II SA/WA 270/04

II SA/Wa 270/04 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2004-05-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-03-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Janusz Walawski /sprawozdawca/
Małgorzata Jaśkowska
Małgorzata Pocztarek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6053 Obywatelstwo
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska Asesor WSA Janusz Walawski (spr) Protokolant Grzegorz Walczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2004r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] kwietnia 2003 nr [...] w przedmiocie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości
Uzasadnienie
Pan J. W. w dniu 5 września 2000 r. złożył do Wojewody [...] "podanie o wydanie poświadczenia obywatelstwa polskiego".
Na podstawie art. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353), wojewoda w dniu [...] października 2000 r. wydał decyzję - poświadczenie obywatelstwa nr [...]. Decyzja nie zawiera uzasadnienia.
Zainteresowany, w piśmie z dnia 22 lutego 2001 r. skierowanym do Wydziału Spraw Obywatelskich [...] Urzędu Wojewódzkiego w K., zwrócił się o ponowne przeanalizowanie sprawy związanej z wydaniem poświadczenia obywatelstwa. Stwierdził, że obywatelstwo polskie otrzymał dnia [...] października 1957 r. w wyniku repatriacji i należy go uważać za repatrianta.
W odpowiedzi na powyższe pismo, Dyrektor Wydziału pismem z dnia 20 marca 2001 r. nr [...] poinformował zainteresowanego, że nadanie obywatelstwa polskiego na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 4, poz. 25) następowało na prośbę cudzoziemca. Poświadczenie obywatelstwa polskiego zainteresowanego zostało "wystawione" w dniu [...] września 1957 r. przez Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej w N. W piśmie stwierdzono, że zmiana podstawy nabycia obywatelstwa polskiego z formy nadania na uzyskanie w drodze repatriacji nie jest możliwa, bez względu na okoliczności i przesłanki jakie towarzyszyły uzyskaniu obywatelstwa polskiego przez zainteresowanego. Wyjaśniono również, że zainteresowany nie może skorzystać z dobrodziejstwa art. 41 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. Nr 106, poz. 1118), który umożliwia osobom, które przed dniem wejścia w życie ustawy o repatriacji nabyły obywatelstwo polskie na podstawie przepisów ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353), występowanie z wnioskiem o uznanie za repatrianta. Zainteresowany nabył obywatelstwo polskie na podstawie ustawy z 1951 r., o czym powyżej.
Zainteresowany, pismem z dnia 19 kwietnia 2001 r., wystąpił o sprostowanie poświadczenia obywatelstwa polskiego wydanego przez Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej w N. z dnia [...] października 1957 r. Stwierdził, że obywatelstwo polskie zostało mu nadane na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim z 1951 r., a powinno być nadane z art. 10 ust. 3. ustawy.
Wojewoda [...], postanowieniem z dnia [...] lipca 2001 r. nr [...] i [...] odmówił zainteresowanemu sprostowania poświadczenia obywatelstwa polskiego. Stwierdził m.in., że w okresie obowiązywania ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. repatriantem była osoba, która przybyła do Polski jako repatriant w trybie ustalonym przez właściwe władze. Zainteresowany nie spełnił tego wymogu.
Zainteresowany, na powyższe postanowienie, złożył zażalenie do Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców.
Organ odwoławczy, postanowieniem z dnia [...] października 2001 r. nr [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Organ, powołując się na art. 113 kpa stwierdził, że nie jest możliwe sprostowanie decyzji Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej w N. z dnia [...] października 1957 r., bowiem uwzględnienie żądania zainteresowanego prowadziłoby do odmiennego rozstrzygnięcia sprawy. Podał również, że weryfikacji decyzji ostatecznych służą nadzwyczajne środki określone w kodeksie postępowania administracyjnego, tj. wznowienie postępowania, jeśli postępowanie, w którym zapadła decyzja, było dotknięte "kwalifikowaną wadliwością" z art. 145 kpa lub stwierdzenie nieważności decyzji dotkniętej jedną z wad enumeratywnie wyliczonych w art. 156 kpa, albo też uchylenie lub zmiana decyzji "w oparciu" o art. 154 i 155 kpa.
W tym miejscu nadmienić należy, że powyższe postanowienie nie zostało zaskarżone do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Zainteresowany w dniu 15 listopada 2001 r. złożył do Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2000 r. nr [...] (poświadczenie obywatelstwa polskiego) wraz z odwołaniem od decyzji. Podał, że uchybienie terminu nastąpiło nie z jego winy, gdyż nie został pouczony o możliwości zaskarżenia decyzji, co wynika wprost z art. 104 kpa.
W odwołaniu, poza wcześniej podawanymi argumentami, zainteresowany wyjaśnił, że "status repatrianta jest mu potrzebny w celu zaliczenia lat pracy w L. do emerytury".
Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję (poświadczenie obywatelstwa) wojewody. W uzasadnieniu stwierdził, że posiadanie obywatelstwa polskiego lub jego utrata następuje w drodze decyzji administracyjnej. Stwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa dokonywane jest w formie decyzji zwanej "poświadczeniem posiadania obywatelstwa" lub "poświadczeniem utraty obywatelstwa polskiego". Decyzje mają charakter deklaratoryjny i są w istocie oświadczeniem organu (wojewody), z którego wynika, że według jego oceny stanu prawnego i faktycznego osoba zainteresowana ma lub nie ma obywatelstwa polskiego, a do ustalenia podstawy nabycia obywatelstwa polskiego miarodajne są przepisy obowiązujące w chwili zdarzenia lub czynności, na skutek których nastąpiło nabycie obywatelstwa z mocy prawa lub decyzji właściwego organu.
Zainteresowany urodził się w dniu [...] czerwca 1935 r. w L., jako syn obywateli polskich i - zdaniem organu - nabył obywatelstwo polskie na podstawie art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 7, poz. 44).
Organ podał, że na podstawie dekretu Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z dnia 29 listopada 1939 r., mieszkańcy terenów włączonych do ZSRR uzyskali obywatelstwo radzieckie. Akt ten nie mógł powodować utraty obywatelstwa polskiego na podstawie art. 11 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, gdyż był konsekwencją narzuconego tym osobom obywatelstwa radzieckiego.
W dniu 9 września 1944 r. podpisane zostały układy między Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej i Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Uregulowano nimi zasady ewakuacji osób narodowości polskiej posiadających obywatelstwo polskie do dnia 17 września 1939 r. z terytoriów powyżej określonych republik.
Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 6 lipca 1945 r. podpisał umowę z Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej mieszkających w ZSRR i o ich ewakuacji do Polski. Z mocy tej umowy, osoby narodowości polskiej, które miały do dnia 17 września 1939 r. obywatelstwo polskie i zamieszkiwały w ZSRR uzyskały prawo wyboru obywatelstwa, jak również uzyskały prawo do przesiedlenia się do Polski.
Z dniem 19 stycznia 1951 r. weszła w życie ustawa z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 4, poz. 25), która w art. 4 stanowiła, że obywatelem polskim nie jest osoba, która wprawdzie w dniu 31 sierpnia 1939 r. miała obywatelstwo polskie, jednak mieszka stale za granicą i:
1) w związku ze zmianą granic Państwa Polskiego nabyła zgodnie z umową międzynarodową obywatelstwo innego państwa albo
2) jest narodowości rosyjskiej, białoruskiej, ukraińskiej, litewskiej, łotewskiej lub estońskiej albo
3) jest narodowości niemieckiej, chyba że małżonek tej osoby ma obywatelstwo polskie i zamieszkuje w Polsce.
Organ podniósł, że do dnia wejścia w życie powyżej określonej ustawy Polska "de facto" nie zawarła żadnej umowy międzynarodowej, która w związku ze zmianą granic regulowałaby sprawy nabycia obywatelstwa innego państwa przez osoby posiadające w dniu 31 sierpnia 1939 r. obywatelstwo polskie, co oznacza, że nikt nie mógł utracić obywatelstwa polskiego na podstawie cytowanego powyżej przepisu ustawy o obywatelstwie polskim z 1951 r. W ustawie nie uregulowano statusu mieszkańców Kresów Wschodnich narodowości polskiej, do których należał zainteresowany. Tym samym należy rozumieć, że zainteresowany nie utracił posiadanego obywatelstwa polskiego.
W dniu 8 maja 1958 r. zaczęła obowiązywać Konwencja między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie uregulowania obywatelstwa osób o podwójnym obywatelstwie, podpisana w Warszawie dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 32, poz. 143). Z mocy jej postanowień, osoby zamieszkujące na terytorium jednej ze stron, a posiadające jednocześnie obywatelstwo polskie i radzieckie mogły w terminie do dnia 8 maja 1959 r. wybrać obywatelstwo jednej ze stron przez złożenie właściwego oświadczenia przed uprawnionym organem. Osoby, które nie dokonały wyboru zachowywały obywatelstwo strony, na terytorium której zamieszkiwały.
Zainteresowany od 1956 r. zamieszkiwał w N., nie utracił obywatelstwa polskiego, ponieważ nie złożył w powyżej określonym terminie oświadczenia o wyborze obywatelstwa radzieckiego.
W tym miejscu należy zwrócić uwagę na fakt, że organ odwoławczy przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie rozpatrzył wniosku o przywrócenie terminu do złożenia przez zainteresowanego odwołania od decyzji organu I instancji i nie wydał w tym przedmiocie postanowienia.
Zainteresowany na decyzję organu odwoławczego, złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Decyzję zaskarżył w części dotyczącej nieuznania go za repatrianta w poświadczeniu obywatelstwa z dnia [...] października 1957 r. wydanego przez Prezydium Rady Narodowej w N. Stwierdził, że poświadczenie obywatelstwa nie zawierało pouczenia o możliwości złożenia od niego odwołania oraz stwierdził, że w jego sprawie zastosowanie miał art. 10 ust. 3 ustawy o obywatelstwie polskim z 1951 r., a nie art. 10 ust. 1 tej ustawy, jak przyjęło Prezydium Rady Narodowej.
Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców - w odpowiedzi na skargę - wniósł o jej oddalenie i powtórzył argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).
Na podstawie art. 13 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.
Zaznaczyć należy, że zadaniem sądu administracyjnego jest kontrola zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z przepisami prawa obowiązującymi w czasie ich wydania. Jeżeli zaskarżona decyzja narusza prawo, Sąd obowiązany jest ją uchylić lub stwierdzić nieważność.
Skarga jest o tyle zasadna, że skutkuje stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji, która została wydana z rażącym naruszeniem prawa - art. 156 § 1 pkt 2 kpa.
Zgodnie z art. 59 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), właściwy w sprawie organ administracji publicznej, w wyniku rozpatrzenia prośby o przywrócenie terminu, wydaje postanowienie o przywróceniu bądź o odmowie przywrócenia terminu. W tym ostatnim przypadku zainteresowanemu służy zażalenie. Postanowienia, o których mowa powyżej wydaje organ właściwy do rozpatrzenia odwołania; dotyczy to również zażalenia. W tym przypadku na postanowienie organu odwoławczego nie przysługuje zażalenie (postanowienie ostateczne). Na postanowienie to jako kończące postępowanie przysługuje jednak skarga do sądu administracyjnego.
W rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy nie rozpatrzył "wniosku" (prośby) skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji i nie wydał postanowienia o przywróceniu bądź o odmowie przywrócenia terminu.
Organ odwoławczy obowiązany był, przed rozpatrzeniem złożonego przez skarżącego odwołania, wydać orzeczenie w przedmiocie przywrócenia terminu do jego wniesienia - stosownie do art. 58 i 59 kpa. Orzeczenia takiego jednak nie wydał, lecz pozostawiając prośbę skarżącego bez rozpatrzenia, wydał od razu decyzję stwierdzając w niej, że odwołanie zostało wniesione w terminie. Tym samym naruszone zostały przepisy postępowania administracyjnego, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Artykuł 141 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno zawierać wskazania co do dalszego postępowania.
Pomimo, że zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, to Sąd odstąpił od zasady zwięzłego przedstawienia sprawy, gdyż uznał, że ze względu na jej charakter zasadne będzie wyczerpujące przedstawienie złożonego stanu faktycznego i odniesienie się do decyzji organu I instancji.
Zdaniem Sądu, organ I instancji wszczynając postępowanie administracyjne w wyniku złożonego przez skarżącego "podania o wydanie poświadczenia obywatelstwa polskiego" nie powinien ograniczyć się wyłącznie do jego przyjęcia, tym bardziej, że na formularzu znajduje się zapis w brzmieniu: " podanie przyjął i sprawdził" - brak podpisu. Należy zadać pytanie, na czym polegało sprawdzenie złożonego podania? Do podania nie zostało załączone żadne uzasadnienie, a tym samym nie było jasne, czy zainteresowany faktycznie wnosi wyłącznie o stwierdzenie przez wojewodę posiadania obywatelstwa polskiego na podstawie art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U z 2000 r. Nr 28, poz. 353 z późn. zm.).
Sąd stwierdził, że odstąpienie od uzasadnienia decyzji organu I instancji było nieprawidłowe, gdyż skomplikowany charakter sprawy nie pozwalał na zastosowanie art. 107 § 4 kpa. Wprawdzie decyzje wojewody wydawane na podstawie art. 17 ust. 4 ustawy o obywatelstwie polskim mogą nie zawierać uzasadnienia, to jednak dotyczy to tylko wyjątkowych i oczywistych przypadków. Nie budzi wątpliwości, że rozpatrywana sprawa do takich nie należy.
Brak w decyzji pouczenia o terminie i sposobie złożenia środka odwoławczego to kolejne naruszenie przepisów postępowania.
Wobec powyższego oczywistym jest, że uchybienia organu I instancji miały istotny wpływ na działanie organu odwoławczego. Jednakże, zdaniem Sądu uchybienia organu I instancji nie mogą powodować stwierdzenia nieważności decyzji tego organu, ponieważ nie stanowią rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sad Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 59 kpa orzekł, jak w sentencji.