II SA/WA 370/22

II SA/Wa 370/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-07-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Maciejuk /sprawozdawca/
Joanna Kruszewska-Grońska
Sławomir Fularski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III OSK 2479/22 - Postanowienie NSA z 2025-04-09
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 par. 1  pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, , Protokolant specjalista Joanna Głowala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lipca 2022 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...], na podstawie art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2020 r. poz. 723 ze zm.), zwanej dalej również ustawą o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (...), odmówił wyłączenia stosowania wobec R.K. art. 15c, art. 22a i art. 24a powołanej ustawy. Organ podał, że wnioskodawca wnioskiem z dnia [...] września 2017 r. wystąpił o zastosowanie art. 8 a powołanej ustawy. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu [...] grudnia 1986 r. wstąpił do Służby Bezpieczeństwa i został przydzielony na stanowisko [...] Wydziału [...], gdzie zajmował się m.in. [...]. Podniósł także, że w tym czasie nie stosował żadnych działań represyjnych ani przemocy wobec lokalnej opozycji i zawsze kierował się zasadami moralnymi.
W 1990 r. po pozytywnej weryfikacji wnioskodawca otrzymał propozycję kontynuowania służby w Policji. Rozpoczął ją w Wydziale [...] Komendy Rejonowej Policji w [...] na stanowisku [...]. Swoje obowiązki wykonywał rzetelnie i z pełnym zaangażowaniem. W dniu [...] września 1997 r. objął stanowisko [...] przy Komendzie Miejskiej Policji w [...]. Wnioskodawca jest zdania, że przez kolejne lata służby wzorowo wywiązywał się ze swoich zadań, szczególny nacisk położył na funkcję opiekuńczo-wychowawczą swojej placówki - organizował liczne zajęcia i konferencje skupiające się na problemach nieletnich zagrożonych demoralizacją, starał się uświadamiać lokalną społeczność o współczesnych zagrożeniach, miał także na celu podnieść świadomość prawną obywateli. Wnioskodawca przeszedł na emeryturę w 2006 r. Zdaniem R.K. w czasie pełnienia służby zawsze kierował się słowami roty ślubowania, swoje obowiązki wykonywał starannie i uczciwie, przestrzegał dyscypliny służbowej oraz etyki zawodowej, niejednokrotnie narażał też swoje życie i zdrowie.
Decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2019 r. Minister Spraw Wewnętrznych
i Administracji odmówił wyłączenia stosowania wobec wnioskodawcy art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy. Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt II SA/Wa 1287/19) uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr [...] z dnia [...] marca 2019 r.
Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2021 r. Minister Spraw Wewnętrznych
i Administracji odmówił wyłączenia stosowania wobec wnioskodawcy art. 15c, art. 22a
i art. 24a ustawy. Wyrokiem z dnia 14 lipca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt II SA/Wa 1491/21) uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr [...] z dnia [...] lutego 2021 r.
Ponownie rozpatrując sprawę Minister wskazał m.in., że wnioskodawca został zwolniony ze służby w Policji w dniu [...] czerwca 2006 r. i ma przyznane prawo do emerytury oraz do renty inwalidzkiej, których wysokość ustalono z uwzględnieniem odpowiednio art. 15c i art. 22a ustawy, przy czym wypłacana jest emerytura jako świadczenie korzystniejsze.
Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie zainteresowanego uznał za służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej okres służby od dnia [...] grudnia 1986 r. do dnia [...] listopada 1989 r., t.j. przez okres 2 lat, 11 miesięcy i 1 dnia. Całkowity okres służby ww. wynosi 19 lat i 7 miesięcy. Dodatkowo do wysługi emerytalnej doliczono okres zasadniczej służby wojskowej wynoszący 11 miesięcy i 19 dni.
Organ wskazał, że z kopii kompletnych akt osobowych o sygn. [...], przekazane przez Instytut Pamięci Narodowej - Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w dniu [...] października 2020 r., nie wynika, aby wymieniony nierzetelnie wykonywał zadania i obowiązki służbowe po dniu 12 września 1989 r.
Z opinii przekazanej przez Komendant Głównego Policji wynika, że R.K. w toku pełnionej służby rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki, o czym świadczą informacje zawarte m. in. w opiniach służbowych oraz wnioskach
o mianowanie na kolejne wyższe stopnie i stanowiska służbowe. Otrzymał liczne nagrody pieniężne, został także odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi oraz Brązową Odznaką "Zasłużony Policjant". Ponadto w analizowanych materiałach nie stwierdzono kar dyscyplinarnych, jak również nie były prowadzone wobec wnioskodawcy żadne postępowania karne lub karno-skarbowe. Jednocześnie poinformowano, że wśród materiałów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie brak jest dokumentów potwierdzających udział R.K. w zdarzeniach, które mogły stanowić zagrożenie dla życia i zdrowia.
Organ przytoczył art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (...). Odnosząc się do pierwszej z przesłanek organ wskazał, że krótkotrwałość musi być każdorazowo oceniana indywidualnie, wszelako z zastrzeżeniem, że winna być ona rozpatrywana przede wszystkim w ujęciu bezwzględnym, jako długość okresu służby na rzecz totalitarnego państwa. Podał, że krótkotrwałość jest wprawdzie pojęciem nieostrym, w zakresie którego trudno określić choćby przybliżoną definicję, jednak powołując się na wykładnię językową stwierdził, że krótkotrwałość jest tożsama z nietrwałością, przelotnością lub chwilowością.
Analizując drugą z przesłanek organ wskazał, że pojęcie rzetelności w ujęciu określającym postawę oraz jakość wykonywania zadań i obowiązków zawodowych definiować należy jako sumienne, solidne i dokładne wykonywanie swojej pracy - przyjętych na siebie obowiązków.
Organ stwierdził, że zwrot "szczególnie z narażeniem zdrowia i życia" traktować należy jako czynnik podnoszący wartość rzetelnej służby funkcjonariusza.
Minister wskazał, że jego zadaniem jest stwierdzenie, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego przesłanki można uznać za spełnione, oraz ustalenie, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek.
Odnosząc się do konieczności ustalenia w sprawie, czy stanowi ona szczególnie uzasadniony przypadek, umożliwiający wyłączenie względem wnioskującego stosowania przepisów ogólnych, to jest art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy
o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (...) organ przytoczył fragment wyroku NSA z dnia 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1895/19 i wyroku WSA w Warszawie z dnia 8 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 147/19. Wskazał następnie, że przy podejmowaniu ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawach prowadzonych na podstawie ww. przepisu: "(...) unormowanie zawarte w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej należy wykładać jako dany przez ustawodawcę organowi administracji publicznej instrument służący wszechstronnemu zbadaniu sprawy określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten objęty ustawowym domniemaniem ≫służby na rzecz totalitarnego państwa≪ jest w istocie osobą, której wysokość świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie do tych osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i których prawa - z tego właśnie względu - zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego." (por. cyt. wyżej wyrok NSA).
Organ wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 3 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1287/19 zobligował organ do ponownego rozpatrzenia sprawy R. K., przy uwzględnieniu spełnienia przez wnioskodawcę dwóch przesłanek stypizowanych w art. 8a ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej. Organ winien zatem dokonać oceny czy w sprawie wymienionego zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w powyższym przepisie. Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 1491/21 stwierdził, że organ nie dokonał prawidłowych ustaleń dotyczących służby skarżącego i w konsekwencji nie zastosował się do wiążącej oceny prawnej i wytycznych zawartych w uzasadnieniu wcześniejszego wyroku. Sąd wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę, organ powinien przede wszystkim zweryfikować ustalenia faktyczne, które przyjął za podstawę rozstrzygnięcia, w szczególności zaś wyjaśnić, w jaki sposób skarżący był zaangażowany w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, jakie pełnił funkcje w ramach przynależności do PZPR, odnieść się do zarzutów skargi podniesionych w tym zakresie i do ustaleń do aktywności politycznej i partyjnej skarżącego w okresie jego służby przed transformacją ustrojową.
Organ podał, że R. K. w skardze na decyzję w przedmiotowej sprawie podniósł, że organ nie przedstawił żadnych faktów dotyczących charakteru jego służby i warunków jej pełnienia, nie przedstawił jego postawy i osiągnięć w służbie, nie wziął pod uwagę jego nagród i odznaczeń, nie zwrócił się do strony o udzielenie niezbędnych informacji w tej sprawie. Ponadto skarżący podkreślił, iż był tylko szeregowym członkiem PZPR, nie pełnił żadnych funkcji w strukturach ZSMP i egzekutywie. Podał, że Wydział [...] SB, w którym pełnił służbę nie zajmował się kościołem katolickim.
Organ wskazał, że w świetle powyższego całkowicie zbyteczne było podejmowanie przez organ powtórnej analizy kwestii krótkotrwałości pełnienia przez stronę służby na rzecz totalitarnego państwa oraz rzetelnego wykonywania przez niego zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., bowiem ocena prawna wyrażona przez Sąd jest dla organu wiążąca. Stąd też przed wydaniem niniejszej decyzji, organ dokonał oceny zgromadzonego materiału dowodowego jedynie pod kątem występowania przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku".
Odnosząc się do charakteru pełnienia służby przez wnioskodawcę, organ wskazał, że R. K. w swojej karierze zawodowej zajmował wiele stanowisk. Został przyjęty do Służby Bezpieczeństwa w dniu [...] grudnia 1986 r. na stanowisko [...] Wydziału [...] Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...]. Następnie, po zmianach ustrojowych, z dniem [...] sierpnia 1990 r. został [...] Wydziału [...] Komendy Rejonowej Policji w [...], a później [...]. Na własną prośbę w dniu [...] września 1997 r. został przeniesiony do Izby Dziecka Komendy Rejonowej Policji w [...]. R.K.został zwolniony ze służby w Policji w dniu [...] czerwca 2006 r. na podstawie art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - tj. na własną prośbę. Organ dalej podał, że Wydział [...], w którym R. K. pełnił służbę, był komórką zajmującą się [...]. Jak wynika z dokumentacji IPN, wnioskodawca w Wydziale [...] zajmował się [...] i [...]. Ponadto organ zaznaczył, że w skardze R. K. podniósł, że nie zajmował się [...].
Komendant Główny Policji w opinii przekazał informacje dotyczące przebiegu służby wnioskodawcy. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że wnioskodawca rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki, a dokumenty zgromadzone w sprawie nie zawierają treści, które mogłyby podawać w wątpliwość rzetelność jego służby. Był pozytywnie opiniowany, otrzymywał nagrody pieniężne, miał podwyższany dodatek służbowy oraz funkcyjny, był także odznaczony Brązową Odznaką "Zasłużony Policjant" oraz Brązowym Krzyżem Zasługi. Dodatkowo nie był karany dyscyplinarnie. Szczególnego podkreślenia wymaga służba R. K. w Policyjnej Izbie Dziecka. Organ zaznaczył, że wnioskodawca wskazał we wniosku z dnia [...] września 2017 r., że szczególny nacisk położył na funkcję opiekuńczo-wychowawczą. Zależało mu, aby podczas pobytu nieletnich w Izbie Dziecka, skupić się na poznaniu ich problemów szkolnych, rodzinnych oraz środowiskowych. Innym ważnym elementem była diagnostyka sytuacji rodzinnej, stanu zdrowia i trudności pojawiających się w nauce dzieci. Często zebrane informacje były niezbędne dla rodziców, wychowawców zakładów opiekuńczych, funkcjonariuszy Policji, nauczycieli szkół i innych placówek. Jako Kierownik Izby Dziecka odbywał również służbę, podczas której przyjmował nieletnich pełnił dyżur i wykonywał rutynowe czynności. Zdaniem organu R.K.w przedmiotowym wniosku zawarł także inne informacje o przebiegu swojej służby, które zasługują na aprobatę.
Organ zaznaczył także, że w skardze na decyzję nr [...] z dnia [...] marca 2019 r. wnioskodawca podniósł, że bardzo rzetelnie wykonywał obowiązki służbowe i realizował je na najwyższym poziomie. Wskazał, iż jego postawa charakteryzowała się wzorowością w działaniu służbowym, nie tylko w zakresie podejmowania i nienagannej realizacji zadań obligatoryjnych, ale także wykazywania inicjatywy i realizowania obowiązków dodatkowych. Ponadto skarżący podniósł, iż istotna jest także jego postawa jako funkcjonariusza w służbie i poza nią, w szczególności rygorystyczne przestrzeganie prawa, dyscypliny i etyki zawodowej, a także honoru funkcjonariusza służb publicznych.
Konkludując, osiągnięcia wnioskodawcy w czasie realizacji obowiązków służbowych w Policji organ wskazał, że bezsprzecznie zasługują na aprobatę, jednakże stanowczo podkreślił, że rzetelność wykonywania zadań i obowiązków, w kontekście roty złożonego ślubowania, należy do standardowych powinności każdego funkcjonariusza służb mundurowych. Stąd też faktu otrzymania przez wnioskodawcę nagród albo innych gratyfikacji w czasie pełnienia służby nie można jeszcze uznać za wyjątkową sytuację.
W kwestii formułowania ostatecznej opinii organu co do tego, czy sprawę zainteresowanego można zaakceptować jako "szczególnie uzasadniony prządek", niebagatelne znaczenie ma również aspekt utożsamiania się wnioskodawcy z poprzednim systemem. Organ podał, że wnikliwa analiza kompletnych akt osobowych otrzymanych z IPN dowiodła, iż rozpoczęcie przez wnioskodawcę pracy w Wydziale [...] w [...] nie było efektem odgórnego przeniesienia służbowego, lecz chęcią podjęcia jej przez samego zainteresowanego (wniosek personalny o przyjęcie do MO z dnia [...] października 1986 r.). Przeprowadzający rozmowę kwalifikacyjną inspektor z Wydziału [...] Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...] napisał: "Kandydat polecony jest przez Wydział [...]. Posiada bardzo dobrą opinię w miejscu pracy i zamieszkania. Członek PZPR, aktywny w działalności społeczno-politycznej''. W opinii służbowej z dnia [...] kwietnia 1988 r. stwierdzono: "Towarzysza K. należy ocenić jako wartościowego pracownika. (...) Dobrze reprezentuje naszą służbę na zewnątrz. (...) Reprezentuje światopogląd materialistyczny, propagując go poprzez aktywną działalność w [...] nr [...] oraz ZSMP przy [...]. Strona etyczno-moralna nie budzi zastrzeżeń Zaznaczenia wymaga, iż wnioskodawca w okresie pracy w Wydziale [...] miał podwyższane uposażenie zasadnicze, dodatek kwalifikacyjny, przyznano mu dodatek specjalny oraz został mianowany funkcjonariuszem w służbie stałej.
Organ podkreślił, iż zakończenie okresu pełnienia służby na rzecz państwa totalitarnego nie wynikało z woli strony, lecz było rezultatem likwidacji i transformacji struktur organów bezpieczeństwa, wynikających ze zmian ustrojowych w Polsce. Organ wskazał na fakt przynależności wnioskodawcy do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej oraz do Związku Socjalistycznej Młodzieży Polskiej, gdzie prowadził aktywną działalność. Organ przedstawił informacje dotyczące ZSMP i PZPR.
Dalej organ odnosząc się do argumentu skarżącego, że był tylko szeregowym członkiem PZPR, nie pełnił żadnych funkcji w strukturach ZSMP i egzekutywie, stwierdził, że opinie przytoczone powyżej wskazują, że R. K. był zaangażowanym członkiem PZPR, ZSMP i aktywnie uczestniczył w życiu Oddziałowej Organizacji Partyjnej. Dodatkowo, jak wynika z dokumentacji wnioskodawca został odznaczony w dniu [...] maja 1989 r. Srebrną Odznaką im. [...]. Powyższe wyróżnienie było odznaczeniem okresu PRL, ustanowione w grudniu 1957 r. przez Komitet Centralny Związku Młodzieży Socjalistycznej i nadawane w uznaniu zasług w wieloletniej pracy w ruchu młodzieżowym. Później nadawane przez Związek Socjalistycznej Młodzieży Polskiej. Zdaniem organu powyższe dowodzi, że wnioskodawca niewątpliwie utożsamiał się z ustrojem totalitarnym panującym w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej do 1990 r.
Reasumując, zdaniem organu po analizie materiału zgromadzonego w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego należy stwierdzić, że pomimo spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek z art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, sprawa niniejsza nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku.
Decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2021r. nr [...] stała się przedmiotem skargi R. K., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie organu do wydania w terminie określonym przez Sąd decyzji na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej wyłączającej stosowanie wobec niego art. 15c, art. 22a i art. 24a ww. ustawy, zarzucił:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 8a ust. 1 pkt. 1 i 2 ustawy,
2. naruszenie przepisów prawa procesowego art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a.
W uzasadnieniu skarżący podniósł m.in., że Wydział [...] w [...] w okresie, w którym pracował, składał się z 5 Sekcji, które odpowiadały za ochraniane środowiska nadbudowy np. sekcja 3 odpowiadała za służbę zdrowia, sekcja 4 za oświatę i kulturę, w strukturach były także stanowisko analityczne jako sekcja 1 oraz samodzielne stanowisko zajmujące się problematyką zagrożeń terrorystycznych. Skarżący podał, że Sekcja [...], w której pracował była mniej znacząca w Wydziale [...], traktowana jako trochę peryferyjna i nie miała takiego znaczenia strategicznego dla ochrony środowiska nadbudowy. Inaczej było z wydzieloną i bardzo rozbudowaną Sekcją II Wydziału III, której głównym kierunkiem działania było rozpoznanie operacyjne opozycji na szczeblu lokalnym i organizacji podziemnych. W sekcji tej zatrudnieni byli pracownicy o dużym doświadczeniu, z długim stażem pracy i tylko na etacie służby stałej. Taki pracownik jak skarżący, w służbie przygotowawczej nie miał żadnych szans na jakiekolwiek działania i współpracę z tymi pracownikami. Sekcja ta była bardzo hermetycznie chroniona, posiadała osobne pomieszczenia w wydzielonym miejscu budynku i nigdy nie korzystała dla swoich celów operacyjnych z takich niedoświadczonych pracowników jak skarżący. Podał, że pracując w sekcji [...], z uwagi na wykonywany zakres zadań służbowych nie mógł się angażować w sposób ukierunkowany, bezpośrednio aktywny na realizowanie zadań charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego, poprzez stosowanie działań represyjnych wobec opozycji, przemocy i prześladowań wobec osób z dążeniami niepodległościowymi, w tym mniejszości narodowej ukraińskiej. Skarżący zaznaczył, że rozpracowywaniem [...] i [...] w okresie pracy od grudnia 1986 -1989 r. nie zajmował się Departament [...] MSW, a jedynie Departament [...] MSW, czyli Wydział [...] w [...]. W ocenie skarżącego zaskarżona decyzja jest mało przejrzysta i opiera się na domniemaniu. Organ nie przestawił żadnych faktów dotyczących służby, jej charakteru i warunków w jakich ją pełnił, które zdaniem organu nie pozwalają na przyjęcie, że jest to szczególnie uzasadniony przypadek. Organ nie przedstawił dowodów, że skarżący m.in. zwalczał opozycję demokratyczną, związki zawodowe, stowarzyszenia, kościoły i związki wyznaniowe. Organ nie przybliżył także postawy oraz jego osiągnięć w służbie. Skarżący wskazał, że organ dokonał analizy sprawy bez wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności. W przypadku decyzji uznaniowej na organie rozpoznającym sprawę ciąży obowiązek dbałości o dokonanie ustalenia stanu faktycznego sprawy, a przede wszystkim staranne wyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy wydaniu rozstrzygnięcia. Podniósł, że argumentację organu co do braku zaistnienia szczególnie uzasadnionego przypadku uznać należy za dowolną.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga podlegała uwzględnieniu, albowiem w sprawie tej naruszony został
art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), zwanej dalej P.p.s.a. oraz art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie pierwszym z powołanych przepisów, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani Sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (v. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2000 r. sygn. akt I SA/Ka 2408/98, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku. Ocena prawna może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego, jak
i procesowego. Zarówno organ administracji, jak i Sąd, rozpoznając sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
W sprawie niniejszej Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nie zastosował się w pełni do oceny prawnej i wskazań wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 1287/19, a także w wyroku Sądu z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 1491/21. Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W zaskarżonej decyzji Minister stwierdził, że w sprawie spełnione zostały przesłanki z art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (...), tj. warunek krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r. W tym zakresie Minister, przedstawiając swoje stanowisko, zastosował się do oceny prawnej i wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyrażonych w powołanym wyżej wyroku z dnia 3 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 1287/19.
Minister nie uwzględnił jednakże w pełni oceny i wskazań Sądu w zakresie konieczności ustalenia, czy w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. Sąd w wyroku z dnia 3 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 1287/19 wskazał m.in.,
że "Minister nie przedstawił (...) żadnych faktów dotyczących służby skarżącego, charakteru tej służby i warunków jej pełnienia, które - zdaniem organu - nie pozwalają na przyjęcie, iż jest to szczególnie uzasadniony przypadek". Także Sąd w wyroku z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 1491/21 wskazał m.in., że organ ponownie rozpatrując sprawę powinien "(...) w szczególności (...) wyjaśnić, w jaki sposób skarżący był zaangażowany w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego (...)".
Organ wskazując, że brak jest podstaw do uznania sprawy za szczególnie uzasadniony przypadek powołał się zasadniczo na zadania Wydziału [...], w którym skarżący pełnił służbę. Organ nie wskazał jednakże na konkretne działania skarżącego, które nie pozwalały przyjąć, że jest to szczególnie uzasadniony przypadek. Samo powołanie zadań Wydziału [...] nie daje podstaw do stwierdzenia, że sprawy skarżącego nie można kwalifikować jako szczególnie uzasadnionego przypadku. Tym bardziej, że skarżący podnosi w skardze, że ten Wydział składał się z 5 sekcji, a sekcja [...], której, jak podał, pracował "nie miała znaczenia strategicznego dla ochrony środowiska nadbudowy". Skarżący wskazał, że był wówczas pracownikiem w służbie przygotowawczej, a sekcja ta nie korzystała "dla swoich celów operacyjnych z takich niedoświadczonych (...) pracowników (...)".
Sam organ powołał się w decyzji na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego
o sygn. akt I OSK 1895/19, w którym NSA wyjaśnił, że "unormowanie zawarte w art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (...) należy wykładać jako dany przez ustawodawcę organowi administracji publicznej instrument służący wszechstronnemu zbadaniu sprawy określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten objęty ustawowym domniemaniem "służby na rzecz totalitarnego państwa" jest w istocie osobą, której wysokość świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie do tych osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i których prawa – z tego właśnie względu – zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego".
Organ w zaskarżonej decyzji wskazał tymczasem - podnosząc kwestię utożsamiania się wnioskodawcy z poprzednim systemem - m.in., że funkcjonariusz z własnej woli podjął służbę na rzecz państwa totalitarnego i był członkiem PZPR i ZMP. Wskazał nadto na aktywną działalność w [...] nr [...] i ZSMP przy [...]. Tymczasem Sąd w wyroku z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt 1491/21 wskazał, że fakt,
iż skarżący wstąpił do służby z własnej woli i zakończył ją w związku ze zmianami ustrojowymi w Polsce nie świadczy o zaangażowaniu w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie zadań i funkcji państwa totalitarnego. Także pozostałe przedstawione przez organ w decyzji informacje nie dają same w sobie podstaw, w świetle wyroku z dnia 3 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 1287/19 i z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 1491/21, do przyjęcia, że sprawa nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ nie dokonał w przedmiotowej sprawie pełnej i rzetelnej oceny zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". W zaskarżonej decyzji organ nie przypisał wnioskodawcy żadnych konkretnych działań, nie wskazał na żadne konkretne czynności podejmowane w okresie służby na rzecz państwa totalitarnego, które wskazywałyby na zindywidualizowane zaangażowanie skarżącego w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu, naruszenie praw i wolności obywatelskich.
W związku z powyższym zaskarżoną decyzję uznać należało za dowolną, a zatem wydaną z naruszeniem art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni wskazania WSA w Warszawie zawarte w wyroku z dnia z dnia 3 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 1287/19 i z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 1491/21 dotyczące dokonania wyczerpującej oceny tego, czy sprawa niniejsza stanowi szczególnie uzasadniony przypadek.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), orzekł jak w wyroku.