II SA/Wa 338/21

II SA/Wa 338/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-11-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-02-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Ewa Marcinkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Iwona Maciejuk
Joanna Kube
Symbol z opisem
647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne
Ochrona danych osobowych
Sygn. powiązane
III OSK 537/22 - Wyrok NSA z 2023-07-07
Skarżony organ
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 134
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2016 poz 1575
art. 36 ust. 5
Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.) Sędzia WSA Joanna Kube Sędzia WSA Iwona Maciejuk Protokolant referent stażysta Edyta Brzezicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2021 r. sprawy ze skargi K.B. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych oddala skargę
Uzasadnienie
Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (zwany dalej Prezesem UODO) decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...], działając na podstawie art. 104 § 1 K.p.a., w związku z art. 7 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1781) w zw. z art. 6 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1 lit. c i art. 58 ust. 2 lit. c rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 04.05.2016, str. 1 oraz Dz. Urz. L 127 z 23.05.2018, str. 2 z późn. zm.) – zwanego dalej RODO, w zw. z art. 28a ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - zwanej dalej ustawą o IPN (Dz. U. z 2019 r. poz. 1882 z późn. zm.), nakazał K.B. usunięcie danych osobowych R.G. w zakresie jego znaku wywoławczego oraz imienia matki, które udostępnione zostały na stronie internetowej znajdującej się pod adresem [...] oraz odmówił uwzględnienia wniosku w pozostałym zakresie.
Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Do Urzędu Ochrony Danych Osobowych dnia [...] sierpnia 2018 r. wpłynęła skarga R.G. na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych przez K.B. - administratora strony internetowej znajdującej się pod adresem [...], polegające na udostępnieniu danych osobowych skarżącego w zakresie imienia, nazwiska, daty urodzenia, imion rodziców, znaku wywoławczego, statusu, pseudonimu oraz numeru rejestracji, bez podstawy prawnej na ww. stronie internetowej oraz niespełnieniu żądania skarżącego w zakresie usunięcia jego danych osobowych z ww. strony internetowej. W związku z powyższym R.G. wniósł o nakazanie przez Prezesa UODO usunięcia jego danych osobowych z ww. strony internetowej.
Na wezwanie organu K.B. w piśmie z dnia [...] kwietnia 2019 r. wyjaśnił, że dane R.G. pozyskał z zasobów archiwalnych IPN, ponieważ prowadzi badania naukowe oparte o kwerendę w zasobach archiwalnych tego Instytutu, na podstawie złożonego w dniu [...] czerwca 2014 r. wniosku. Badania dotyczą działalności służb specjalnych PRL (cywilnych i wojskowych) w wybranych środowiskach społecznych.
Ww. okoliczność K.B. potwierdził pismem dyrektora Oddziału IPN w [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r.
Z wyjaśnień K.B. wynikało również, że dane R.G. są ogólnodostępne na stronie internetowej, której administratorem jest IPN. K.B. wyjaśnił też, że wstępne rezultaty badań naukowych publikuje na prowadzonej przez siebie stronie internetowej, co w jego ocenie, stanowi formę wypowiedzi akademickiej. Aktualnie przetwarza dane osobowe R.G. wyłącznie w celu prowadzonych badań naukowych.
Prezes UODO po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie ze skargi R.G. decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] nakazał K.B. usunięcie danych osobowych R.G. w zakresie jego znaku wywoławczego oraz imienia matki, które udostępnione zostały na stronie internetowej znajdującej się pod adresem [...] oraz odmówił uwzględnienia wniosku w pozostałym zakresie.
W uzasadnieniu decyzji Prezes UODO wskazał, że wydając decyzję administracyjną, zobowiązany jest do rozstrzygania sprawy w oparciu o stan faktyczny istniejący w chwili wydania tej decyzji.
Powołując treść przepisu art. 6 ust. 1 lit e RODO oraz art. 36 ust. 1 pkt 2 ustawy o IPN Prezes UODO stwierdził, że dane osobowe R.G. zostały pozyskane przez K.B. w związku z prowadzonymi przez niego badaniami naukowymi. Przetwarzanie tych danych Prezes UODO uznał za niezbędne do wykonania zadania realizowanego przez skarżącego w interesie publicznym, co stanowi wypełnienie przesłanki legalizującej proces przetwarzania danych wynikającej z art. 6 ust. 1 lit. e RODO.
Jednocześnie organ wyjaśnił, że w myśl art. 85 ust. 2 RODO dla przetwarzania do celów dziennikarskich lub do celów wypowiedzi akademickiej, artystycznej lub literackiej państwa członkowskie określają odstępstwa lub wyjątki od rozdziału II (Zasady), rozdziału III (Prawa osoby, której dane dotyczą), rozdziału IV (Administrator i podmiot przetwarzający), rozdziału V (Przekazywanie danych osobowych do państw trzecich lub organizacji międzynarodowych), rozdziału VI (Niezależne organy nadzorcze), rozdziału VII (Współpraca i spójność) oraz rozdziału IX (Szczególne sytuacje związane z przetwarzaniem danych), jeżeli są one niezbędne, by pogodzić prawo do ochrony danych osobowych z wolnością wypowiedzi i informacji. Zgodnie zaś z brzmieniem art. 2 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych do wypowiedzi akademickiej nie stosuje się przepisów art. 13, art. 15 ust. 3 i 4, art. 18, art. 27, art. 28 ust. 2-10 oraz art. 30 RODO.
W związku z powyższym Prezes UODO podniósł, że wypowiedź akademicka związana jest z prowadzoną działalnością naukową i dydaktyczną kierowaną do ściśle określonej grupy adresatów i prowadzoną pod afiliacją uczelni wyższej. W przedmiotowej sprawie kluczowe znaczenie ma natomiast fakt, że z przeprowadzonych przez Prezesa UODO oględzin strony internetowej, na której K.B. opublikował dane osobowe skarżącego wynika, że treści publikowane przez K.B. stanowią formę prowadzonych przez niego ogólnych rozważań. Umieszczając dane osobowe R.G. na wskazanej stronie internetowej, K.B. umożliwia zapoznanie się z publikowanymi przez niego treściami nieograniczonej liczbie osób, i tym samym udostępnia te dane każdemu, kto ma możliwość połączenia się z Internetem. Prezes UDODO zaznaczył, że odbiorcy ww. strony internetowej nie muszą być związani z działalnością naukową prowadzoną przez K.B.. Ponadto, K.B. nie przedstawił żadnych dowodów na prowadzenie badań naukowych pod afiliacją uczelni wyższej.
Biorąc powyższe pod uwagę Prezes UODO uznał, że opublikowania przez K.B. treści, w których udostępnił on dane osobowe R.G., nie można uzasadnić jego działalnością naukową ani dydaktyczną. W związku z powyższym, opublikowane przez K.B. treści zawierające dane osobowe R.G. nie stanowią formy wypowiedzi akademickiej w rozumieniu ustawy o ochronie danych. osobowych
Jednocześnie - jedynie z ostrożności – Prezes UODO wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt. c RODO wyłączone zostało stosowanie przedmiotowej regulacji w stosunku do osób fizycznych, które przetwarzają dane w ramach czynności o czysto osobistym lub domowym charakterze. W związku z powyższym organ wyjaśnił, że zgodnie z motywem 18 RODO "rozporządzenie nie ma zastosowania do przetwarzania danych osobowych przez osobę fizyczną w ramach działalności czysto osobistej lub domowej, czyli bez związku z działalnością zawodową lub handlową. Działalność osobista lub domowa może między innymi polegać na korespondencji i przechowywaniu adresów, podtrzymywaniu więzi społecznych oraz działalności internetowej podejmowanej w ramach takiej działalności. Niniejsze rozporządzenie ma jednak zastosowanie do administratorów lub podmiotów przetwarzających, którzy udostępniają środki przetwarzania danych osobowych na potrzeby takiej działalności osobistej lub domowej".
W tym kontekście Prezes UODO zaznaczył, że z przeprowadzonych przez niego oględzin strony internetowej wynika, że jest to strona prywatna K.B.. Jednakże, zamieszczenie przez K.B. na wskazanej stronie internetowej danych osób fizycznych, w tym R.G., które umożliwiają ich identyfikację, nie stanowi przetwarzania danych o charakterze czysto osobistym lub domowym, zatem wyłączenie przewidziane w art. 2 ust. 2 pkt c RODO nie może znaleźć zastosowania w niniejszym przypadku zdaniem organu.
Prezes UODO wyjaśnił też, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że dane R.G. w zakresie imienia, nazwiska, daty urodzenia, imienia ojca, statusu, pseudonimu oraz numeru rejestracji, opublikowane zostały na ogólnodostępnej stronie internetowej, której administratorem jest IPN na podstawie art. 28a ustawy o IPN.
Prezes UODO podniósł, że choć postępowanie wykazało, że opublikowane przez K.B. treści zawierające dane osobowe skarżącego nie stanowią formy wypowiedzi akademickiej w rozumieniu ustawy o ochronie danych osobowych, to jednak z uwagi na fakt, że dane R.G. w zakresie imienia, nazwiska, daty urodzenia, imienia ojca, statusu, pseudonimu oraz numeru rejestracji, zostały podane po publicznej wiadomości poprzez ich udostępnienie na stronie internetowej IPN, to nie ma podstaw, aby stwierdzić, że K.B. poprzez ich publikację na swojej stronie internetowej dopuścił się naruszenia przepisów RODO. W szczególności, zdaniem organu, nie można tu mówić o naruszeniu praw i wolności skarżącego, skoro publikacja dotyczących go danych stanowi w istocie powielenie informacji powszechnie dostępnych, publikowanych przez podmiot publiczny w ramach wykonywania obowiązku przewidzianego w ustawie. W tym zakresie Prezes UODO odmiennie jednak ocenił publikację na stronie internetowej K.B. danych osobowych R.G. w zakresie jego znaku wywoławczego oraz imienia matki, ponieważ dane w ww. zakresie nie zostały ujawnione poprzez ich zamieszczenie na stronie internetowej IPN na podstawie art. 28a ustawy o IPN. Dlatego też, w ocenie Prezesa UODO, opublikowanie danych R.G. w zakresie jego znaku wywoławczego oraz imienia matki, na stronie internetowej K.B. nie znajduje prawnego uzasadnienia w przepisach RODO. Przetwarzanie to w szczególności nie znajduje oparcia w żadnej z przesłanek określonych w art. 6 ust. 1 RODO, a tym samym stanowi jego naruszenie.
Prezes UODO wyjaśnił również, że w świetle art. 17 ust. 1 RODO osoba, której dane dotyczą, ma prawo żądania od administratora niezwłocznego usunięcia dotyczących jej danych osobowych, a administrator ma obowiązek bez zbędnej zwłoki usunąć dane osobowe, m.in. gdy osoba, której dane dotyczą, wnosi sprzeciw na mocy art. 21 ust. 1 wobec przetwarzania i nie występują nadrzędne prawnie uzasadnione podstawy przetwarzania lub osoba, której dane dotyczą, wnosi sprzeciw na mocy art. 21 ust. 2 wobec przetwarzania (art. 17 ust. 1 lit. c) oraz gdy dane osobowe były przetwarzane niezgodnie z prawem (art. 17 ust. 1 lit. d).
Prezes UODO podał też, że zgodnie z art. 17 ust. 3 RODO ust. 1 tego artykułu nie ma zastosowania w zakresie, w jakim przetwarzanie jest niezbędne: a) do korzystania z prawa do wolności wypowiedzi i informacji; b) do wywiązania się z prawnego obowiązku wymagającego przetwarzania na mocy prawa Unii lub prawa państwa członkowskiego, któremu podlega administrator, lub do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej powierzonej administratorowi; c) z uwagi na względy interesu publicznego w dziedzinie zdrowia publicznego zgodnie z art. 9 ust. 2 lit. h oraz i, a także art. 9 ust. 3; d) do celów archiwalnych w interesie publicznym, do celów badań naukowych lub historycznych lub do celów statystycznych zgodnie z art. 89 ust. 1, o ile prawdopodobne jest, że prawo, o którym mowa w ust. 1, uniemożliwi lub poważnie utrudni realizację celów takiego przetwarzania; lub e) do ustalenia, dochodzenia lub obrony roszczeń. Zwolnienie art. 17 ust. 3 w tej sprawie nie znajduje zastosowania.
Organ zaznaczył jednocześnie, że w treści skargi R.G. wskazał, że zwrócił się do K.B. z żądaniem usunięcia dotyczących go danych z ww. strony internetowej, lecz K.B. nie ustosunkował się w żaden sposób do tego wniosku. W związku z tym, że udostępnienie danych osobowych skarżącego w zakresie jego znaku wywoławczego oraz imienia matki, przez K.B. na wskazanej stronie internetowej nie znajduje prawnego uzasadnienia w przepisach RODO, jak również w związku ze zgłoszonym przez skarżącego żądaniem, K.B. miał obowiązek niezwłocznego usunięcia opublikowanych danych osobowych w ww. zakresie.
Prezes UODO przypomniał, że postępowanie administracyjne prowadzone przez niego służy kontroli zgodności przetwarzania danych z przepisami o ochronie danych osobowych i jest ukierunkowane na wydanie decyzji administracyjnej. Decyzje Prezesa UODO służą przywróceniu stanu zgodnego z prawem między innymi na podstawie art. 58 ust. 2 lit. c RODO, w myśl którego w przypadku naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych Prezes UODO nakazuje administratorowi lub podmiotowi przetwarzającemu spełnienia żądania osoby, której dane dotyczą, wynikającego z praw przysługujących jej na mocy niniejszego rozporządzenia. W związku z tym zaistniała niezbędna przesłanka do wydania przez organ decyzji nakazującej usunięcie danych osobowych R.G. w zakresie jego znaku wywoławczego oraz imienia matki z ww. strony internetowej.
Organ wyjaśnił też, że poczynione w sprawie ustalenia faktyczne oraz prawne wykazały, że dane osobowe skarżącego w zakresie imienia, nazwiska, daty urodzenia, imienia ojca, statusu, pseudonimu oraz numeru rejestracji, zostały podane do publicznej wiadomości poprzez ich zamieszczenie na stronie internetowej IPN na podstawie art. 28a ustawy o IPN. Wobec powyższego, w ocenie Prezesa UODO, nie ma podstaw, aby stwierdzić, że doszło do naruszenia przepisów RODO poprzez udostępnienie tych danych przez K.B. na ww. stronie internetowej. Uzasadnione było zatem wydanie przez Prezesa UODO decyzji odmawiającej uwzględnienia wniosku R.G. w tym zakresie.
W skardze na decyzję Prezesa UODO z dnia [...] grudnia 2020 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K.B. wniósł o jej uchylenie w całości oraz zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu wszelkich kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi podkreślił, że uzyskał zgodę Prezesa IPN na prowadzenie badań naukowych w zakresie działań służb specjalnych PRL wobec wybranych środowisk społecznych.
Powołując treść art. 2 ust. 2 lit a RODO wywodził, że działalność związana z ochroną dziedzictwa narodowego i historycznego oraz tożsamością Polskiego Narodu nie może być i nie jest regulowana prawem Unii Europejskiej, które nie zajmowało stanowiska we wrażliwych kwestiach związanych z przeszłością państw członkowskich. Zatem, w ocenie skarżącego, ograniczenia RODO nie mogą dotyczyć zbiorów archiwalnych, gromadzonych w zbiorach IPN. Jedynym wyjątkiem są dane gromadzone przez IPN w tzw. Bazie Materiału Genetycznego, a na potwierdzenie swego stanowiska K.B. przywołał opinię zastępcy Prezesa IPN z dnia [...] lipca 2018 r. znak: [...], skierowaną do trojga posłów na sejm RP.
Skarżący zaznaczył też, że po otrzymania od Prezesa UODO informacji o złożonej przez R.G. skardze do organu, ponownie poprosił Prezesa IPN o potwierdzenie legalności jego publikacji, a otrzymane pismo Prezesa IPN z dnia [...] grudnia 2019 r., znak: [...] dołączył do skargi jako dowód w sprawie.
K.B. podniósł nadto, że wszystkie dane zamieszczone przez niego w tabelce krótkofalowców zarejestrowanych przez służby specjalne PRL jako tzw. OZI - osobowe źródła informacji (a więc również imiona obojga ich rodziców, jeśli w aktach są wymienione) zostały przez niego pozyskane w zasobach archiwalnych IPN, udostępnianych na podstawie składanych wniosków naukowych, każdorazowo potwierdzanych za ich zgodność z oryginałami przez upoważnionego pracownika IPN. Wyjaśnił też, że jego praca naukowa opiera się na prowadzonej bezpośrednio i osobiście kwerendzie archiwalnej, bazującej na bezpośrednim jego dostępie do wszystkich zasobów archiwalnych, zgromadzonych w IPN (oczywiście z wyłączeniem tzw. Zbioru Zastrzeżonego). Zaznaczył też, że istnienie w Internecie powstałego niedawno tzw. inwentarza archiwalnego, w którym IPN sukcesywnie umieszcza coraz więcej danych archiwalnych, stanowi dla niego wyłącznie dodatkowy, komplementarny w stosunku do głównych zasobów archiwalnych zgromadzonych w IPN zasób danych, dostępny dla wszystkich użytkowników Internetu.
K.B. stwierdził nadto, że dzielenie danych, jakiego dokonał Prezes UODO w zaskarżonej decyzji, na te, które są w inwentarzu archiwalnym i na te, których tam jeszcze nie umieszczono (przy czym nie jest znana kolejność umieszczania, ani kryteria wyboru do publikacji w inwentarzu archiwalnym), zaprzecza swobodzie badań naukowych. Takie podejście świadczy o niezrozumieniu podstawowej istoty badań naukowych - ich wolności.
Skarżący wyjaśnił jednocześnie, że odrębną kwestią jest udostępnianie znaku wywoławczego, jakim posługują się krótkofalowcy w swej aktywności radiowej. Znak ten jest dla innych krótkofalowców lepszą i bardziej jednoznaczną identyfikacją jego posiadacza niż główne dane osobowe (np. imię i nazwisko). Jeśli taki znak nie był umieszczony w teczce personalnej danego OZI lub w jego teczce pracy, to posługiwał się ogólnodostępną w Internecie bazą danych o krótkofalowcach całego świata (podał też dwa adresy stron internetowych z bazami). Skarżący wyjaśnił nadto, że spis krótkofalowców był również, przynajmniej dwukrotnie, publikowany w Polsce na długo przed wprowadzeniem RODO, przy czym jeden z nich rekomendowany był przez R.G., który pełnił wówczas funkcję prezesa Polskiego Związku [...]. K.B. podkreślił, że we wszystkich zbiorach można bez trudu znaleźć znak wywoławczy, którym od kilkudziesięciu lat posługuje się R.G., zatem żądanie przez Prezesa UODO ukrycia tego znaku wywoławczego pod pretekstem nieopublikowania go na stronie inwentarza archiwalnego IPN skarżący uznał za nieuzasadnione.
Kwestionując stosowanie do badanych przez niego akt archiwalnych przepisów RODO, skarżący wskazał, że z art. 5 ust. 1 lit b RODO wynika, że dalsze przetwarzanie do celów badań naukowych nie jest uznawane za niezgodne z pierwotnymi celami, a udostępnianie przez niego danych (publikacja na jego stronie wyników własnych badań naukowych) zawiera się w definicji "przetwarzanie", co oznacza, że jego działania nie mogą być uznane za sprzeczne z prawem o ochronie danych osobowych.
Skarżący podniósł też, że w art. 17 ust. 3 lit. d RODO wskazano, że: "[Prawo do bycia zapomnianym] nie ma zastosowania, w zakresie w jakim przetwarzanie jest niezbędne (...) do celów badań naukowych (...) o ile prawdopodobne jest, że prawo [do bycia zapomnianym] uniemożliwi lub poważnie utrudni realizację celów takiego przetwarzania".
K.B. dodał nadto, że art. 21 ust. 6 RODO stanowi, że: [prawo do sprzeciwu nie może być wniesione, gdy] przetwarzanie (do celów badań naukowych) jest niezbędne do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym", a w jego ocenie nie ulega wątpliwości, że badania prowadzi wyłącznie w interesie publicznym.
W odpowiedzi na skargę Prezes UODO wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.
Ustosunkowując się do zarzutów skargi Prezes UODO podkreślił, że skarga R.G., inicjująca postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie, nie dotyczyła kwestii przetwarzania jego danych przez IPN, a przez podmiot, któremu dokumenty znajdujące się w archiwach IPN zostały udostępnione na podstawie złożonego wniosku w trybie art. 36 ust. 1 pkt 2 ustawy o IPN. Zgodnie z brzmieniem art. 71 ustawy o IPN przepisy RODO nie znajdują zastosowania do działalności polegającej na przetwarzaniu danych osobowych osób fizycznych przez IPN, tj. przez jego organy oraz upoważnionych pracowników. Natomiast Prezes UODO nie zgodził się z twierdzeniem skarżącego dotyczącym braku możliwości stosowania przepisów RODO przez Prezesa UODO wobec podmiotów, którym na podstawie złożonego w trybie art. 36 ust. 1 pkt 2 ustawy o IPN wniosku, udostępnione zostały dokumenty zgromadzone przez IPN. Organ wyjaśnił bowiem, że pozyskując dane osobowe R.G., skarżący stał się administratorem tych danych, w związku z czym zobowiązany jest do ich przetwarzania zgodnie z przepisami o ochronie danych osobowych. Powyższe znajduje również swoje uzasadnienie w art. 36 ust. 5 ustawy o IPN, regulującym kwestie ponoszenia odpowiedzialności prawnej za sposób wykorzystania dokumentów uzyskanych z zasobów IPN przez podmioty, którym je udostępniono. Zgodnie z ww. przepisem podmioty, które złożyły wniosek i którym dokumenty zostały udostępnione, ponoszą odpowiedzialność prawną za sposób ich wykorzystania, o czym należy je poinformować na piśmie.
Prezes UODO podniósł też, że brak było podstaw do zastosowania przez organ art. 5 ust. 1 lit b RODO, ponieważ umieszczając dane osobowe R.G. na wskazanej stronie internetowej K.B. umożliwia zapoznanie się z publikowanymi przez niego treściami nieograniczonej liczbie osób, które nie muszą być związane z działalnością naukową prowadzoną przez skarżącego. Wobec powyższego, w ocenie organu, opublikowania przez skarżącego treści, w których udostępnił on dane osobowe R.G., nie można uzasadnić jego działalnością naukową ani dydaktyczną, a opublikowane informacje nie stanowią formy wypowiedzi akademickiej w rozumieniu ustawy o ochronie danych osobowych.
Prezes UODO podniósł nadto, że skoro materiał dowodowy zebrany w sprawie wykazał, że opublikowanie na stronie internetowej przez skarżącego danych R.G. nie można uzasadnić jego działalnością naukową ani dydaktyczną, to nie było podstaw do zastosowania wyłączenia prawa do bycia zapomnianym wynikającego z treści art. 17 ust. 3 lit. d RODO.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 21 ust. 6 RODO Prezes UODO wyjaśnił, że w decyzji wprost wskazał, że dane osobowe R.G. zostały pozyskane przez K.B. w związku z prowadzonymi przez niego badaniami naukowymi, co organ uznał za niezbędne do wykonania zadania realizowanego przez skarżącego w interesie publicznym. Niemniej jednak, poczynione w sprawie ustalenia faktyczne wykazały, że opublikowania danych R.G. na stronie internetowej skarżącego nie można uznać za niezbędne do wykonania przez K.B. zadania realizowanego w interesie publicznym, tym bardziej, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów na potwierdzenie powyższego twierdzenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.
W myśl natomiast art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja Prezesa UODO z dnia [...] grudnia 2020 r. nie narusza prawa.
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) stanowi kompleksową regulację dotyczącą ochrony danych osobowych, która nie wymaga implementacji ustawą krajową, aby mogła być stosowana w danym państwie.
Jednocześnie, państwom członkowskim Unii Europejskiej pozostawiono pewien zakres swobody w zakresie regulacji na poziomie krajowym, aby niektóre zagadnienia doprecyzować (np. w przypadku organu nadzorczego, czy odpowiedzialności za naruszenie zasad ochrony danych osobowych), czy też dostosować zasady wprowadzone przez RODO do innych obowiązujących w danym porządku prawnym zasad.
W motywie 153 preambuły RODO wyjaśniono, iż prawo państw członkowskich powinno godzić przepisy regulujące wolność wypowiedzi i informacji, w tym wypowiedzi dziennikarskiej, akademickiej, artystycznej lub literackiej, z prawem do ochrony danych osobowych na mocy rozporządzenia. Przetwarzanie danych osobowych jedynie do celów dziennikarskich lub do celów wypowiedzi akademickiej, artystycznej lub literackiej powinno podlegać wyjątkom lub odstępstwom od niektórych przepisów rozporządzenia, jeżeli jest to niezbędne, by pogodzić prawo do ochrony danych osobowych z prawem do wolności wypowiedzi i informacji, przewidzianymi w art. 11 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej z dnia 7 grudnia 2000 r. (Dz. Urz. UE z 2016 r., C 202, s. 1 - dalej także: "KPP"). Powinno mieć to zastosowanie w szczególności do przetwarzania danych osobowych w dziedzinie audiowizualnej oraz w archiwach i bibliotekach prasowych. Państwa członkowskie powinny więc przyjąć akty prawne określające odstępstwa i wyjątki niezbędne do zapewnienia równowagi między tymi prawami podstawowymi.
Kluczowym przepisem regulującym relacje między ochroną danych osobowych, a wolnością wypowiedzi i informacji jest art. 85 RODO, który stanowi w ust. 1, że państwa członkowskie przyjmują przepisy pozwalające pogodzić prawo do ochrony danych osobowych na mocy niniejszego rozporządzenia z wolnością wypowiedzi i informacji, w tym do przetwarzania dla potrzeb dziennikarskich oraz do celów wypowiedzi akademickiej, artystycznej lub literackiej.
Z kolei, art. 85 ust. 2 RODO przewiduje, że dla przetwarzania do celów dziennikarskich lub do celów wypowiedzi akademickiej, artystycznej lub literackiej państwa członkowskie określają odstępstwa lub wyjątki od rozdziału II (Zasady), rozdziału III (Prawa osoby, której dane dotyczą), rozdziału IV (Administrator i podmiot przetwarzający), rozdziału V (Przekazywanie danych osobowych do państw trzecich lub organizacji międzynarodowych), rozdziału VI (Niezależne organy nadzorcze), rozdziału VII (Współpraca i spójność) oraz rozdziału IX (Szczególne sytuacje związane z przetwarzaniem danych), jeżeli są one niezbędne, by pogodzić prawo do ochrony danych osobowych z wolnością wypowiedzi i informacji.
Polski prawodawca skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 85 RODO i wyłączył stosowanie części przepisów tego unijnego rozporządzenia w zakresie działalności dziennikarskiej, literackiej, artystycznej i wypowiedzi akademickiej.
Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych, do wypowiedzi akademickiej nie stosuje się przepisów art. 13, art. 15 ust. 3 i 4, art. 18, art. 27, art. 28 ust. 2-10 oraz art. 30 rozporządzenia 2016/679.
W uzasadnieniu do projektu tej ustawy wyjaśniono natomiast, że wypowiedzią akademicką jest również działalność polegająca na publikowaniu materiałów naukowych na uczelni wyższej.
W stanie faktycznym niniejszej sprawy Prezes UODO nie kwestionował faktu, że dane osobowe R.G. zostały pozyskane przez K.B. w związku z prowadzonymi przez niego badaniami naukowymi, co organ uznał za niezbędne do wykonania zadania realizowanego przez skarżącego w interesie publicznym, a co stanowi wypełnienie przesłanki legalizującej proces przetwarzania danych wynikającej z art. 6 ust. 1 lit. e RODO. Niemniej jednak, poczynione w sprawie ustalenia faktyczne wykazały, że opublikowania danych R.G. na stronie internetowej prowadzonej przez K.B. nie można uznać za niezbędne do wykonania zadania realizowanego przez niego w interesie publicznym. Opublikowanie przez K.B. na prowadzonej przez niego stronie internetowej danych R.G. pozyskanych przez niego z zasobów archiwalnych IPN, nie można uzasadnić jego działalnością naukową ani dydaktyczną. Opublikowane treści zawierające dane osobowe R.G. nie stanowią bowiem formy wypowiedzi akademickiej w rozumieniu ww. ustawy o ochronie danych osobowych. Z przeprowadzonych przez Prezesa UODO oględzin strony internetowej, na której K.B. opublikował dane osobowe R.G. wynika, że treści publikowane przez skarżącego stanowią formę prowadzonych przez niego ogólnych rozważań. Ponadto, umieszczając dane osobowe R.G. na wskazanej stronie internetowej, K.B. umożliwia zapoznanie się z publikowanymi przez niego treściami nieograniczonej liczbie osób, i tym samym udostępnia te dane każdemu, kto ma możliwość połączenia się z Internetem. K.B. nie przedstawił też żadnych dowodów na prowadzenie badań naukowych pod afiliacją uczelni wyższej. Skoro zaś materiał dowodowy zebrany w sprawie wykazał, że opublikowanie na stronie internetowej przez skarżącego danych R.G. nie można uzasadnić jego działalnością naukową ani dydaktyczną, to nie było też podstaw do zastosowania wyłączenia prawa do bycia zapomnianym wynikającego z treści art. 17 ust. 3 lit. d RODO.
Odnośnie natomiast sformułowanego przez skarżącego w skardze zarzutu naruszenia przez Prezesa UODO art. 2 ust. 2 lit. a RODO w zw. z art. 71 ustawy o IPN należy wyraźnie podkreślić, że skarga skierowana przez R.G. do Prezesa UODO dotyczyła przetwarzania jego danych osobowych przez K.B. na prowadzonej przez niego stronie internetowej, a nie przetwarzania jego danych osobowych przez Instytut Pamięci Narodowej. Z faktu, że K.B. zostały udostępnione dokumenty znajdujące się w archiwach IPN na podstawie złożonego przez niego wniosku w trybie art. 36 ust. 1 pkt 2 ustawy o IPN nie można wywodzić, że mają do niego zastosowanie regulacje szczególne dotyczące przetwarzania danych osobowych osób fizycznych przez IPN. Pozyskując dane osobowe R.G. z archiwów IPN, skarżący stał się administratorem tych danych, w związku z czym zobowiązany jest do ich przetwarzania zgodnie z przepisami o ochronie danych osobowych. Zgodnie bowiem z art. 36 ust. 5 ustawy o IPN, podmioty, które złożyły wniosek i którym dokumenty zostały udostępnione, ponoszą odpowiedzialność prawną za sposób ich wykorzystania, o czym należy je poinformować na piśmie. Przetwarzanie danych osobowych R.G. poprzez ich opublikowanie na stronie internetowej prowadzonej przez K.B. nie znajduje oparcia w żadnej z przesłanek określonych w art. 6 ust. 1 RODO.
Dlatego też Prezes UODO zasadnie nakazał K.B. usunięcie danych osobowych R.G. w zakresie jego znaku wywoławczego oraz imienia matki, ponieważ dane w ww. zakresie nie zostały ujawnione poprzez ich zamieszczenie na stronie internetowej IPN na podstawie art. 28a ustawy o IPN.
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.