II SA/Wa 3578/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi małoletnich dzieci na decyzję Prezesa ZUS odmawiającą przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. Organ rentowy uznał, że zmarły nie spełnił warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych, a brak ten nie był spowodowany "szczególnymi okolicznościami" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Prezes ZUS wskazał, że zmarły przez wiele lat prowadził działalność gospodarczą, nie opłacając w pełni należnych składek, co było wynikiem świadomego wyboru, a nie okoliczności nadzwyczajnych. Sąd administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko organu. Sąd podkreślił, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek: szczególnych okoliczności powodujących niespełnienie warunków ustawowych, niemożności podjęcia pracy z powodu wieku lub niezdolności do pracy, oraz braku niezbędnych środków utrzymania. Sąd zaznaczył, że trudna sytuacja materialna skarżących, choć istotna, nie jest wystarczającą podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, które nie ma charakteru socjalnego. Sąd uznał, że świadome nieopłacanie składek przez ubezpieczonego nie może być traktowane jako "szczególna okoliczność", a konsekwencje tej decyzji ponoszone przez dzieci nie stanowią wystarczającej przesłanki do zastosowania przepisu o świadczeniu w drodze wyjątku.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja pojęcia "szczególnych okoliczności" w kontekście przyznawania świadczeń w drodze wyjątku z ZUS, zwłaszcza w przypadkach nieopłacania składek.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której kluczowe jest wykazanie nadzwyczajnych, niezależnych od ubezpieczonego okoliczności, a nie tylko trudnej sytuacji materialnej czy świadomego wyboru dotyczącego opłacania składek.
Zagadnienia prawne (3)
Czy świadome nieopłacanie składek na ubezpieczenie społeczne przez ubezpieczonego prowadzącego działalność gospodarczą może być uznane za "szczególne okoliczności" uzasadniające przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, świadome prowadzenie działalności gospodarczej bez odprowadzania wymaganych składek na ubezpieczenie nie może być uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że "szczególne okoliczności" muszą być zdarzeniami nadzwyczajnymi, niezależnymi od ubezpieczonego i niemożliwymi do przezwyciężenia. Świadome nieopłacanie składek jest wynikiem wyboru przedsiębiorcy i wiąże się z ryzykiem prawnym, a nie stanowi okoliczności nadzwyczajnej.
Czy trudna sytuacja materialna dzieci zmarłego ubezpieczonego, który nie spełnił warunków do renty rodzinnej, jest wystarczającą przesłanką do przyznania świadczenia w drodze wyjątku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, trudna sytuacja materialna nie jest wyłączną ani wystarczającą przesłanką do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, które nie ma charakteru świadczenia socjalnego.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb. Brak niezbędnych środków utrzymania jest tylko jedną z trzech przesłanek, a kluczowe są "szczególne okoliczności" powodujące niespełnienie warunków ustawowych.
Czy przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku należy brać pod uwagę łączny okres ubezpieczenia w ciągu całego życia pracownika, nawet jeśli jest on niewystarczający do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, należy brać pod uwagę łączny okres ubezpieczenia, ale musi on być adekwatny do wieku i uzupełniony przez "szczególne okoliczności", a sam fakt posiadania znaczącego stażu ubezpieczeniowego nie przesądza o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.
Uzasadnienie
Sąd, powołując się na orzecznictwo, stwierdził, że choć przepis nie wymaga "niewielkiego braku" okresu ubezpieczenia, to jednak łączny okres ubezpieczenia powinien być adekwatny do wieku. Organ prawidłowo ocenił, że udokumentowany staż ubezpieczeniowy zmarłego nie był wystarczający, a brak opłacania składek przez około 7 lat dodatkowo przemawiał przeciwko przyznaniu świadczenia.
Przepisy (21)
Główne
P.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.e.r.FUS art. 83 § ust. 1
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Pomocnicze
P.p.s.a. art. 3 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 145 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 133 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.e.r.FUS art. 12 § ust. 2
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
u.e.r.FUS art. 14 § ust. 1
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
u.e.r.FUS art. 14 § ust. 2a
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
u.e.r.FUS art. 14 § ust. 3
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
u.e.r.FUS art. 4 § pkt 6
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
u.s.u.s. art. 66 § ust. 5
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
k.p.a. art. 8 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 11
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
P.u.s.a. art. 1 § § 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
P.u.s.a. art. 1 § § 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Argumenty
Odrzucone argumenty
Niespełnienie warunków do renty rodzinnej było spowodowane szczególnymi okolicznościami. • Trudna sytuacja materialna dzieci uzasadnia przyznanie renty w drodze wyjątku. • Świadome nieopłacanie składek przez ojca nie powinno być przeszkodą do przyznania świadczenia. • Organ nie ustosunkował się do wszystkich okoliczności podnoszonych przez stronę.
Godne uwagi sformułowania
świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym • szczególne okoliczności muszą być zdarzeniami o charakterze nadzwyczajnym • świadome prowadzenie działalności gospodarczej bez odprowadzania wymaganych składek nie może być uznane za szczególną okoliczność
Skład orzekający
Ewa Radziszewska-Krupa
sprawozdawca
Iwona Maciejuk
przewodniczący
Joanna Kube
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"szczególnych okoliczności\" w kontekście przyznawania świadczeń w drodze wyjątku z ZUS, zwłaszcza w przypadkach nieopłacania składek."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której kluczowe jest wykazanie nadzwyczajnych, niezależnych od ubezpieczonego okoliczności, a nie tylko trudnej sytuacji materialnej czy świadomego wyboru dotyczącego opłacania składek.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak sąd interpretuje pojęcie "szczególnych okoliczności" w kontekście świadczeń z ZUS, co jest istotne dla wielu osób. Podkreśla znaczenie wykazania obiektywnych przeszkód, a nie tylko trudnej sytuacji życiowej.
“Czy ZUS może odmówić renty rodzinnej, gdy ojciec nie płacił składek? Sąd wyjaśnia, co to są "szczególne okoliczności".”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.