II SA/WA 41/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2025-07-09
NSAubezpieczenia społeczneŚredniawsa
świadczenie pieniężnesołtysprzewodniczący rady osiedlaKRUSprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymires iudicataodmowa wszczęcia postępowaniaustawa o świadczeniu pieniężnym

WSA oddalił skargę na decyzję Prezesa KRUS odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie świadczenia dla sołtysa, uznając, że skarżący pełnił funkcję Przewodniczącego Rady Osiedla, a nie sołtysa, co wyklucza przyznanie świadczenia.

Skarżący domagał się świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa, jednak Prezes KRUS odmówił wszczęcia postępowania, powołując się na wcześniejsze prawomocne rozstrzygnięcie w tej sprawie. Sąd administracyjny oddalił skargę, potwierdzając, że skarżący pełnił funkcję Przewodniczącego Rady Osiedla, a nie sołtysa, co zgodnie z ustawą wyklucza przyznanie świadczenia. Sąd podkreślił, że sprawa była już prawomocnie rozstrzygnięta i nie pojawiły się nowe okoliczności.

Przedmiotem sprawy była skarga M. J. na postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa. Skarżący wnioskował o świadczenie, załączając zaświadczenie o pełnieniu funkcji Przewodniczącego Rady Osiedla. Prezes KRUS pierwotnie odmówił przyznania świadczenia, wskazując, że ustawa dotyczy wyłącznie sołtysów. Po utrzymaniu tej decyzji w mocy, skarżący złożył kolejny wniosek, który został odrzucony postanowieniem o odmowie wszczęcia postępowania z powodu powagi rzeczy osądzonej (res iudicata). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, uznając postanowienie Prezesa KRUS za prawidłowe. Sąd podkreślił, że sprawa dotyczyła tej samej strony i tego samego przedmiotu (świadczenie z tytułu pełnienia funkcji sołtysa) oraz tych samych podstaw prawnych i faktycznych, które zostały już prawomocnie rozstrzygnięte wyrokiem WSA z dnia 6 marca 2024 r. Sąd wyjaśnił, że ustawa o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa ma zastosowanie wyłącznie do osób pełniących funkcję sołtysa, a nie do osób pełniących podobne funkcje, jak Przewodniczący Rady Osiedla. Sąd odwołał się do uzasadnienia projektu ustawy, wskazując na cel uhonorowania roli sołtysa w samorządzie wiejskim i odmienny status prawny innych jednostek pomocniczych gminy. Ponieważ skarżący nie pełnił funkcji sołtysa, nie spełnił podstawowego wymogu ustawy. Sąd stwierdził, że nie pojawiły się nowe okoliczności ani dowody, które uzasadniałyby ponowne wszczęcie postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, ustawa ma zastosowanie wyłącznie do osób pełniących funkcję sołtysa.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że ustawa o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa ma zastosowanie tylko do sołtysów, a nie do osób pełniących podobne funkcje, jak Przewodniczący Rady Osiedla. Językowe brzmienie przepisu i cel ustawy wskazują na ścisłe rozumienie pojęcia 'sołtys'.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (18)

Główne

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 61a § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

ustawa o świadczeniu pieniężnym art. 2 § ust. 1

Ustawa z dnia 26 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 119 § pkt 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 120

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.u.s.a. art. 1 § § 1 i § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 57a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 61

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 127 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 16 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

ustawa o świadczeniu pieniężnym art. 1

Ustawa z dnia 26 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa

ustawa o świadczeniu pieniężnym art. 4 § ust. 3 pkt 1

Ustawa z dnia 26 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa

u.s.g. art. 36

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Ustawa z dnia 24 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa oraz ustawy o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarżący nie pełnił funkcji sołtysa, lecz Przewodniczącego Rady Osiedla. Sprawa została już prawomocnie rozstrzygnięta, brak nowych okoliczności uzasadniających ponowne postępowanie.

Odrzucone argumenty

Pełnienie funkcji Przewodniczącego Rady Osiedla jest równoznaczne z pełnieniem funkcji sołtysa. Organ powinien przyznać świadczenie ze względu na wykonywane czynności na rzecz społeczności lokalnej i subiektywne poczucie krzywdy skarżącego.

Godne uwagi sformułowania

ustawa ta ma zastosowanie wyłącznie dla osób pełniących funkcję sołtysa nie można domniemywać, że ustawodawca [...] przyznał to świadczenie także innym podmiotom pełniącym podobne funkcje inne uzasadnione przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa sprawy rozstrzygniętej ostateczną (i prawomocną) decyzją w sprawie wystąpiła powaga rzeczy osądzonej (res iudicata)

Skład orzekający

Danuta Kania

przewodniczący sprawozdawca

Ewa Radziszewska-Krupa

sędzia

Anna Pośpiech-Kłak

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia dla sołtysów oraz stosowania zasady res iudicata w postępowaniu administracyjnym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku tożsamości funkcji sołtysa i przewodniczącego rady osiedla oraz zastosowania zasady powagi rzeczy osądzonej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa ilustruje ważną zasadę proceduralną (res iudicata) i precyzyjną interpretację przepisów materialnych, co jest istotne dla prawników procesualistów i administracyjnych.

Czy bycie 'sołtysem osiedla' uprawnia do świadczenia dla sołtysa? Sąd rozwiewa wątpliwości.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Wa 41/25 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-07-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-01-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Pośpiech-Kłak
Danuta Kania /przewodniczący sprawozdawca/
Ewa Radziszewska-Krupa
Symbol z opisem
6269 Inne o symbolu podstawowym 626
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Asesor WSA Anna Pośpiech-Kłak, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 lipca 2025 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi M. J. (dalej: "Skarżący") jest postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: "Prezes KRUS", "organ") z dnia [...] grudnia 2024 r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa.
Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] lipca 2023 r. M. J. wystąpił do Prezesa KRUS z wnioskiem o świadczenie pieniężne z tytułu pełnienia funkcji sołtysa. Do wniosku załączył zaświadczenie Burmistrza Miasta [...] wydane w dniu [...] lipca 2023 r. potwierdzające, że w okresach: od dnia [...] stycznia 1999 r. do dnia [...] stycznia 2003 r. oraz od dnia [...] stycznia 2003 r. do dnia [...] stycznia 2007 r. pełnił on funkcję Przewodniczącego Rady Osiedla (Osiedle na [...], gmina [...]).
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] Prezes KRUS odmówił Skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia pieniężnego, stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa (Dz. U. z 2023 r., poz. 1073), dalej: "ustawa o świadczeniu pieniężnym". W uzasadnieniu organ wskazał, iż ustawa ta ma zastosowanie wyłącznie dla osób pełniących funkcję sołtysa, czyli organu wykonawczego w sołectwie, i nie zawiera żadnego odniesienia do odpowiedniego stosowania jej przepisów wobec przewodniczących zarządu dzielnicy/osiedla.
Na skutek wniosku M. J. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] września 2023 r. nr [...] Prezes KRUS, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), dalej: "k.p.a.", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Powyższa decyzja Prezesa KRUS z dnia [...] września 2023 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi M. J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 6 marca 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 2096/23 oddalił skargę. Wyrok ten stał się prawomocny od dnia 5 kwietnia 2024 r.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 2 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym, zgodnie z którym przyznanie świadczenia z tytułu pełnienia funkcji sołtysa uzależnione jest od spełnienia kumulatywnie przede wszystkim następujących przesłanek: pełnienia funkcji sołtysa, przez co najmniej dwie kadencje nie mniej niż 8 lat oraz osiągnięcia odpowiedniego wieku, w przypadku Skarżącego 65 lat.
Skarżący pełnił funkcję Przewodniczącego Rady Osiedla przez okres dwóch kadencji i osiągnął wymagany przepisem wiek, co wynika z zaświadczenia Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] lipca 2023 r., w którym wskazano, że Skarżący pełnił funkcję Przewodniczącego Rady Osiedla na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym od dnia [...] stycznia 1999 r. do dnia [...] stycznia 2003 r. oraz od dnia [...] stycznia 2003 r. do dnia [...] stycznia 2007 r., tj. przez dwie kadencje. Skarżący nie spełnił zatem podstawowego wymogu ustawy do przyznania świadczenia, tj. pełnienia funkcji sołtysa.
Sąd podzielił tym samym przyjętą przez organ w zaskarżonej decyzji interpretację art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych. Wskazał, że ustawa ta dotyczy świadczeń przyznawanych sołtysom, zaś rozumienie ww. przepisu wynika wprost z jego językowego brzmienia, tj. że warunkiem przyznania świadczenia jest pełnienie funkcji sołtysa. Organ prawidłowo więc odmówił przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia. O odmowie przesądza fakt, że Skarżący nie pełnił funkcji sołtysa, lecz funkcję Przewodniczącego Rady Osiedla.
Sąd podkreślił, iż nie można domniemywać, że ustawodawca regulując świadczenie pieniężne z tytułu pełnienia funkcji sołtysa, przyznał to świadczenie także innym podmiotom pełniącym podobne funkcje, skoro nie zawarł w przepisach prawa stosownych odesłań.
Sąd powołał się przy tym na uzasadnienie do projektu ustawy gdzie podkreślono, że celem jej wprowadzenia jest uhonorowanie istotnej roli sołtysa w samorządzie wiejskim, jako instytucji zakorzenionej w polskiej tradycji ustrojowej. Ustawodawcy chodziło zatem o wzmocnienie rangi urzędu sołtysa, którego powołanie na podstawie art. 36 ustawy o samorządzie gminnym jest obligatoryjne w gminie, a osoby, które pełnią tę funkcję zostały pozbawione należnego obowiązkowego wynagrodzenia za wykonaną pracę. Z kolei inne jednostki pomocnicze gminy, w szczególności dzielnice, osiedla i miasta oraz ich organy, posiadają odmienny od sołtysa status prawny. Powołanie tych jednostek na mocy uchwały rady gminy pozostaje w zakresie autonomii jednostki samorządu terytorialnego i jest fakultatywne. Gmina regulując ustrój jednostek pomocniczych i kompetencje ich organów może w sposób jasny i swobodny kształtować zasady finansowania ich członków, biorąc pod uwagę wykonywane przez nich zadania.
W uzasadnieniu projektu ustawy wskazywano nadto, że projekt ten "ma na celu przyznanie waloryzowanego świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa, zwanego dalej "świadczeniem", w wysokości 300 złotych miesięcznie dla tych sołtysów, którzy, ze względu na okres pełnienia tej funkcji, szczególnie zasłużyli się społeczności lokalnej". Tym samym, celem ustawodawcy nie było przyznanie tego świadczenia wszystkim osobom pełniącym funkcje podobne do funkcji sołtysa, a osobom zasłużonym jako sołtysi ze względu na oznaczoną przez ustawodawcę długość trwania kadencji.
Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że zastosowanie wykładni rozszerzającej przedmiotu regulacji ustawy nie odpowiada celowi niniejszej ustawy i byłoby w tym przypadku nieuzasadnione. Podnoszone w skardze zarzuty, że pełnienie przez Skarżącego funkcji Przewodniczącego Rady Osiedla jest równoznaczne z pełnieniem funkcji sołtysa ze względu na podobne zadania, do których wykonywania byli zobowiązani przewodniczący, są niezasadne. Ustawodawca nie przewidział bowiem żadnych wyjątków w zakresie aktualizacji przesłanki z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych, lecz wskazał wprost, że świadczenie pieniężne przysługuje osobie, która pełniła funkcję sołtysa.
Wnioskiem z dnia [...] października 2024 r. (data wpływu do organu) Skarżący zwrócił się do Prezesa KRUS o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa.
W uzasadnieniu wskazał, że w okresie dwóch kadencji pełnił tę funkcję w gminie [...] i wykonywał dla społeczności lokalnej liczne czynności: roznosił nakazy dla rolników i mieszkańców, pobierał podatki, organizował spotkania, uczestniczył w dożynkach. Miał również zamieszczoną na domu tablicę informacyjną "sołtys".
Zaznaczył, że czuje się skrzywdzony decyzją organu o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego.
Podał nadto, że aktualnie jest osobą niepełnosprawną. Na potwierdzenie tej okoliczności załączył do wniosku kopię orzeczenia wydanego przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia [...] marca 2019 r. Załączył również kopie opracowania Krajowego Stowarzyszenia Sołtysów pt. [...] oraz kopie fotografii przedstawiających imprezę dożynkową.
Postanowieniem z dnia [...] października 2024 r. nr [...] Prezes KRUS, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa z uwagi na jej ostatecznie, poprzednie rozstrzygnięcie inną decyzją administracyjną.
W uzasadnieniu organ wskazał, że okoliczności faktyczne i prawne sprawy nie uległy zmianie, bowiem zgodnie z art. 4 ust. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych do wniosku o przyznanie świadczenia należy dołączyć zaświadczenie wójta (burmistrza, prezydenta miasta) właściwego dla sołectwa, w którym wnioskodawca pełnił funkcję sołtysa, potwierdzające okres pełnienia tej funkcji. Środkiem dowodowym pozwalającym ustalić uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa jest więc stosowne zaświadczenie.
W sprawie wystąpiły zatem "inne uzasadnione przyczyny", o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a., z powodu których postępowanie w sprawie nie może być wszczęte. W sytuacji, gdy postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa zakończyło się prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2024 r. oraz wobec braku nowych dowodów i nieujawnienia nowych okoliczności w przedmiotowej sprawie, należało orzec jak w sentencji.
Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] listopada 2024 r., w którym Skarżący zawarł argumentację analogiczną jak we wniosku z dnia [...] października 2024 r., Prezes KRUS, postanowieniem z dnia [...] grudnia 2024 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu organ podtrzymał dotychczasową argumentację w sprawie. Wskazał, że Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów, które nie były znane organowi w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją z dnia [...] września 2023 r. nr [...].
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższe postanowienie Skarżący podniósł, że czuje się skrzywdzony stanowiskiem organu. Wskazał, że pełnił funkcję sołtysa, a osoby, które wykonywały takie same czynności, otrzymały świadczenie pieniężne. Podał, że zbierał podatki, rozprowadzał pojemniki na nieczystości i odpady, wykonywał wieńce na dożynki, co nie zostało docenione. W związku z tym wniósł o ponowne, wnikliwe, rozpatrzenie sprawy.
W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko jak w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 3 oraz art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.". Przepisy te stanowią, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie (art. 119 pkt 3 p.p.s.a.). W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta polega na ocenie zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który to przepis w niniejszej sprawie nie ma zastosowania. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).
Rozpatrując skargę wedle powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie Prezesa KRUS z dnia [...] grudnia 2024 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego nie narusza prawa.
Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowił art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Przepis ten określa dwie samodzielne i niezależne przesłanki wszczęcia postępowania: przesłankę podmiotową, gdy podanie wniesione zostało przez osobę, która nie jest stroną danego postępowania oraz przesłankę przedmiotową, której zaistnienie z innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwia wszczęcie postępowania.
W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że "inne uzasadnione przyczyny" oznaczają okoliczności, które jasno wskazują na przeszkodę do wszczęcia postępowania. Muszą być one zatem oczywiste, dostrzegalne na "pierwszy rzut oka", obiektywne. "Inne uzasadnione przyczyny" to m.in. sytuacje, w których: żądanie dotyczy sprawy, która nie podlega załatwieniu w formie decyzji administracyjnej (brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym); żądanie wniesiono w sprawie rozstrzygniętej już decyzją lub w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji; żądanie wniesiono po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenia określonych praw (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 7 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 2159/12; z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 1635/14; publ. CBOSA).
W sytuacji, gdy zaistnieją uzasadnione przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania, obowiązkiem organu jest odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Przy czym przesłanki do odmowy wszczęcia postępowania muszą być oczywiste, a więc takie, których stwierdzenie nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 2205/17; j.w.). Odmowa wszczęcia postępowania jest bowiem rozstrzygnięciem formalnym, a nie merytorycznym.
Warunkiem sine qua non wydania postanowienia na podstawie omawianego przepisu jest stwierdzenie tożsamości stosunku administracyjnoprawnego występującego pomiędzy sprawą rozstrzygniętą już ostateczną decyzją administracyjną a powtórnym podaniem o wszczęcie postępowania administracyjnego. Tożsamość ta istnieje wówczas, gdy: występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego, a do tego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy. Sąd podziela przy tym zapatrywanie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym tożsamość sprawy administracyjnej wyznaczają elementy określające tożsamość skonkretyzowanego w decyzji administracyjnej stosunku prawnego, a więc identyczność podmiotów, identyczność przedmiotów oraz identyczność obu podstaw - prawnej i faktycznej. Tożsamość elementów podmiotowych to tożsamość podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, a tożsamość przedmiotowa to tożsamość treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej (por. uchwała NSA z dnia 13 listopada 2023 r., sygn. akt II GPS 2/22; CBOSA).
W niniejszej sprawie Prezes KRUS uznał, że wniosek Skarżącego o przyznanie świadczenia pieniężnego został już rozpatrzony ostateczną decyzją z dnia [...] września 2023 r. nr [...] (a Wojewódzki Sąd Administracyjny prawomocnym wyrokiem z dnia 6 marca 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 2096/23 oddalił skargę na ww. decyzję). W konsekwencji organ przyjął, że w sprawie wystąpiła powaga rzeczy osądzonej (res iudicata).
Stanowisko to, w ocenie Sądu, jest prawidłowe. Zachodzi bowiem tożsamość podmiotowa - sprawa dotyczy tej samej strony (Skarżącego) oraz tożsamość przedmiotowa - sprawa dotyczy przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa (za okres od dnia [...] stycznia 1999 r. do dnia [...] stycznia 2003 r. oraz od dnia [...] stycznia 2003 r. do dnia [...] stycznia 2007 r.) w oparciu o te same okoliczności faktyczne i podstawy prawne.
Zgodnie z art. 1 i art. 2 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z tytułu pełnienia funkcji sołtysa, tak w stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania ostatecznej decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] września 2023 r., jak i w stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania zaskarżonego postanowienia tego organu z dnia [...] grudnia 2024 r., warunkiem przyznania świadczenia jest okoliczność pełnienia przez wnioskodawcę funkcji sołtysa w przewidzianym w ustawie okresie.
I jakkolwiek do omawianej ustawy wprowadzono pewne zmiany (ustawą z dnia 24 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa oraz ustawy o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji - Dz. U. z 2024 r., poz. 1246), to jednak nie dotyczyły one zakresu podmiotowego tej regulacji, tj. przysługiwania omawianego świadczenia wyłącznie osobom, które pełniły funkcję sołtysa.
Skarżący, co jest kluczowe w sprawie, funkcji sołtysa nie pełnił. Wynika to z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Prezesa KRUS z dnia [...] września 2023 r. Decyzja ta podlegała ocenie Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Warszawie, który w prawomocnym wyroku z dnia 6 marca 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 2096/23 podzielił stanowisko organu odnośnie wykładni przepisu art. 2 ust. 1 ww. ustawy i przesądził, iż Skarżący we wnioskowanym okresie pełnił funkcję Przewodniczącego Rady Osiedla (osiedle na [...], Gmina [...]), a nie funkcję sołtysa. Potwierdzenie tego stanu rzeczy stanowiło zaświadczenie wydane przez Burmistrza [...] w dniu [...] lipca 2023 r.
Skarżący we wniosku z dnia [...] października 2024 r. nie przedstawił żadnych nowych okoliczności faktycznych w powyższym zakresie. Wskazywał natomiast, że czuje się skrzywdzony podjętą decyzją w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego, bowiem przez wiele lat wykonywał liczne czynności na rzecz lokalnej społeczności, co w żaden sposób nie zostało docenione. Argumentacja ta, wyrażająca subiektywne przekonanie Skarżącego o wystąpieniu pewnych okoliczności, jak i załączone do wniosku z dnia [...] października 2024 r. kopie: orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] marca 2019 r., "[...]" oraz "[...]", pozostają bez wpływu na ocenę tożsamości przedmiotowej sprawy. Okoliczności faktyczne sprawy, z powodu których Skarżącemu nie przyznano wnioskowanego świadczenia, nie uległy zmianie. Skarżący, pełniąc funkcję Przewodniczącego Rady Osiedla, a nie sołtysa, nie spełnił podstawowej przesłanki określonej w ww. przepisach, warunkującej pozytywne załatwienie wniosku.
Podsumowując stwierdzić należy, że wobec tożsamości podmiotowej i przedmiotowej sprawy rozstrzygniętej ostateczną (i prawomocną) decyzją Prezesa KRUS z dnia [...] września 2023 r. nr [...] oraz sprawy zainicjowanej wnioskiem z dnia [...] października 2024 r., zaistniały podstawy do wydania postanowienia z dnia [...] grudnia 2024 r. o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.
Organ w sposób prawidłowy dokonał wstępnej oceny ww. wniosku i uznał, że w sprawie zachodzi res iudicata. Wobec treści wniosku organ dokonywał wyłącznie czynności mających na celu ustalenie czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania administracyjnego, a więc wyłącznie czynności o charakterze formalnym. W tym aspekcie organ nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonego postanowienia (oraz poprzedzającego je postanowienia z dnia [...] października 2024 r.) z obrotu prawnego.
Podkreślić należy, że istotę powagi rzeczy osądzonej decyzji administracyjnej przedstawia się na tle dwóch przepisów k.p.a., tj. art. 16 § 1 definiującego pojęcie decyzji ostatecznej i określającego skutki uzyskania tego statusu, a także art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. wprowadzającego sankcję stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli dotyczy ona sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Organ administracji stwierdzając, że w sprawie zaistniała res iudicata, a więc powaga rzeczy osądzonej polegająca na wcześniejszym rozstrzygnięciu sprawy inną decyzją ostateczną, zobligowany jest umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe, a gdy nie zostało jeszcze wszczęte odmówić jego wszczęcia, gdyż w przeciwnym razie naraża się na zarzut nieważności postępowania określony w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.
W niniejszej sprawie organ prawidłowo stwierdził brak podstaw do wszczęcia postępowania administracyjnego stosownie do art. 61 a § 1 k.p.a. W sprawie zaistniały bowiem "inne uzasadnione przyczyny" uniemożliwiające merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy.
Z tych przyczyn, na podstawie art. 151 i art. 119 pkt 3 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI