II SA/Wa 253/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi I.O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który odmówił przyznania świadczenia rentowego w drodze wyjątku. Prezes ZUS uznał, że skarżąca nie spełnia warunków określonych w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w szczególności nie wykazała istnienia "szczególnych okoliczności" uzasadniających przyznanie świadczenia, a przerwy w ubezpieczeniu wynikały z jej wyboru (opieka nad dziećmi) lub braku odpowiedniego okresu składkowego. Skarżąca podniosła, że choroba nowotworowa (guz mózgu) zdiagnozowana w młodym wieku oraz konieczność opieki nad chorymi dziećmi stanowiły właśnie takie szczególne okoliczności, na które nie miała wpływu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa ZUS. Sąd uznał, że organ naruszył przepisy postępowania administracyjnego, w tym art. 10 § 1 k.p.a. (zasada czynnego udziału strony), nie umożliwiając skarżącej przedstawienia istotnych dowodów (dokumentacji medycznej dotyczącej leczenia córki i własnego stanu zdrowia) przed wydaniem decyzji. Ponadto, sąd stwierdził, że Prezes ZUS nie dokonał wszechstronnej oceny materiału dowodowego i nie zbadał należycie przesłanki "szczególnych okoliczności", traktując opiekę nad chorym dzieckiem jako świadomy wybór, a nie konieczność wynikającą z obiektywnych przyczyn. Sąd podkreślił, że choroba nowotworowa zdiagnozowana w młodym wieku może stanowić taką szczególną okoliczność, która uniemożliwiła wypracowanie wymaganego okresu ubezpieczenia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia "szczególnych okoliczności" w kontekście art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zwłaszcza w przypadkach chorób własnych lub konieczności opieki nad chorymi dziećmi. Podkreślenie znaczenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym.
Każda sprawa o świadczenie w drodze wyjątku jest indywidualna i wymaga oceny konkretnych okoliczności faktycznych. Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji skarżącej, choć jego zasady interpretacyjne mogą być szersze.
Zagadnienia prawne (3)
Czy choroba nowotworowa zdiagnozowana w młodym wieku oraz konieczność opieki nad chorymi dziećmi mogą stanowić "szczególne okoliczności" uzasadniające przyznanie świadczenia rentowego w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, choroba nowotworowa zdiagnozowana w młodym wieku, która uniemożliwiła kontynuację zatrudnienia i wypracowanie okresu ubezpieczenia, może być uznana za "szczególną okoliczność" w rozumieniu art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS, podobnie jak konieczność sprawowania osobistej opieki nad chorym dzieckiem, jeśli wynika z obiektywnych przyczyn, a nie jest jedynie wyborem ubezpieczonego.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że Prezes ZUS naruszył przepisy k.p.a., nie badając należycie przesłanki "szczególnych okoliczności". Choroba nowotworowa i opieka nad dziećmi powinny być ocenione jako zdarzenia niezależne od woli skarżącej, które uniemożliwiły jej wypracowanie wymaganego okresu ubezpieczenia. Brak umożliwienia stronie czynnego udziału w postępowaniu i niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego stanowiło wadę postępowania.
Czy naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym (art. 10 § 1 k.p.a.) przez organ rentowy, polegające na niepoinformowaniu strony o zakończeniu postępowania i braku możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz przedłożenia nowych dowodów, może stanowić podstawę do uchylenia decyzji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. jest kwalifikowaną wadą procesową, która może mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zwłaszcza gdy uniemożliwiło stronie udowodnienie swoich twierdzeń lub złożenie wyjaśnień, a w konsekwencji realizację przysługujących jej praw.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że Prezes ZUS nie zastosował art. 10 § 1 k.p.a., pozbawiając skarżącą możliwości przedłożenia dowodów (dokumentacji medycznej dotyczącej leczenia córki i własnego stanu zdrowia), które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dokumentacja ta została doręczona skarżącej w dniu wydania decyzji, co uniemożliwiło jej wykorzystanie. Brak zakomunikowania zakończenia postępowania i umożliwienia wypowiedzenia się naruszył zasadę czynnego udziału.
Czy organ rentowy jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS w zakresie oceny niezdolności do pracy przy rozpatrywaniu wniosku o świadczenie w drodze wyjątku?
Odpowiedź sądu
Tak, organ jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, lub orzeczeniem komisji lekarskiej. Przesłanka ta nie podlega uznaniu administracyjnemu.
Uzasadnienie
Sąd potwierdził, że organ jest związany orzeczeniami lekarskimi ZUS dotyczącymi niezdolności do pracy. Jednakże, nawet przy prawidłowym ustaleniu niezdolności do pracy, organ nadal ma obowiązek należytego rozważenia i oceny wszystkich okoliczności faktycznych sprawy w kontekście przesłanki "szczególnych okoliczności" z art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS.
Przepisy (17)
Główne
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 10 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
u.e.r.FUS art. 83 § 1
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Pomocnicze
k.p.a. art. 138 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
u.e.r.FUS art. 7 § 5
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
u.e.r.FUS art. 14
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
P.p.s.a. art. 119 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § 1
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez organ art. 10 § 1 k.p.a. poprzez brak umożliwienia skarżącej wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji i przedłożenia dokumentacji medycznej. • Niewłaściwe wyjaśnienie stanu faktycznego i dowolna ocena materiału dowodowego przez organ. • Niewłaściwe zastosowanie art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS poprzez nieuznanie choroby nowotworowej i opieki nad chorymi dziećmi za "szczególne okoliczności". • Brak prawno-relewantnej argumentacji w uzasadnieniu decyzji organu.
Godne uwagi sformułowania
"Warunki te muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia." • "Za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków." • "Zaprzestanie pracy zawodowej i poświęcenie się opiece nad chorym dzieckiem, nie jest w świetle orzecznictwa okolicznością szczególną, gdyż nie jest niezależne od woli ubezpieczonego, lecz jest jego wyborem, dokonując którego powinien się on liczyć z jego konsekwencjami." • "Sąd zauważa na wstępie, że zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (...) sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym..." • "Zdaniem Sądu w sprawie naruszono zarówno przepisy prawa procesowego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności przez brak należytego zagwarantowania Skarżącej uprawnienia w rozumieniu art. 10 § 1 k.p.a. oraz należytego rozpatrzenia i oceny zgromadzonego w aktach materiału dowodowego sprawy, a w związku z tym naruszono również przepis prawa materialnego - art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS - w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy." • "Naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu jest kwalifikowaną wadą procesową, mogącą stanowić podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. […]
Skład orzekający
Iwona Maciejuk
przewodniczący
Ewa Radziszewska-Krupa
sprawozdawca
Sławomir Antoniuk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"szczególnych okoliczności\" w kontekście art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zwłaszcza w przypadkach chorób własnych lub konieczności opieki nad chorymi dziećmi. Podkreślenie znaczenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym."
Ograniczenia: Każda sprawa o świadczenie w drodze wyjątku jest indywidualna i wymaga oceny konkretnych okoliczności faktycznych. Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji skarżącej, choć jego zasady interpretacyjne mogą być szersze.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu świadczeń z ubezpieczeń społecznych w sytuacjach wyjątkowych, a także ilustruje znaczenie prawidłowego procedowania administracyjnego i ochrony praw strony.
“Choroba i opieka nad dziećmi jako "szczególne okoliczności" do renty? Sąd administracyjny wyjaśnia.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.