II SA/Wa 538/22

II SA/Wa 538/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-10-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Michał Sułkowski /sprawozdawca/
Sławomir Antoniuk
Tomasz Szmydt /przewodniczący/
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Policja
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 1994 nr 53 poz 214
art. 8a ust. 1
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Asesor WSA Michał Sułkowski (spr.), Protokolant ref.staż Maria Rutkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2022 r. sprawy ze skargi T. T. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącej T.T. kwotę 480 zł (słownie: czterystu osiemdziesięciu złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
T. T., pobierająca rentę rodzinną po zmarłym mężu R. T., w piśmie z 17 sierpnia 2018 r. zwróciła się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej również "Minister" lub "MSWiA") o zastosowanie art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (dalej "ustawa zaopatrzeniowa").
W uzasadnieniu wniosku strona podniosła, że R. T. pełnił służbę w Komendzie Rejonowej Policji w [...], obowiązki wypełniał z ogromnym poświęceniem, zgodnie z prawem, etyką zawodową i powszechnie obowiązującymi zasadami moralnymi. Skarżąca wywiodła, że jej zmarły mąż służył wyłącznie ojczyźnie, nigdy nikogo nie prześladował, nikogo nie poniżał, nie był karany, nigdy nie sprzeniewierzył się swoim powinnościom jako funkcjonariusz policji i obywatel. Stwierdziła, że R. T. był szanowanym człowiekiem i szanował innych, był człowiekiem honoru.
T. T. podniosła również, że jej mąż został pozytywnie zweryfikowany i pełnił służbę na stanowisku Komendanta Komisariatu [...] Policji w [...], skąd w 1992 r. odszedł na emeryturę.
MSWiA decyzją z [...] lutego 2022 r. nr [...] odmówił wyłączenia stosowania wobec skarżącej art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.
Organ administracji stwierdził, że zgodnie z art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia.
Dalej Minister wywiódł, że zgodnie z pismem Instytutu Pamięci Narodowej
- Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, stanowiącym informację o przebiegu służby nr [...], R. T. pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, w okresie od [...] maja 1982 r. do [...] stycznia 1990 r., tj. przez okres 7 lat i 9 miesięcy, podczas gdy całkowity okres służby wyniósł 23 lata, 8 miesięcy i 15 dni (od [...] września 1968 r. do [...] maja 1992 r.). W ocenie MSWiA, w sytuacji, w której mąż skarżacej pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa przez okres 7 lat i 9 miesięcy, co stanowi około 32,6 % ogółu jego służby, nie może być mowy o krótkotrwałości, ani w ujęciu bezwzględnym, ani proporcjonalnym, tym samym pierwsza powołana przesłanka nie została spełniona.
Zdaniem Ministra, nie sposób zatem stwierdzić, by organ był władny zastosować uprawnienie wynikające z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej z uwagi na to, że znaczna część służby R. T. była pełniona na rzecz totalitarnego państwa. MSWiA podkreślił przy tym, że pierwsza powołana w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej przesłanka mówi o krótkotrwałej służbie przed dniem 31 lipca 1990 r. Odnosi się zatem zarówno do długości okresu służby pełnionej na rzecz totalitarnego państwa, jak również stosunku długości tej służby do okresu służby, który powinien wykazywać zdecydowaną przewagę tej drugiej, bowiem tylko wówczas tę pierwszą można by uznać za "krótkotrwałą".
Mając powyższe na uwadze, Minister skonstatował, że z uwagi na to, iż obie przesłanki przewidziane w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej muszą być spełnione łącznie i jednocześnie uprawdopodobnione, niespełnienie choćby jednej z nich czyni bezcelową analizę potencjalnego spełnienia drugiej. W konsekwencji, zasadnym było w ocenie MSWiA odmówienie zastosowania wobec strony art. 8a ustawy zaopatrzeniowej.
W dalszej części uzasadnienia decyzji Minister wywiódł, że prawidłowość wyrażonego przez niego stanowiska znajduje potwierdzenie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 października 2020 r. sygn. akt I OSK 3208/19, a także w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 czerwca 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 424/19. Organ administracji przywołał obszerne fragmenty uzasadnień wymienionych orzeczeń. Zwrócił też uwagę, że podobne "refleksje" można odnaleźć w innych orzeczeniach, w tym wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2125/19 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 września 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 376/18 i z 8 października 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 392/18.
T. T., reprezentowana przez adwokata, zaskarżyła decyzję MSWiA z [...] lutego 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie:
1. art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej poprzez błędną wykładnię polegającą na:
a. przyjęciu, że pojęcie "krótkotrwałości" w przesłance określonej w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej należy interpretować w oparciu o wybrane orzecznictwo przedstawione przez Ministra, podczas gdy powinno być ono interpretowane indywidualnie, mając na względzie każdą ze spraw rozpatrywanych przez organ, biorąc pod uwagę niepowtarzalność, różnorodność i specyfikę różnych stanów faktycznych oraz faktycznym niedokonaniu przez organ sprecyzowania przedmiotowego kryterium w przypadku skarżącej,
a. przyjęciu, że okresem traktowanym jako "służba na rzecz totalitarnego państwa" w rozumieniu art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej jest okres służby przypadający do dnia 31 lipca 1990 r., podczas gdy art. 8a ust. 1 pkt 2 tej ustawy jasno wskazuje, iż już od dnia 12 września 1989 r. okres służby pod warunkiem rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków, jest traktowany jako przesłanka pozytywna w kontekście możliwości skorzystania z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej,
b. całkowitym pominięciu i nieodniesieniu się w żaden sposób w zaskarżonej decyzji do jednego z wymogów, a mianowicie "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem życia", co spowodowało niedokonanie przez organ sprecyzowania przedmiotowego sformułowania poprzez określenie jakie okoliczności, czy zdarzenia spełniają tenże warunek;
1. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. poprzez pominięcie i nieodniesienie się w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji do indywidualnego stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, co ponad wszelką wątpliwość stanowi warunek konieczny wydania przedmiotowej decyzji, a ponadto zupełne pominięcie tego, że R. T. nie wykonywał czynności operacyjnych, represyjnych, nigdy nie działał na szkodę obywateli, a jego służba miała charakter wzorcowy i nienaganny.
Podnosząc powyższe zarzuty, skarżąca wniosła:
1. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 145a § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zobowiązanie Ministra do wydania decyzji na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej wyłączającej stosowanie wobec skarżącej art. 15c, art. 22a oraz art. 24a tej ustawy;
2. na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
MSWiA wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w odpowiedzi na skargę argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga podlegała uwzględnieniu.
Zgodnie z art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2020 r. poz. 723 – stan prawny na dzień wydania zaskarżonej decyzji; dalej "ustawa zaopatrzeniowa"), minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia.
Powołany przepis zawiera pojęcia nieostre: "szczególnie uzasadnione przypadki", "krótkotrwała służba", "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków". Odwołuje się ponadto do zdefiniowanego ustawowo zwrotu "osoby pełniącej służbę, o której mowa w art. 13b ustawy", jednakże również ten zwrot wymaga interpretacji. Niezbędne jest ustalenie jego znaczenia zarówno na tle treści przepisów ustawy zaopatrzeniowej, jak i charakteru odnoszących się do niego regulacji prawnych (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 24 listopada 2021 r. sygn. akt III OSK 4747/21, z 30 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 1511/21, z 12 maja 2021 r. sygn. akt III OSK 1895/21, z 4 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2630/19, z 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1464/19 – niepublikowane; dostępne: https://cbois.nsa.gov.pl).
W świetle art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, za "służbę na rzecz totalitarnego państwa" uznaje się służbę od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r. w wymienionych w ustawie cywilnych i wojskowych instytucjach i formacjach (art. 13b ust. 1) oraz służbę na etatach oraz w ramach szkoleń, kursów, a także oddelegowania w określonych instytucjach, wskazanych w ustawie (art. 13b ust. 2), chyba że służba ta rozpoczęła się po raz pierwszy nie wcześniej niż w dniu 12 września 1989 r., bądź której obowiązek wynikał z przepisów o powszechnym obowiązku obrony (art. 13c).
Poprzestanie na analizie samej treści art. 13b ustawy zaopatrzeniowej prowadzi do wniosku, że okolicznościami rozstrzygającymi o kwalifikacji służby jako "służby na rzecz totalitarnego państwa" są wyłącznie ramy czasowe i miejsce pełnienia służby. Zawarta w tym przepisie definicja ustawowa nie jest jednak postrzegana w judykaturze, jako nakierowana na objęcie restrykcyjnymi unormowaniami ustawy zaopatrzeniowej tych funkcjonariuszy, którzy wprawdzie pełnili służbę w czasie i miejscach wskazanych w ustawowej definicji, jednak ich działalności nie można ocenić negatywnie z punktu widzenia aksjologii demokratycznego państwa prawnego i chronionych przez to państwo praw słusznie nabytych do zaopatrzenia społecznego.
Jak już wielokrotnie zaznaczał Naczelny Sąd Administracyjny, definicja ustawowa "służby na rzecz totalitarnego państwa" przedstawia się jako kryterium wyjściowe dla analizy sytuacji prawnej indywidualnych funkcjonariuszy, mające w istocie konstrukcję domniemania o istnieniu podstawy prawnej do obejmowania wszystkich funkcjonariuszy pełniących służbę w czasie i miejscach wskazanych w ustawowej definicji, restrykcyjnymi unormowaniami w zakresie ustalania wysokości świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego. Domniemanie to może być obalone w konkretnym stanie faktycznym, między innymi z uwagi na charakter i rodzaj wykonywanych czynności, których nie można ocenić negatywnie (zob. np. powołane wyżej wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 listopada 2021 r. sygn. akt III OSK 4747/21 i z 30 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 1511/21, a także z 19 stycznia 2021 r. sygn. akt III OSK 3026/21 i z 5 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 532/20
– niepublikowane; dostępne: https://cbois.nsa.gov.pl).
Co za tym idzie, niewystarczające jest dla zastosowania rygorystycznych zasad ustalania świadczeń emerytalnych (art. 15c), rent inwalidzkich (art. 22a), rent rodzinnych (art. 24a) poprzestanie wyłącznie na ustaleniu "okresów służby na rzecz totalitarnego państwa". Niezbędne jest także ustalenie pełnej treści pojęcia "służby na rzecz totalitarnego państwa", znajdującej oparcie w przepisach ustawy zaopatrzeniowej odczytywanych w zgodzie z konstytucyjnymi zasadami wyznaczającymi standardy demokratycznego państwa prawnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zaznacza w swym orzecznictwie, że samo pojęcie "państwa totalitarnego" ma jednoznacznie negatywne znaczenie. Oznacza to, że charakter taki ma również "służba na rzecz" tego państwa. Wobec tego zasadne jest posłużenie się nie tylko dyrektywami wykładni językowej, ale także celowościowej przepisów, którymi wprowadzono wspomniane rygorystyczne zasady. Zaakceptowanie bowiem, opartego wyłącznie na literalnym odczytaniu art. 13b w zw. z art. 13c ustawy zaopatrzeniowej stanowiska, że określenie "służba na rzecz totalitarnego państwa", odwołujące się wyłącznie do ram czasowych i miejsc pełnienia służby, miałoby być kryterium przesądzającym o niedopuszczalności wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy - bez względu na to, czy służba ta charakteryzowała się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też ograniczała się do zwykłych, standardowych działań, czynności, które zawsze były i są podejmowane w każdej służbie publicznej - jest niedopuszczane w świetle standardów demokratycznego państwa prawnego, chronionych przez to państwo wartości i realizowanych przez nie celów, w tym w świetle korespondującej z tymi standardami, wartościami i celami zasady równości wobec prawa, zgodnie z którą prawo w imię równości powinno indywidualizować sytuację obywateli ze względu na pewne cechy istotne (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 25 maja 2021 r. sygn. akt III OSK 1861/21, z 2 maja 2021 r. sygn. akt III OSK 1577/21, z 24 lutego 2021 r. sygn. akt III OSK 2058/21, z 6 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 3244/19 – niepublikowane; dostępne: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z przedstawionych wyżej względów, regulację zawartą w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej należy rozumieć jako instrument prawny, w który wyposażono ministra właściwego do spraw wewnętrznych po to, by wszechstronnie zbadał sprawę określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten - objęty ustawowym domniemaniem "służby na rzecz totalitarnego państwa" - w istocie jest osobą, której wysokość świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie rygorystycznych przepisów znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie w odniesieniu do osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji, i których prawa - z tego właśnie względu - zostały nabyte niesłusznie.
Wbrew zatem twierdzeniu MSWiA, przepis art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej nie zawiera dwóch przesłanek ("krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia"), które muszą być spełnione łącznie, by dopuszczalne było wyłączenie stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a. Przepis ten w istocie zawiera jedną przesłankę, tj. "szczególnie uzasadniony przypadek", którą należy rozważać z uwzględnieniem kryteriów pomocniczych, tj. "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia". Kryteria te, poprzez zwrot "ze względu na", wyłącznie dookreślają treść "szczególnie uzasadnionych przypadków", a nie stanowią oddzielnych przesłanek stwierdzenia takich "przypadków". Nie mogą być też uznane za przykłady "szczególnie uzasadnionych przypadków", ponieważ ustawodawca nie posłużył się określeniem "w szczególności", stosowanym w sytuacji przedstawiania niewyczerpującego katalogu przesłanek. Treść tych kryteriów należy oceniać przez pryzmat treści "szczególnie uzasadnionych przypadków", a ich zadaniem jest ułatwienie ustalenia, czy w przypadku konkretnej osoby zostało obalone domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu.
Brak spełnienia któregoś z kryteriów opisanych w pkt 1 i pkt 2 art. 8a ustawy zaopatrzeniowej nie wyłącza więc automatycznie możliwości spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", lecz wymaga ustalenia, czy służba określonej osoby, mimo to że nie była "krótkotrwałą służbą przed dniem 31 lipca 1990 r.", bądź nie charakteryzowała się "rzetelnym wykonywaniem zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań i czynności podejmowanych i wykonywanych w każdej służbie publicznej - służbie na rzecz państwa jako takiego. W drugiej z tych sytuacji, dopuszczalne jest przyjęcie, że wystąpiły w sprawie "szczególnie uzasadnione przypadki" obalające domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu.
MSWiA dokonał zatem błędnej wykładni art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, która doprowadziła do niedopuszczalnego ograniczenia zakresu postępowania wyjaśniającego. Organ administracji, uznawszy bowiem, że w przypadku R. T. służba, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, nie była krótkotrwała przed dniem 31 lipca 1990 r., stwierdził, że wobec niespełniania jednej z dwóch koniecznych przesłanek, wyłączenie stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a wobec skarżącej było niedopuszczalne.
Z opisanych względów Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, które miało wpływ na wynik sprawy.
Odnosząc przedstawione wyżej wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, mającej przemawiać za stwierdzeniem braku podstaw do uznania, że R. T. pełnił krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r., należy ponadto zauważyć, że ze względu na wysoki stopień nieostrości kryterium pomocniczego w postaci "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r.", nie można określić ogólnych, uniwersalnych cech służby w aspekcie czasowym, które mogłyby być wykorzystywane w każdym przypadku, jako swoisty wzorzec weryfikacji owej "długotrwałości". Dlatego bez odniesienia się do realiów służby pełnionej przez R. T. nieuprawnione jest odwoływanie się przez MSWiA do zaczerpniętych z uzasadnień wyroków sądów administracyjnych wydanych w sprawach innych funkcjonariuszy stwierdzeń, że np. realizacja zadań na rzecz totalitarnego państwa przez ponad 4 lata, co stanowiło więcej niż 15% całego okresu służby, nie może być uznana za czas krótkotrwały (powołany w uzasadnieniu decyzji wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 czerwca 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 424/19).
Brak możliwości zastosowania jednego, obiektywnego kryterium "krótkotrwałości" potwierdza zresztą analiza treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, gdzie z jednej strony wskazano (str. 3), że warunkiem stwierdzenia "krótkotrwałości" jest "zdecydowana przewaga" ogółu okresu służby nad okresem służby pełnionej na rzecz totalitarnego państwa, a z drugiej (str. 3 i str. 4), odwołując się do wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 października 2020 r. sygn. akt I OSK 3208/19 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 czerwca 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 424/19, uznano, że za krótkotrwały można uznać jedynie okres "błahy", "epizodyczny", "bez znaczenia dla pozostałego okresu służby", ale także "niedługi".
Wskazówkę interpretacyjną pomocną w zdefiniowaniu "krótkotrwałości służby" dostrzega się w judykaturze w art. 13c pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej, stwierdzając, że w sytuacji gdy zgodnie z tą regulacją, służby, która rozpoczęła się po raz pierwszy nie wcześniej niż 12 września 1989 r. ustawodawca w ogóle nie uznaje za służbę na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b, można przyjąć, że służba niespełniająca wymogu "rozpoczęcia się po raz pierwszy nie wcześniej niż w dniu 12 września 1989 r.", będąc jednak służbą w okresie "totalitarnego państwa", obejmującą okres około 10 miesięcy (tj. długość okresu wyznaczonego datami 12 września 1989 r. i 31 lipca 1990 r.,), będzie służbą krótkotrwałą. Zaznacza się jednak również, że także służba wyrażana w latach może być w realiach indywidualnej sprawy uznana za służbę krótkotrwałą (zob. np. powołane wyżej wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 1511/21 i z 12 maja 2021 r. sygn. akt III OSK 1577/21, a także wyroki z 26 maja 2021 r. sygn. akt III OSK 2174/21 i z 10 lutego 2021 r. sygn. akt III OSK 3267/21 – niepublikowane; dostępne: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jak już zaznaczono, treść kryteriów pomocniczych należy oceniać z uwzględnieniem treści "szczególnie uzasadnionych przypadków". Co za tym idzie, właściwe posłużenie się kryterium "krótkotrwałości" wymaga w realiach rozpoznanej sprawy przede wszystkim rozważenia, czy służba R. T. charakteryzowała się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru.
Mając na względzie treść art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej "P.p.s.a."), zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, było przedmiotem zaskarżenia, należy również podkreślić, że dla stwierdzenia, że funkcjonariusz rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki nie jest konieczne ustalenie, że miało to miejsce z narażeniem zdrowia i życia. Jeśli ustawodawca zakładałby odniesienie kryterium określonego w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej wyłącznie do osób pełniących służbę z narażeniem zdrowia i życia, to pominąłby zwrot "w szczególności", ustanawiając tym samym warunek konieczny "narażenia zdrowia i życia". Stwierdzenie rzetelności działania nie wymaga również legitymowania się nagrodami, czy wyróżnieniami dotyczącymi przebiegu służby, jakkolwiek nagrody takie i wyróżnienia mogą być jednym z dowodów świadczących o rzetelności wykonywania zadań i obowiązków. Kryterium "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków" należy rozumieć w sposób standardowo przyjęty w języku polskim. Nie ma więc powodów do podawania w wątpliwość rzetelności wykonywania obowiązków, jeśli nie ma dowodów na działanie nierzetelne, takich jak nagany, czy inne przewidziane prawem sankcje będące reakcją na sposób działania określonej osoby (zob. np. powołane wyżej wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 listopada 2021 r. sygn. akt III OSK 4747/21 i z 30 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 1511/21, a także wyroki z 5 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 813/20 i z 12 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1631/20
– niepublikowane; dostępne: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Ponownie rozpatrując sprawę, organ administracji uwzględni wywiedzione powyżej rozumienie kryterium "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków", a także konieczność oceny kryterium "krótkotrwałości służby przed dniem 31 lipca 1990 r." z uwzględnieniem treści "szczególnie uzasadnionych przypadków". Przede wszystkim jednak MSWiA weźmie pod uwagę, że brak spełnienia któregoś z kryteriów wymienionych w art. 8a ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej nie wyłącza automatycznie możliwości spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", lecz wymaga zbadania, czy służba określonej osoby, mimo to że nie była "krótkotrwałą służbą przed dniem 31 lipca 1990 r.", bądź nie charakteryzowała się "rzetelnym wykonywaniem zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, będąc działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań i czynności podejmowanych i wykonywanych w każdej służbie publicznej. Innymi słowy, organ będzie zobowiązany do ustalenia, czy R. T., jako objęty ustawowym domniemaniem "służby na rzecz totalitarnego państwa", w istocie angażował się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję.
Ponieważ w skardze zawarto wniosek o zobowiązanie Ministra do wydania na podstawie art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej decyzji wyłączającej zastosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy, należy ponadto wyjaśnić, że w sprawie nie miał zastosowania art. 145a § 1 P.p.s.a. Zgodnie z nim, w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu. Decyzja podejmowana na podstawie art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej jest tzw. decyzją uznaniową. Sąd nie może zatem zobowiązać organu, do wydania – jak oczekuje tego skarżąca – decyzji o wyłączeniu stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej
O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. Objęły one wynagrodzenie adwokata ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.).