II SA/Wa 636/23

II SA/Wa 636/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-01-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Góraj /przewodniczący/
Joanna Kruszewska-Grońska /sprawozdawca/
Waldemar Śledzik
Symbol z opisem
647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Ochrona danych osobowych
Skarżony organ
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art. 61a par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 1998 nr 155 poz 1016
art. 71
Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska (spr.), Sędzia WSA Waldemar Śledzik, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi J. B. na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz skarżącego J. B. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W dniu [...] września 2022 r. w Urzędzie Ochrony Danych Osobowych J. B. (dalej: "skarżący") złożył do protokołu skargę dotyczącą nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych m.in. przez Instytut Pamięci Narodowej - Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: "IPN"). Skarżący w tej kwestii zarzucił, że IPN udostępnił P. W., bez podstawy prawnej, jego dane osobowe obejmujące: imiona rodziców, datę i miejsce urodzenia oraz "wszystkie dane dotyczące życiorysu zawarte w dokumentacji z archiwów IPN".
Postanowieniem z [...] grudnia 2022 r. nr [...] Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (dalej: "Prezes UODO", "organ") wyłączył do odrębnych postępowań administracyjnych materiały związane z nieprawidłowym przetwarzaniem danych osobowych skarżącego przez inne podmioty wymienione w jego skardze z [...] września 2022 r., a pod dotychczasową sygnaturą postanowił prowadzić czynności w sprawie dotyczącej nieprawidłowości w procesie przetwarzania danych osobowych skarżącego przez IPN.
Następnie postanowieniem z [...] stycznia 2023 r. nr [...] organ, działając na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej: "k.p.a.") w związku z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1781; dalej: "u.o.d.o.") oraz art. 71 i art. 53f ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r.
o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2023 r., poz. 102; dalej: "ustawa o IPN"), odmówił wszczęcia postępowania w sprawie ze skargi z [...] września 2022 r. na nieprawidłowości
w procesie przetwarzania danych osobowych skarżącego przez IPN, polegające na udostępnieniu ich bez podstawy prawnej na rzecz P. W.
W uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia Prezes UODO wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 2 lit. a) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku
z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych - Dz. Urz. UE L 119 z dnia 4 maja 2016 r., str. 1 ze sprost.; dalej: "RODO"), akt ten nie znajduje zastosowania do przetwarzania danych osobowych
w ramach działalności nieobjętej zakresem prawa Unii. W ocenie Prezesa UODO, działalność IPN, polegająca na realizacji zadań określonych w art. 1 ustawy o IPN, stanowi działalność nieobjętą zakresem prawa Unii Europejskiej.
Według organu, porównanie wymienionych w art. 1 ustawy o IPN zadań, w ramach których IPN przetwarza dane osobowe, z działalnościami określonymi w art. 3, art. 4 i art. 6 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2 ze zm.; dalej: "Traktat") prowadzi do wniosku, iż zadania IPN nie należą do żadnej z działalności wymienionych w art. 3, art. 4 i art. 6 Traktatu.
Jako jedyny wyjątek, umożliwiający zastosowanie przepisów RODO do działalności IPN, Prezes UODO uznał art. 71 ustawy o IPN przewidujący w działalności IPN stosowanie przepisów RODO do prowadzenia Bazy Materiału Genetycznego zdefiniowanej w art. 53f ustawy o IPN. Na poparcie tego stanowiska organ odwołał się do treści dokumentów wytworzonych podczas prac legislacyjnych nad zmianą brzmienia art. 71 ustawy o IPN, akcentując jednocześnie, że pozytywne wskazanie obowiązku stosowania RODO jedynie do prowadzenia Bazy Materiału Genetycznego wyłącza pozostałe przepisy ustawy o IPN z zakresu stosowania RODO.
Organ dodał, że to ustawa o IPN, wedle treści jej art. 1 pkt 3, reguluje kwestię ochrony danych osobowych osób, których dotyczą dokumenty zgromadzone w archiwum IPN. Dlatego też jako organ nadzorczy, o którym mowa w art. 51 ust. 1 RODO, Prezes UODO nie posiada uprawnień do rozpatrywania sprawy dotyczącej przetwarzania danych osobowych w zbiorach danych, prowadzonych w ramach realizacji zadań ustawowych IPN, innych niż Baza Materiału Genetycznego. W konsekwencji skarga skarżącego nie mogła skutecznie zainicjować postępowania przed organem, dlatego odmówił on wszczęcia postępowania.
W dniu [...] lutego 2023 r. skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. rozstrzygnięcie, wnosząc o jego uchylenie oraz zwrot kosztów postępowania według norm przewidzianych. W skardze tej zarzucił, że Prezes UODO nie uwzględnił okoliczności, iż dane osobowe skarżącego zostały udostępnione P. W. i wykorzystane niezgodnie z art. 36 ustawy o IPN, tj. zostały upublicznione i wykorzystane wyłącznie do prywatnej zemsty P. W. na skarżącym, z którym pozostaje w sporze sądowym. Przedmiotowe dane są dostępne dla wszystkich użytkowników sieci Internet, ponieważ zostały opublikowane na prywatnym i otwartym, czyli powszechnie dostępnym, koncie P. W. na portalu społecznościowym Twitter celem zdyskredytowania skarżącego w oczach opinii publicznej.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że Prezes UODO, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie, dopuścił się szeregu nieprawidłowości, w szczególności nie umożliwił skarżącemu przedstawienia dodatkowych wyjaśnień w sprawie. Zdaniem skarżącego, zaskarżone postanowienie zostało wydane bez dogłębnej analizy sprawy, bez przeprowadzenia dowodów, w tzw. trybie "na pierwszy rzut oka". Tymczasem jego dane osobowe, znajdujące się na kartach udostępnionych przez IPN, są w dalszym ciągu rozpowszechniane w Internecie przez P. W.
W odpowiedzi na skargę Prezes UODO wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym w oparciu o art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Pierwszy z ww. przepisów stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Natomiast art. 120 p.p.s.a. wskazuje, iż w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz zasadniczo z innych przyczyn niż w niej podniesione.
W myśl art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w skardze podstawą prawną. Oznacza to, że w ramach kontroli zaskarżonego aktu, sąd administracyjny jest obowiązany do badania jego zgodności z prawem w pełnym zakresie, tzn. nie ogranicza się do zarzutów skargi, ale uwzględnia z urzędu naruszenia prawa, których nie podnosi strona wnosząca skargę. Z taką sytuacją mamy właśnie do czynienia w rozpoznawanej sprawie.
Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 61a § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio.
W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych przez "inne uzasadnione przyczyny", o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a., należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w postępowaniu administracyjnym (vide wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego; dalej "NSA" z 7 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 2159/12 i z 22 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 1635/14 – orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl).
W kontrolowanej sprawie Prezes UODO przyjął, że zachodzą "inne uzasadnione przyczyny" odmowy wszczęcia postępowania, gdyż nie posiada on uprawnień do rozpatrywania sprawy dotyczącej przetwarzania danych osobowych innych niż zgromadzone w Bazie Materiału Genetycznego. Z treści art. 71 ustawy o IPN organ wywiódł, iż regulacje zawarte w RODO ograniczają się "wyłącznie" do Bazy Materiału Genetycznego, o której mowa w art. 53f ustawy o IPN.
W ocenie tutejszego Sądu, powyższe stanowisko Prezesa UODO jest nieprawidłowe. W pełni należy bowiem podzielić następujący pogląd zaprezentowany przez NSA w wyroku z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 2600/21: "w treści art. 71 ustawy o IPN ustawodawca nie użył słów: >>wyłącznie<<, >>jedynie<<, >>tylko<< itp. Zatem przyjęta przez Prezesa UODO oraz Sąd I instancji wykładnia nie uwzględnia literalnego brzmienia przepisu, a jego >>uzupełnianie<< o wspomniane słowa w celu uzyskania określonego celu wykładni stanowi przykład wykładni prawotwórczej contra legem. Niewątpliwie prowadziło to do zastosowania wnioskowania a contrario, lecz pamiętać należy o tym, że wnioskowanie to jest zawodne, a co więcej czym innym jest ustalenie znaczenia interpretowanego przepisu, a czym innym wyprowadzenie wniosków o niewiązaniu skutków prawnych z przypadkami nieunormowanymi. >>W większości przypadków, kiedy mamy do czynienia z wnioskowaniem a contrario, podmiot przeprowadzający to wnioskowanie obowiązujący przepis sam dekonstruowuje w ten sposób, by znalazły się w nim wspomniane zwroty >>jedynie itp.<< (J. Nowacki, Z. Tabor, Wstęp do prawoznawstwa, Zakamycze 2000, s. 212)".
Skarżący w skardze do Prezesa UODO zarzucił IPN nieprawidłowości w przetwarzaniu jego danych osobowych w zakresie imion rodziców, daty i miejsca urodzenia oraz wszystkich danych dotyczących życiorysu, a zawartych w zasobach archiwalnych IPN, poprzez udostępnienie tych danych P. W., który upublicznił je na swoim ogólnodostępnym (otwartym) koncie na portalu społecznościowym Twitter.
Stosownie do treści art. 51 ust. 2 Konstytucji RP, władze publiczne nie mogą pozyskiwać, gromadzić i udostępniać innych informacji o obywatelach niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym. Z kolei według art. 47 Konstytucji RP, każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. Jak słusznie zauważył NSA w ww. orzeczeniu, a także w wyroku z 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 3325/19, dane archiwalne, gromadzone w bazach IPN, dotyczą niejednokrotnie tych obszarów życia, które odnoszą się do czci oraz dobrego imienia, zaś pkt (motyw) 158 preambuły RODO expressis verbis przewiduje możliwość stosowania regulacji RODO do przetwarzania danych osobowych w celach archiwalnych. Zaakceptowanie stanowiska Prezesa UODO oznaczałoby brak możliwości weryfikacji (kontroli) procesów przetwarzania danych osobowych przez IPN zgromadzonych w jego zasobach (rejestrach) za wyjątkiem danych zawartych w Bazie Materiału Genetycznego.
Tutejszy Sąd aprobuje również pogląd przedstawiony w ww. wyrokach NSA, zgodnie z którym przepis art. 61a § 1 k.p.a. ma zastosowanie tylko wtedy, gdy nie da się prowadzić postępowania zainicjowanego wnioskiem strony; innymi słowy - gdy okoliczności prawne wykluczają podjęcie przez organ działań zmierzających do załatwienia sprawy administracyjnej. Jednakże organ, odmawiając wszczęcia postępowania administracyjnego, nie może argumentować swojego działania brakiem właściwości, co de facto miało miejsce w niniejszej sprawie. Jeżeli organ, który otrzymał wniosek uznaje się za niewłaściwy, wówczas zastosowanie znajduje art. 65 lub art. 66 k.p.a. Zatem po zbadaniu treści podania i stwierdzeniu braku właściwości, organ winien przekazać sprawę organowi właściwemu (art. 65 § 1 k.p.a.) albo - jeżeli takowego nie jest w stanie ustalić lub gdy właściwy jest sąd powszechny - zwrócić podanie wnoszącemu (art. 66 § 3 k.p.a.). W żadnej mierze nie może być to jednak przesłanka do odmowy wszczęcia postępowania, jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie, gdyż oba tryby (odmowa wszczęcia postępowania oraz przekazanie podania według właściwości) są względem siebie niezależne i niekonkurencyjne.
W konsekwencji Prezes UODO powinien raz jeszcze poddać analizie skargę skarżącego z [...] września 2022 r. i nadać jej odpowiedni bieg, zgodnie z treścią żądania skarżącego, uwzględniając powyższe rozważania prawne.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.
O kosztach postępowania (obejmujących wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł) orzeczono w punkcie drugim sentencji wyroku w oparciu o art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.