą organów powołanych do przetwarzania i ochrony danych osobowych, nawet jeżeli nie odpowiadają rzeczywistości. W rezultacie, w odniesieniu do danych niepełnych lub nieprawdziwych brak byłoby jakiegokolwiek trybu ich weryfikacji. Tymczasem norma zawarta w art. 51 ust. 4 Konstytucji RP pozostaje w bezpośrednim związku z regulacją art. 47 Konstytucji, przyznającym każdemu prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia (...). Dane archiwalne, gromadzone w bazach IPN dotyczą niejednokrotnie tych obszarów życia, które odnoszą się właśnie do czci oraz dobrego imienia, a w sytuacji, gdy są one niezgodne z prawdą, to wówczas dochodzi o naruszenia tych, konstytucyjnie chronionych, wartości. Wypada w tym miejscu zwrócić uwagę na treść pkt 158 preambuły RODO, który expressis verbis przewiduje możliwość stosowania regulacji RODO do przetwarzania danych osobowych w celach archiwalnych. Z takim zaś przypadkiem mamy do czynienia na gruncie niniejszej sprawy, gdzie intencją skarżącego było uzupełnienie oraz usunięcie nieprawdziwych danych w Biuletynie Informacji Publicznej IPN. Modyfikacja danych zawartych w Biuletynie niewątpliwie mieści się w zakresie przetwarzania danych osobowych w celach archiwalnych, a z perspektywy przywołanych wcześniej regulacji konstytucyjnych, objęta jest zakresem regulacji RODO.
Wreszcie, jak zauważył NSA, wskutek nieuzasadnionego zastosowania rozumowania a contrario względem art. 71 ustawy o IPN organ administracyjny nieprawidłowo przyjął, że przepisy RODO stosuje się wyłącznie w odniesieniu do Bazy Materiału Genetycznego. Umknęło natomiast uwadze organu to, że z treści pkt 27 preambuły RODO wprost wynika, iż jego przepisów nie stosuje się względem osób zmarłych – jakkolwiek dopuszczono możliwość przyjęcia przez państwa członkowskie przepisów o przetwarzaniu danych osobowych osób zmarłych. Takim wyjątkiem zdaje się być art. 71 ustawy o IPN. Traktować go więc należy jako normatywną podstawę do stosowania regulacji RODO względem danych, które co do zasady pozostawały poza jego zakresem. Nie jest to więc wyjątek od reguły, który dopuszcza możliwość ochrony danych osobowych, którymi administruje IPN, lecz należy go postrzegać jako przewidziane prawem odstępstwo od generalnej zasady niestosowania RODO względem osób zmarłych.
W konsekwencji w przedmiotowym stanie faktycznym i prawnym nie było podstaw do odmowy wszczęcia postępowania ze względu na brak regulacji normujących zmianę danych zawartych w katalogach IPN, skoro tego rodzaju normą był właśnie powołany wyżej przepis Konstytucji RP, jak również przepisy RODO, których zastosowanie, w świetle tego co zostało wyżej powiedziane, organ winien był rozważyć (tak: NSA w wyroku z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 2600/21, CBOSA).
Nadto Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażany w wyroku z 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 3325/19, iż przepis art. 61a § 1 k.p.a. ma zastosowanie tylko wtedy, gdy postępowania zainicjowanego wnioskiem strony nie da się prowadzić. Innymi słowy, gdy okoliczności prawne wykluczają podjęcie przez organ działań zmierzających do załatwienia sprawy administracyjnej. Jednakże organ odmawiając wszczęcia postępowania administracyjnego, nie może argumentować swojego działania brakiem właściwości, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Jeżeli bowiem organ, który otrzymał wniosek uznaje się za niewłaściwy, wówczas zastosowanie znajduje art. 65 lub 66 k.p.a. W konsekwencji, po zbadaniu treści podania i stwierdzeniu braku właściwości organ winien albo przekazać sprawę organowi właściwemu (art. 65 § 1 k.p.a.), albo, jeżeli takowego nie jest w stanie ustalić lub gdy właściwy jest sąd powszechny – zwrócić podanie wnoszącemu (art. 66 § 3 k.p.a.). W żadnej mierze nie może być to jednak przesłanka do odmowy wszczęcia postępowania, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, gdyż oba tryby (odmowa wszczęcia postępowania oraz przekazanie podania według właściwości) są względem siebie niezależne i niekonkurencyjne.
Tym samym Prezes UODO powinien raz jeszcze poddać analizie wniosek skarżącego i nadać mu odpowiedni bieg, zgodnie z treścią żądania strony, przy uwzględnieniu powołanych wyżej przepisów i ich wykładni.
Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a