II SA/Wa 453/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2022-10-12
NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa
renta z tytułu niezdolności do pracydroga wyjątkuubezpieczenie społeczneZUSniezdolność do pracywypadek komunikacyjnystatus ubezpieczonegoprawo do świadczeń

WSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję Prezesa ZUS odmawiającą przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, uznając, że skarżący nie jest ubezpieczonym w rozumieniu ustawy.

Skarżący M. W. domagał się przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, powołując się na poważny wypadek komunikacyjny, który spowodował całkowitą niezdolność do pracy i brak możliwości zatrudnienia. Prezes ZUS odmówił przyznania świadczenia, argumentując, że skarżący nie podlegał ubezpieczeniom społecznym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, podzielając stanowisko organu co do braku statusu ubezpieczonego, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Skarżący M. W. złożył wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, wskazując na wypadek komunikacyjny z 2015 roku, który spowodował całkowitą niezdolność do pracy i uniemożliwił podjęcie zatrudnienia. Mimo starań o pracę przed wypadkiem i posiadanych kwalifikacji, skarżący nie uzyskał prawa do świadczenia na zasadach ogólnych. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania renty w drodze wyjątku, argumentując, że skarżący nie jest ubezpieczonym w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co jest warunkiem wstępnym do rozpatrzenia wniosku. Sąd administracyjny oddalił skargę, uznając, że skarżący nie spełnia podstawowego kryterium bycia ubezpieczonym, co uniemożliwia przyznanie świadczenia w trybie nadzwyczajnym. Sąd nie podzielił jedynie argumentacji organu dotyczącej otrzymywanego przez skarżącego zabezpieczenia finansowego na pokrycie zwiększonych potrzeb, uznając je za nieadekwatne do oceny posiadania niezbędnych środków utrzymania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, ponieważ status ubezpieczonego jest warunkiem wstępnym do rozpatrzenia wniosku o świadczenie w drodze wyjątku.

Uzasadnienie

Ustawa o emeryturach i rentach z FUS w art. 83 ust. 1 jasno stanowi, że świadczenia w drodze wyjątku mogą być przyznane ubezpieczonym. Definicja ubezpieczonego zawarta w art. 4 pkt 13 ustawy wymaga podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Brak tego statusu wyklucza możliwość przyznania świadczenia, nawet jeśli spełnione są inne przesłanki (szczególne okoliczności, niezdolność do pracy, brak środków utrzymania).

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (8)

Główne

ustawa zaopatrzeniowa art. 83 § 1

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

PPSA art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna oddalenia skargi.

Pomocnicze

ustawa zaopatrzeniowa art. 4 § 13

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Definicja ubezpieczonego jako osoby podlegającej ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 6 § 1

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Określa osoby podlegające obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (pracownicy, zleceniobiorcy, osoby pobierające zasiłek dla bezrobotnych).

ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 6 § 4

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Wyłączenie studentów do 26. roku życia z obowiązkowych ubezpieczeń z tytułu umowy zlecenia.

ustawa zaopatrzeniowa art. 5 § 1

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Okresy składkowe i nieskładkowe uwzględniane przy ustalaniu prawa do świadczeń.

ustawa zaopatrzeniowa art. 7 § 9

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Okres studiów jako okres nieskładkowy.

k.c. art. 444 § 2

Kodeks cywilny

Podstawa prawna roszczenia o rentę z tytułu zwiększonych potrzeb poszkodowanego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarżący nie posiada statusu ubezpieczonego w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Odrzucone argumenty

Stan zdrowia skarżącego uniemożliwia podjęcie pracy i powoduje zwiększone potrzeby, co uzasadnia przyznanie renty w drodze wyjątku. Otrzymywana kwota 1.500 zł jako zabezpieczenie roszczenia o rentę z tytułu zwiększonych potrzeb nie wyklucza uznania skarżącego za osobę niemającą niezbędnych środków utrzymania.

Godne uwagi sformułowania

status osoby, której przedmiotowe świadczenie ma być przyznane świadczenie to finansowane jest z budżetu państwa, ale ma charakter ubezpieczeniowy, a nie socjalny warunkiem wstępnym, otwierającym możliwość ich analizy, jest stwierdzenie, że o wnioskowane świadczenie ubiega się osoba ubezpieczona

Skład orzekający

Tomasz Szmydt

przewodniczący

Sławomir Antoniuk

członek

Michał Sułkowski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja warunku posiadania statusu ubezpieczonego jako przesłanki przyznania renty w drodze wyjątku."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nigdy nie podlegał ubezpieczeniom społecznym.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, że nawet w wyjątkowych sytuacjach życiowych, brak podstawowego statusu prawnego (ubezpieczonego) może uniemożliwić uzyskanie świadczenia. Jest to ważna lekcja dla osób, które mogą znaleźć się w podobnej sytuacji.

Wypadek przekreślił plany, ale brak statusu ubezpieczonego zamknął drogę do renty. Sąd wyjaśnia, dlaczego.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Wa 453/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-10-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Michał Sułkowski /sprawozdawca/
Sławomir Antoniuk
Tomasz Szmydt /przewodniczący/
Symbol z opisem
650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 291
art. 82 ust. 1
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Asesor WSA Michał Sułkowski (spr.), Protokolant ref.staż Maria Rutkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2022 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę.
Uzasadnienie
M. W. w piśmie z 16 listopada 2021 r. wniósł do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "Prezes ZUS") o przyznanie na postawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "ustawa zaopatrzeniowa") renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że w wieku 23 lat, zaraz po ukończeniu studiów inżynierskich, uległ wypadkowi komunikacyjnemu. Podał, że jeszcze w czasie studiów poszukiwał pracy. Starał się o zatrudnienie w [...] Zakładach [...] nr [...] w [...] i był po rozmowie wstępnej. Wskazał, że posiada europejski certyfikat i dyplom technika [...] (specjalność [...]). Zaznaczył, że chciał kontynuować naukę na studiach magisterskich. Dodał, że jego pasją były tańce ludowe, wskazując, że był członkiem Zespołu "[...]", z którym reprezentował Polskę w kraju i za granicą ponad 10 lat, odnosząc liczne sukcesy na arenie międzynarodowej oraz krajowej.
Następnie M. W. podniósł, że w sierpniu 2015 r. uległ poważnemu wypadkowi komunikacyjnemu, który zniweczył wszystkie dotychczasowe plany, zmuszając do walki o zdrowie. Skarżący opisał, jakich obrażeń doznał w wyniku rzeczonego wypadku oraz jakie były i nadal są ich skutki. Podał, że obecnie ciągle pozostaje pod opieką specjalistów, tj. neurologa, ortopedy, neurochirurga, psychologa, psychiatry, rehabilitanta, poradni walki z bólem, okulistycznej i laryngologicznej.
Skarżący wywiódł, że stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie stałej pracy oraz normalne zatrudnienie i funkcjonowanie z powodów złożonych urazów wielopłaszczyznowych, ze względu na zmiany kondycji fizycznej oraz psychicznej związanej z przewlekłym bólem o zmiennym nasileniu. Nadmienił, że okresowo, w zaostrzeniach choroby, używa kul ortopedycznych. Skonstatował, że wypadek spowodował, iż stał się osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, całkowicie niezdolną do pracy. Jak skonstatował, wszystko to przekreśla jego szanse na samodzielne funkcjonowanie, zarobkowanie, co przekłada się na brak odpowiedniej ilości środków finansowych na zapewnienie wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych, w tym na walkę o poprawę stanu zdrowia.
W dniu 2 grudnia 2021 r. M. W. złożył do akt sprawy oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej, natomiast przy piśmie z 9 grudnia 2021 r. przekazał kopię postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z [...] marca 2017 r. sygn. akt [...], którym: (1) zabezpieczono roszczenie skarżącego przeciwko ubezpieczycielowi o rentę z tytułu utraty zdolności do pracy zarobkowej poprzez zobowiązanie pozwanego do zapłaty na rzecz powoda przez czas trwania procesu, lecz nie dłużej niż do 20 lutego 2018 r., kwoty 1.000 zł, płatnej z góry do dnia 10-tego każdego miesiąca, poczynając od czerwca 2016 r.; (2) zabezpieczono roszczenie powoda o rentę z tytułu zwiększonych potrzeb poprzez zobowiązanie pozwanego do zapłaty na rzecz powoda przez czas trwania procesu kwoty 1.500 zł, płatnej z góry do dnia 10-tego każdego miesiąca, poczynając od czerwca 2016 r.
Prezes ZUS decyzją z [...] stycznia 2022 r. nr [...], na podstawie art. 83 ustawy zaopatrzeniowej, odmówił M. W. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
Przywoławszy treść przepisu powołanego w podstawie prawnej wydania decyzji oraz art. 4 pkt 13 ustawy zaopatrzeniowej, organ administracji podniósł w uzasadnieniu, że jednym z warunków, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest podleganie na przestrzeni życia ubezpieczeniu w rozumieniu ustawy zaopatrzeniowej. Tymczasem, jak stwierdził Prezes ZUS, M. W. nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu, ani ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
Ponadto organ administracji zauważył, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku podlega ocenie także sytuacja materialna. Zdaniem Prezesa ZUS, z przedłożonej przez skarżącego dokumentacji wynika natomiast, że otrzymuje on 1.500 zł zabezpieczenia ze względu na skutki powypadkowe, a zatem nie można uznać, że pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania.
M. W. w piśmie z 11 lutego 2022 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z [...] stycznia 2022 r. Zarzucił niezgodność stanowiska organu administracji ze zgromadzonymi dokumentami medycznymi, wywodząc, że potwierdzają one, iż jego potrzeby są znacznie zwiększone i zdecydowanie przekraczają kwotę 1.500 zł, która nie jest wystarczająca. Skarżący wniósł o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy zaopatrzeniowej, ponieważ pomimo dołożenia wszelkiej staranności zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu prawa do świadczenia na ogólnych zasadach.
W uzasadnieniu skargi M. W. przywołał argumentację zawartą w uzasadnieniu wniosku z 16 listopada 2021 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Wskazał ponadto, że podczas studiów podejmował pracę na umowę zlecenie, jako monter instalacji elektrycznych oraz robotyki i urządzeń automatyki przemysłowej. Sprecyzował, że europejski certyfikat i dyplom technika [...], które uzyskał, obejmują specjalność [...].
M. W. dołączył do skargi dokumentację medyczną oraz kopię pisma z [...] lutego 2022 r. skierowanego do Sądu Okręgowego w [...] w sprawie [...].
Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w odpowiedzi na skargę stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
M. W. w piśmie z 5 października 2022 r. przedstawił dodatkową argumentację, wywodząc, że ustawa zaopatrzeniowa nie precyzuje, jak należy rozumieć "szczególne okoliczności", o których mowa w art. 83 ust. 1 tej ustawy. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wywiódł, że co do zasady, ciężka choroba uniemożliwiająca wykonywanie pracy zawodowej może być uznana za szczególną okoliczność.
Skarżący stwierdził, że jako dowód stanu znacznej niepełnosprawności i niezawinionego braku możliwości wykonywania pracy zarobkowej oraz znacznego ograniczenia samodzielnej egzystencji składa wyrok Sądu Okręgowego w [...] w sprawie [...] z uzasadnieniem. Wskazał, że wyrok ten potwierdza, iż stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie pracy. Skonstatował, że nie był w stanie wypracować okresu składkowego, ponieważ niezawiniony przez niego wypadek drogowy uniemożliwił mu podjęcie zatrudnienia na progu rozpoczęcia aktywności zawodowej.
Zdaniem M. W., Prezes ZUS nie wyjaśnił ostatecznie zaistnienia szczególnych okoliczności wynikających ze stanu zdrowia, które uniemożliwiły podjęcie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Skarżący ponownie podkreślił, że uczestnictwo w opisanym we wniosku i w skardze wypadku komunikacyjnym było zdarzeniem od niego niezależnym i niezawinionym przez niego, stanowiąc jednocześnie niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w podjęciu zatrudnienia. Ponownie nadmienił też, że jeszcze na etapie studiów inżynierskich poczynił kroki w kierunku rozwoju kariery zawodowej i złożył niezbędne dokumenty do [...] Zakładów [...], po czym odbył wstępną rozmowę kwalifikacyjną z potencjalnym pracodawcą, oczekując na ostateczną decyzję w sprawie zatrudnienia. Dodał, że w międzyczasie zarejestrował się w powiatowym u rzędzie pracy i uzyskał status osoby bezrobotnej. Jak skonstatował, gdyby nie wypadek, w którym uczestniczył, z pewnością uzyskałby wymagany okres składkowy, bez problemu podejmując stałą pracę zarobkową.
Odwołując się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 stycznia 2009 r. sygn. akt I OSK 733/08, M. W. zaznaczył również, że całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku i ma istnieć w chili ubiegania się o to świadczenie, natomiast ograniczenia aktywności zawodowej przed jej powstaniem mogą być bardzo różne, choćby usprawiedliwione przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi przecież możliwości zatrudnienia.
Skarżący ponownie stwierdził także, że nie zgadza się ze stanowiskiem Prezesa ZUS, zgodnie z którym otrzymywane świadczenie w wysokości 1.500 zł na czas postępowania przed Sądem Okręgowym w [...], nie pozwala stwierdzić, że pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Zaznaczył, że świadczenie to stanowi zabezpieczenie zwiększonych potrzeb po wypadku, któremu uległ w 2015 r. Stwierdził, że jako dowód na to, iż otrzymywana przez niego kwota 1.500 zł służy zabezpieczeniu zwiększonych potrzeb, składa postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z [...] marca 2017 r. w sprawie [...].
Strony podtrzymały stanowiska w sprawie na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 12 października 2022 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga nie podlegała uwzględnieniu.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291 ze zm. – stan prawny na dzień wydania zaskarżonej decyzji; dalej powoływana jako "ustawa zaopatrzeniowa"). Zgodnie z nim, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Jak trafnie dostrzegł skarżący w piśmie z 5 października 2022 r., podstawowym warunkiem, którego spełnienie pozwala Prezesowi ZUS przyznać świadczenie w drodze wyjątku jest, by wnioskodawca był "ubezpieczonym" (tiret pierwsze w uzasadnieniu pisma M. W. z 5 października 2022 r.). Wynika to w sposób niebudzący wątpliwości z treści art. 83 ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Dopiero więc stwierdzenie, że osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia jest ubezpieczonym umożliwia Prezesowi ZUS dokonanie analizy – również właściwie zidentyfikowanych w piśmie z 5 października 2022 r. - trzech przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie zaś, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przesłanki te muszą być spełnione łącznie, zatem niespełnienie nawet jednej z nich skutkuje odmową przyznania świadczenia. Niemniej jednak, warunkiem wstępnym, otwierającym możliwość ich analizy, jest stwierdzenie, że o wnioskowane świadczenie ubiega się osoba ubezpieczona lub pozostały po takiej osobie członek rodziny (w przedmiotowej sprawie skarżący nie wnioskował o przyznanie świadczenia, jako członek rodziny pozostały po ubezpieczonym – przyp. Sądu).
Jak podnosi Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie, w omawianej kategorii spraw decydujące znaczenie ma przede wszystkim status osoby, której przedmiotowe świadczenie ma być przyznane. Świadczenie to niewątpliwie finansowane jest z budżetu państwa, ale ma charakter ubezpieczeniowy, a nie socjalny. Adresowane jest więc tylko do ubezpieczonych lub pozostałych po nich członków rodziny. Chodzi tu przy tym o ubezpieczonego, którego definicję legalną zawiera art. 4 pkt 13 ustawy zaopatrzeniowej, stanowiąc, że ubezpieczonym w rozumieniu tej ustawy jest osoba podlegająca ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, określonym w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, a także osoba, która przed dniem wejścia w życie ustawy podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników. Ubezpieczonym w tym znaczeniu jest zatem osoba, która kiedykolwiek podlegała jednemu z ubezpieczeń określonych w tym przepisie, z wyłączeniem tylko ubezpieczenia społecznego rolników, które jest nadal odrębne i nieobjęte przepisami o systemie ubezpieczeń społecznych (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 20 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 687/19, z 15 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 3314/15, z 28 lutego 2014 r. sygn. akt I OSK 2788/13, z 2 października 2009 r. sygn. akt I OSK 390/09 – niepublikowane; dostępne: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Uwzględniając powyższe, należy stwierdzić, że analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że Prezes ZUS prawidłowo stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że M. W. nie jest ubezpieczonym w rozumieniu art. 4 pkt 13 ustawy zaopatrzeniowej, a zatem nie można mu przyznać świadczenia przewidzianego w art. 83 ust. 1 tej ustawy.
1. Zarówno we wniosku, po rozpatrzeniu którego Prezes ZUS wydał zaskarżoną decyzję, jak i we wniosku z 8 lutego 2020 r., w którym M. W. po raz pierwszy domagał się przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, jednoznacznie wskazał on, że wypadkowi, który skutkował całkowitą niezdolnością do pracy uległ w sierpniu 2015 r. w wieku 23 lat, zaraz po zakończeniu studiów, natomiast przed tym zdarzeniem podejmował starania o podjęcie zatrudnienia w [...] Zakładach [...] nr [...] w [...], gdzie odbył rozmowę wstępną.
2. Zgodnie ze znajdującym się w aktach sprawy orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] kwietnia 2021 r., skarżący został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy od 20 sierpnia 2015 r.
3. Zgodnie z informacją z konta ubezpieczonego, w okresie od [...] maja 2015 r. do [...] listopada 2015 r. M. W. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych.
4. W aktach sprawy znajdują się decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z [...] lutego 2020 r. znak: [...] i z [...] listopada 2021 r. znak: [...] odmawiające M. W. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy oraz decyzja Prezesa ZUS [...] czerwca 2021 r. znak: [...] (wydana po rozpatrzeniu pierwszego wniosku skarżącego z [...] lutego 2021 r.) o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W decyzjach tych stwierdzano, że z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, iż skarżący nie udokumentował żadnego okresu składkowego i nieskładkowego, oraz że nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu, ani ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
5. W skardze do Sądu, poza wskazaniem na podnoszone w toku postępowania administracyjnego starania o zatrudnienie w [...] Zakładach [...] nr [...] w [...], M. W. nadmienił, że w czasie studiów wykonywał pracę na umowę zlecenie.
Mając powyższe na uwadze, należało stwierdzić, co następuje.
1. Stosownie do treści art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.), obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami. Jak wynika z akt sprawy, M. W. nie podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jako pracownik. Przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, skarżący podejmował dopiero starania (złożenie dokumentów, rozmowa kwalifikacyjna) o zatrudnienie w Zakładach [...] nr [...] w [...].
2. Stosownie do treści art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie m.in. umowy zlecenia. Skarżący nadmienił wprawdzie, że w trakcie studiów podejmował pracę "na umowę zlecenie", jednakże uczynił to dopiero w skardze, a ponadto zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, osoby określone w ust. 1 pkt 4 (zatem m.in. wykonujące pracę na postawie umowy zlecenia) nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli są uczniami szkół ponadpodstawowych lub studentami, do ukończenia 26 lat. W czasie, w którym zgodnie z informacją zwartą w skardze M. W. podejmował prace na podstawie umowy zlecenia, nie podlegał on obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
3. Stosownie do treści art. 6 ust. 1 pkt 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami pobierającymi zasiłek dla bezrobotnych. M. W. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna w okresie od [...] maja 2015 r. do [...] listopada 2015 r., ale nie pobierał zasiłku dla bezrobotnych.
4. W myśl art. 5 ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, przy ustalaniu prawa do emerytury i renty oraz obliczaniu ich wysokości uwzględnia się, z zastrzeżeniem ust. 2 – 5, następujące okresy: 1) składkowe, o których mowa w art. 6; 2) nieskładkowe, o których mowa w art. 7. Przy ustalaniu prawa do emerytury i renty oraz obliczaniu ich wysokości okresy nieskładkowe uwzględnia się w wymiarze nieprzekraczającym jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych (art. 5 ust. 2). Okresem nieskładkowym jest m.in. okres nauki w szkole wyższej na jednym kierunku, pod warunkiem ukończenia tej nauki, w wymiarze określonym w programie studiów (art. 7 pkt 9). Okres studiów skarżącego nie jest okresem podlegania przez niego ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, określonym w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Okres ten podlega jedynie uwzględnieniu przy ustalaniu prawa do emerytury i renty oraz obliczaniu ich wysokości, przy czym w wymiarze nieprzekraczającym jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych. M. W. nie udowodnił żadnego okresu składkowego.
Powyższe prowadzi do wniosku, że w świetle akt sprawy Prezes ZUS nie miał podstaw, by stwierdzić, że M. W. jest ubezpieczonym, a tym samym, że możliwe jest przyznanie mu świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej.
Sąd nie podzielił natomiast stanowiska Prezesa ZUS, zgodnie z którym otrzymywanie przez skarżącego świadczenia w wysokości 1.500 zł miesięcznie stanowiącego ustanowione przez Sąd Okręgowy w [...] zabezpieczenie roszczenia wobec ubezpieczyciela o rentę z tytułu zwiększonych potrzeb wyklucza uznanie, że M. W. pozostaje bez środków do życia. Stanowisko to całkowicie pomija cel ustanowionego zabezpieczenia. Podstawę prawną rzeczonego roszczenia stanowi art. 444 § 2 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym, jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty. Z postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z [...] marca 2017 r. sygn. akt [...], którego kopię skarżący dołączył do akt sprawy już w toku postępowania administracyjnego (przy piśmie z [...] grudnia 2021 r.) jednoznacznie wynika (pkt 2 sentencji), że zabezpieczenie w postaci obowiązku zapłaty kwoty 1.500 zł miesięcznie nie odnosi się do roszczenia o rentę z tytułu utraty zdolności do pracy (pkt 1 sentencji), ale do roszczenia o rentę z tytułu zwiększonych potrzeb, do których zalicza się np. koszty długotrwałej opieki, cyklicznego zakupu leków lub sprzętu rehabilitacyjnego. Służy ono zatem pokryciu innych (zwiększonych) wydatków niż typowe koszty utrzymania gospodarstwa domowego, jak koszty wyżywienia, ubrania, czy mieszkania. Wyprowadzanie wniosku, że M. W. nie może być uznany za osobę niemającą niezbędnych środków utrzymania z faktu otrzymywania przez niego kwoty 1.500 zł miesięcznie tytułem zabezpieczenia roszczenia o rentę z tytułu zwiększonych potrzeb, jest zatem nieuprawnione.
Stwierdzone uchybienie nie mogło mieć jednak wpływu na wynik sprawy, ponieważ Prezes ZUS prawidłowo stwierdził brak możliwości przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej ze względu na to, że nie jest on ubezpieczonym w rozumieniu przepisów tej ustawy.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI