II SA/WA 261/04

II SA/Wa 261/04 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-02-08
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2004-03-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Adam Lipiński /przewodniczący/
Bronisław Szydło
Eugeniusz Wasilewski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6053 Obywatelstwo
Sygn. powiązane
II OSK 1016/05 - Wyrok NSA z 2005-10-27
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński Sędziowie WSA Bronisław Szydło Eugeniusz Wasilewski (spr.) Protokolant Magda Magdoń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2005 r. sprawy ze skargi małoletniej K.D. reprezentowanej przez matkę - przedstawicielkę ustawową A. W. na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego 1. Uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, 2. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. Zasądza od Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców na rzecz A. W. kwotę 366 (trzysta sześćdziesiąt sześć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2003 r., na podstawie art. 17 ust. 4 i art. 18 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353 ze zm. ) oraz art. 104 kpa, po rozpatrzeniu wniosku O. V. w sprawie wydania poświadczenia obywatelstwa polskiego, odmówił stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego dla K.D..
W uzasadnieniu decyzji podano, iż O.V. jest obywatelką Ukrainy i przebywając w Polsce w dniu [...] lipca 1991 r. w B. urodziła córkę K. P.. Jednak dopiero w dniu [...] lipca 1996 r. Urząd Stanu Cywilnego w B. zarejestrował dziecko w księdze urodzin i wydał akt urodzenia nr [...]. W akcie tym, jako ojciec dziecka, został wpisany obywatel Ukrainy W. P., mąż O.P..
Wyrokiem K. Sądu Rejonowego miasta S. na Ukrainie z dnia [...] lipca 1997 r. zostało ustalone, iż W.P. nie jest ojcem K.P.. Ostatecznie kwestia ojcostwa została rozstrzygnięta wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] lutego 2001 r., którym ustalił, że ojcem dziecka jest obywatel Polski A. D. i nadał dziecku nazwisko ojca.
Stosownie do przepisu art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim, zmiany w ustaleniu osoby albo obywatelstwa jednego lub obojga rodziców podlegają uwzględnieniu przy określeniu obywatelstwa dziecka, jeżeli nastąpiły przed upływem roku od dnia urodzenia się dziecka. Ustalenie, że obywatel Polski jest ojcem K. D. nastąpiło natomiast po upływie roku od dnia jej urodzenia.
W odwołaniu do Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców małoletnia K. D. reprezentowana przez przedstawicielkę ustawową O.V., zarzucając powyższej decyzji naruszenie art. 6 i art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim przez odmowę stwierdzenia obywatelstwa polskiego ze względu na opóźnienie zgłoszenia zmian obywatelstwa ojca strony A. D., wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz stwierdzenie, że K.D. jest obywatelem polskim.
Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r., na podstawie art. 138 § 1 kpa i art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim, zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. Organ wskazał, iż ustanowienie w art. 7 ust. 1 cyt. ustawy o obywatelstwie polskim prekluzyjnego terminu rocznego, dla skuteczności ustaleń dotyczących osób rodziców lub jednego z rodziców albo ich obywatelstwa miało na celu zlikwidowanie stanu niepewności w zakresie obywatelstwa dziecka. Przyjęcie natomiast stosunkowo długiego terminu w art. 7 ust. 2 cyt. ustawy o obywatelstwie polskim nastąpiło, z uwagi na terminy przewidziane w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym do ewentualnego wytoczenia powództwa w tych sprawach (termin jednego roku byłby nierealny).
Zdaniem organu II instancji stan faktyczny dotyczący małoletniej K.D. nie mieści się w zakresie przepisu art. 7 ust. 1 - przekroczony termin jednego roku od dnia urodzenia się dziecka - jak również art. 7 ust. 2 cyt. ustawy o obywatelstwie polskim. Wynikające z orzeczenia sądu zaprzeczenie ojcostwa w stosunku do W.P. nie spowodowało zmiany obywatelstwa małoletniej K. D., a umożliwiło jedynie sądowe ustalenie ojcostwa zainteresowanej.
W ocenie organu odwoławczego, zmiana w ustaleniu osoby ojca wskutek wyroku Sądu Rejonowego w C. ustalającego ojcostwo A.D. nie wypełnia dyspozycji przepisu art. 7 ust. 2. Interpretacja przedmiotowego przepisu ustawy o obywatelstwie polskim sprowadza się wyłącznie do możliwości utraty obywatelstwa polskiego przez dziecko, którego matka nie jest obywatelką polską, a sąd wyrokiem zaprzeczył ojcostwu mężczyzny, który jest obywatelem polskim.
Jednocześnie poinformowano, że przedmiotowa decyzja nie zamyka małoletniej K. D. drogi do uzyskania obywatelstwa polskiego. Skarżąca może wystąpić z wnioskiem do Prezydenta RP - za pośrednictwem Wojewody [...] - o nadanie dla małoletniej K. obywatelstwa polskiego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie małoletnia K. D., reprezentowana przez matkę, przedstawicielkę ustawową O.V., zarzucając powyższej decyzji naruszenie art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim poprzez odmowę stwierdzenia obywatelstwa polskiego, wniosła o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania.
Zdaniem skarżącej, w sprawie ma zastosowanie art. 7 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim, bowiem droga do stwierdzenia, iż jej ojcem jest A.D., została otworzona dopiero po wyroku sądu ukraińskiego zaprzeczającego ojcostwu W. P.. Dlatego też zgłoszenie wniosku o stwierdzenie obywatelstwa polskiego mogło nastąpić aż do osiągnięcia jej pełnoletniości.
Wprawdzie art. 7 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim nie wspomina o ustaleniu ojcostwa, to logiczna i celowościowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że zmiany osoby ojca dokonane orzeczeniami sądowymi podlegają uwzględnieniu przy ustaleniu ojcostwa dziecka.
Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, wskazując, iż została ona wniesiona z uchybieniem 30-dniowego terminu oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji obowiązującym w dacie jej wydania.
Przede wszystkim stwierdzić należy, że skarga została wniesiona w terminie, a zatem zarzut uczyniony w odpowiedzi na skargę jest chybiony. Strona skarżąca dowodem nadania skargi w Urzędzie Pocztowym w C. w dniu 20 stycznia 2004 r. wykazała, iż została ona złożona w terminie 30 dni od otrzymania decyzji w dniu [...] grudnia 2003 r.
Przechodząc do oceny zasadności skargi stwierdzić należy, iż zasługuje ona na uwzględnienie.
W niekwestionowanym stanie faktycznym spór dotyczy interpretacji mających w sprawie zastosowanie przepisów ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353 ze zm.).
W ocenie organów obu instancji, w stanie faktycznym dotyczącym małoletniej K. D. zmiana w ustaleniu osoby jej ojca nie mogła być uwzględniona przy określeniu obywatelstwa dziecka, gdyż nastąpiła po upływie jednego roku od urodzenia dziecka, a zatem nie został zachowany termin z art. 7 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim. Natomiast wynikające z orzeczenia Sądu, zaprzeczenie ojcostwa męża matki dziecka W. P. nie spowodowało zmiany obywatelstwa dziecka, a zatem nie stworzyło możliwości zastosowania art. 7 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim.
Stanowisko organu, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, nie jest trafne.
Treść przepisu art. 7 ust. 2 ustawy, w myśl którego zmiany w ustaleniu osoby ojca, wynikające z orzeczenia Sądu wydanego na skutek powództwa o zaprzeczenie ojcostwa lub o unieważnienie uznania, podlegają uwzględnieniu przy określeniu obywatelstwa dziecka, chyba że osiągnęło ono już pełnoletniość, organy interpretują nieprawidłowo. Przyjęły one, że chodzi tu o zmiany wywołane samym orzeczeniem o zaprzeczeniu ojcostwa lub unieważnieniem uznania dziecka. Jeśli się zważy, iż wskutek prawomocnego wyroku uwzględniającego powództwo o zaprzeczenie ojcostwa męża matki, ojciec dziecka staje się nieznany i taki sam skutek wywołuje orzeczenie o unieważnieniu uznania dziecka, to staje się oczywistym, że ratio legis tego uregulowania było uwzględnienie dalszej zmiany w prawach stanu dziecka, to jest zaistniałej na skutek orzeczenia ustalającego ojcostwo.
Zaprzeczenie ojcostwa otwiera drogę do ustalenia osoby ojca czy to przez uznanie, czy też przez orzeczenie sądu. Zarówno uznanie dziecka, jak też ustalenie ojcostwa w wyniku orzeczenia sądu, ma charakter deklaratywny, z czego wynika, że stosunek prawno-rodzinny dziecka do ojca powstał z chwilą urodzenia się dziecka. Innymi słowy przyjmuje się, że dziecko urodziło się z tego ojca, który je uznał lub którego ojcostwo zostało sądownie ustalone.
Dlatego też ustawodawca celowo w konstrukcji omawianego przepisu użył sformułowania: "zmiany w ustaleniu osoby ojca", podlegają uwzględnieniu przy ustalaniu obywatelstwa dziecka, co zdaniem Sądu, należy rozumieć jako wszystkie zmiany w prawach stanu dziecka.
Zatem nielogicznym i sprzecznym z ratio legis tego przepisu byłoby nieuwzględnienie tych zmian dotyczących osoby ojca, które zaistniały po uprawomocnieniu się orzeczeń wydanych na skutek powództwa o zaprzeczenie ojcostwa lub o unieważnienie uznania przy określaniu obywatelstwa dziecka. Są to w istocie zmiany wynikające z takich orzeczeń, w wyniku których doszło do ustalenia osoby ojca. Odmienna wykładnia przepisu art. 7 ust. 2 wypaczałaby bowiem istotę zawartej w nim regulacji, gdyż orzeczenia o zaprzeczeniu ojcostwa lub o unieważnieniu uznania mogą jedynie stwierdzać, że dany mężczyzna nie jest ojcem, a zatem same w sobie nie prowadzą do ustalenia osoby ojca. Do zmian w ustaleniu osoby ojca mogą prowadzić jedynie orzeczenia pozytywnie ustalające, a nie zaprzeczające, że pozwany mężczyzna jest ojcem dziecka.
Z tych względów ustalenie tak ważnej sprawy, jaką jest obywatelstwo człowieka nie można oprzeć tylko na językowej wykładni art. 7 ustawy. Należy zastosować też wykładnię funkcjonalną całej instytucji prawnej nabycia obywatelstwa przez dziecko, określonej w art. 4 i nast. ustawy o obywatelstwie polskim, a także z uwzględnieniem przepisów regulujących problematykę pochodzenia dziecka, zawartą w art. 62-86 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.).
W komentarzu do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego autorstwa Jerzego Ignatowicza, Kazimierza Piaseckiego, Janusza Pietrzykowskiego i Jana Winiarza (Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1990, s. 323) wskazuje się, że wyroki zaprzeczające ojcostwo lub macierzyństwo wywierają skutki z mocą wsteczną (ex tunc) i ta skuteczność ma charakter erga omnes, a nie tylko inter partes.
Rozwijając tę myśl, należy stwierdzić, iż orzeczenia takie muszą być skuteczne także wobec organów administracji. Spójność systemu norm prawnych i ich interpretacji jest jedną z podstaw państwa prawnego, co wynika z treści art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Przepis art. 7 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim należy interpretować, mając na uwadze interes dziecka, nakazujący uwzględnienie przy określaniu jego obywatelstwa zmian w ustaleniu osoby ojca, a zatem zmian, w wyniku których nastąpiło uznanie bądź ustalenie ojcostwa w stosunku do dziecka.
Inne rozumienie przepisu art. 7 ust. 2 ustawy pozostawałoby w sprzeczności z podstawową normą kształtującą nabycie przez dziecko obywatelstwa polskiego, która wypływa z treści art. 4 ustawy. Dziecko rodziców, z których jedno jest obywatelem polskim, a drugie obywatelem innego państwa nabywa przez urodzenie obywatelstwo polskie, chyba, że co innego postanowią rodzice.
W ten sposób ustawodawca polski realizuje zasadę ius sanguinis, wiążąc je z obywatelstwem polskim jednego z rodziców.
Niezgodne z prawami człowieka jest to, aby dziecku narzucać obywatelstwo ojca, którego ojcostwo zostało skutecznie zaprzeczone, tym bardziej, że w dacie orzekania przez organ istniało już orzeczenie pozytywnie ustalające ojcostwo obywatela polskiego.
Nadto, zauważyć należy, że przepis art. 7 ustawy nie uwzględnia instytucji zaprzeczenia macierzyństwa, którego konsekwencje mogą być nieraz dalej idące, niż zaprzeczenia ojcostwa w ustalaniu praw stanu dziecka.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie powyższe reguły interpretacyjne należy stosować przy ustalaniu obywatelstwa dziecka z uwzględnieniem jego interesu, a w szczególności, aby nie doprowadzać do takiej sytuacji, gdy na skutek orzeczeń o zaprzeczeniu ojcostwa lub macierzyństwa dziecko stało by się bezpaństwowcem.
Zasada ta nabiera szczególnego znaczenia w niniejszej sprawie, gdy się zważy, że dziecko obecnie zamieszkuje w Polsce.
Z punktu widzenia prawa międzynarodowego obywatelstwo stanowi podstawę prawną wszelkich praw i obowiązków osoby fizycznej wobec państwa ojczystego i jest źródłem wielu konsekwencji w sferze stosunków międzynarodowych. Obywatelstwo tak, jak pochodzenie człowieka, stanowi o jego tożsamości i jest podstawowym prawem człowieka. Dlatego też Konwencja o prawach dziecka (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526) stanowi w art. 8, że:
1. Państwa-Strony podejmują działania mające na celu poszanowanie prawa dziecka do zachowania jego tożsamości, w tym: obywatelstwa, nazwiska, stosunków rodzinnych zgodnych z prawem, z wyłączeniem bezprawnych ingerencji.
2. W przypadku, gdy dziecko zostało bezprawnie pozbawione części lub wszystkich elementów swojej tożsamości, Państwa-Strony okażą właściwą pomoc i ochronę w celu jak najszybszego przywrócenia jego tożsamości.
W przedmiotowej sprawie, po zaprzeczeniu ojcostwa męża matki dziecka, doszło następnie do ustalenia wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] lutego 2001 r., iż ojcem K.P. jest A. D., obywatel polski. Zmiana w ustaleniu osoby ojca, podlega zatem uwzględnieniu przy określaniu obywatelstwa dziecka (art. 7 ust. 2 ustawy). Zmiana ta powinna być także oceniona z punktu widzenia art. 6 ustawy.
Na rozprawie przedstawicielka ustawowa skarżącej oświadczyła, że córka jej ma na imię K., a nazwisko matki - W. i dokonała sprostowania powyższych danych podanych w skardze, a zatem należało uwzględnić powyższe w protokóle z rozprawy i w orzeczeniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, stwierdzając, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w wyroku.
O kosztach rozstrzygnięto zgodnie z art. 200 i 205 § 1 cyt. ustawy.