II SA/Wa 429/20

II SA/Wa 429/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-11-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-02-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Ewa Kwiecińska /przewodniczący sprawozdawca/
Iwona Maciejuk
Joanna Kube
Symbol z opisem
6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne
Żołnierze zawodowi
Sygn. powiązane
III OSK 5479/21 - Wyrok NSA z 2022-10-21
Skarżony organ
Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Iwona Maciejuk, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 listopada 2020 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku zwrotu kosztów oddala skargę
Uzasadnienie
Minister Obrony Narodowej wydał w dniu [...] grudnia 2019 r. decyzję nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Rektora-Komendanta Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia J. B. z obowiązku zwrotu kosztów w kwocie 48 223,29 zł, stanowiących równowartość kosztów zakwaterowania, umundurowania i wyżywienia oraz innych nieodpłatnych świadczeń pieniężnych i rzeczowych poniesionych przez resort obrony narodowej w związku ze zwolnieniem ze służby kandydackiej.
[...] J. B. pełnił czynną służbę wojskową w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego w Wyższej Szkole Oficerskiej Wojsk Lądowych [...] w [...], zwanej dalej WSOWL, (obecnie Akademia Wojsk Lądowych [...] w [...]).
Decyzją Rektora-Komendanta WSOWL z dnia [...] maja 2008 r. nr [...][...] J. B. został zwolniony ze służby kandydackiej wskutek prawomocnego orzeczenia Sądu Garnizonowego w [...] o wymierzeniu kary dyscyplinarnej usunięcia z czynnej służby wojskowej pełnionej w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego.
Rektor-Komendant WSOWL decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] ustalił wysokość kosztów zakwaterowania, umundurowania i wyżywienia oraz innych nieodpłatnych świadczeń pieniężnych i rzeczowych poniesionych przez resort obrony narodowej w związku ze zwolnieniem strony ze służby kandydackiej. Zdaniem organu poza przedmiotem sporu pozostaje fakt, że na stronie ciąży obowiązek zwrotu kosztów w kwocie 48 223,29 zł.
W dniu [...] listopada 2013 r. [...] J. B. wystosował wniosek w przedmiocie zwolnienia go z obowiązku zwrotu powyższych kosztów.
Rektor-Komendant WSOWL działając na podstawie art. 135 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2008 r. (Dz. U. Nr 179 poz. 1750 z późn. zm.) oraz § 40, § 41 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie służby wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 66 poz. 614 z późn. zm.) w związku z art. 11 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 176 poz. 1242) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] odmówił stronie zwolnienia z obowiązku zwrotu ww. kosztów.
W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z ustaleniami poczynionymi w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy [...] J. B. nie pracuje, w latach 2008 - 2012 osiągał niskie dochody, zaś w 2013 r. pozostawał na utrzymaniu swojej dziewczyny. Zwrot należności w ww. kwocie stanowi zatem dla niego wysiłek finansowy, jednak sytuacja ta ma charakter przemijający.
Organ stwierdził, iż "trudna sytuacja rodzinna lub materialna kandydata" w rozumieniu § 41 ust. 2 pkt 2 ww. rozporządzenia z dnia 31 marca 2004 r., musi być rozpatrywana jako sytuacja obiektywna, niezależna od jego woli, a przede wszystkim nieprzemijająca. W oparciu o zebrane w sprawie dowody nie ma podstaw do uznania, iż wnioskodawca nie będzie mógł w przyszłości wywiązać się z obowiązku zwrotu kosztów nauki (...) wynikającego wprost z art. 135 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych – w brzmieniu obowiązującym na dzień zawarcia kontraktu na pełnienie służby kandydackiej.
Organ podkreślił, że sytuacja przedstawiona przez wnioskodawcę nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku. Strona może jednak wnioskować o rozłożenie należności na raty, ewentualnie o odroczenie terminu płatności.
Strona wniosła odwołanie od ww. decyzji oraz zarzuciła naruszenie art. 7, art. 11, art. 107 § 3, art. 80 k.p.a. Stwierdziła, że decyzja nie zawiera należytego uzasadnienia prawnego i faktycznego oraz nie jest oparta o prawidłowo zgromadzony i wszechstronnie zbadany materiał dowodowy.
Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Wa 1848/14 oddalił skargę złożoną na powyższą decyzję.
J. B. wniósł skargę kasacyjną od ww. wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 1848/14, działając w trybie samokontroli, uchylił wyrok z dnia 5 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Wa 1848/14 i stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprawę ponownie, podkreślił, że zasadne są zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia § 2 pkt 14 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1996 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Obrony Narodowej (Dz. U. Nr 94 poz. 426) w zw. z pkt 2 ppkt 1 lit. c upoważnienia nr 41/MON z dnia 5 sierpnia 2011 r. (Dz. Urz. Min. Obr. Nar. Nr 17 poz. 256) poprzez błędne przyjęcie, że decyzja Ministra Obrony Narodowej nr [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie zwolnienia z obowiązku zwrotu kosztów, opatrzona podpisem ówczesnego Sekretarza Stanu w Ministerstwie Obrony Narodowej, została podpisana przez osobę upoważnioną. W ocenie Sądu upoważnionym do wydania w imieniu Ministra Obrony Narodowej decyzji w II instancji w przedmiocie zwrotu równowartości kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę był Dyrektor Departamentu Kadr lub w przypadku jego nieobecności – Zastępca Dyrektora Departamentu Kadr zajmujący stanowisko cywilne. Wynikać miało to wprost z pkt 2 ppkt 1 lit. c oraz pkt 4 ww. upoważnienia. Sąd zauważył, że pkt 2 ppkt 1 lit. c upoważnienia dotyczy decyzji wydanych w przedmiocie "zwrotu równowartości kosztów poniesionych na utrzymanie lub naukę", a więc również decyzji wydanych w sprawie "odmowy zwolnienia z obowiązku zwrotu kosztów poniesionych przez resort obrony narodowej w związku ze zwolnieniem ze służby kandydackiej". Zdaniem Sądu, uzasadniony był zarzut skarżącego kasacyjnie, że zaskarżona decyzja Ministra Obrony Narodowej nr [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. została podpisana przez pracownika organu nie posiadającego stosownego upoważnienia, co obligowało Sąd do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, stosując się do wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartych w wyżej wymienionym wyroku, Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Strona złożyła skargę na ww. decyzję Ministra Obrony Narodowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny Warszawie wyrokiem z dnia 20 września 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 522/17 oddalił przedmiotową skargę. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 35/18 wydanym po rozpoznaniu skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 września 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 522/17 uchylił zaskarżony wyrok oraz stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zasadny jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 268a oraz 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Stosownie do treści art. 268a k.p.a. organ administracji publicznej może w formie pisemnej upoważniać pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń.
Upoważnienie udzielone na podstawie art. 268a k.p.a wywiera ten skutek, że zmienia się osoba wykonująca kompetencję organu do podejmowania czynności w prawnych formach działania administracji publicznej. Przepis ten stwarza możliwość, aby nie tylko sam piastun funkcji organu, czyli osoba, którą powołano na dane stanowisko, lecz także wyznaczony przez niego pracownik urzędu przydanego do pomocy temu organowi był umocowany do wykorzystania kompetencji organu. Upoważnienie powinno być udzielone na piśmie i z określeniem daty, od której obowiązuje. Wybór upoważnianego pracownika należy do organu i nie jest związany z żadnymi wymaganiami prawnymi w tym względzie, w szczególności nie jest to uzależnione od funkcji i stanowisk. Z upoważnienia nie można interpretować więcej uprawnień, aniżeli nim wyraźnie zakreślono, a jego treść nie powinna budzić wątpliwości. Kompetencji upoważnionego pracownika nie można także domniemywać. Działanie pracownika bez upoważnienia właściwego organu administracji publicznej pociąga za sobą nieważność decyzji z mocy art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Minister Obrony Narodowej rozpatrując ponownie odwołanie od decyzji Rektora-Komendanta Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...], wezwał pełnomocnika strony do przedstawienia posiadanego materiału dowodowego potwierdzającego aktualną sytuację finansową i życiową strony. W piśmie z dnia 19 września 2019 r. pełnomocnik strony nie dokonał uzupełnienia materiału dowodowego.
Organ ponownie pismem z dnia 4 października 2019 r. wezwał pełnomocnika strony do uzupełnienia braków formalnych pisma, tj. przedstawienia posiadanego materiału dowodowego potwierdzającego aktualną sytuację finansową i życiową strony w terminie 7 dni. Poinformował, że w przypadku braku odpowiedzi w zakreślonym terminie, rozpatrzy sprawę na podstawie posiadanego materiału dowodowego.
Pełnomocnik strony pismem z dnia 11 października 2019 r. ponownie zaniechał uzupełnienia materiału dowodowego, wniósł jednak o zbadanie, czy roszczenie nie uległo przedawnieniu.
Pismem z dnia 25 października 2019 r. organ poinformował stronę, że zgodnie z art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2019 r., poz. 330 z późn. zm.) "Roszczenia wynikające z przepisów ustawy przedawniają się z upływem trzech lat od dnia, w którym stały się wymagalne". Natomiast w myśl art. 8a ust. 2 wyżej wymienionej ustawy, przerwanie biegu przedawnienia roszczenia następuje na zasadach określonych w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r., poz. 1145 z późn. zm.). Powyższą kwestię reguluje art. 123 § 1 Kodeksu cywilnego, gdzie bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia, natomiast po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie na nowo (art. 124 § 1 Kodeksu cywilnego). Organ wskazał, że przepisy wojskowej ustawy pragmatycznej stanowią lex specialis w stosunku do przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869 z późn. zm.), która nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Przedmiotowe roszczenie nie uległo przedawnieniu. Jednocześnie, w nawiązaniu do wcześniejszych pism z dnia 12 września 2019 r. oraz z dnia 4 października 2019 r., na podstawie art. 64 § 2 k.p.a., wezwano pełnomocnika strony do uzupełnienia braków formalnych pisma, tj. przedłożenia wszelkiej dokumentacji potwierdzającej aktualną sytuację finansową i życiową strony w terminie 7 dni. Organ pouczył jednocześnie, że w przypadku braku odpowiedzi w zakreślonym terminie, rozpatrzy sprawę na podstawie posiadanego materiału dowodowego.
W piśmie z dnia 5 listopada 2019 r. pełnomocnik strony ponownie zaniechał wykonania nałożonego przez organ obowiązku.
Minister Obrony Narodowej stwierdził, że zgodnie z przepisem art. 11 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2007 r. Nr 176, poz. 1242) do spraw dotyczących kosztów nauki kandydatów na żołnierzy zawodowych, w przypadku gdy pobierali naukę przed wejściem w życie ustawy, a zwolnienie ze służby nastąpiło po dniu wejścia w życie ustawy, do obowiązku zwrotu równowartości kosztów poniesionych przez wojsko na jego utrzymanie i naukę stosuje się przepisy dotychczasowe.
Przepisy art. 135 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w brzmieniu sprzed dnia 1 stycznia 2008 r. wskazują w sposób jednoznaczny, że żołnierze pełniący służbę kandydacką są zobowiązani do zwrotu równowartości kosztów zakwaterowania, umundurowania i wyżywienia oraz innych nieodpłatnych świadczeń pieniężnych i rzeczowych otrzymanych w związku z nauką w przypadku zwolnienia ich ze służby kandydackiej z przyczyn określonych w art. 134 ust. 1 pkt 4-9. To komendant szkoły wojskowej – w myśl ust. 2 cytowanego artykułu ustawy – wydaje decyzję o ustaleniu równowartości kosztów, odroczeniu terminu ich spłaty, rozłożeniu na raty lub zwolnieniu z ich zwrotu.
Zgodnie z § 41 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ww. rozporządzenia, komendant na pisemny wniosek kandydata, zobowiązanego do zwrotu kosztów, może wydać decyzję o zwolnieniu z obowiązku zwrotu kosztów w szczególnie uzasadnionych, niezawinionych przez kandydata przypadkach losowych, bądź z uwagi na trudną sytuację rodzinną lub materialną kandydata. Decyzja wydana w oparciu o powołaną podstawę prawną ma charakter fakultatywny i podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Sądowa kontrola takich decyzji zmierzać może jedynie do ustalenia, czy na podstawie obowiązujących przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz czy uzasadnił rozstrzygnięcie - stosownie do wymogów z art. 107 § 3 k.p.a. – w taki sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności.
MON podkreślił, że w niniejszej sprawie rozważeniu podlega kwestia spełnienia przez odwołującego przesłanki zwolnienia z przedmiotowych kosztów z uwagi na trudną sytuację rodzinną lub materialną kandydata w rozumieniu § 41 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 31 marca 2004 r., przy czym z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że przedmiotowa decyzja jest wydawana na podstawie tzw. uznania administracyjnego. Organ ma więc jedynie możliwość, a nie obowiązek zwolnienia z obowiązku zwrotu kosztów. Jednak, uznaniowy charakter decyzji zobowiązuje organ nie tylko do wnikliwej oceny stanu sprawy, ale również uzasadnienia swojego stanowiska, co umożliwia ocenę, czy w danym przypadku nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego.
Organ odwoławczy stwierdził, iż zebrany przez Rektora-Komendanta WSOWL materiał dowodowy jest wystarczający do wydania decyzji. Organ I instancji w pełni zastosował się do brzmienia art. 7 k.p.a. oraz podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prawidłowo przeanalizował sytuację strony, przeprowadzając postępowanie administracyjne zgodnie z wszelakimi kanonami określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego. Podniesione w odwołaniu zarzuty naruszenia przepisów k.p.a. nie zasługują, zdaniem organu, na uwzględnienie. [...] J. B., motywując wniosek o zwolnienie z obowiązku zwrotu należności, powołał się na trudną sytuację materialną i życiową, wskazując, że w jego przypadku zachodzi całkowity brak możliwości spłaty ciążących na nim zobowiązań. Podał, że nie posiada żadnego majątku, który mógłby spieniężyć i przeznaczyć na spłatę należności, nie posiada też stałego źródła dochodu. Musi utrzymywać się z prac dorywczych, ponieważ ze względu na wysoki poziom bezrobocia nie może znaleźć stałego zatrudnienia. Korzysta z pomocy finansowej swojej dziewczyny, która ponosi koszty ich wspólnego zamieszkiwania. Odwołujący nie korzysta z pomocy finansowej rodziców, ponieważ wysokość pobieranych przez nich emerytur na to nie pozwala. Podkreślił również, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej, nie jest bowiem w stanie zrealizować planu założenia rodziny i osiągnięcia stabilizacji finansowej, nie mogąc przeznaczyć żadnych środków pieniężnych na potrzeby przyszłej rodziny. W odwołaniu od decyzji strona nie przedstawiła żadnych nowych okoliczności faktycznych ani nowych dokumentów dotyczących własnej sytuacji materialnej. Skarżący kwestionował natomiast stanowisko organu, który odmawiając zwolnienia z obowiązku zwrotu należności stwierdził, że przesłanka "trudnej sytuacji rodzinnej lub materialnej kandydata", o której mowa w § 41 ust. 2 pkt 2 ww. rozporządzenia, musi być rozpatrywana jako stan obiektywny, niezależny od woli kandydata i przede wszystkim nieprzemijający. Taka sytuacja, w ocenie organu, biorąc pod uwagę argumenty odwołującego oraz złożoną dokumentację, nie ma miejsca w rozpatrywanej sprawie.
Pismem z dnia 13 stycznia 2014 r. [...] J. B. osobiście uzupełniając wniosek o zwolnienie z obowiązku zwrotu kosztów, dołączył:
- (pkt 4) zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy z dnia [...] stycznia 2014 r., że nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych;
- (pkt 8) zaświadczenie z ZUS z dnia [...] stycznia 2014 r. o wysokości pobieranej emerytury przez matkę w roku 2013.
Organ zaznaczył, iż w podpisanym przez T. B. protokole z dnia [...] lutego 2014 r. z przeglądu akt z zakończonego postępowania administracyjnego w dziale II – Dokumenty dołączone do wniosku w sprawie zwolnienia z obowiązku zwrotu kosztów nauki, potwierdzające trudną sytuację materialną [...] J. B. pod poz. 14 ujęte zostało zaświadczenie z ZUS z dnia [...] stycznia 2014 r. o wysokości pobieranej emerytury przez matkę w roku 2013.
Z zeznań o wysokości osiągniętego przez stronę dochodu (poniesionej straty) z PIT-37 wynika, że w 2012 r. ze stosunku pracy osiągnął on dochód brutto w wysokości 3 375,64 zł, zaś w roku podatkowym 2013 nie wykazał żadnego dochodu. Nie posiada także nieruchomości, ani żadnych źródeł zarobkowania. Strona nie ma stałej pracy, jednakże nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna w urzędzie pracy.
Zdaniem Ministra Obrony Narodowej sytuacja materialna, w jakiej się znalazł odwołujący, jest poniekąd wynikiem jego zachowania. Sam bowiem pozbawił się źródła utrzymania, gdyż w 2007 r. był dwukrotnie karany dyscyplinarnie za nadużywanie alkoholu, w tym ostrzeżeniem o niepełnej przydatności do służby wojskowej pełnionej w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego. Kary te nie przyniosły spodziewanej poprawy, wobec czego w dniu [...] stycznia 2008 r. Rektor-Komendant WSOWL wymierzył podchorążemu za nadużywanie alkoholu (po raz kolejny) karę usunięcia z czynnej służby wojskowej pełnionej w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego.
Na skutek wymierzenia kary dyscyplinarnej usunięcia z czynnej służby wojskowej został on zwolniony ze służby kandydackiej. Sam pozbawił się stałego źródła utrzymania. Przy czym jako osoba dorosła, samodzielnie odpowiadająca za swoje zobowiązania, powinien być świadomy konsekwencji swojego postępowania i dokonywanych wyborów.
Zdaniem organu zaakcentowania wymaga fakt, że zjawisko bezrobocia, jakkolwiek niekorzystne społecznie, nie ma charakteru powszechnego. Z tego względu sytuacja odwołującego nie odbiega w znaczący sposób od sytuacji innych młodych ludzi. Z akt sprawy nie wynika, aby stan zdrowia strony uniemożliwiał aktywne poszukiwanie pracy nawet w znacznej odległości od obecnego miejsca zamieszkania. Brak jest również jakichkolwiek danych wskazujących na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, bądź inną osobą obłożnie chorą, czy niepełnosprawną, co mogłoby stanowić dla odwołującego ograniczenie możliwości pozyskania pracy zarobkowej. Dla młodego, zdrowego człowieka, wyrażającego zainteresowanie podjęciem aktywności zawodowej, rynek pracy stwarza wiele możliwości zatrudnienia np.: w sektorze usługowym, budowlanym, czy gastronomicznym o profilu dostosowanym do indywidualnych potrzeb i oczekiwań. Organ stwierdził, iż osoba wyrażająca ochotę podjęcia zatrudnienia z całą pewnością znajdzie na rynku ofertę dopasowana do swoich indywidualnych potrzeb i oczekiwań.
Okoliczności, na które powołał się odwołujący, nie mogą stanowić podstawy do przyznania prymatu interesowi strony nad interesem publicznym. Wydając decyzję, organ uwzględnił sytuację rodzinną i materialną odwołującego, jednak również kierował się interesem społecznym. Biorąc pod uwagę, że WSOWL jest jednostką sektora finansów publicznych i obowiązkiem Rektora-Komendanta, jak również Ministra Obrony Narodowej, jest dbałość o należyte gospodarowanie środkami finansowymi, zwolnieniu z obowiązku ponoszenia przedmiotowych kosztów powinni podlegać tylko ci zobowiązani, którzy w sposób trwały, nieusuwalny, z przyczyn niezależnych od nich, nie są w stanie udźwignąć ciężaru nałożonego na nich zobowiązania. Gdy przeszkody w spłacie należności nie mają trwałego charakteru, prawodawca przewidział możliwość zastosowania odrębnych instytucji, tj. odroczenia terminu płatności lub rozłożenia kosztów na raty (§ 41 ust. 1 pkt 2 i 3 ww. rozporządzenia).
W niniejszej sprawie interes społeczny przeważa nad interesem strony, zaś okoliczności faktyczne, tj. upływ czasu od dnia zwolnienia z czynnej służby wojskowej i fakt nieosiągania przez wnioskodawcę dochodów z tytułu zatrudnienia, nie dają podstaw do zmiany decyzji. Organ wyjaśnił także, iż rozpatruje sprawę według stanu istniejącego w dacie orzekania. W tejże dacie według zebranego materiału dowodowego odwołujący nadal "nie rozpoczął jeszcze pracy". Nie wiadomo, jakie strona będzie miała możliwości spłaty ciążących zobowiązań nawet w niedalekiej przyszłości.
Rozstrzygnięcie o zwolnieniu z obowiązku zwrotu kosztów na obecnym etapie organ uznał za przedwczesne.
Minister Obrony Narodowej stwierdził, że organ I instancji nie naruszył prawa, a zaskarżona decyzja jest prawidłowa, Brak jest też nowych okoliczności faktycznych oraz prawnych, które uzasadniałyby konieczność uwzględnienia odwołania. Decyzja Rektora-Komendanta WSOWL z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] jest decyzją uznaniową, co oznacza, że do zastosowania ulg w spłatach należności wymagane jest wyraźne zaistnienie konkretnych okoliczności, uzasadniających zastosowanie tych ulg. Organ I instancji uznał, że zwolnienie strony z obowiązku zwrotu kosztów nie jest adekwatnym – do aktualnej, materialnej sytuacji strony - środkiem zmierzającym do zakończenia postępowania w tej sprawie.
Ze zgromadzonych przez organy dokumentów nie wynika, aby sytuacja rodzinna strony uniemożliwiała wykonywanie pracy. J. B. może uzyskiwać stałe dochody, których część może zostać przeznaczona na pokrycie powstałego zobowiązania. Całkowite zwolnienie z kosztów orzeczonej kwoty prowadziłoby do uprzywilejowania jednych podmiotów prawa kosztem pozostałych, które wywiązują się z obowiązków określonych przepisami ustawy. Dlatego też zarówno Rektor-Komendant WSOWL, jak i Minister Obrony Narodowej nie zdecydował się na skorzystanie z przysługującego im w tym zakresie uprawnienia, podzielając tym samym utrwalony w linii orzeczniczej pogląd, że "(...) treść i zakres ochrony słusznego interesu indywidualnego w działaniach organów administracji sięgają do granic kolizji z interesem społecznym (...)".
Osobą upoważnioną do wydania w imieniu Ministra Obrony Narodowej przedmiotowej decyzji pozostaje Dyrektor Departamentu Kadr MON, w oparciu o upoważnienie nr [...] z dnia [...] września 2019 r., zgodnie z postanowieniem którego – Minister Obrony Narodowej – działając w oparciu o przepis art. 268a k.p.a., upoważnił Dyrektora Departamentu Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej do załatwienia, w imieniu Ministra Obrony Narodowej, sprawy zakończonej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 35/18.
Organ zaznaczył, że w toku procedowanego odwołania, organ trzykrotnie występował do strony o wykazanie aktualnej sytuacji majątkowej, jednak odwołujący zaniechał nałożonemu na niego obowiązkowi, co determinowało konieczność rozpoznania sprawy w oparciu o dotychczasowy materiał dowodowy.
J. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...].
Skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania:
- art. 107 § 1 k.p.a., art. 286a k.p.a. w zw. z art. 104 § 1 i art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a. poprzez wydanie decyzji bez właściwego upoważnienia, za które nie można uznać upoważnienia Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] września 2019 r. nr [...];
- art. 10 i art. 79a k.p.a. w zakresie, w jakim nie zawiadomiono skarżącego o możliwości zapoznania się z aktami sprawy;
- art. 162 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, ponieważ wydane w sprawie decyzje stały się bezprzedmiotowe w związku z upływem terminu przedawnienia.
Zarzucono również naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:
- art. 135 ust. 1 i 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz § 41 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w zw. z art. 11 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz zmianie niektórych ustaw, poprzez błędne uznanie, iż sytuacja materialna strony nie uzasadnia wydania decyzji o zwolnieniu z obowiązku zwrotu kosztów.
Skarżący podniósł, iż ustalenie kosztów nastąpiło w ostatecznej decyzji Rektora-Komendanta WSOWL z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...]. Stwierdził, że w niniejszej sprawie nie doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia, nie zastosowano środka egzekucyjnego, nie zawiadomiono też strony o jego zastosowaniu. Organ w zaskarżonej decyzji oraz w piśmie z dnia [...] października 2019 r. błędnie wskazał, jakoby miał w sprawie zastosowanie art. 8a ust. 1 powołanej ustawy, który wszedł w życie na mocy ustawy zmieniającej z dnia 11 października 2013 r. Jednak w niniejszej sprawie przerwanie biegu przedawnienia nie następuje na zasadach ogólnych określonych w Kodeksie cywilnym.
Błędne jest zdaniem skarżącego przyjęcie, że decyzja Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] wydana na podstawie przepisu art. 135 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, uchylonego z dniem 1 stycznia 2008 r., może być podpisana przez Dyrektora Departamentu Kadr w Ministerstwie Obrony Narodowej jako osobę upoważnioną. Z powołanego w decyzji pełnomocnictwa nr [...] z dnia [...] września 2019 r. wynika jedynie upoważnienie do załatwiania w imieniu Ministra Obrony Narodowej sprawy zakończonej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2019 r sygn. akt I OSK 35/18. Jednak z jego treści nie można domniemywać upoważnienia do rozpatrzenia odwołania od decyzji Rektora-Komendanta Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. Decyzja ta bowiem nie została wymieniona w treści upoważnienia.
Skarżący zauważył również, iż podpis Dyrektora Departamentu Kadr na zaskarżonej decyzji nie jest opatrzony odciskiem własnej pieczęci urzędowej, co nie jest zgodne z treścią upoważnienia.
Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym.
Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż brak jest podstaw do jej uchylenia lub stwierdzenia jej nieważności.
W pierwszej kolejności rozpatrzenia wymagał najdalej idący zarzut skargi dotyczący niewłaściwego umocowania Dyrektora Departamentu Kadr MON do wydania skarżonej decyzji.
Powyższe umocowanie wynikało z upoważnienia nr [...] z [...] września 2019 r., której stanowi, że Dyrektor Departamentu Kadr MON p. G. B. jest upoważniony do załatwienia sprawy zakończonej wyrokiem NSA w Warszawie z dnia 10 maja 2019 r. (sygn. akt I OSK 35/18) ze skargi J. B. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku zwrotu kosztów kształcenia w Wyższej Szkole Oficerskiej Wojsk Lądowych [...] w W.
W ocenie tutejszego Sądu Dyrektor Departamentu Kadr MON był zatem skutecznie umocowany do wydania skarżonej decyzji, gdyż załatwienie ww. sprawy zakończonej wyrokiem NSA z dnia 10 maja 2019 r. wymagało rozpatrzenia odwołania od decyzji z dnia [...] czerwca 2014 r.
Sąd nie podziela też poglądu skarżącego, że organ nie wykonał zaleceń zawartych w wyroku NSA z 10 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 35/18.
Bez wpływu na wyżej przedstawioną konkluzję pozostawały podnoszone w skardze okoliczności, że strona w chwili obecnej nie jest kandydatem na żołnierza zawodowego, a jedynie byłym kandydatem na takiego żołnierza. Treść art. 135 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych świadczy bowiem o tym, że ustawodawca uregulował nim obowiązki żołnierzy pełniących służbę kandydacką, w przypadku zwolnienia ich z tej służby kandydackiej. Zgodnie z zasadami logicznego rozumowania wyżej powołany przepis dotyczył więc niewątpliwie zobowiązań byłych (bo zwolnionych ze służby) kandydatów na żołnierzy zawodowych.
Nadto dodać należało, iż bez znaczenia dla niniejszej sprawy pozostaje to, w jaki sposób były formułowane wcześniejsze upoważnienia – m.in. upoważnienie z [...] sierpnia 2011 r. Nie zmienia to bowiem faktu, że z treści aktualnie obowiązującego upoważnienia w sposób logiczny można wywieść umocowanie Dyrektora Departamentu Kadr MON do wydania skarżonej decyzji.
Przechodząc zaś do merytorycznej oceny skarżonej decyzji, wskazać należało, że w rozpoznawanej sprawie bezsporna jest okoliczność, iż skarżący decyzją Rektora-Komendanta Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych nr [...] z dnia [...] maja 2008 r., został zwolniony ze służby kandydackiej na skutek prawomocnego orzeczenia Sądu Garnizonowego w [...] o wymierzeniu kary dyscyplinarnej – usunięcia z czynnej służby wojskowej.
Bezsporne jest również, że Rektor-Komendant ustalił stronie do zwrotu równowartość kosztów nauki w zakresie zakwaterowania, umundurowania, wyżywienia oraz innych nieodpłatnych świadczeń pieniężnych i rzeczowych w kwocie 48.223,29 zł stanowiącej koszty rzeczywiście poniesione przez resort obrony narodowej w związku z nauką kandydata na żołnierza zawodowego. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r. Minister Obrony Narodowej stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji, zaś prawomocnym wyrokiem z dnia 9 listopada 2011 r. o sygn. akt II SA/Wa 1406/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę strony na powyższe postanowienie. Oznacza to, że decyzja Rektora-Komendanta, zobowiązująca skarżącego do zwrotu wskazanej należności, obliguje organ administracji publicznej do jej wykonania.
W świetle powyższego, problematyka wysokości, jak i sposobu naliczenia kwoty należności do zwrotu, nie mogą podlegać ocenie Sądu w niniejszym postępowaniu. Przedmiotem tego postępowania nie jest bowiem ustalenie przez Rektora-Komendanta wysokości równowartości kosztów nauki podlegającej zwrotowi (co nastąpiło poprzez wydanie ww. prawomocnej decyzji administracyjnej), lecz odmowa zwolnienia kandydata – zobowiązanego do zwrotu kosztów – z obowiązku ich zwrotu.
To samo dotyczy podnoszonego przez pełnomocnika skarżącego w treści skargi z dnia [...] stycznia 2020 r. zarzutu przedawnienia roszczeń wobec brzmienia art. 8a w związku z art. 132 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1414 ze zm.). Kwestia przedawnienia roszczeń może bowiem stanowić ewentualną podstawę zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej stosownie do art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm.), nie zaś podstawę kwestionowania decyzji – wydanej na wniosek skarżącego – której przedmiotem jest wyłącznie ocena przesłanek merytorycznych zwolnienia z obowiązku zwrotu kosztów nauki w wysokości określonej ww. prawomocną decyzją właściwego organu.
W ocenie tutejszego Sądu, organy obu instancji prawidłowo wywiodły, iż do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, zainicjowanej wnioskiem strony z [...] listopada 2013 r. o zwolnienie go z obowiązku zwrotu należności nałożonych ww. decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., ma zastosowanie przepis § 41 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie służby wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 66, poz. 614 ze zm.).
Zgodnie z treścią art. 4 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 r., poz. 1355) sprawy wszczęte, lecz niezakończone ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. przed 5 grudnia 2013 r.), prowadzi się według przepisów dotychczasowych. Stosownie zaś do art. 11 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 176, poz. 1242), której przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2008 r., do spraw dotyczących kosztów nauki kandydatów na żołnierzy zawodowych i żołnierzy zawodowych, w przypadku, gdy pobierali naukę przed dniem wejścia w życie ustawy, a zwolnienie ze służby nastąpiło po dniu wejścia w życie ustawy, do obowiązku zwrotu równowartości kosztów poniesionych przez wojsko na jego utrzymanie i naukę stosuje się przepisy dotychczasowe. Taka właśnie sytuacja zaistniała wobec skarżącego co oznacza, iż do rozpatrzenia niniejszej sprawy zastosowanie miały przepisy wojskowej ustawy pragmatycznej w brzmieniu obowiązującym na dzień 31 grudnia 2007 r.
Przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, przepis art. 137 ust. 1 wojskowej ustawy pragmatycznej ustanowił w pkt 5 upoważnienie dla Ministra Obrony Narodowej do określenia w drodze rozporządzenia sposobu ustalenia równowartości kosztów, o których mowa w art. 135 ust. 1, oraz warunków i trybu ich zwracania, a także przypadków, w których może nastąpić zwolnienie z obowiązku zwrotu kosztów lub rozłożenie ich na raty i odroczenie terminu ich płatności. Minister Obrony Narodowej zrealizował powyższe upoważnienie, wydając rozporządzenie z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie służby wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 66, poz. 614 ze zm.), regulujące przedmiotowe kwestie.
Zgodnie z § 41 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ww. rozporządzenia, komendant na pisemny wniosek kandydata, zobowiązanego do zwrotu kosztów, może wydać decyzję o zwolnieniu z obowiązku zwrotu kosztów w szczególnie uzasadnionych niezawinionych przez kandydata przypadkach losowych, bądź z uwagi na trudną sytuację rodzinną lub materialną kandydata.
Okolicznością istotną dla niniejszej sprawy jest to, że decyzja wydana w oparciu o powołaną podstawę prawną ma charakter fakultatywny i podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Sądowa kontrola takich decyzji zmierza do ustalenia, czy na podstawie obowiązujących przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz czy uzasadnił rozstrzygnięcie – stosownie do wymogów z art. 107 § 3 k.p.a. – w taki sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności. Badaniu podlega zatem, czy przy podjęciu decyzji spełniona została, zawarta w art. 7 k.p.a., powinność uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu strony. Ponadto, zaakceptowanie zakresu, w jakim organ uczynił użytek z przyznanego mu uprawnienia, zależy od ustalenia, czy stan faktyczny sprawy został dokładnie wyjaśniony w świetle przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie. Sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany przez organ na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już jednak poza granicami kontroli sądowej. Sądy administracyjne nie są bowiem uprawnione do dokonywania oceny tego, w jaki sposób organy administracji wypełniają treści pozasystemowych kryteriów słusznościowych, czy celowościowych.
Zaznaczenia wymaga, że decyzja wydana na podstawie uznania administracyjnego może być przez Sąd uchylona w przypadku stwierdzenia, że została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić wówczas, gdy organ pozostawił poza swymi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę w toku postępowania, pominął istotny dla rozstrzygnięcia sprawy materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.
W rozpoznawanej sprawie Rektor-Komendant odmówił zwolnienia skarżącego z kosztów poniesionych przez resort obrony narodowej w związku z nauką skarżącego jako kandydata na żołnierza zawodowego, albowiem uznał, iż jego sytuacja rodzinna i materialna ujawniona we wniosku i dokumentacji przedstawionej do akt sprawy nie wyczerpuje przesłanek określonych w art. § 41 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 31 marca 2004 r.
Minister Obrony Narodowej, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy stwierdził, iż powyższe rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem. Prawidłowo dokonał przy tym oceny sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, a także zasadnie wskazał, iż z przedstawionych przez skarżącego dokumentów nie wynika, aby w przedmiotowej sprawie zaistniała przesłanka, o której mowa w § 41 ust. 2 pkt 2 ww. rozporządzenia.
Wypada w tym miejscu zauważyć, iż w toku postępowania odwoławczego organ trzykrotnie pismami z dnia 11 września 2019 r., 4 października 2019 r. oraz 25 października 2019 r. zwracał się do T. B. będącej ustanowionym w sprawie pełnomocnikiem skarżącego o "przedłożenie wszelkiej dokumentacji potwierdzającej aktualną sytuację finansową i życiową Pana J. B.". Niestety pełnomocnik – z nieznanych Sądowi przyczyn – konsekwentnie nie udzielał organowi żądanych informacji, co w rezultacie musiało doprowadzić do wydania decyzji odmownej. Trzeba bowiem mieć na względzie, iż w sprawie o zwolnienie z obowiązku zwrotu kosztów zakwaterowania, umundurowania i wyżywienia organ musi brać pod uwagę aktualną – na chwilę orzekania – sytuację materialną i rodzinną skarżącego. Ciężar udowodnienia przesłanek z § 41 ust. 2 pkt 1 i 2 cyt. Rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. spoczywa na wnioskodawcy. Nie można zatem czynić organowi zarzutu nienależytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, skoro sam pełnomocnik skarżącego nie przejawił żadnej inicjatywy dowodowej w tym zakresie.
W ocenie Sądu, w świetle przedstawionych okoliczności faktycznych sprawy, organy orzekające mogły wydać rozstrzygnięcia odmowne w kwestii zwolnienia skarżącego z obowiązku zwrotu przedmiotowych kosztów nauki i utrzymania. Brak jest tym samym podstaw do stwierdzenia, że w sprawie niniejszej doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego oraz, że zaskarżona decyzja nosi cechy dowolności.
Raz jeszcze podkreślenia wymaga, że ciężar przedstawienia dowodów uzasadniających wniosek o zwolnienie z obowiązku ponoszenia przedmiotowych kosztów spoczywa na wnioskodawcy. To wnioskodawca jest obowiązany wykazać dostępnymi środkami, iż spełnia przesłanki warunkujące pozytywne załatwienie sprawy. Tym samym nie można organowi stawiać zarzutu, iż wydając rozstrzygnięcie w sprawie oparł się na niepełnym materiale dowodowym, skoro w istocie oceniał on dokumentację przedstawioną przez skarżącego.
Dodać należy, iż motywując wniosek o zwolnienie z obowiązku zwrotu należności skarżący powołał się na trudną sytuację materialną i życiową wskazując, iż w jego przypadku zachodzi całkowity brak możliwości spłaty ciążących na nim zobowiązań. Podał, że nie posiada żadnego majątku, który mógłby spieniężyć i przeznaczyć na spłatę należności, nie posiada też stałego źródła dochodu. Musi utrzymywać się z prac dorywczych, ponieważ ze względu na wysoki poziom bezrobocia nie może znaleźć stałego zatrudnienia. Korzysta z pomocy finansowej swojej dziewczyny, która ponosi koszty ich wspólnego zamieszkiwania. Skarżący nie korzysta z pomocy finansowej rodziców, ponieważ wysokość pobieranych przez nich emerytur na to nie pozwala. Skarżący podkreślił również, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej, nie jest bowiem w stanie zrealizować planu założenia rodziny i osiągnięcia stabilizacji finansowej nie mogąc przeznaczyć żadnych środków pieniężnych na potrzeby przyszłej rodziny. Z kolei ani w odwołaniu od decyzji organu I instancji, ani na późniejszym etapie postępowania skarżący nie przedstawił żadnych nowych okoliczności faktycznych ani nowych dokumentów dotyczących jego sytuacji materialnej. Kwestionował natomiast stanowisko organu, który odmawiając zwolnienia z obowiązku zwrotu należności stwierdził, iż przesłanka "trudnej sytuacji rodzinnej lub materialnej kandydata", o której mowa w § 41 ust. 2 pkt 2 ww. rozporządzenia, musi być rozpatrywana jako stan obiektywny, niezależny od woli kandydata i przede wszystkim nieprzemijający. Taka sytuacja, w ocenie organu, biorąc pod uwagę argumenty skarżącego oraz złożoną dokumentację, nie ma miejsca w rozpatrywanej sprawie.
Stanowisko organu I instancji podtrzymał Minister Obrony Narodowej, wskazując w szczególności, że skarżący nie ma stałej pracy, jednakże nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna w urzędzie pracy. Organ zwrócił również uwagę na to, że skarżący w istocie nie rozpoczął jeszcze dojrzałego życia zawodowego, tj. nie podjął aktywności zawodowej o określonym profilu, z którym konsekwentnie wiązałby dalsze plany rozwoju zawodowego. Wskazał, że sytuacji, w jakiej znajduje się skarżący, nie można postrzegać jako obiektywnej, niezależnej od woli skarżącego, a przede wszystkim trwałej.
Ze stanowiskiem organu należy się zgodzić. Sytuacji materialnej, w jakiej znalazł się skarżący, nie sposób obiektywnie uznać jako niezależnej od jego zachowania, bowiem to na skutek wymierzenia kary dyscyplinarnej usunięcia z czynnej służby wojskowej, został on zwolniony ze służby kandydackiej. Sam zatem pozbawił się źródła stałego utrzymania. Przy czym skarżący, jako osoba dorosła, samodzielnie odpowiadająca za swoje zobowiązania, powinien być świadomy konsekwencji swojego postępowania i dokonywanych wyborów.
Z kolei wskazywane przez skarżącego zjawisko bezrobocia, jakkolwiek niekorzystne społecznie, ma charakter powszechny. Z tego względu organ odwoławczy poprawnie wywiódł, ze sytuacja skarżącego nie odbiega w znaczący sposób od sytuacji innych młodych ludzi. Z akt sprawy nie wynika zaś, aby stan zdrowia skarżącego uniemożliwiał mu aktywne poszukiwanie pracy nawet w znacznej odległości od obecnego miejsca zamieszkania. Brak jest również jakichkolwiek danych wskazujących na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, bądź inną osobą obłożnie chorą, czy niepełnosprawną, co mogłoby stanowić dla skarżącego ograniczenie możliwości pozyskania pracy zarobkowej. Rację ma zatem organ odwoławczy, wskazując w odpowiedzi na skargę, że dla młodego, zdrowego człowieka, wyrażającego zainteresowanie podjęciem aktywności zawodowej, rynek pracy stwarza wiele możliwości zatrudnienia (czy to w sektorze usługowym, budowlanym, czy gastronomicznym) o profilu dostosowanym do indywidualnych potrzeb i oczekiwań. Jeżeli jednak, pomimo braku obiektywnych przeszkód, skarżący nie podejmuje aktywności zawodowej, nie może jednocześnie oczekiwać, aby organ – zobowiązany do szczególnej troski o finanse publiczne – ponosił finansowe konsekwencje jego wyborów i świadomych działań.
Z tego względu zgodzić należy się z organem odwoławczym, że okoliczności, na które powołał się skarżący, nie mogą stanowić podstawy do przyznania prymatu interesowi strony nad interesem publicznym. Wydając zaskarżoną decyzję organ uwzględnił natomiast sytuację rodzinną i materialną skarżącego, jednak również kierował się interesem społecznym. Biorąc pod uwagę, że WSOWL jest jednostką sektora finansów publicznych i obowiązkiem Rektora-Komendanta, jak również Ministra Obrony Narodowej, jest dbałość o należyte gospodarowanie środkami finansowymi, zwolnieniu z obowiązku ponoszenia przedmiotowych kosztów powinni podlegać tylko ci zobowiązani, którzy w sposób trwały, nieusuwalny, z przyczyn niezależnych od nich, nie są w stanie udźwignąć ciężaru nałożonego na nich zobowiązania. Gdy natomiast przeszkody w spłacie należności nie mają – jak w niniejszej sprawie – trwałego charakteru, prawodawca przewidział możliwość zastosowania odrębnych instytucji, tj. odroczenia terminu płatności lub rozłożenia kosztów na raty (§ 41 ust. 1 pkt 2 i 3 ww. rozporządzenia).
Reasumując, stwierdzić należy, iż wydając rozstrzygnięcie o odmowie zwolnienia z kosztów poniesionych przez wojsko w związku z nauką skarżącego jako kandydata na żołnierza zawodowego, organ orzekający nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego nie była dowolna. Samo zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji w sposób dostateczny wyjaśnia motywy, którymi kierował się organ podejmując kwestionowane przez skarżącego rozstrzygnięcie, co czyni zadość wymogom stawianym przez art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienie polegające na braku wskazania w komparycji decyzji materialnoprawnej podstawy jej wydania, zostało zaś w sposób nie budzący wątpliwości usunięte w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Skoro zaś uzasadnienie decyzji stanowi jej nierozerwalny składnik, wskazanie i wyjaśnienie w nim materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia nie uniemożliwia dokonania weryfikacji poprawności decyzji, a zatem nie rzutuje na wynik sprawy.
Konkludując, Sąd stwierdza, że zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie. Organ orzekający prawidłowo zastosował instytucję uznania administracyjnego przyjmując, że w okolicznościach faktycznych i prawnych niniejszej sprawy brak jest podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego o zwolnienie z obowiązku zwrotu kosztów nauki w Wyższej Szkole Oficerskiej Wojsk Lądowych w [...]. Zasadnie przy tym wskazał na obowiązki organu administracji publicznej wynikające z dochodzenia należności o charakterze publicznoprawnym oraz należytego dbania o finanse publiczne.
Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.