II SA/Wa 2479/20

II SA/Wa 2479/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-06-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-12-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Joanna Kube
Sławomir Antoniuk /przewodniczący sprawozdawca/
Waldemar Śledzik
Symbol z opisem
650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
III OSK 7074/21 - Wyrok NSA z 2022-10-12
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 53
art. 83 ust. 1
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Waldemar Śledzik, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi M. Z. reprezentowanego przez opiekuna prawnego Z. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę
Uzasadnienie
Wobec uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 1909/19 decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] marca 2019 r. nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku M. Z. reprezentowanego przez opiekuna prawnego Z. Z. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53); zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie przesłanki wskazane w powołanym przepisie, a niespełnienie nawet jednej z nich wyklucza możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że M. Z. do [...] lutego 2019 r. pobierał rentę z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Wyjaśnił, że świadczenia w drodze wyjątku nie są przyznawane raz na całe życie, gdyż nie mają charakteru roszczeniowego, a ich przyznanie w drodze wyjątku pozostawione zostało uznaniu administracyjnemu.
W toku postępowania organ ustalił, że wnioskodawca jest mieszkańcem Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...] od [...] września 2018 r., gdzie ma zapewnione: całodobową opiekę, pomoc oraz wszystkie elementarne potrzeby życiowe. M. Z. otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny – 215,84 zł, zasiłek stały – 216,58 zł, świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji – 500 zł oraz alimenty od ojca – 300 zł, co stanowi łącznie 1.232,42 zł. Obecnie M. Z. zobowiązany jest do przekazywania 840,70 zł na częściowe pokrycie kosztów utrzymania w domu pomocy społecznej. Pozostałe koszty związane z odpłatnością za pobyt wnioskodawcy w domu pomocy społecznej w kwocie 3.158,30 zł ponosi Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...], a zatem jest finansowany głównie ze środków publicznych. Otrzymywane z systemu opieki społecznej dofinansowanie jest znacznie wyższe od najniższego świadczenia z systemu ubezpieczeń społecznych, które od 1 marca 2020 r. wynosi 1.200 zł brutto, tj. 1.025,00 zł netto.
W ocenie organu wszystkie podstawowe potrzeby M. Z., tj. wyżywienie czy higiena osobista są zaspokajane przez personel domu pomocy społecznej. Placówka zapewnia także usługi bytowe, opiekuńcze i terapeutyczne. Umieszczenie w domu pomocy społecznej wyklucza spełnienie przez wnioskodawcę jednej z przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż pobyt w domu pomocy społecznej zapewnia mu niezbędne środki utrzymania. Prezes wyjaśnił, że art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku środków niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania.
W związku z powyższym brak jest podstaw do przyznania wnioskodawcy renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
M. Z. reprezentowany przez opiekuna prawnego Z. Z. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia[...] października 2020 r. wnosząc o jej uchylenie oraz decyzji ją poprzedzającej, a także przyznanie świadczenia z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:
1. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a., poprzez rozstrzygnięcie sprawy bez dokładnego i precyzyjnego wyjaśnienia stanu faktycznego, niezbadania i dowolną ocenę materiału dowodowego, a w szczególności brak należytego ustalenia wysokości jego dochodów i minimalnych kosztów utrzymania,
b) art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.); zwanej dalej P.p.s.a., poprzez brak uwzględnienia przez organ oceny prawnej i wskazania co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 1909/19.
2. przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez błędną wykładnię "niezbędnych środków utrzymania", a w konsekwencji niezasadnego przyjęcia, że poprzez pobyt w domu pomocy społecznej ma zapewnione niezbędne środki utrzymania, a tym samym nie spełnia warunków uzasadniających przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
Matka skarżącego, jako opiekun prawny, wskazała, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 1909/19 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] marca 2019 r. w przedmiocie odmowy przyznania mu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że nieprawidłowe jest stanowisko organu, zgodnie z którym skarżący ma zapewnione środki utrzymania, bowiem przebywa w domu pomocy społecznej. Zostało ono wywiedzione z pominięciem wysokości jego dochodu. Sąd podniósł, że organ myli pojęcie niezbędnych środków utrzymania z pojęciem niezbędnych potrzeb bytowych i społecznych osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, które zostają tam w całości zaspokojone, czy też z "wydatkami" związanymi z całodobową opieką udzielaną w takiej placówce. Sąd stwierdził, że miarodajny dla oceny omawianej przesłanki jest wyłącznie dochód wnioskodawcy, a nie jego wydatki determinowane niezbędnymi potrzebami. Wskazał, że rozpoznając ponownie wniosek organ uwzględni zaprezentowaną przez Sąd ocenę prawną i wyda prawidłową decyzję, mając na względzie, że z uzasadnienia rozstrzygnięcia nie wynikało, aby Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zakwestionował inne przesłanki przewidziane przepisem art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
W jej ocenie organ ponownie błędnie uznał, że osoba, która przebywa w domu pomocy społecznej ma zapewnione niezbędne środki utrzymania. W sytuacji, gdy powyższe twierdzenie wywodzi z art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej organ nadal (pomimo wytycznych Sądu) utożsamia środki utrzymania z potrzebami bytowymi i społecznymi, podczas gdy stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przesłanką warunkującą przyznanie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych świadczenia w drodze wyjątku jest m.in. okoliczność, że osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania, a nie niezbędnych potrzeb bytowych i społecznych.
Ponadto organ nieprawidłowo ustalił wysokość jego dochodów, uznając, że jest nim również opłata przekazywana przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] na poczet kosztów jego pobytu w Domu Pomocy Społecznej w [...] w kwocie 3.158,30 zł.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dokonał także błędnej wykładni przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, wskazując, że pobieranie świadczeń z pomocy społecznej nie powinno stanowić generalnej przesłanki do odmowy przyznania emerytury bądź renty wyjątkowej. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne podał, że przebywanie w ośrodku opiekuńczo-leczniczym nie powinno być automatycznie utożsamiane z posiadaniem przez wnioskodawcę niezbędnych środków utrzymania, zaś ustaleń w zakresie spełnienia przesłanki braku niezbędnych kosztów utrzymania, należy dokonywać mając na względzie konieczność ponoszenia stałych wydatków na leczenie w związku ze stanem zdrowia. Taki charakter ma pobyt w placówce opiekuńczo-leczniczej, bowiem pobyt ten jest odpłatny i w 70% ponoszony przez pensjonariusza. Przy ocenie sytuacji materialnej ubiegającego się o świadczenie należy pamiętać, że "nie można wyprowadzić generalnej tezy, że orzecznictwo sądowoadministracyjne traktuje minimalną emeryturę jako bezwzględny wskaźnik, od którego zależy przyznanie bądź odmowa przyznania świadczenia w drodze wyjątku, o którym mowa w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS".
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.
Pismem z dnia [...] czerwca 2021 r. skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego z urzędu, poparł skargę. Pełnomocnik wskazał, że nie zgadza się z organem, że skarżący posiada niezbędne środki utrzymania, gdyż zapewnia je Dom Pomocy Społecznej w [...]. Jak wynika ze zgromadzonego materiału Dom Pomocy Społecznej w [...] nie zaspakaja wszystkich potrzeb skarżącego, który musi we własnym zakresie, za pomocą opiekuna prawnego, dokonywać zakupów: leków – 200 zł, środków czystości – 150 zł, pomocy rehabilitacyjnych – 120 zł, żywności – 300 zł, a więc pozostałe po potrąceniu środki, którymi dysponuje nie pozwalają na zaspokojenie jego niezbędnych potrzeb. Podkreślił, że najniższa emerytura, renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renta rodzinna od 1 marca 2020 r. wynosi 1.200 zł, przy łącznym dochodzie 1.232,42 zł. Organ nie ustalił jednak tych wartości na dzień wydawania zaskarżonej decyzji, ani na dzień wydawania decyzji poprzedzającej, przez co naruszył art. 153 P.p.s.a., art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. i art. 107 § 3 K.p.a. Niezależnie od powyższego obecnie najniższe świadczenie z tytułu emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej wynosi 1.250,88 zł, a więc więcej niż łączny dochód skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 tej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie wydane w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami.
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów, należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie.
Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego.
Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.
Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.
W pojęciu "ocena prawna" mieści się wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego, która zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013r., sygn. akt II GSK 2101/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a zatem zarówno organ administracji, jak i sąd, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej i zaleceń zawartych w prawomocnym wyroku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, publ. LEX 745376).
Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa czyniącej pogląd Sądu nieaktualnym, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.
Jak wynika z akt sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 1909/19 uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] marca 2019 r. nr [...]. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, że Prezes błędnie uznał, że skarżący ma zapewnione niezbędne środki utrzymania, bowiem przebywa w domu pomocy społecznej. Powyższe stanowisko zostało wywiedzione z pominięciem wysokości dochodu skarżącego. W ocenie Sądu brak było jakichkolwiek podstaw, by dokonując oceny sytuacji materialnej osoby ubiegającej się o świadczenie w drodze wyjątku odstępować od zasady, że porównaniu podlega wysokość jej dochodu (z kwotą minimalnego świadczenia przysługującego w trybie zwykłym), z tego tylko względu, że osoba taka przebywa w domu pomocy społecznej. Przyjęcie takiego założenia jest nie tylko nieuprawnione, ale godziłoby również w konstytucyjną zasadę równości. Nie można bowiem zakładać, że niezbędne środki utrzymania osoby przebywającej w domu pomocy społecznej są, czy też winny być niższe od kwoty najniższego świadczenia w trybie zwykłym, z uwagi na to, że wydatki związane z zapewnieniem całodobowej opieki oraz zaspokajaniem niezbędnych potrzeb bytowych i społecznych jego mieszkańców – stosownie do przepisu art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.) – w całości pokrywa dom pomocy społecznej. Organ zdaje się przy tym mylić pojęcie niezbędnych "środków" utrzymania (użyte na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) z pojęciem niezbędnych "potrzeb" bytowych i społecznych osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, które zostają tam w całości zaspokojone, czy też z "wydatkami" związanymi z całodobową opieką udzielaną w takiej placówce, w której pobyt jest zresztą w 70% pokrywany z jej dochodów. Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że miesięczny dochód skarżącego wynosi 701 zł netto, zatem jest niższy od kwoty minimalnej renty z tytułu niezdolności do pracy, której wysokość od 1 marca 2019 r. wynosiła 1.100 zł brutto. Oznacza to, że skarżący jest osobą, która nie ma niezbędnych środków utrzymania w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Z tych względów organ rozpoznając ponownie wniosek uwzględni zaprezentowaną przez Sąd ocenę prawną i wyda prawidłową decyzję administracyjną.
Mając na względzie wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2019 r. organ przeprowadził analizę materiału dowodowego i stwierdził, że w sprawie nie występuje przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, co eliminuje skarżącego z kręgu osób mogących ubiegać się o świadczenie w drodze wyjątku.
Przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie zawierają definicji powyższego pojęcia. Zachodziła zatem konieczność wypracowania przez organy administracji oraz judykaturę sposobu jego rozumienia.
Metodą wyjaśnienia spornego pojęcia może być odniesienie się do najniższej kwoty świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Uzasadnione jest bowiem twierdzenie, że najniższe świadczenie przyznawane w trybie zwykłym umożliwia zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby, przy czym chodzi tu jedynie o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu.
Przyjąć zatem należy, że kryterium niezbędnych środków utrzymania to wynik odniesienia sytuacji materialnej ubiegającego się o świadczenie do wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, renty socjalnej lub kryterium dochodowego przewidzianego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W dotychczasowym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny przy ocenie tej przesłanki zalecał dokonanie porównania sytuacji materialnej ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne, a ponadto z uwzględnieniem potrzeb służących do zaspokojenia minimum egzystencji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 7 sierpnia 2000 r., sygn. II SA 815/00; 27 września 2006 r., sygn. I OSK 1112/06; 16 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 121/14 oraz 15 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 56/15, dostępne pod adresem: https://cbois.nsa.gov.pl).
W niniejszej sprawie decydujące znaczenie ma okoliczność, że wbrew przekonaniu M. Z. reprezentowanego przez opiekuna prawnego Z. Z., strona na dzień rozstrzygania przez Prezesa ZUS dysponowała niezbędnymi środkami utrzymania. Jak wynika z akt sprawy skarżący jest mieszkańcem Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...] od [...] września 2018 r., gdzie ma zapewnione: całodobową opiekę, pomoc oraz wszystkie podstawowe potrzeby życiowe. Na dochód M. Z. składał się zasiłek pielęgnacyjny – 215,84 zł, zasiłek stały – 216,58 zł, świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji – 500 zł oraz alimenty od ojca – 300 zł, co stanowi łącznie 1.232,42 zł. Najniższa emerytura w dacie orzekania przez organ wynosiła 1200 zł. Najniższe świadczenie emerytalne zostało podwyższone do kwoty 1250,88 zł dopiero od 1 marca 2021 r. Tym samym nie jest trafne stanowisko strony skarżącej, że skarżący nie dysponował niezbędnymi środkami utrzymania.
Nie jest sporne w sprawie, że ogromną większość kosztów związanych z odpłatnością za pobyt wnioskodawcy w domu pomocy społecznej w kwocie 3.158,30 zł ponosi Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...]. Otrzymywane z systemu opieki społecznej dofinansowanie jest znacznie wyższe od najniższego świadczenia z systemu ubezpieczeń społecznych. Jednakże ta okoliczność, choć nadmierni eksponowana prze organ, nie stanowiła podstawy dla odmowy uwzględnienia wniosku skarżącego, lecz przekroczenie ukształtowanego przez orzecznictwo sądowe "progu dochodowego" uznawanego za niezbędne środki utrzymania. Tym samym nie można skutecznie postawić Prezesowi ZUS zarzutu, że nie zastosował się do oceny prawnej i wytycznych zawartych w wyroku z dnia 27 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1909/19, nakazujących zbadać sytuację materialną skarżącego w kontekście przesłanki niezbędnych środków utrzymania.
Sąd nie podziela także zarzutu skargi, iż organ decyzję odmowną oparł na ustaleniach nieprawidłowo odzwierciedlających dochód skarżącego. Dochód wnioskodawcy został ustalony na podstawie informacji uzyskanych od pracownika socjalnego DPS (notatka z rozmowy telefonicznej – k. 170 akt administracyjnych) przed wydaniem decyzji "w pierwszej instancji" z dnia [...] sierpnia 2020 r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, czy choćby w skardze na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] października 2020 r. strona nie informowała o zmianie sytuacji dochodowej skarżącego we wrześniu i październiku 2020 r. Czyniąc przedmiotowy zarzut w piśmie procesowym z dnia [...] czerwca 2021 r. strona skarżąca także nie podała jaki dochód osiągnął skarżący we wskazanych miesiącach. Wskazała jedynie, iż: "... obecnie najniższe świadczenie z tytułu emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej wynosi 1.250,88 zł, a wiec większy niż łączny dochód skarżącego". Biorąc to uwagę oraz fakt, iż na dochód skarżącego składają się jego składniki w stałej miesięcznej wysokości, Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania dokonanych przez organ ustaleń.
Wobec powyższego uznać należało w niniejszej sprawie, że organ właściwie przyjął, iż po stronie skarżącego nie istnieje wymagana przez ustawodawcę przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Okolicznością niesporną jest bowiem to, że dochód przewyższa kwotę najniższego świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Powyższe skutkuje brakiem możliwości zastosowania w niniejszej sprawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i przyznania mu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Z tego względu zarzut skargi dotyczący naruszenia powołanego przepisu nie może odnieść zamierzonego skutku.
W przedmiotowej sprawie nie naruszono przepisów procesowych. Organ przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, podejmując wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia podjętego rozstrzygnięcia (art. 7 K.p.a.). W sposób dostatecznie wyczerpujący zebrał i rozpatrzył zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.), zaś podejmując zaskarżoną decyzję należycie ją uzasadnił czyniąc zadość wymogom z art. 107 § 3 w związku z art. 11 K.p.a. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Ocena tej niezbędności musi być dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji. Jakkolwiek wykazany dochód może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych skarżącego, jednak trudno uznać, iż nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych. Świadczenie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy są one uzasadnione.
Wobec tego należy przyjąć, że stanowisko organu jest prawidłowe. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przez pryzmat posiadanych dochodów jest bowiem najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się – jako kryterium głównym – wydatkami, chociażby zdeterminowanymi nawet najbardziej uzasadnionymi potrzebami.
Skoro zatem w sytuacji skarżącego przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów i w kontekście kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jest to okoliczność eliminująca go z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku.
Jednocześnie Sąd zauważa, że rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie nie uniemożliwia wystąpienia w przyszłości z ponownym wnioskiem o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, jednak tylko w sytuacji, gdyby zmianie uległy okoliczności faktyczne, w szczególności sytuacja materialna wnioskodawcy.
Z tych względów, uznając że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, zaś zarzuty podniesione w skardze nie zasługują na uwzględnienie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.